📰 Günlük Haber Bülteni

🔹 Çin, Hürmüz Boğazı krizi nedeniyle yaşanan küresel enerji sıkışıklığına rağmen büyük miktarda rüzgâr ve güneş enerjisini kullanamıyor. 🔹 Enerji ve Temiz Hava Araştırma Merkezi (CREA), sorunun şebeke altyapısı eksikliğinden değil, kömür santralleri ve elektrik şebekesinin esnek olmayan yönetiminden kaynaklandığını belirtti. Enerji üretimi 🔹 Çin’in elektrik talebi 2026’nın ilk çeyreğinde yıllık bazda yüzde 5,2 arttı. 🔹 Aynı dönemde ülkenin yeni güneş ve rüzgâr kapasitesi geçen yılın aynı dönemine göre ilave 160 teravat-saat elektrik üretebilecek seviyeye ulaştı. 🔹 Nükleer ve hidroelektrik kaynaklar da dahil edildiğinde potansiyel ek temiz enerji üretimi 170 teravat-saate çıkabiliyordu. 🔹 Bu miktar, aynı dönemde Fransa’nın toplam elektrik üretimini aşabilecek büyüklükteydi. 🔹 Buna rağmen temiz enerji üretimindeki fiili artış yalnızca 60 teravat-saat oldu. Yenilenebilir enerjide darboğaz 🔹 Rüzgâr enerjisi kapasitesi yüzde 23, güneş enerjisi kapasitesi ise yüzde 33 artmasına rağmen rüzgâr üretiminde neredeyse hiç büyüme gerçekleşmedi. 🔹 Güneş ve rüzgâr santrallerinin kapasite kullanım oranları düştü ve önemli miktarda yenilenebilir enerji üretimi şebekeye verilemedi. 🔹 CREA, bunun sonucunda kömür ve doğal gazla elektrik üretiminin arttığını belirtti. 🔹 İlk çeyrekte kömür ve gaz kaynaklı elektrik üretimi yüzde 4 yükseldi. 🔹 Karbondioksit emisyonları da yıllık bazda yüzde 2 arttı. Kömürün rolü 🔹 Çin’de kömür santralleri büyük ölçüde sabit miktarlı ve sabit fiyatlı uzun vadeli sözleşmelerle çalışıyor. 🔹 Bu yapı, kömür santrallerinin üretimi azaltarak güneş ve rüzgâr enerjisine yer açmasını teşvik etmiyor. 🔹 CREA’ya göre yenilenebilir enerjinin boşa gitmesinin temel nedeni bu işletme modeli oldu. Hürmüz Boğazı etkisi 🔹 ABD ve İsrail’in İran’a yönelik saldırıları sonrasında başlayan savaş nedeniyle Hürmüz Boğazı kapalı kalmaya devam ediyor. 🔹 CREA, yenilenebilir enerjinin kısıtlanmasının Çin’i kömür ve gaz kullanımına daha fazla bağımlı hale getirerek enerji güvenliği açısından daha kırılgan duruma düşürdüğünü belirtti. 🔹 Mart ayında Çin enerji sistemi, petrol ve doğal gaz fiyatlarındaki yükselişe uyum sağlamak için petrol ithalatını ve elektrik üretimindeki gaz kullanımını azaltmaya başladı. Uzun vadeli hedefler 🔹 Mart sonu itibarıyla yenilenebilir enerji Çin’in kurulu elektrik kapasitesinin yüzde 60,4’ünü oluşturdu. 🔹 Yenilenebilir kaynaklar yılın ilk çeyreğinde toplam elektrik üretiminin yaklaşık yüzde 37’sini sağladı. 🔹 Çin’in 15. Beş Yıllık Planı, yeşil enerji sisteminin hızla geliştirilmesini ve fosil yakıtların kademeli olarak ikame edilmesini öngörüyor. 🔹 CREA, mevcut kısıtlamaların yatırım risklerini artırdığını ve Çin’in enerji dönüşümünün hızını olumsuz etkilediğini belirtti. 🔹 Kurulu rüzgâr, güneş ve enerji depolama kapasitesinin tam kullanılması halinde temiz enerji arzının önemli ölçüde artabileceği ifade edildi.

🔹 Çin Devlet Gemi İnşa Şirketi’ne bağlı Jiangnan Shipyard, konteyner aktarma terminali ve gemi şarj istasyonu olarak görev yapacak nükleer enerjili dev bir yüzer ada konsepti tanıttı. 🔹 Proje, Yunanistan’da düzenlenen Posidonia Uluslararası Denizcilik Fuarı’nda duyuruldu. Projenin yapısı 🔹 Yüzer kompleks, deniz taşımacılığı, liman hizmetleri, enerji üretimi ve yük aktarma faaliyetlerini tek bir sistemde birleştirmeyi amaçlıyor. 🔹 Şirket, projenin sıfır emisyonlu okyanus konteyner lojistiği için yeni bir ekosistem oluşturacağını belirtti. 🔹 Kompleks, kıtalararası deniz taşımacılığı, kıyı bağlantıları ve yük aktarma operasyonlarını destekleyecek. Nükleer enerji sistemi 🔹 Tesisin enerji ihtiyacı, yakıt ve soğutucu olarak sıvılaştırılmış tuz kullanan gelişmiş erimiş tuz reaktörleriyle karşılanacak. 🔹 Reaktörler büyük miktarda ısı enerjisi depolayabiliyor ve çalışmak için suya ihtiyaç duymuyor. 🔹 Jiangnan Shipyard, erimiş tuz reaktörlerinin çekirdek erimesi riskini doğal olarak ortadan kaldırdığını ve yayılmayı önleyici özellikler taşıdığını belirtti. 🔹 Şirket, reaktörden çıkan erimiş tuzun çevre sıcaklığıyla temas ettiğinde hızla katılaştığını ve olası sızıntı riskini önemli ölçüde azalttığını açıkladı. Sıfır karbon merkezi 🔹 Kompleksin merkezinde nükleer enerji ve yeşil yakıt üretim platformu yer alacak. 🔹 Bu platformda erimiş tuz reaktörü, güneş panelleri, rüzgâr türbini, hidrojen üretim tesisi, yeşil yakıt sentez modülü ve elektrik tedarik sistemi bulunacak. 🔹 Üretilen enerji ve amonyak gibi sıfır karbonlu yakıtlar, açık deniz terminalinin faaliyetlerinde ve elektrikli yük gemilerinin şarj edilmesinde kullanılacak. 🔹 Şirket, nükleer enerji ile yeşil yakıtın birlikte kullanılmasının enerji verimliliğini artıracağını ve sıfır emisyon sağlayacağını belirtti. Daha önceki çalışmalar 🔹 Jiangnan Shipyard geçen yıl, toryum bazlı erimiş tuz reaktörüyle çalışacak ve 25 bin konteyner taşıyabilecek bir nükleer yük gemisi projesini duyurmuştu. 🔹 Çinli bilim insanları erimiş tuz reaktörleri üzerinde çeşitli testler yürütüyor. 🔹 Geçen yıl Çin Bilimler Akademisi’nden bir ekip, toryum bazlı erimiş tuz reaktöründe ilk kez toryumu uranyum yakıtına dönüştürmeyi başardı. 🔹 Toryum, uranyuma kıyasla daha bol bulunan ve erişimi daha kolay olan bir nükleer yakıt olarak değerlendiriliyor. Küresel kullanım hedefi 🔹 Jiangnan Shipyard, modüler ve ölçeklenebilir tasarım sayesinde bu konseptin gelecekte diğer büyük limanlara ve uluslararası deniz ticaret ağlarına da uygulanabileceğini belirtti.

🔹 Çinli otomobil üreticileri BYD ve Chery, küresel elektrikli araç talebindeki artışın etkisiyle yurt dışı satışlarında yıllık bazda yaklaşık yüzde 80 büyüme kaydetti. Chery’nin performansı 🔹 Çin’in en büyük otomobil ihracatçısı olan Chery, mayıs ayında yurt dışında 181.571 araç teslim etti. 🔹 Şirketin yurt dışı satışları bir yıl öncesine göre yüzde 81 arttı. 🔹 Yurt dışı satışlar, Chery’nin mayıs ayındaki toplam satışlarının yüzde 73’ünü oluşturdu. 🔹 Chery, mayıs ayında yurt dışında iç pazara kıyasla üç kat daha fazla araç sattı. 🔹 Ocak-mayıs döneminde şirketin yurt dışı teslimatları yüzde 70’e yakın artışla 752.755 adede ulaştı. 🔹 Bu araçların 361.800’ü tamamen elektrikli veya şarj edilebilir hibrit modellerden oluştu. 🔹 Chery International Başkanı Zhang Guibing, elektrikli araçların 2026 yılında şirketin toplam yurt dışı satışlarının yaklaşık yüzde 70’ini oluşturmasını beklediklerini söyledi. 🔹 Şirket, yıllık yurt dışı satışlarını 1,5 milyon araca çıkarmayı hedefliyor. BYD’nin performansı 🔹 Dünyanın en büyük elektrikli araç üreticisi BYD’nin yurt dışı satışları mayıs ayında yıllık bazda yüzde 81 artarak 160.177 adede yükseldi. 🔹 Bu rakam BYD’nin toplam satışlarının yüzde 42’sine karşılık geldi. 🔹 Şirketin yurt dışındaki elektrikli araç satışları yılın ilk beş ayında yüzde 65 artışla 616.907 adede ulaştı. 🔹 Bu satışlar BYD’nin toplam teslimatlarının yüzde 44’ünü oluşturdu. Küresel talep ve kârlılık 🔹 Analistler, ABD-İsrail ile İran arasındaki savaşın tetiklediği enerji krizinin dünya genelinde elektrikli araç talebini artırdığını belirtti. 🔹 Çinli üreticiler Avrupa ve Güneydoğu Asya gibi pazarlarda araçlarını iç pazara kıyasla daha yüksek fiyatlarla satabiliyor. 🔹 JPMorgan verilerine göre Çinli otomobil üreticilerinin araç başına ortalama net kâr marjı yaklaşık 5.000 yuan seviyesinde bulunuyor. 🔹 Aynı rakamın yurt dışı pazarlarda 20.000 yuana kadar çıkabileceği belirtiliyor. Tedarik zinciri etkisi 🔹 JPMorgan, 2026 yılında seçili Çinli otomobil üreticilerinin gelirlerinin yüzde 30 ila 60’ının yurt dışı pazarlardan gelebileceğini öngörüyor. 🔹 Avrupa’nın en büyük baskılı devre kartı üreticisi Austria Technologie & Systemtechnik, Çinli elektrikli araç üreticilerinin küresel genişlemesinin yüksek teknoloji otomotiv elektroniği talebini artırdığını açıkladı. 🔹 Şirket, Çin, Malezya, Hindistan ve Avusturya’daki üretim ağıyla Çinli üreticilerin küresel büyümesini desteklediğini belirtti.

🔹 Çinli mobilite şirketi Navee, su yüzeyinin hemen üzerinde yer etkisi teknolojisiyle hareket eden WaveFly 5X adlı yolcu aracının ilk uçuşunu Jiangsu eyaletindeki Taihu Gölü’nde gerçekleştirdi. 🔹 Şirket, WaveFly 5X’i tüketicilere yönelik dünyanın ilk yer etkili araçlarından biri olarak tanımladı. 🔹 Araç, kanatları ile su yüzeyi arasında sıkışan hava yastığı üzerinde ilerliyor ve suyun 30 ila 50 santimetre üzerinde uçarak yüksek hızlara ulaşabiliyor. Teknik özellikler 🔹 WaveFly 5X iki kişilik kapasiteye ve 140 kilogram taşıma kapasitesine sahip. 🔹 Araç saatte 85 kilometre hıza ulaşabiliyor ve tek şarjla 80 kilometre menzil sunuyor. 🔹 Hızlı değiştirilebilen bataryalar birkaç dakika içinde yeniden şarj edilebiliyor. 🔹 Havacılık sınıfı karbon fiberden üretilen araç pist gerektirmeden göller, rezervuarlar ve sakin su alanlarından kalkış ve iniş yapabiliyor. 🔹 Kullanıcıların pilot lisansı veya profesyonel uçuş eğitimi almasına gerek bulunmuyor. Araç, uçaktan çok tekne gibi kullanılacak şekilde tasarlandı. Ticari planlar 🔹 WaveFly 5X’in satış fiyatı 99.999 dolar olarak açıklandı. 🔹 Araç ön siparişe açıldı ve müşteriler renk ile aksesuar seçeneklerini özelleştirebiliyor. Yer etkisi teknolojisi 🔹 Yer etkili araçlar onlarca yıldır bilinse de kullanım alanları büyük ölçüde askerî projelerle sınırlı kaldı. 🔹 Sovyetler Birliği, Soğuk Savaş döneminde bu teknolojiyi geliştiren öncü ülkeler arasında yer aldı. Bunlar arasında 92 metre uzunluğundaki Caspian Sea Monster ekranoplanı da bulunuyordu. 🔹 Caspian Sea Monster, döneminin en büyük ve en ağır hava araçlarından biri olarak kabul ediliyordu ve 1980 yılında düştü. Küresel gelişmeler 🔹 Hafif malzemeler, batarya teknolojileri ve navigasyon sistemlerindeki ilerlemeler yer etkisi araçlarına yönelik ilgiyi yeniden artırdı. 🔹 Geçen yıl Bohai Denizi’nde görüntülenen büyük bir Çin yer etkili aracı, olası askerî uygulamalar hakkında spekülasyonlara yol açtı. 🔹 ABD Savunma İleri Araştırma Projeleri Ajansı (DARPA), 2022’de askerî yük ve personel taşıyabilecek Liberty Lifter adlı büyük deniz uçağı programını başlattı. 🔹 ABD merkezli Regent Craft da 12 yolcu taşıyabilen Viceroy adlı yer etkili aracının su üzerindeki testlerine geçen yıl başladı. Şirket hakkında 🔹 2021 yılında kurulan Navee, robot süpürge üreticisi Dreame Technology tarafından destekleniyor. 🔹 Şirket elektrikli scooter ürünleriyle tanınıyor ve ürünlerinin Kuzey Amerika, Avrupa ve Asya-Pasifik dahil 60’tan fazla pazarda 1 milyondan fazla kullanıcıya ulaştığını açıkladı.

🔹 ABD tarafından İran’a yardım ettiği iddiasıyla yaptırım uygulanan Çinli uydu şirketi Changguang Satellite, Kaliforniya’daki Nvidia ve Apple merkezlerinin yüksek çözünürlüklü uydu görüntülerini yayımladı. 🔹 Görüntüler, şirketin Jilin-1 uydu takımyıldızı tarafından çekildi ve Silikon Vadisi’nin ayrıntılı kuşbakışı görünümünü sundu. 🔹 Fotoğraflarda Nvidia’nın Santa Clara’daki Endeavour ve Voyager binaları ile Apple’ın Cupertino’daki Apple Park kampüsü yer aldı. 🔹 Santa Clara Üniversitesi’nin kampüsü, çevredeki yerleşim alanları ve bölgedeki ulaşım altyapısı da görüntülerde görüldü. Şirketin açıklaması 🔹 Changguang Satellite, görüntülerin paylaşımını “rutin uydu haberleri” olarak nitelendirdi. 🔹 Şirket, Jilin-1 görüntülerinin kamuya açık olduğunu ve düzenli olarak dünyanın çeşitli bölgelerine ait uydu fotoğrafları yayımladığını belirtti. 🔹 Daha önce Çin’deki madenler ve hızlı tren istasyonları, Hindistan’daki sıcak hava dalgası, Hawaii’deki volkanik alanlar ve Kuzey Amerika’daki Dünya Kupası stadyumlarına ilişkin görüntüler de paylaşılmıştı. Teknoloji ve yaptırımlar 🔹 ABD Hazine Bakanlığı, Aralık 2023’te Changguang Satellite’i Özel Olarak Belirlenmiş Vatandaşlar (SDN) listesine ekleyerek ABD kişi ve kurumlarının şirketle işlem yapmasını yasakladı. 🔹 ABD, Mayıs ayında Changguang Satellite, Earth Eye ve MizarVision şirketlerine İran’ın ABD güçlerine yönelik saldırılarına destek verdikleri gerekçesiyle yeni yaptırımlar uyguladı. 🔹 İran Devrim Muhafızları da nisan ayında 18 Amerikan teknoloji ve yapay zekâ şirketiyle bağlantılı kurumları meşru hedef ilan etmişti. Jilin-1 uydu ağı 🔹 Jilin-1, 140’tan fazla uyduyla Çin’in en büyük ticari uzaktan algılama uydu takımyıldızı konumunda bulunuyor. 🔹 Sistem, 0,2 metreye kadar görüntü çözünürlüğü sağlayabiliyor ve Dünya üzerindeki herhangi bir noktayı günde yaklaşık 40 kez görüntüleyebiliyor. 🔹 Şirket ayrıca uzaydan yere saniyede 100 gigabit veri aktarım hızına ulaşan lazer haberleşme testini başarıyla tamamladı. 🔹 Yayımlanan görüntülerde bina detayları, otopark dolulukları ve tesislerdeki inşaat değişiklikleri net biçimde görülebiliyor.

🔹 Çinli bilim insanları, kuantum bilgisayarlar için dünyanın ilk süper hızlı kuantum belleğini geliştirdi. 🔹 Gelişme, kuantum bilgisayarlarda klasik verilerin okunmasındaki kritik darboğazı aşmayı hedefliyor. 🔹 Teknoloji, ilaç keşfi, finansal dolandırıcılık tespiti ve büyük veri analizi gibi alanlarda kuantum bilgisayarların pratik kullanımını mümkün kılabilecek temel bileşenlerden biri olarak görülüyor. Kuantum bellek teknolojisi 🔹 Zhejiang Üniversitesi öncülüğündeki ekip, kuantum rastgele erişimli bellek (QRAM) mimarisini süper iletken kuantum işlemci üzerinde başarıyla uyguladı. 🔹 QRAM, kuantum bilgisayarların büyük miktardaki klasik verilere verimli şekilde erişmesini sağlıyor. 🔹 Sistem, verilerin süperpozisyon durumunda okunmasına olanak tanıyor ve aynı anda birden fazla veri noktasının işlenebilmesini mümkün kılıyor. 🔹 Ekip, ilk kez süper iletken kuantum çip üzerinde 4 bit ve 8 bit veriye erişebilen QRAM prototipini çalıştırdı. Teknik önem 🔹 Geleneksel bilgisayarlarda bitler yalnızca 0 veya 1 değerini temsil ederken, kuantum bitleri olan kübitler aynı anda hem 0 hem de 1 durumunda bulunabiliyor. 🔹 Süperpozisyon ve kuantum dolaşıklığı özellikleri sayesinde kuantum bilgisayarlar bazı hesaplamaları klasik süper bilgisayarlardan kat kat hızlı gerçekleştirebiliyor. 🔹 Ancak büyük miktardaki klasik verilere erişim yavaş kaldığında kuantum sistemlerin avantajı önemli ölçüde azalıyor. 🔹 Araştırmacılar, QRAM olmadan birçok kuantum algoritmasının teorik düzeyde kalacağını belirtiyor. Olası kullanım alanları 🔹 İlaç geliştirme çalışmalarında sistem, yüz milyonlarca molekül kaydının bulunduğu veritabanlarından gerekli bilgileri aynı anda çekebilecek. 🔹 Bu sayede yeni ilaçların geliştirilme süresi önemli ölçüde kısalabilecek. 🔹 Finans sektöründe kuantum algoritmalarının geçmiş işlem kayıtlarını analiz ederek dolandırıcılık faaliyetlerini tespit etmesine yardımcı olabilecek. 🔹 Yapay zekâ uygulamalarında doğal dil işleme ve görüntü tanıma gibi büyük veri gerektiren görevlerde kuantum sistemlerin kapasitesini artırabilecek. Araştırma 🔹 Çalışma Mart ayında Nature Physics dergisinde yayımlandı. 🔹 Araştırma ekibinden Lu Liqiang, mevcut kuantum algoritmalarının büyük veri kümelerine hızlı erişim olmadan pratikte uygulanmasının zor olduğunu söyledi. 🔹 Geliştirilen sistem, kuantum bilgisayarların teorik avantajlarını gerçek dünya uygulamalarına taşıma yolunda önemli bir adım olarak değerlendiriliyor.

🔹 Çin Devlet Başkanı Xi Jinping, Kuzey Kore lideri Kim Jong Un’un davetiyle 8-9 Haziran tarihlerinde Kuzey Kore’ye resmi ziyaret gerçekleştirecek. 🔹 Ziyaret, Xi’nin 2019’dan bu yana Kuzey Kore’ye yapacağı ilk ziyaret olacak. 🔹 Pekin ve Pyongyang, pandemi dönemindeki izolasyon, Çin’in nükleer silahsızlanma tutumu ve Kuzey Kore-Rusya yakınlaşmasının ardından ilişkilerini yeniden güçlendirmeye çalışıyor. Çin-Kuzey Kore ilişkileri 🔹 Xi’nin ziyareti, geçen ay Pekin’de ABD Başkanı Donald Trump ve Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin ile yaptığı zirvelerin ardından gerçekleşecek. 🔹 Trump, mayıs ayındaki Pekin ziyareti sırasında Xi’ye Kuzey Kore’nin nükleer silahsızlandırılmasına yönelik bir teklif sunduğunu açıkladı. 🔹 Çin ve Rusya, Trump’ın ziyaretinden sonra yayımladıkları ortak bildiride Kuzey Kore’ye yönelik diplomatik izolasyon, ekonomik yaptırım ve askerî baskı politikalarını eleştirdi. 🔹 İki ülke Kore Yarımadası’nda siyasi çözüm sürecini ilerletme ve bölgesel istikrarı koruma sözü verdi. Son dönemdeki temaslar 🔹 Kim Jong Un, Eylül 2025’te Pekin’de düzenlenen İkinci Dünya Savaşı’nın sona erişinin 80. yılı törenlerine katıldı. 🔹 Xi, Kim ile görüşmesinde Çin’in Kuzey Kore ile geleneksel dostluğa büyük önem verdiğini ve bu yaklaşımın değişmeyeceğini söyledi. 🔹 Çin Başbakanı Li Qiang, Ekim 2025’te Kuzey Kore İşçi Partisi’nin kuruluşunun 80. yılı etkinliklerine katılmak üzere Pyongyang’ı ziyaret etti. 🔹 Çin’in üçüncü en üst düzey yetkilisi Zhao Leji de 2024 yılında Kuzey Kore’yi ziyaret etmişti. Ekonomi ve ulaşım 🔹 Çin, Kuzey Kore’nin en büyük ekonomik ortağı olmaya devam ediyor ve ülkenin dış ticaretinin yüzde 90’dan fazlasını oluşturuyor. 🔹 Mart ayında iki ülke arasında demiryolu ulaşımı yeniden başlatıldı ve Air China doğrudan uçuşlara yeniden başladı. 🔹 Çinli turistlerin Kuzey Kore’ye girişi hâlâ yasak durumda. 🔹 Çin gümrük verilerine göre iki ülke arasındaki ticaret hacmi 2025 yılında yüzde 26 artışla 19,6 milyar yuana ulaştı ve pandemi öncesi seviyelere yaklaştı. Bölgesel gelişmeler 🔹 Kim Jong Un son yıllarda Rusya ile ilişkileri derinleştirerek Çin’e olan bağımlılığı azaltmaya çalışıyor. 🔹 Kuzey Kore ve Rusya 2024 yılında karşılıklı savunma anlaşması imzaladı. 🔹 Pyongyang, Rusya’nın Ukrayna’daki savaşına destek amacıyla asker gönderirken ekonomik ve askerî destek aldı. 🔹 Kim, Güney Kore’yi resmen “en düşman devlet” olarak tanımladı ve Kuzey Kore’nin nükleer güç statüsünün “geri döndürülemez” olduğunu açıkladı. 🔹 Kim, ABD’yi “devlet destekli terörizm ve saldırganlık” yürütmekle suçladı ve ülkesinin her türlü senaryoya karşılık vermeye hazır olduğunu söyledi. 🔹 Trump ile Kim Jong Un arasında ilk Trump döneminde üç zirve gerçekleştirilmişti ancak yeni bir görüşme henüz yapılmadı.