Rusya’nın en tanınmış muhalif lideri Alexei Navalnıy, Batı ile Rusya arasında aylarca yürütülen gizli esir takası görüşmelerinin son aşamasına gelinmişken, Şubat 2024’te Arktik’teki hapishanede hayatını kaybetti.
Wall Street Journal’ın aktardığına göre, ABD’nin özel esir işleri elçisi Roger Carstens, 2023’te İsrail’de Rus milyarder Roman Abramoviç ile gizli bir görüşme yaparak, Navalnıy’ı ve iki Amerikalıyı kurtaracak takas formülünü gündeme getirdi. Plan, Almanya’nın Berlin’de bir Putin muhalifini öldüren Rus suikastçı Vadim Krasikov’u serbest bırakması karşılığında Rusya’nın Navalnıy’ı bırakmasını, ABD ve müttefiklerinin ise Rus casuslarını iade etmesini öngörüyordu.
Biden–Scholz mutabakatı
Şubat 2024’te ABD Başkanı Joe Biden ile Almanya Başbakanı Olaf Scholz Oval Ofis’te prensipte anlaştı. Takas kapsamında gazeteci Evan Gershkovich ve eski deniz piyadesi Paul Whelan’ın da serbest bırakılması planlandı.
Münih Güvenlik Konferansı sırasında görüşmeler hız kazanmışken, 16 Şubat’ta Rusya’dan gelen haber Batı başkentlerini sarstı: Navalnıy, Arktik’teki “Polar Wolf” hapishanesinde ölmüştü.
Yulia Navalnaya’nın tepkisi
Navalnıy’ın eşi Yulia, Münih’te kürsüye çıkarak Putin’e seslendi: “Bunun hesabını verecekler.” Daha sonra Scholz ile görüşerek Krasikov’un serbest bırakılmamasını istedi.
Tarihi esir takası
Navalnıy’ın ölümü sonrası takas planı yeniden şekillendirildi. 1 Ağustos 2024’te Türkiye’de gerçekleşen modern dönemin en büyük Doğu-Batı esir değişiminde 24 kişi ve iki çocuk takas edildi. Rusya’ya Krasikov, casuslar ve siber suçlular iade edilirken; Batı, Rus muhalifler ve Whelan ile Gershkovich dahil Amerikalı gazetecileri geri aldı.
Bu takas, güçlü devletlerin adalet sistemini esir pazarlıklarının bir aracı haline getirdiği yeni bir jeopolitik dönemin sembolü olarak değerlendiriliyor.
