The Economist

🔹 Körfez ülkeleri, Batılı silah tedarikçilerine bağımlılığı azaltmak amacıyla yerli savunma sanayilerini büyütüyor. 🔹 İran savaşı, bölgedeki savunma alanında kendi kendine yeterlilik hedeflerini daha da güçlendirdi. 🔹 Suudi Arabistan, 2030 yılına kadar savunma bütçesinin yarısını ülke içinde harcamayı ve Saudi Arabia Military Industries’i dünyanın en büyük 25 savunma şirketinden biri haline getirmeyi hedefliyor. 🔹 Katar’ın Barzan Holdings şirketi de savunma sanayisinde büyüme planları yürütüyor ancak ölçeği halen sınırlı kalıyor. ### BAE’nin EDGE yükselişi 🔹 Birleşik Arap Emirlikleri’nde 2019 yılında yaklaşık 25 şirket birleştirilerek EDGE Group kuruldu. 🔹 EDGE, yabancı savunma şirketlerinde çoğunluk hisseleri satın aldı ve mayıs ayında İtalyan motor üreticisi Costruzioni Motori Diesel’in yüzde 80’ini satın alma anlaşması yaptı. 🔹 Şirket, İtalya’nın Leonardo ve Fincantieri şirketleriyle ortak girişimlere, Almanya’nın Rheinmetall şirketiyle hava savunma ortaklığına sahip bulunuyor. 🔹 EDGE, Kasım ayında ABD’li savunma teknolojisi şirketi Anduril ile BAE ve müttefikleri için insansız hava araçları üretmek üzere ortak girişim kurdu. ### Büyüme ve ihracat 🔹 EDGE’in 2025 yılı gelirleri 5 milyar doların üzerine çıktı. 🔹 Şirket geçen yıl yaklaşık 8 milyar dolarlık yeni sipariş aldı ve toplam sipariş portföyü 20 milyar doları aştı. 🔹 EDGE yönetimi gelirlerin önümüzdeki iki yılda yaklaşık yüzde 20 artmasını bekliyor. 🔹 Şirket halihazırda dünyanın en büyük üç hassas güdümlü mühimmat üreticisinden biri olarak gösteriliyor. 🔹 Üretilen savunma ürünlerinin yaklaşık dörtte üçü Latin Amerika, Afrika ve Asya’daki ülkelere ihraç ediliyor. ### İran savaşı ve savunma performansı 🔹 SIPRI verilerine göre BAE’nin küresel silah ithalatındaki payı 2016-2020 dönemindeki yüzde 3,5 seviyesinden 2021-2025 döneminde yüzde 2,7’ye geriledi. 🔹 İran savaşı sırasında İran’ın BAE’ye yönelik saldırıları Suudi Arabistan ve Katar’a kıyasla daha yoğun oldu. 🔹 BAE yetkililerine göre İran tarafından gönderilen Şahid tipi insansız hava araçlarının yaklaşık yüzde 80’i Emirlikler tarafından geliştirilen sistemlerle etkisiz hale getirildi. 🔹 EDGE’in elektronik harp sistemleri yaklaşan füze ve insansız hava araçlarını tespit ederek karıştırma ve aldatma faaliyetleri yürüttü. 🔹 Bu sistemler ABD’nin balistik füze savunma sistemleriyle birlikte çalıştı. ### Gelecek planları 🔹 EDGE, tüm savunma üretimini yerelleştirmek yerine kritik sistemler ve tedarik zinciri riski taşıyan bileşenlere öncelik veriyor. 🔹 Şirket yalnızca teknolojinin sahibi olmayı değil, yeni teknolojiler geliştirmeyi de hedefliyor. 🔹 Ocak ayında Katar’ın Barzan Holdings şirketiyle ortak girişim anlaşması imzalandı. 🔹 EDGE ayrıca araç teknolojilerini lisanslayarak Suudi Arabistan Military Industries ile iş birliği yaptı. 🔹 Şirket yönetimi, son yıllarda savunma üretimini yerlileştirme yönünde atılan adımların mevcut güvenlik ortamında stratejik avantaj sağladığını belirtiyor.

🔹 Çin, ABD ile teknoloji yarışını hızlandırırken önde gelen bilim insanlarını Komünist Parti ve devlet yönetiminde daha üst pozisyonlara getiriyor. 🔹 Hong Kong Üniversitesi araştırmacılarının çalışmasına göre Çin’in seçkin bilim insanları grubu olan akademisyenlerden 29 kişi Komünist Parti Merkez Komitesi’nde görev yapıyor. 🔹 Bu sayı son on yılda yaklaşık iki katına çıktı. ### Bilim insanlarının yükselişi 🔹 Mikroelektronik uzmanı Huang Ru, uzun yıllar Pekin Üniversitesi’nde görev yaptıktan sonra bu yıl Çin’in Devlet Planlama Kurumu olan Ulusal Kalkınma ve Reform Komisyonu’nun başkan yardımcılarından biri oldu. 🔹 Huang Ru, Çin’in yerli yarı iletken geliştirme çalışmalarını denetliyor. 🔹 Beidou uydu navigasyon sisteminin geliştirilmesinde rol alan Xiangli Bin de 2024 yılında aynı kurumun başkan yardımcılığına getirildi. 🔹 Eğitim Bakanı Huai Jinpeng, veri merkezleri ve ağ bağlantılı bilişim sistemleri alanında uzman bir bilim insanı olarak öne çıkıyor. 🔹 Eğitim Bakan Yardımcısı ise daha önce Zhejiang Üniversitesi’ni yöneten bir fizikçi olarak görev yaptı. ### Teknolojik bağımsızlık hedefi 🔹 Çin yönetimi teknolojik kendi kendine yeterlilik hedefini devletin tüm kurumlarını kapsayan bir strateji olarak yürütüyor. 🔹 Bazı akademisyenlerin, 2023 yılında kurulan ve Çin’in inovasyon politikalarını doğrudan Parti kontrolüne bağlayan Merkezi Bilim ve Teknoloji Komisyonu’nda görev aldığı değerlendiriliyor. 🔹 Politbüro’da henüz tanınmış bir akademisyen bulunmuyor ancak 2022’de seçilen 24 üyeli Politbüro’nun beş üyesi önemli bilimsel kariyer geçmişine sahip. ### Siyasi ve kurumsal boyut 🔹 Çin yönetimi, teknoloji alanında sonuç odaklı bir yaklaşım benimseyerek uzmanları karar alma süreçlerine daha fazla dahil ediyor. 🔹 Akademisyenlerin devlet içindeki siyasi ağlarının sınırlı olması, onları mevcut güç merkezleri açısından daha az tehdit oluşturur hale getiriyor. 🔹 2022 yılında Çin’in yarı iletken yatırımlarını finanse eden ve “Büyük Fon” olarak bilinen 343 milyar yuanlık yatırım fonunda yolsuzluk soruşturmaları yürütüldü. 🔹 Bu soruşturmaların ardından yarı iletken sanayi politikalarını yönetmek için yeni ekipler görevlendirildi. ### 2027’ye doğru 🔹 Komünist Parti, siyasi güvenilirlik ile teknik uzmanlığı bir araya getirebilecek kadrolar yetiştirmeye çalışıyor. 🔹 Xi Jinping’in 2027’de yapılacak parti kongresinde üst düzey kadrolarda yeni değişikliklere gitmesi bekleniyor. 🔹 Teknolojik bağımsızlık stratejisinin, bilim insanları için Çin’in yönetici elitine yükselmede yeni bir kariyer yolu oluşturabileceği değerlendiriliyor.

🔹 The Economist, günümüz ABD iş dünyasında en güçlü motivasyonlardan birinin kıyamet ve varoluşsal tehdit algısı olduğunu savundu. 🔹 Elon Musk’ın SpaceX’i, insanlığın karşı karşıya olduğu varoluşsal tehditlere karşı Mars’ta koloni kurmayı hedefleyen bir şirket olarak örnek gösterildi. 🔹 SpaceX’in halka arz hazırlığı yaptığı dönemde Anthropic ve OpenAI gibi yapay zekâ şirketleri de benzer şekilde geleceğe ilişkin büyük dönüşüm ve risk senaryolarını öne çıkarıyor. ### Yapay zekâ ve savaş endişeleri 🔹 Anthropic CEO’su Dario Amodei, şirketinin yapay zekâ modellerinin yıkıcı potansiyeline dikkat çekiyor. 🔹 OpenAI, yapay zekâ sonrasında oluşabilecek yeni toplumsal düzen hakkında planlar yayımladı. 🔹 Palantir CEO’su Alex Karp, Batı’nın geleceğinin yüksek teknoloji savunma şirketlerine bağlı olduğunu savundu. 🔹 Anduril kurucusu Palmer Luckey, Çin’in Tayvan’a saldırma ihtimaline sık sık dikkat çekiyor. 🔹 Kritik maden şirketleri de olası büyük çatışmalarda kaynak kıtlığı yaşanabileceği senaryolarını yatırımcılara sunuyor. ### Finans dünyasında kıyamet algısı 🔹 Özel kredi fonlarından yaşanan para çıkışları sonrasında özel piyasalara yönelik güven sarsıldı. 🔹 Merkez bankalarının sistemik risk olarak tanımladığı finansal yeniliklerin sayısı arttı. 🔹 Kripto para sektörü, devlet kontrolüne ve para arzına karşı korunma iddiasıyla büyüyen alanlardan biri haline geldi. 🔹 Wall Street’te geçmiş kriz yılları yatırımcılar için referans noktalarına dönüştü. 🔹 1929, 1973, 1987, 1999 ve 2008 gibi yıllar piyasa analizlerinde sıkça kullanılan karşılaştırmalar arasında yer alıyor. ### Teknoloji ve ulusal güvenlik 🔹 Yapay zekâ veri merkezleri ve izin süreçleri bazı siyasetçiler tarafından ulusal güvenlik meselesi olarak değerlendiriliyor. 🔹 Utah Valisi Spencer Cox, ABD’nin yapay zekâ yarışında Çin’e karşı geri kalmasının ülke açısından büyük sonuçlar doğurabileceğini söyledi. 🔹 Elon Musk, OpenAI yönetimiyle yaşadığı anlaşmazlık sırasında “medeniyetin kaderinin tehlikede olduğunu” yazdı. ### Düzenleme tartışmaları 🔹 Teknoloji yatırımcısı Peter Thiel, yapay zekâ düzenlemelerinin otoriter sonuçlar doğurabileceğini savundu. 🔹 Papa XIV. Leo, yapay zekânın yalnızca düzenlenmesinin yeterli olmadığını, etkisiz hale getirilmesi gerektiğini yazdı. 🔹 Yapay zekâ konusunda teknoloji liderleri, siyasetçiler ve düşünce kuruluşları arasında giderek daha sert tartışmalar yaşanıyor. ### Yatırımcı davranışı 🔹 Dergi, yatırımcıların giderek daha büyük sermaye toplama eğiliminde olduğunu ve bunun önemli ölçüde gelecekte yaşanabilecek köklü değişim beklentileriyle bağlantılı olduğunu savundu. 🔹 Yapay zekânın ekonomiyi dönüştüreceğine inananlarla bunun büyük zarar vereceğini düşünenlerin yatırım tercihlerinin çoğu zaman benzer olduğu belirtildi. 🔹 Teknoloji şirketlerinin yüksek değerlemelerinin arkasında yalnızca büyüme beklentileri değil, büyük dönüşüm ve kriz senaryoları da bulunuyor. 🔹 The Economist, dünyanın sonunu veya mevcut düzenin kökten değişeceğini öngören anlatıların yatırımcıları sermaye sağlamaya ikna etmekte güçlü bir araç haline geldiğini savundu. 🔹 Dergi, iş dünyasına yönelik güvensizlik ile elitler arasındaki kıyametçi düşüncenin birleşmesinin ekonomik ve siyasi açıdan istikrarsız sonuçlar doğurabileceğini belirtti.

### Şehrin Görünmeyen Yüzü 🔹 Çin şehirlerinde milyonlarca kurye, yiyecekten ilaca kadar her türlü ürünü teslim ederek günlük hayatın vazgeçilmez parçası haline geldi. 🔹 Ancak Economist’e göre bu çalışanlar aynı zamanda Çin’in en belirgin ekonomik alt sınıflarından birini oluşturuyor. 🔹 Kurye sürücüleri genellikle şehirlerin uzak kenar mahallelerinde, düşük maliyetli ve kalabalık konutlarda yaşıyor. ### Kazançlar Geriliyor 🔹 Taobao Flash için çalışan bir kurye, geçmişte teslimat başına 7 yuan kazanırken bugün bunun yaklaşık 4 yuana düştüğünü söyledi. 🔹 Çin ekonomisindeki yavaşlama nedeniyle milyonlarca kişi geçici işlere yöneliyor ve bu durum ücretleri baskılıyor. 🔹 Birçok sürücü, yemek ve kira giderlerinden sonra ellerinde çok az para kaldığını belirtiyor. ### Uzun Çalışma Saatleri 🔹 Kurye sürücüleri çoğu zaman günde 14 saate kadar çalışıyor. 🔹 Teslimatların gecikmesi gelir kaybına yol açtığı için sürücüler sürekli zaman baskısı altında bulunuyor. 🔹 Bu nedenle trafik kazaları ve iş kazaları yaygın görülüyor. ### “Aç Kalmak Daha Korkutucu” 🔹 Shansong adlı teslimat şirketinde çalışan bir sürücü, karşılaştığı riskleri kabullenmek zorunda olduğunu söyledi. 🔹 Sürücü, “En korkutucu şey kaza yapmak değil, yemek yiyememek” ifadelerini kullandı. 🔹 Her sabah güvenliği değil, yeterli para kazanıp kazanamayacağını düşündüğünü belirtti. ### 20 Milyon Kişilik İş Gücü 🔹 Çin’de kurye sayısının yaklaşık 20 milyona ulaştığı tahmin ediliyor. 🔹 Covid-19 kapanmaları sırasında bu çalışanlar milyonlarca insan için temel hizmet sağlayıcısı olmuştu. 🔹 Devlet medyası ve yetkililer uzun süredir onların yaşadığı sorunlara dikkat çekiyor. ### Xi Jinping’in Mesajı 🔹 Çin lideri Xi Jinping birkaç ay önce Çin Yeni Yılı öncesinde kurye sürücüleriyle bir araya geldi. 🔹 Xi, şehirlerin bu çalışanlar olmadan işleyemeyeceğini söyledi. 🔹 Devlet medyası da sıklıkla sürücülerin zorluklarına ilişkin haberler yayımlıyor. ### Sorunların Kaynağı 🔹 Economist’e göre sorun yalnızca düşük ücretler değil. 🔹 Teslimat platformlarının kullandığı algoritmalar sürücüleri daha hızlı çalışmaya zorluyor. 🔹 Müşteri şikâyetlerinde platformlar çoğu zaman tüketicilerin tarafını tutuyor. 🔹 Ayrıca sürücüler genellikle taşeron şirketler üzerinden çalıştırıldığı için sağlık sigortası ve emeklilik haklarından mahrum kalabiliyor. ### Güvencesizlik 🔹 Yapılan araştırmalara göre sürücülerin yaklaşık üçte biri iş sırasında yaralandığını bildiriyor. 🔹 Buna karşın yalnızca beşte biri iş kazalarına karşı sigorta kapsamına sahip. 🔹 Bu durum sektördeki kırılganlığı artırıyor. ### Yasalar Var, Uygulama Zayıf 🔹 Çin hükümeti 2021 yılında kurye çalışanlarını korumaya yönelik düzenlemeler çıkardı. 🔹 Kurallar asgari ücret güvencesi ve daha insani algoritmalar gibi hükümler içeriyordu. 🔹 Ancak Economist’e göre bu düzenlemelerin uygulanması ve ihlallerin cezalandırılması yetersiz kaldı. ### Yapısal Sorun 🔹 Kurye sektörüne girişin kolay olması, iş bulamayan milyonlarca kişi için bu alanı son sığınak haline getiriyor. 🔹 Bu da ücretler üzerinde sürekli aşağı yönlü baskı oluşturuyor. 🔹 Çalışanların çoğu Çin’in daha yoksul bölgelerinden geliyor ve çalıştıkları şehirlerde tam yerleşim haklarına sahip değil. ### Sendikal Güç Eksikliği 🔹 Kurye sürücülerinin gerçek anlamda toplu pazarlık yapabilme imkânı bulunmuyor. 🔹 Çin’deki sendikalar doğrudan Komünist Parti yapısına bağlı faaliyet gösteriyor. 🔹 Economist’e göre sürücüler arasında örgütlenmenin sonuç vermeyeceğine dair yaygın bir inanç bulunuyor. ### Sonuç 🔹 Economist, kurye sürücülerinin yaşadığı sorunların yalnızca teknoloji şirketlerinden kaynaklanmadığını savunuyor. 🔹 Dergiye göre düşük ücretler, zayıf sosyal haklar, göçmen işçi sistemi ve ekonomik yavaşlama birlikte bu çalışanları kırılgan hale getiriyor. 🔹 Çin’in teknoloji ve e-ticaret devleri büyümeye devam ederken, milyonlarca kurye için hayat giderek daha zorlaşıyor.

### Avrupa Savaşı Devralıyor 🔹 Economist’e göre Ukrayna’ya sağlanan yardımın neredeyse tamamı artık Avrupa ülkelerinden geliyor. 🔹 Avrupa Birliği ülkeleriyle birlikte İngiltere gibi Avrupa devletleri, Ukrayna’nın ana mali ve askerî destekçisi haline geldi. 🔹 Ukrayna’ya yönelik yeni 90 milyar euroluk kredi paketinden ilk ödemelerin bu ay başlaması bekleniyor. ### ABD’nin Yerini Alma Arayışı 🔹 Avrupa liderleri, sonuç vermeyen Amerikan girişimlerinin ardından diplomatik süreci üstlenmek istiyor. 🔹 Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron, Avrupa’nın hem çözümün hem de müzakerelerin parçası olması gerektiğini söyledi. 🔹 Economist’e göre birkaç yıl önce iddialı görünen bu söylem artık daha gerçekçi bir zemine oturmuş durumda. ### Strateji Hâlâ Belirsiz 🔹 Avrupalı yetkililer Ukrayna’yı ayakta tutmak konusunda başarılı olduklarını kabul ediyor. 🔹 Ancak Ukrayna’nın sadece hayatta kalmasının ötesinde nasıl bir sonuca ulaşılacağı konusunda ortak bir strateji bulunmadığı belirtiliyor. 🔹 Son haftalarda Avrupa’da Vladimir Putin ile görüşebilecek olası arabulucuların isimleri tartışılsa da somut bir plan ortaya çıkmadı. ### Putin’in Tavrı 🔹 Avrupa hükümetleri Putin’in baskı altında olduğunu düşünüyor. 🔹 Buna rağmen Kremlin’in temel taleplerinden geri adım atmaya hazır olduğuna dair bir işaret görülmüyor. 🔹 Bu nedenle anlamlı bir barış müzakeresinin yakın zamanda başlaması zor görünüyor. ### Türkiye ve Arabuluculuk 🔹 Bazı Avrupa hükümetleri Rusya’nın kırmızı çizgilerini anlamak için arabuluculuk girişimlerini destekliyor. 🔹 Bu süreçte Türkiye gibi AB üyesi olmayan ülkelerin rol oynayabileceği değerlendiriliyor. 🔹 Ancak Avrupa’nın Ukrayna tarafında doğrudan yer aldığı kapsamlı bir müzakere sürecinin henüz uzak olduğu belirtiliyor. ### Donbas Gerçeği 🔹 Economist’e göre Putin uzlaşmaya yanaşırsa olası bir ateşkesin Ukrayna’nın Donbas’taki bazı toprak kayıplarını kabul etmesini gerektirmesi muhtemel. 🔹 Avrupa’nın bunu telafi etmek için kullanabileceği en güçlü araç ise Ukrayna’nın AB üyelik sürecini hızlandırmak olabilir. ### AB Üyeliği Tartışması 🔹 Daha önce Ukrayna’nın 2027 gibi erken bir tarihte AB’ye katılabileceği yönünde iddialar ortaya atılmıştı. 🔹 Ancak Economist, bunun gerçekçi olmadığını belirtiyor. 🔹 Yetkililer Ukrayna’nın üyelik için gerekli reformları tamamlamasının yaklaşık on yıl sürebileceğini düşünüyor. ### Almanya’nın Önerisi 🔹 Almanya Başbakanı Friedrich Merz, Ukrayna’ya tam üyelik yerine “ortak üyelik” benzeri bir statü verilmesini önerdi. 🔹 Bu modelde Ukrayna bazı AB kurumlarına erişim sağlayabilecek ancak tam oy hakkı ve tam ekonomik avantajlara sahip olmayacak. 🔹 Ukrayna yönetimi öneriyi adaletsiz buldu ve reddetti. ### Ukrayna’da Değişen Ruh Hali 🔹 Kamuoyu araştırmalarına göre Ukraynalıların büyük çoğunluğu hâlâ AB üyeliğini destekliyor. 🔹 Ancak destek özellikle gençler arasında daha hızlı geriliyor. 🔹 Economist’e göre Ukrayna’da “Avrupa bizi kurtaracak” anlayışının yerini giderek daha fazla “biz Avrupa’yı koruyoruz” düşüncesi alıyor. ### Reform Baskısı 🔹 Avrupa Birliği, Ukrayna’ya sağlanan mali yardımları hukuk devleti ve reform şartlarına bağladı. 🔹 İlk aşamada 2027’ye kadar çeşitli reformların gerçekleştirilmesi gerekiyor. 🔹 Avrupalı yetkililer reformların beklenenden yavaş ilerlemesinden rahatsızlık duyuyor. ### Askerî Sorunlar Sürüyor 🔹 Avrupa para ve silah desteği sağlasa da Ukrayna’nın ihtiyaç duyduğu bazı kritik sistemleri üretmekte zorlanıyor. 🔹 Özellikle şehirleri balistik füzelere karşı koruyacak sistemlerde eksiklik bulunuyor. 🔹 Bu nedenle Ukrayna Devlet Başkanı Volodymyr Zelensky geçtiğimiz günlerde Donald Trump’tan Patriot önleme füzeleri talep etti. ### Avrupa İçin Zaman Daralıyor 🔹 Economist’e göre Avrupa’nın kendi siyasi takvimi de risk oluşturuyor. 🔹 Önümüzdeki yıl Fransa başta olmak üzere birçok Avrupa ülkesinde seçimler yapılacak. 🔹 Analistler, bazı popülist partilerin iktidara gelmesi halinde Ukrayna’ya verilen desteğin zayıflayabileceğinden endişe ediyor. ### Sonuç 🔹 Economist, Ukrayna savaşının artık büyük ölçüde Avrupa’nın sorumluluğuna geçtiğini savunuyor. 🔹 Ancak mevcut stratejinin önemli bölümü hâlâ umutlara dayanıyor: Ukrayna’nın direncinin sürmesi, Trump’ın yeniden Rusya’ya karşı sertleşmesi veya Putin’in müzakereye zorlanması gibi. 🔹 Dergiye göre asıl soru artık savaşın Avrupa’nın savaşı olup olmadığı değil, Avrupa’nın aynı zamanda barışı da sağlayıp sağlayamayacağı.

### Patlayan Bölüm 🔹 Bilgisayar ve bilgi bilimleri, ABD’de en hızlı büyüyen üniversite alanlarından biri haline geldi. 🔹 Son on yılda bu alandaki mezun sayısı, ortalama akademik bölümlere göre yaklaşık 6,5 kat daha hızlı arttı. 🔹 Bölüm bugün ABD’de en popüler dördüncü eğitim alanı konumunda. ### Beklenmedik Üniversiteler Öne Çıkıyor 🔹 En büyük büyüme, seçiciliği düşük ve büyük ölçüde çevrim içi eğitim veren kurumlarda yaşanıyor. 🔹 Idaho’daki Brigham Young University-Idaho, 2024 yılında 2.000’den fazla bilgisayar ve bilgi bilimi diploması verdi. 🔹 Bu rakam üniversiteyi birçok prestijli kurumun önüne taşıdı. 🔹 Oysa aynı üniversite 2022 yılında yalnızca 639 mezun vermişti. ### Yapay Zekâ ve Hızlandırılmış Diplomalar 🔹 Birçok üniversite artık dönem başına sabit ücret alan ve öğrencilerin dersleri çok daha hızlı tamamlamasına izin veren sistemler kullanıyor. 🔹 Bazı yüksek lisans programları altı ay gibi kısa sürelerde tamamlanabiliyor. 🔹 Yapay zekâ araçlarının yaygınlaşması da bu süreci hızlandırıyor. ### Bilgisayar Bilimciler Yapay Zekâyı Daha Fazla Kullanıyor 🔹 Berkeley Üniversitesi araştırmasına göre bilgisayar bilimi öğrencilerinin yüzde 62’si üretken yapay zekâyı düzenli olarak kullanıyor. 🔹 Tüm öğrencilerde bu oran yüzde 37 seviyesinde. 🔹 Yapay zekâ kullanan bilgisayar bilimi öğrencilerinin yaklaşık onda biri bu teknolojiyi kopya çekmek amacıyla kullandığını kabul etti. ### Maaşlar Hâlâ Yüksek 🔹 Bilgisayar ve bilgi bilimi mezunlarının 2024 yılındaki medyan başlangıç maaşı 89 bin dolar oldu. 🔹 Yüksek lisans mezunlarında başlangıç maaşı 106 bin doların üzerine çıktı. 🔹 Bu ücretler hâlâ birçok bölümün oldukça üzerinde bulunuyor. ### Ancak Yeni Bir Sorun Var 🔹 Economist’e göre yapay zekâ aynı anda hem mezun arzını artırıyor hem de giriş seviyesindeki yazılım geliştirici pozisyonlarına olan talebi azaltıyor olabilir. 🔹 Şirketler artık bazı temel yazılım görevlerini yapay zekâ sistemleriyle gerçekleştirebiliyor. 🔹 Bu durum özellikle kariyerinin başındaki mühendisler için risk oluşturuyor. ### Paradoks 🔹 Ortaya ilginç bir çelişki çıkıyor. 🔹 Öğrenciler yapay zekâ kullanarak daha hızlı diploma alabiliyor. 🔹 Ancak mezun olduklarında girmeyi hedefledikleri mesleklerin bir kısmı yine yapay zekâ tarafından tehdit ediliyor. ### Economist’in Sonucu 🔹 Bilgisayar bilimi hâlâ yüksek gelir sağlayan ve cazibesini koruyan bir alan. 🔹 Ancak geçmişte olduğu gibi otomatik olarak garanti iş ve yüksek maaş anlamına gelmeyebilir. 🔹 Yapay zekâ çağında sadece diploma sahibi olmak değil, karmaşık problem çözme, sistem tasarımı ve yapay zekâ araçlarını etkin kullanabilme becerileri giderek daha önemli hale geliyor.

### Piyasalar Her Zaman Haklı mı? 🔹 Ekonomi dünyasında uzun yıllardır etkili olan “etkin piyasa hipotezi”, yatırımcıların tüm bilgileri hızla fiyatlara yansıttığını ve piyasa fiyatlarının geleceğe ilişkin en iyi tahminleri sunduğunu savunur. 🔹 Ancak Economist’e göre günümüz piyasaları bu teoriden giderek uzaklaşıyor. 🔹 Meme hisseleri, sosyal medya kaynaklı spekülasyonlar ve aşırı değerlemeler, fiyatların temel ekonomik gerçeklerden kopabildiğini gösteriyor. ### GameStop ve Nvidia Örneği 🔹 2020’de bireysel yatırımcıların gözdesi haline gelen GameStop hisseleri hâlâ o döneme göre 20 kattan fazla değerli. 🔹 Şirketin faaliyet performansı buna paralel bir gelişme göstermedi. 🔹 Buna rağmen hisselerin performansı, yapay zekâ devriminin en büyük kazananlarından biri olan Nvidia’ya yakın seviyelerde gerçekleşti. ### Nobel Ödüllü Eleştiri 🔹 Nobel ödüllü ekonomist Robert Shiller, onlarca yıl önce piyasa fiyatlarının yalnızca yeni bilgilerle açıklanamayacak kadar oynak olduğunu göstermişti. 🔹 Araştırmalar, hisse senetlerinin zaman zaman ekonomik temellerin haklı çıkaramayacağı ölçüde yükselip düştüğünü ortaya koydu. 🔹 Bu durum yatırımcıların yalnızca rasyonel beklentilerle hareket etmediğine işaret ediyor. ### Yeni Teori: Esnek Olmayan Piyasalar 🔹 Son yıllarda bazı akademisyenler “esnek olmayan piyasalar hipotezi” adı verilen farklı bir yaklaşım geliştirdi. 🔹 Teori, hisse fiyatlarının şirket kâr beklentilerinden çok para giriş ve çıkışlarından etkilendiğini savunuyor. 🔹 Harvard Üniversitesi’nden Xavier Gabaix ve Chicago Üniversitesi’nden Ralph Koijen, piyasaya giren her 1 dolarlık yeni paranın toplam piyasa değerini 3 ila 8 dolar arasında artırabildiğini hesaplıyor. ### Neden Oluyor? 🔹 Teoriye göre birçok yatırımcı yükselen piyasada daha fazla alım yapıyor. 🔹 Emeklilik fonları gibi büyük kurumlar ise belirli hisse-tahvil oranlarını korumak için yükselen piyasalarda da hisse tutmaya devam ediyor. 🔹 Değer yatırımcıları ise ancak fiyatlar ciddi şekilde düştüğünde alım yapıyor. 🔹 Sonuç olarak piyasaya giren yeni para, şirketlerin gerçek değerinden bağımsız şekilde fiyatları yukarı taşıyabiliyor. ### Fiyatlar Geleceği Göstermeyebilir 🔹 Economist’e göre birçok yatırımcı hisse satın alırken şirketlerin gelecekteki kârlarını ayrıntılı biçimde analiz etmiyor. 🔹 Düzenli maaşından yatırım yapan bireyler veya belirli getiri hedeflerini takip eden kurumsal fonlar da fiyatları etkiliyor. 🔹 Bu nedenle yükselen piyasa her zaman güçlü ekonomik temeller anlamına gelmeyebilir. ### Ana Sonuç 🔹 Economist, borsa fiyatlarının geleceğe dair kusursuz bir rehber olduğu düşüncesine şüpheyle yaklaşıyor. 🔹 Hisse fiyatları çoğu zaman şirketlerin gelecekteki performansından ziyade para akışları, yatırımcı davranışları ve piyasa psikolojisi tarafından şekillenebiliyor. 🔹 Bu nedenle yalnızca borsanın yönüne bakarak ekonomik geleceği tahmin etmeye çalışmanın yatırımcılar için tehlikeli olabileceği vurgulanıyor.

### Pekin’in Büyük Planı 🔹 Çin yönetimi, ekonomik geleceğini ileri teknoloji üretimi üzerine kurmaya çalışıyor. 🔹 Bu kapsamda yüzlerce şehir, yüksek teknoloji merkezlerine dönüşmek için teşvikler, sanayi parkları ve yatırım programları oluşturuyor. 🔹 Amaç, eski sanayi şehirlerini “yenilikçi” ve yüksek yaşam kalitesine sahip merkezlere dönüştürmek. ### Tianshui Örneği 🔹 Gansu eyaletindeki Tianshui kenti, bu dönüşümün sembollerinden biri olarak gösteriliyor. 🔹 Şehir son yıllarda sensörler, makine takımları ve diğer ileri teknoloji ürünleri üretecek yeni tesisler kurdu. 🔹 Hatta gelecekte üretmeyi hedeflediği ürünleri sergilemek için “Tianshui Industry 2050” adlı bir fuar alanı da oluşturdu. ### Halk Daha Zengin Olmadı 🔹 Buna rağmen kent sakinlerinin yaşam standardında belirgin bir iyileşme görülmedi. 🔹 Kişi başına düşen gelir bakımından Tianshui’nin Pekin’e göre konumu son on yılda daha da geriledi. 🔹 Kent ekonomisi 2025 yılında ulusal büyüme hızının yaklaşık iki puan altında kaldı. ### Robotlar Var, İş Yok 🔹 Yeni nesil fabrikalar yüksek derecede otomasyon kullanıyor. 🔹 Bu nedenle tesisler beklenen ölçüde istihdam yaratamıyor. 🔹 Yerel halk, fabrikalarda bulunan işlerin çoğunun düşük ücretli olduğunu söylüyor. 🔹 Fabrika çalışanlarının aylık yaklaşık 3.000 yuan kazandığı, bunun Şanghay gibi büyük şehirlerde elde edilebilecek ücretlerin yaklaşık yarısı olduğu belirtiliyor. ### Gençler Göç Ediyor 🔹 İş fırsatlarının sınırlı olması nedeniyle genç nüfus daha zengin bölgelere taşınıyor. 🔹 Son on yılda Tianshui’nin nüfusu yaklaşık 500 bin kişi azalarak 2,9 milyona düştü. 🔹 Yerel gençler kentin en iyi günlerinin geride kaldığını düşünüyor. ### Teknoloji Zenginleri ve Diğerleri 🔹 Yüksek maaşlı teknoloji işleri büyük ölçüde Pekin, Şanghay ve Shenzhen gibi kıyı şehirlerinde yoğunlaşıyor. 🔹 Bu şehirler güçlü üniversitelere, nitelikli iş gücüne ve gelişmiş tedarik zincirlerine sahip. 🔹 Bazı teknoloji çalışanlarının yıllık maaşları 1 milyon yuanı aşabiliyor. 🔹 Ancak iç bölgelerdeki şehirlerin çoğunun bu tür yatırımları çekme şansı bulunmuyor. ### Eğitim Sorunu 🔹 Economist’e göre Çin iş gücünün yaklaşık yüzde 60’ı lise eğitimi bile almamış durumda. 🔹 Bu da yaklaşık 500 milyon kişiye karşılık geliyor. 🔹 Bu nüfusun büyük kısmı küçük ve daha yoksul şehirlerde yaşıyor. ### Emlak Krizi Ek Baskı Yaratıyor 🔹 Çin’de devam eden emlak krizi özellikle küçük şehirleri sert vuruyor. 🔹 Tianshui’de konut yatırımları geçen yıl yüzde 40’tan fazla geriledi. 🔹 Şehrin çevresinde tamamlanmamış beton apartman projeleri bulunuyor. 🔹 Perakende satışlar 2025 yılında yüzde 5’in üzerinde düştü. ### Gelir Eşitsizliği Artıyor 🔹 Zhejiang Üniversitesi’nden Li Shi’nin araştırmasına göre düşük gelirli kesimlerin gelir artışı son yıllarda ciddi biçimde yavaşladı. 🔹 En düşük gelir grubundaki çalışanların gelirleri 2018-2023 döneminde yılda yalnızca yaklaşık yüzde 2 arttı. 🔹 Aynı dönemde genel ortalama gelir artışı yaklaşık yüzde 5 seviyesinde gerçekleşti. ### Pekin Sorunun Farkında 🔹 Çin yönetimi, yüksek teknoloji yatırımlarının tek başına ekonomik sorunları çözmeyeceğini kabul ediyor. 🔹 Mart ayında açıklanan yeni beş yıllık planda yalnızca fabrikalara değil insanlara da yatırım yapılması gerektiği vurgulandı. 🔹 Özellikle yoksul ailelerin çocuklarının eğitimine daha fazla kaynak aktarılması hedefleniyor. ### Kısır Döngü Riski 🔹 Ancak yoksul şehirlerin eğitim yatırımlarını artırması kolay görünmüyor. 🔹 Örneğin Tianshui, öğrenci başına eğitim harcamasında Pekin’in üçte birinden daha az kaynak ayırabiliyor. 🔹 Kentin vergi gelirleri geçen yıl yaklaşık yüzde 10 düştü. 🔹 Economist’e göre Çin’in teknoloji hamlesi bazı büyük şehirleri daha da zenginleştirirken, ülkenin geniş iç kesimlerinin ekonomik olarak geride kalma riskini artırıyor.

🔹 Avrupa Birliği ülkeleri ve Birleşik Krallık başta olmak üzere Avrupa devletleri, Ukrayna'ya giden yardımın neredeyse tamamını sağlıyor. 🔹 Bu ay Ukrayna için oluşturulan 90 milyar euroluk yeni kredi paketinden ilk ödemeler başlayacak. 🔹 Avrupa ülkeleri yaptırımları sertleştirirken Ukrayna'ya yönelik askeri entegrasyon ve destek mekanizmalarını da genişletiyor. Diplomasi ve Müzakere Arayışları 🔹 Ukrayna'nın son dönemdeki savaş alanı başarıları Avrupa'da diplomatik çözüm ihtimaline yönelik beklentileri artırdı. 🔹 Avrupa, sonuç vermeyen ABD girişimlerinin ardından daha etkin bir diplomatik rol üstlenmek istiyor. 🔹 Buna rağmen Avrupa hükümetlerinin Ukrayna'nın yalnızca ayakta kalmasının ötesine geçen ortak bir strateji oluşturamadığı belirtiliyor. 🔹 Son haftalarda Vladimir Putin ile olası görüşmeler için çeşitli arabulucu isimleri tartışılsa da Avrupa'nın somut hedefleri konusunda netlik bulunmuyor. Putin ve Müzakere İhtimali 🔹 Avrupalı yetkililer Putin'in baskı altında olduğunu düşünse de taleplerinden geri adım atmaya hazır olduğuna dair işaret görmüyor. 🔹 Bazı Avrupalı hükümetler Rusya'nın kırmızı çizgilerini anlamak amacıyla arabuluculuk girişimlerini destekliyor. 🔹 Birleşik Krallık, Fransa ve Almanya arasında olası müzakereler konusunda yoğun görüşmeler yürütülüyor. 🔹 Doğu Avrupa ülkeleri ise Batı Avrupa'nın Rusya ile kendi başlarına yeni bir yakınlaşma arayışına girebileceğinden endişe ediyor. AB Üyeliği Tartışması 🔹 Olası bir ateşkes halinde Ukrayna'nın Donbas'taki bazı toprak kayıplarını kabul etmek zorunda kalabileceği değerlendiriliyor. 🔹 Avrupa'nın Ukrayna'ya sunabileceği en önemli siyasi teşviklerden biri AB üyeliği perspektifi olarak görülüyor. 🔹 Daha önce Ukrayna'nın 2027'de AB'ye katılabileceği yönünde değerlendirmeler yapılmıştı. 🔹 Ancak Avrupalı yetkililer bu tarihin gerçekçi olmadığını ve üyeliğin yaklaşık on yıl sürebileceğini düşünüyor. Almanya'nın Önerisi 🔹 Almanya Başbakanı Friedrich Merz, Ukrayna için sınırlı haklar içeren bir "ortak üyelik" modeli önerdi. 🔹 Model, bazı AB kurumlarına erişim sağlarken tam üyelik haklarını içermiyor. 🔹 Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenskiy öneriyi adil bulmadığını söyleyerek reddetti. Ukrayna'da Değişen Yaklaşım 🔹 Kamuoyu araştırmaları Ukraynalıların yaklaşık dörtte üçünün hâlâ AB üyeliğini desteklediğini gösteriyor. 🔹 Ancak destek özellikle gençler arasında gerilemeye başladı. 🔹 Ukrayna'nın savunma sanayisini ve silah üretimini geliştirmesi ülkede daha güçlü bir öz yeterlilik anlayışını beraberinde getirdi. 🔹 Bazı Ukraynalılar artık Avrupa'nın kendilerini korumasını beklemek yerine Avrupa'yı koruduklarını savunuyor. Savaşın Seyri 🔹 Avrupa'nın mali ve askeri desteği Ukrayna'nın direncini sürdürmesinde kritik rol oynuyor. 🔹 İsveç ile yapılan anlaşma kapsamında Ukrayna yeni savaş uçakları alacak. 🔹 Buna karşın Avrupa hâlâ Ukrayna şehirlerini korumak için gerekli balistik füze önleme sistemlerini sağlayamıyor. 🔹 Zelenskiy, Patriot füze sistemleri için ABD Başkanı Donald Trump'a mektup gönderdi. Avrupa'nın İç Siyaseti 🔹 Avrupa'da gelecek yıl başlayacak seçimlerin Ukrayna politikasını etkileyebileceği değerlendiriliyor. 🔹 Fransa'da Ulusal Birlik'in iktidara gelmesi halinde Avrupa'nın Ukrayna'ya yönelik bazı taahhütlerinin zayıflayabileceği öngörülüyor. 🔹 Dergi, Avrupa'nın Ukrayna konusunda daha fazla sorumluluk üstlendiğini ancak mevcut planın hâlâ büyük ölçüde umutlara dayandığını belirtiyor. 🔹 Avrupa'nın önündeki temel sorunun savaşın yanı sıra kalıcı barışı sağlayıp sağlayamayacağı olduğu ifade ediliyor.

🔹 Küçük dronlar Ukrayna'dan Orta Doğu'ya kadar birçok çatışma bölgesinde yaygın şekilde kullanılıyor. 🔹 Bu sistemlerin ucuz, kolay kullanılabilir ve erişilebilir olması savunma güçleri için yeni bir tehdit oluşturuyor. 🔹 Mevcut hava savunma sensörleri büyük ölçüde uçak ve füze gibi daha büyük hedefleri tespit etmek için tasarlandığından küçük dronları belirlemekte zorlanıyor. Radar Teknolojileri 🔹 ABD merkezli Echodyne şirketi küçük ve alçaktan uçan hedefleri tespit edebilen yeni radar sistemleri geliştiriyor. 🔹 Şirketin radarı geleneksel sistemlere göre çok daha düşük maliyetle çalışacak şekilde tasarlandı. 🔹 Radar, farklı ortam koşullarına göre sinyal özelliklerini hızla değiştirerek hedef tespit kabiliyetini artırıyor. 🔹 Sistem, dönen pervaneleri algılayarak kuşlarla dronları birbirinden ayırt edebiliyor. Yapay Zekâ Kullanımı 🔹 Radar sistemi kuşlar, balonlar, dört pervaneli dronlar ve sabit kanatlı hava araçları arasındaki farkı makine öğrenmesiyle belirliyor. 🔹 Bu yöntem karmaşık çevresel koşullar içinde zayıf sinyallerin daha güvenilir şekilde tespit edilmesini sağlıyor. 🔹 Dizüstü bilgisayar büyüklüğündeki EchoShield radarı yaklaşık 5 kilometre uzaklıktaki küçük dronları tespit edip takip edebiliyor. Akustik Yöntemler 🔹 Ukrayna'da geliştirilen başka bir yaklaşım ise dronları seslerinden tespit etmeye dayanıyor. 🔹 Toronto merkezli Prandtl Dynamics şirketi dronların çalıştırılmadan önce bile bulunabilmesini sağlayan sistemler geliştiriyor. 🔹 Dome adlı sistem duyulamayan ultrasonik ses darbeleri göndererek yakındaki dronların elektronik ve mekanik parçalarında titreşim oluşturuyor. 🔹 Bu titreşimler dronların konumunu ortaya çıkaran karakteristik sesler üretiyor. Gizli Dronların Tespiti 🔹 Şirket sistemi sayesinde sırt çantası içinde, çatı arkasında veya bazı durumlarda araç içindeki dronların tespit edilebildiğini açıkladı. 🔹 Elde taşınabilen Dome-c modelinin bu yaz piyasaya sürülmesi planlanıyor. 🔹 Daha büyük Dome-o sistemi ise gökyüzündeki dronların ses izlerini güçlendirerek uzun menzilli tespiti kolaylaştırıyor. Saha Testleri 🔹 Prandtl'ın 16 mikrofonlu Oscura sistemi şehir ortamında 250 gram ağırlığındaki dronları yaklaşık 200 metre mesafeden tespit edebiliyor. 🔹 Dome-o ile birlikte kullanıldığında menzil yaklaşık 75 metre daha artıyor. 🔹 Sistem, Kanada Savunma Bakanlığı'nın Ottawa'da düzenlediği anti-dron yarışmasında test edildi. 🔹 Teknoloji henüz askeri kullanım için tamamen hazır görülmese de yarışmada ikinci olarak ödül kazandı. Askeri Kullanım 🔹 Echodyne radarları halihazırda ABD Hava Kuvvetleri tarafından kullanılıyor. 🔹 Sistemler savaş gemilerine ve askeri üslerin savunmasına entegre edildi. 🔹 Araçlara monte edilen versiyonlar da hizmete alınmış durumda. 🔹 Dergi, bu teknolojilerin küçük dron tehdidini tamamen ortadan kaldırmayacağını ancak mevcut savunma açıklarını önemli ölçüde azaltabileceğini belirtiyor.

🔹 SpaceX, Anthropic ve OpenAI'nin planlanan halka arzları ABD borsalarına trilyonlarca dolarlık yeni piyasa değeri ekleyebilir. 🔹 SpaceX'in 11 Haziran'da yaklaşık 75 milyar dolar toplaması ve hisselerinin ertesi gün Nasdaq'ta işlem görmeye başlaması bekleniyor. 🔹 Anthropic ve OpenAI'nin de yaklaşık 60'ar milyar dolarlık halka arz hedeflediği belirtiliyor. 🔹 Üç şirketin toplam piyasa değerinin birkaç ay içinde 4 trilyon dolara kadar ulaşabileceği değerlendiriliyor. Endekslere Etkisi 🔹 Bazı yatırımcılar, dev şirketlerin büyük endekslere hızla dahil edilmesinin piyasalarda aşırı oynaklık yaratabileceğinden endişe ediyor. 🔹 Endeks fonları, endekslere dahil edilen hisseleri satın almak zorunda olduğu için yeni hisselere güçlü talep oluşabilir. 🔹 Buna rağmen ABD hisse senedi piyasasının büyüklüğü nedeniyle bu halka arzların sistem üzerinde sınırlı bir ilk etki yaratacağı belirtiliyor. ABD Piyasasının Büyüklüğü 🔹 Russell 3000 endeksindeki şirketlerin toplam piyasa değeri yaklaşık 79 trilyon dolar seviyesinde bulunuyor. 🔹 S&P 500 şirketlerinin toplam değeri ise yaklaşık 69 trilyon dolar. 🔹 Bu nedenle üç dev halka arzın toplam büyüklüğü ABD piyasası içinde görece sınırlı kalıyor. SpaceX'in Yapısı 🔹 SpaceX'in hedeflediği 1,75 trilyon dolarlık değerleme gerçekleşirse şirket halka arz sırasında hisselerinin yaklaşık yüzde 4'ünü piyasaya açmış olacak. 🔹 Elon Musk'ın elindeki hisselerin büyük bölümü halka arzdan sonraki 366 gün boyunca satılamayacak. 🔹 Diğer hisselerin önemli kısmı ise kademeli olarak piyasaya sürülecek. 🔹 Böylece yeni hisselerin piyasaya girişi birkaç gün yerine yıllara yayılacak. Tarihsel Performans 🔹 Florida Üniversitesi'nden Jay Ritter'in araştırmasına göre 1980-2024 dönemindeki halka arz hisseleri ilk işlem günlerinden sonraki üç yılda genel piyasadan ortalama 20 puan daha düşük performans gösterdi. 🔹 Gelirlerinin 40 katından yüksek değerlemeyle halka açılan şirketlerin performansı ise piyasadan ortalama 58 puan daha düşük oldu. 🔹 SpaceX'in hedeflenen değerleme gerçekleşirse gelirlerinin 90 katından fazla bir değerleme ile işlem görmeye başlayacağı belirtiliyor. Yapay Zekâ Riski 🔹 Üç şirket de yapay zekâ temasının merkezinde yer alıyor. 🔹 ABD'nin en büyük 10 yapay zekâ bağlantılı şirketi halihazırda S&P 500'ün toplam değerinin yaklaşık yüzde 40'ını oluşturuyor. 🔹 Yapay zekâ sektöründe yaşanabilecek olumsuz gelişmelerin yalnızca yeni halka arzları değil, daha geniş piyasa performansını da etkileyebileceği belirtiliyor. Daha Geniş Endişeler 🔹 Son yıllarda teknoloji şirketleri büyük ölçüde hisse geri alımı yaparken artık yapay zekâ yatırımlarına daha fazla kaynak ayırmaya başladı. 🔹 Bazı şirketler ek finansman için tahvil piyasalarına yöneliyor. 🔹 Yeni halka arzlarla birlikte teknoloji sektörünün sermaye ihtiyacının artması bekleniyor. 🔹 Dergi, yatırımcıların kısa vadede bu dev halka arzlara yoğun ilgi gösterebileceğini ancak uzun vadede piyasalarda sermaye baskısının artabileceğini belirtiyor.