ABD Başkanı Donald Trump’a Katar tarafından teklif edilen 400 milyon dolarlık lüks bir uçak, Washington’da diplomasi, etik ve çıkar çatışması tartışmalarını yeniden alevlendirdi. Teklif, Trump’ın Orta Doğu turu sırasında gündeme geldi. Uçağın kabul edilip edilmeyeceği henüz netlik kazanmazken, uzmanlar bu tür hediyelerin dış politika kararlarını gölgeleme riskine dikkat çekiyor.
Kadim bir gelenek, yeni bir boyut
Dış politika tarihine bakıldığında, diplomatik hediyeleşme yeni bir uygulama değil. Çin’in “panda diplomasisi”, Osmanlı’nın “hil’at” törenleri, Fransa’nın ABD’ye hediye ettiği Özgürlük Heykeli ya da Richard Nixon’a gönderilen pandalar bu geleneğin örnekleri.
Financial Times, hediyeleşmenin “hayranlık ya da eğlence aracı değil, bağlılık yaratma aracı” olduğunu vurguluyor. Özellikle Asya ve Orta Doğu’da büyük çaplı hediyeleşmeler, eksikliği hâlinde saygısızlık olarak algılanabiliyor.
Amerikan Anayasası ne diyor?
ABD Anayasası’nın “emoluments clause” maddesi, federal görevdeki yetkililerin yabancı hükümetlerden hediye veya ödeme kabul etmesini yasaklıyor. Buna rağmen, Trump’ın ilk başkanlık döneminde onlarca pahalı hediyenin beyan edilmediği, Kongre soruşturmalarıyla ortaya çıkmıştı.
Örneğin Japonya’dan golf sopaları, Suudi Arabistan’dan hançer ve kılıçlar, Hindistan’dan mücevherler gibi hediyeler Trump ailesi tarafından resmi kayıtlara geçirilmemişti.
Lüks uçağın arkasındaki motivasyon ne?
Trump’ın uçağın kendisine değil, başkanlık sonrası kuracağı kütüphaneye verileceğini söylemesi tartışmaları dindirmedi. ABD yasaları uçağın kalıcı olarak kullanımı için beyan ve vergi ödeme zorunluluğu getiriyor. Ayrıca kütüphaneler için pist zorunluluğu olmadığına da dikkat çekiliyor.
Financial Times’ın editöryal analizinde şu çarpıcı soru yer aldı: “Eğer bu hediye gerçekse, sırada ne var? Süper yat mı, küçük bir ada mı?”
Güçlü liderler diplomasisi
Trump, gezisi sırasında Suudi Arabistan Veliaht Prensi Muhammed bin Selman, BAE lideri Şeyh Muhammed bin Zayed ve Katar Emiri Şeyh Temim bin Hamad ile yakın temaslarda bulundu. Trump’ın “Ben aptal değilim, bir uçağı neden kabul etmeyeyim?” sözleri, çıkar temelli ilişkilerin ne kadar normalleştiğini gösterdi.
Editoryal yazı, Trump’ın ikinci döneminde diplomatik ilişkilere hediyeler üzerinden yön verildiğini, bunun da “milyarder çağına uyarlanmış yozlaşmış bir dış politika biçimi” olduğunu öne sürüyor.
