Haaretz gazetesine konuşan İsrailli bir yetkiliye göre, Azerbaycan, gümrük kayıtlarında İsrail’e petrol ihracatını sonlandırmış gibi görünse de, enerji ilişkilerinin sürdüğünü ve bu konuda İsrail’e güvence verildiğini belirtti. Kararın, Türkiye’den gelen siyasi baskıyı azaltmak amacıyla alındığı ifade ediliyor.
İsrail ve Azerbaycan arasında son yıllarda derinleşen stratejik ilişkiler, özellikle enerji ve savunma alanlarında yoğunlaşmış durumda. Ancak Türkiye, hem Azerbaycan’ın geleneksel müttefiki olması hem de petrol boru hatlarının kendi topraklarından geçmesi nedeniyle bu ilişkiden doğrudan etkileniyor.
Türkiye’nin tepkisi ve kamuoyundaki baskı
Mayıs 2024’te İsrail’in Gazze’ye havadan insani yardım bırakılmasına izin vermemesi sonrası Türkiye, İsrail ile tüm ticari ilişkileri resmi olarak kesmişti. Buna rağmen, Azerbaycan petrolünün BTC (Bakü-Tiflis-Ceyhan) boru hattı aracılığıyla Türkiye’nin Ceyhan limanına ulaştırılması ve oradan tankerlerle İsrail’e gönderilmesi, Ankara’da büyük tepkiye neden oldu.
Muhalefet partileri, özellikle İslamcı partiler ve CHP, hükümete “Gazze’deki katliamı kınıyorsunuz ama petrol taşımaya devam ediyorsunuz” şeklinde eleştiriler yöneltti. İstanbul’da Azerbaycan’ın devlet petrol şirketi SOCAR’ın ofisleri önünde protestolar düzenlendi.
Gizli ihracat ve ticari manevralar
Azerbaycan’ın resmi gümrük kayıtlarında İsrail’e yapılan petrol ihracatının Ekim 2024’te sona erdiği görülüyor. Ancak İsrailli enerji sektörü kaynakları, fiili ihracatın devam ettiğini ve satışların üçüncü ülkelerde kayıtlı aracı şirketler üzerinden yapıldığını belirtiyor. SOCAR’ın ticaret kolu olan SOCAR Trading’in doğrudan alıcı gibi görünüp petrolü yine İsrail’e yönlendirdiği ifade ediliyor.
Caspian Barrel Petrol Araştırmaları Merkezi Başkanı İlham Şaban’a göre, Azerbaycan her yıl İsrail’e yaklaşık 3 milyon ton petrol ihraç ediyor; bu miktar, ülkenin toplam ihracatının yaklaşık %15’ine tekabül ediyor. Şaban, Kazakistan ve Türkmenistan’dan gelen petrolün de aynı şekilde Türkiye üzerinden İsrail’e ulaştırıldığını belirtiyor. İsrail’in toplam yıllık petrol tüketimi yaklaşık 10 milyon ton civarında.
Jeopolitik denge arayışı
Azerbaycan’ın, İsrail’le olan stratejik ilişkileri korurken aynı zamanda Türkiye ile arasındaki hassas dengeyi gözetmeye çalıştığı görülüyor. Azerbaycan Cumhurbaşkanı İlham Aliyev’in danışmanı Hikmet Hacıyev, geçen hafta Türk gazetecilere yaptığı açıklamada, Türkiye ve İsrail arasında Suriye konulu dolaylı müzakerelere aracılık ettiklerini söyledi. Ancak petrol ihracatıyla ilgili doğrudan bir yanıt vermekten kaçındı.
İsrailli bir kaynak, Azerbaycan’ın güvenlik açısından İsrail’e olan bağımlılığını dengelemek istediğini belirterek, “Petrol sevkiyatı dursa bile İsrail alternatif bulabilir. Ancak Azerbaycan da sadece bize bağımlı kalmak istemiyor,” ifadesini kullandı.
