ABD merkezli savunma haber sitesi Breaking Defense, Türkiye’nin F-35 savaş uçağı programına dönüş olasılığını ve bunun önündeki engelleri değerlendirdi. Ankara, 2019’da Rusya’dan aldığı S-400 hava savunma sistemi nedeniyle F-35 programından çıkarılmıştı. Ancak Dışişleri Bakanı Hakan Fidan ve Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın son dönemdeki açıklamaları, Türkiye’nin yeniden programa dönme arayışında olduğunu gösteriyor.
Trump Etkisi: Fırsat mı, Hayal mi?
Erdoğan, geçtiğimiz haftalarda ABD Başkanı Donald Trump’la yaptığı telefon görüşmesinde, Türkiye’nin F-35 programına yeniden dahil edilmesi talebini iletti. Fidan da CNN Türk’e verdiği röportajda “haklarımızın iadesi” için sürecin başladığını söyledi.
Atlantic Council’dan Ali Bakır, Trump’ın kişisel ilişkilere dayalı ve pazarlıkçı yaklaşımının bu süreçte Türkiye için bir fırsat yaratabileceğini belirtti. Ancak uzmanlara göre, bu tür bir adımın önünde iki temel engel var: S-400 sisteminin varlığı ve CAATSA yaptırımları.
S-400 ve CAATSA Hala Büyük Engel
Uzmanlar, S-400’ün Türkiye’de konuşlu olması F-35’lerin güvenliği açısından büyük risk oluşturduğunu hatırlatıyor. ABD’nin resmi tutumu, “F-35’in, Rus istihbarat sistemiyle bir arada bulunamayacağı” yönünde.
Önerilen çözüm: S-400’ün üçüncü bir ülkeye (örneğin Hindistan’a) gönderilmesi. Ancak bu adım da Rusya’nın onayını gerektiriyor.
CAATSA yaptırımlarının kaldırılması için ise sadece başkanlık kararı yeterli değil; ABD Kongresi’nin de yasa değişikliği yapması gerekiyor. Kongre’deki Türkiye karşıtı tutum bu süreci zorlaştırıyor.
1.4 Milyar Dolar Ödenmişti
Türkiye, F-35 programına dahilken 100 uçak için 1.4 milyar dolar ödeme yapmış, ancak altı uçağı hâlâ teslim alamamıştı. Ankara bu meblağı başka savunma alımlarıyla telafi etmeye çalışıyor.
KAAN ile F-35 Rekabet Etmiyor, Tamamlıyor
Uzmanlar, Türkiye’nin kendi geliştirdiği beşinci nesil savaş uçağı KAAN’ın F-35’e rakip değil, tamamlayıcı olduğunu vurguluyor. Hudson Enstitüsü’nden Kasapoğlu’na göre F-35 programına yeniden dahil olunması, Türk Hava Kuvvetleri’ne deneyim ve teknoloji kazandırır; bu da KAAN programını hızlandırır.
Aynı şekilde, CAATSA yaptırımlarının kalkması durumunda Türk savunma sanayiinin 20 milyar dolarlık kritik teknoloji ve yedek parçaya erişimi yeniden sağlanabilir.
Karşılıklı Fayda Mümkün mü?
Analistlere göre eğer Türkiye, F-35 programına dönüş sağlayabilir ve ABD savunma pazarına yeniden dahil olursa, hem Türk şirketleri teknolojik kazanç sağlayacak hem de Amerikan şirketleri ekonomik fayda elde edecek. Ancak bu olasılığın hayata geçmesi, yalnızca Washington’daki siyasi denklemle mümkün.
