Deniz gücü ve bölgesel hakimiyet arayışı
Rusya’nın Ukrayna’ya saldırısı ve komşularına yönelik baskısı, Karadeniz’i Avrasya’nın yeni stratejik cephesine dönüştürdü. Kremlin, yalnızca Ukrayna’yı değil, Karadeniz’e kıyısı olan diğer beş ülkeyi de kendi çıkarlarına tabi kılmayı ve bölgeyi Ortadoğu ile Akdeniz’e açılan bir güç platformu olarak kullanmayı hedefliyor.
Tarihsel arka plan
Karadeniz, yüzyıllardır imparatorluklar arası rekabetin merkezindeydi. Çarlık Rusyası, 1783’te Kırım’ı Osmanlı’dan alarak bölgeye hâkimiyet kurdu. Soğuk Savaş’ta Sovyetler, Karadeniz’in tek hakimi haline geldi. Ancak 1991 sonrası Gürcistan, Moldova ve Ukrayna bağımsızlaştı; Bulgaristan ve Romanya NATO ve AB’ye katıldı. Bu kayıpları telafi için Putin, Kırım’ı 2014’te, Azak Denizi kıyılarını 2022’de işgal etti.
Enerji ve gıda kozları
Karadeniz, Rusya’nın enerji ve tahıl ihracatında hayati öneme sahip. Novorossiysk limanı Avrupa’nın en büyük petrol çıkış noktalarından biri. Ayrıca gaz hatları Türkiye üzerinden Avrupa’ya uzanıyor. Moskova, Ukrayna tahılını engelleyip kendi ihracatını artırarak “gıdayı sessiz silah” gibi kullanıyor.
Gürcistan ve Moldova kırılgan
Rusya’nın en etkili olduğu ülkeler Gürcistan ve Moldova. Ayrılıkçı bölgelerde Rus askerleri bulunuyor ve enerji bağımlılığı Kremlin’in elini güçlendiriyor. Gürcistan’daki iktidar, AB sürecini askıya alarak Moskova’ya yaklaştı. Moldova’da ise 2025 seçimlerine Rusya’nın müdahale çabaları yoğunlaşıyor.
Türkiye’nin rolü
Türkiye, Rusya’nın Karadeniz’deki en büyük engeli. NATO üyesi olarak Ukrayna’ya silah desteği sağladı, 2022’de boğazları Rus savaş gemilerine kapattı. Aynı zamanda Rus petrol ürünlerinin en büyük müşterisi. Bu ikili rol, Ankara’yı bölgedeki dengeleyici aktör haline getiriyor.
Batı’nın stratejisi
AB ve NATO, Karadeniz’de Rusya’yı dengeleme konusunda yavaş hareket etti. NATO, Romanya’daki üssünü büyütüyor ve Bulgaristan-Romanya hattını güçlendiriyor. AB ise enerji bağlantıları ve fonlarla bölgeye yöneliyor. Ancak somut adımlar hâlâ yetersiz.
Gelecek senaryosu
Karadeniz’in geleceği Ukrayna savaşıyla doğrudan bağlantılı. Moskova geri püskürtülmezse, sıradaki hedef Moldova ve Gürcistan olabilir. Bu durum NATO ülkelerine de sıçrayarak küresel enerji ve emtia piyasalarında büyük sarsıntılar yaratabilir.
