Financial Times’ın haberine göre, Katar’ın Donald Trump’a Air Force One’ın yerine kullanabileceği lüks bir Boeing 747 tipi uçak teklif etmesi, yalnızca etik tartışmalara değil, aynı zamanda antik dönemlerden beri süregelen “hediye diplomasisi”nin yeniden yükselişine işaret ediyor. Söz konusu teklifin hayata geçip geçmeyeceği hâlâ netlik kazanmamış olsa da, bu durum hem Washington’da hem de uluslararası arenada dikkat çekti.
ABD anayasasının “emoluments” maddesi, başkanlar da dâhil olmak üzere federal görevlilerin yabancı devletlerden hediye veya ödeme almasını yasaklıyor. Güncel yasalara göre 480 doları aşan yabancı devlet hediyeleri beyan edilip arşivlenmek zorunda. Ancak Trump’ın ilk dönemine dair Kongre raporları, Japonya’dan golf sopaları, Suudi Arabistan’dan kılıç ve Hindistan’dan mücevherler gibi toplam değeri on binlerce doları bulan 100’den fazla hediyenin beyan edilmediğini ortaya koydu.
Hediyeleşmenin Tarihi ve Anlamı
Diplomaside hediye verme geleneği antik çağlara uzanıyor. Bizans imparatorları kutsal emanetler, Osmanlı sultanları ise şeref kaftanları hediye ederdi. Fransız krallar Sèvres porseleniyle, Çin ise yüzyıllardır panda diplomasisiyle ilişki kurmayı sürdürdü. ABD’de hâlâ kullanılan “Resolute” masası, 1880 yılında Kraliçe Victoria tarafından hediye edilmişti.
Bu tür hediyeler yalnızca nezaket göstergesi değil, aynı zamanda bir bağ kurma, etki yaratma ve hatta nüfuz sağlama aracı. Putin’in Türkmenistan’dan bir köpek alırken verdiği poz, herhangi bir açıklamadan daha etkili bir diplomatik mesaj niteliği taşıdı. Ancak her zaman planlandığı gibi gitmeyebilir; Mali’nin Hollande’a hediye ettiği deve, yanlışlıkla kesilip pişirilmişti.
Trump ve Hediyeleşmede Yeni Eşik
Trump, Katar’ın hediye uçağını görev süresi sonrası başkanlık kütüphanesine devredeceğini söyledi. Ancak bu tür kütüphanelerin genellikle bir piste sahip olmadığını düşünürsek, bu açıklama birçok kesimi tatmin etmedi. Trump’ın, “Bir uçağı reddeden aptaldır,” sözleri, etik ilkelerden çok pragmatik çıkarları öncelediğini gösteriyor.
Eğer bu jet hediyesi gerçekleşirse, “hediye enflasyonu” dönemi başlayabilir: sırada süper yatlar, özel adalar ya da başka lüks semboller mi olacak? Trump’ın liderliğinde dünya, perde arkası yürütülen güç diplomasisinin ve kişisel jestlerin yeniden ön plana çıktığı bir döneme girmiş gibi görünüyor.
