Azerbaycan’ın 2024 yılında İsrail’e doğrudan petrol ihracatını sıfırladığı görülüyor. Ancak enerji sektörü uzmanlarına göre, bu durum İsrail ile Azerbaycan arasındaki enerji ilişkisinin sona erdiği anlamına gelmiyor. Petrollerin üçüncü ülkeler aracılığıyla dolaylı olarak İsrail’e ulaştığı düşünülüyor.
Azerbaycan gümrük verilerine göre, 2021’den 2023’e kadar İsrail’e petrol ihracatı istikrarlı şekilde artarken, 2024’te tamamen kesildi. Bu da ilk bakışta iki ülke arasındaki enerji ilişkilerinde bir kopuş yaşandığını düşündürüyor. Ancak İsrail enerji sektöründen kaynaklar, doğrudan ihracatın sona erdiğini ama aynı petrolün üçüncü ülke şirketleri aracılığıyla İsrail’e ulaşmaya devam ettiğini öne sürüyor.
Dolaylı Rota: İtalya ve Üçüncü Ülke Şirketleri
Petrol, Azerbaycan’dan başlayıp Gürcistan üzerinden Türkiye’ye ulaşan Bakü-Tiflis-Ceyhan boru hattı ile Ceyhan Limanı’na taşınıyor. Buradan gemilerle İsrail limanlarına yönlendiriliyor. Ancak doğrudan İsrail’e yapılan sevkiyatlar yerine, petrolün başka ülkelere satılmış gibi gösterildiği ve bu yolla İsrail’e ulaştırıldığı ifade ediliyor.
Bu süreçte Trafigura, Vitol ve Glencore gibi büyük emtia ticaret şirketlerinin önemli rol oynadığı belirtiliyor. Bu şirketler, Azerbaycan petrolünü satın alıp, üçüncü ülkeler adına İsrail’e sevk ediyor. Nitekim Azerbaycan’ın 2025’in ilk dört ayında İtalya’ya petrol ihracatını bir önceki yıla göre yaklaşık yüzde 80 artırması, bu dolaylı akışın göstergesi olarak yorumlanıyor.
Türkiye’nin Çelişkili Tutumu
Türkiye 2024’te Gazze savaşı nedeniyle İsrail’e doğrudan ve dolaylı ihracatı yasakladığını açıklamıştı. Ancak Bakü-Tiflis-Ceyhan boru hattı üzerinden geçen Azeri petrolünün Ceyhan’dan İsrail’e ulaşmasına engel olunmadı. Ankara, Bakü ile ilişkileri riske atmamak adına bu konuda belirsiz bir politika izliyor.
Azerbaycan’ın İsrail Enerji Sektörüne Yatırımları
SOCAR (Azerbaycan Devlet Petrol Şirketi), İsrail’in açık denizindeki gaz arama sahası Block 6 için 2023’te düzenlenen ihaleyi kazanan konsorsiyumun içinde yer aldı. 2024’te ise SOCAR, İsrail’in Tamar gaz sahasındaki %10’luk payı satın aldı. Azerbaycan Ekonomi Bakanı ve SOCAR Başkanı Mikayil Cabbarov, bu anlaşmanın imza törenine bizzat katıldı.
Bu gelişmeler, Azerbaycan’ın İsrail ile enerji ilişkilerini tamamen kesmediğini; aksine ekonomik yatırımlarla daha da derinleştirdiğini ortaya koyuyor. Gümrük verilerinde İsrail’in adının yer almaması, gerçeğin yalnızca bir kısmını yansıtıyor.
