📰 Günlük Haber Bülteni

Dondurulmuş varlıklar 🔹 İran, ABD ile yürütülen müzakerelerde yurt dışında bloke edilen on milyarlarca dolarlık varlığa yeniden erişim sağlamayı öncelikli hedef olarak görüyor. 🔹 İran yönetimi yurt dışındaki dondurulmuş varlıklarının en az 100 milyar dolar olduğunu belirtirken, bazı uzmanlar daha düşük tahminler yapıyor. 🔹 Tahran yönetimi ilk aşamada 24 milyar dolarlık varlığın kademeli olarak serbest bırakılmasını hedefliyor. Varlıkların kaynakları 🔹 Dondurulan varlıkların büyük bölümü, Çin, Hindistan, Güney Kore ve Japonya'ya yapılan petrol satışlarından elde edilen gelirlerden oluşuyor. 🔹 Bu ödemeler, ABD'nin 2018 yılında İran nükleer anlaşmasından çekilmesi ve yaptırımları yeniden uygulamaya başlamasının ardından bloke edildi. 🔹 İran'a ait varlıkların bir bölümü Japonya, Lüksemburg, Umman ve ABD'de de tutuluyor. Çin'in rolü 🔹 Çin, uzun süredir İran petrolünün en büyük alıcısı konumunda bulunuyor. 🔹 Çin'de bloke edilen İran varlıklarının büyüklüğüne ilişkin tahminler 20 milyar dolar ile 50 milyar dolar arasında değişiyor. 🔹 İran, bu fonların bir kısmını Çin'den makine, otomotiv yedek parçası ve çeşitli sanayi ürünleri satın almak için dolaylı şekilde kullanabiliyor. Diğer ülkelerdeki fonlar 🔹 Irak'ın İran'dan aldığı elektrik ve doğal gaz karşılığında oluşan milyarlarca dolarlık ödeme de ABD yaptırımları nedeniyle uzun süredir bloke ediliyor. 🔹 Hindistan, ABD yaptırımları sonrasında İran petrolü için yapılması gereken ödemeleri durdurdu. 🔹 Güney Kore'de bulunan yaklaşık 7 milyar dolarlık İran fonunun büyük bölümü 2023 yılındaki mahkûm takası kapsamında Katar'a aktarılmıştı. Müzakerelerdeki önemi 🔹 Katar'da bulunan fonların yalnızca insani amaçlarla kullanılmasına izin verilmiş olsa da, bu kaynaklara erişim mevcut ABD-İran görüşmelerinin önemli başlıklarından biri haline geldi. 🔹 Ekonomistler, dondurulmuş varlıkların serbest bırakılmasının İran para birimini destekleyebileceğini ve enflasyonu azaltabileceğini değerlendiriyor. 🔹 Buna rağmen İran'ın uzun vadede daha kapsamlı yaptırım kaldırılması ve uluslararası finans sistemine yeniden erişim sağlanması yönündeki arayışını sürdürmesi bekleniyor.

Anlaşmanın ilk ekonomik adımları 🔹 ABD ile İran arasında varılan anlaşma kapsamında İran, mutabakatın imzalanmasının hemen ardından petrol ve yakıt ihracatına başlayabilecek. 🔹 Petrol ihracatı için gerekli bankacılık, sigorta, taşımacılık ve diğer hizmetlere yönelik yaptırım muafiyetleri de aynı anda yürürlüğe girecek. 🔹 ABD'li yetkililer, kalıcı yaptırım hafifletmelerinin İran'ın Hürmüz Boğazı'nın açık tutulması ve nükleer program konusundaki yükümlülüklerini yerine getirmesine bağlı olacağını belirtiyor. Petrol sevkiyatları yeniden başladı 🔹 İran'a ait Diona adlı süper tanker, ABD ablukasını aşarak Umman Körfezi'nden geçiş yaptı ve savaş sonrası ilk petrol sevkiyatlarından biri oldu. 🔹 Hero II adlı ikinci bir süper tanker de aynı güzergâhtan geçiş gerçekleştirdi. Mali teşvikler ve yaptırımlar 🔹 Taslak mutabakat, ilerleyen müzakereler sonucunda geniş kapsamlı yaptırım kaldırılması, dondurulmuş varlıkların serbest bırakılması ve yeniden imar finansmanı sağlanmasını öngörüyor. 🔹 ABD yönetimi, İran'ın nükleer programını sonlandırması ve zenginleştirilmiş uranyum stoklarını imha etmesi halinde çok daha kapsamlı ekonomik teşviklerin gündeme gelebileceğini değerlendiriyor. 🔹 ABD ve İran arasında en az 300 milyar dolarlık yeniden imar ve kalkınma fonu oluşturulması da görüşülen başlıklar arasında yer alıyor. Dondurulmuş varlıklar 🔹 Taslak anlaşma, İran Merkez Bankası'nın belirleyeceği ödemeler için İran'ın dondurulmuş varlıklarının bir bölümüne erişim sağlanmasına imkân tanıyor. 🔹 İran yönetimi müzakerelerin başlangıcında yaklaşık 12 milyar dolar peşin ve 60 günlük süreç boyunca toplam 24 milyar dolar talep etti. 🔹 İran'ın yaptırımlar nedeniyle erişemediği varlıklarının yaklaşık 100 milyar dolar seviyesinde olduğu tahmin ediliyor. Siyasi tartışmalar 🔹 ABD ve İsrail'de birçok siyasetçi, İran önemli tavizler vermeden ekonomik baskının azaltılmasına karşı çıkıyor. 🔹 ABD Başkanı Donald Trump, sosyal medya paylaşımında ABD'nin 300 milyar dolarlık yeniden imar fonuna katkı yapmayacağını açıkladı. 🔹 Petrol satışlarının yeniden başlamasının küresel enerji fiyatlarını düşürmeye katkı sağlayabilecek somut bir ekonomik teşvik oluşturabileceği değerlendiriliyor.

İran'ın savaş sonrası konumu 🔹 İran, üç aydan uzun süren bombardıman ve ablukanın ardından nükleer müzakerelere yeniden hazırlanıyor. 🔹 İran yönetimi, savaş sırasında ağır askeri kayıplar vermesine rağmen siyasi yapısını korudu ve yeni komutanlarla yönetimini pekiştirdi. 🔹 Hürmüz Boğazı üzerindeki kontrol kapasitesi, İran'ın küresel ekonomi üzerinde yeni bir baskı aracı elde etmesini sağladı. ABD ve İsrail'in hedefleri 🔹 ABD ve İsrail, savaşın İran yönetimini devirmesini veya Tahran'ı önemli tavizler vermeye zorlamasını hedefledi ancak bu sonuç gerçekleşmedi. 🔹 İran'ın yüksek düzeyde zenginleştirilmiş uranyum stokunu koruması ve uluslararası denetimlere yeniden izin vermemesi müzakerelerde önemli belirsizlik oluşturuyor. 🔹 Savaş, ABD'nin hassas mühimmat stoklarını tüketti ve bölgedeki bazı askeri tesislerinde hasara yol açtı. Müzakereler ve ekonomik teşvikler 🔹 İran ekonomisi yüksek enflasyon, su krizi ve savaşın yol açtığı yıkım nedeniyle ciddi baskı altında bulunuyor. 🔹 Geniş kapsamlı yaptırım kaldırılması ve yeniden imar finansmanı, İran açısından anlaşmaya ulaşılması için önemli teşvik unsurları olarak görülüyor. 🔹 İran yönetiminde bazı çevreler ABD'nin yaptırımları kalıcı biçimde kaldıracağına güvenmezken, bazı kesimler ekonomik kazanımlar için anlaşmanın sürdürülmesini destekliyor. Anlaşmanın kırılgan yapısı 🔹 Pakistan ve Katar arabuluculuğunda hazırlanan mutabakat metninin ayrıntıları kamuoyuna açıklanmadı ve birçok konuda farklı değerlendirmeler sürüyor. 🔹 İran'ın ne kadar mali kaynak alacağı ve Hürmüz Boğazı'ndaki deniz trafiğinden nasıl gelir elde edeceği gibi konular netleşmedi. 🔹 Taraflar arasındaki ateşkesin kalıcılığı konusunda belirsizlik sürerken, yeni müzakerelerin başarısız olması halinde çatışmaların yeniden başlayabileceği değerlendiriliyor. Bölgesel etkiler 🔹 Taslak mutabakatın İsrail'in Lübnan'daki Hizbullah'a karşı askeri faaliyetlerini sınırlayan hükümler içermesi İsrail siyasetinde eleştirilere yol açtı. 🔹 İsrail güçlerinin Güney Lübnan'daki varlığını sürdürmesi nedeniyle bölgede yeni gerilim ihtimali devam ediyor. 🔹 Körfez ülkeleri, ABD'nin güvenlik desteğine ihtiyaç duymaya devam ederken aynı zamanda İran ile ilişkilerini sürdürmek zorunda kalabilecek bir denge arayışı içinde bulunuyor.

Yapay zekâ ve siber güvenlik 🔹 Anthropic araştırmacısı Nicholas Carlini, şirketin yeni yapay zekâ modeli Mythos'un siber güvenlik açıklarını tespit etme konusunda insan uzmanlardan daha başarılı hale geldiği uyarısında bulundu. 🔹 Carlini, Mythos kullanarak Ghost içerik yönetim sistemi ile Linux işletim sisteminde daha önce tespit edemediği kritik güvenlik açıklarını bulduğunu açıkladı. 🔹 Araştırmacı, Mart ayında şirket içinde yaptığı değerlendirmede Mythos'un henüz yayımlanmaması gerektiğini savundu. ABD yönetiminin müdahalesi 🔹 Anthropic, güvenlik önlemleri eklenmiş Fable 5 ve güncellenmiş Mythos 5 modellerini piyasaya sundu. 🔹 ABD yönetimi, modellerin siber saldırılar için kullanılabileceği endişesiyle yabancı hükümetler, şirketler ve bireylerin bu sistemlere erişimini yasakladı. 🔹 Şirket, kararın ardından modellerin erişimini tamamen durdurdu. Hükümet ile Anthropic arasındaki görüşmeler 🔹 Anthropic yöneticileri ve ABD yönetimi son günlerde modellerin yeniden kullanıma açılması için yoğun görüşmeler yürütüyor. 🔹 Yönetim, şirketin güvenlik sürecini ve hükümetle iletişimini geliştirmesi gerektiğini değerlendiriyor. 🔹 Taraflar, yapay zekâ güvenliği konusunda daha yakın teknik iş birliği yapılmasını görüşüyor. Güvenlik endişeleri 🔹 Şirket verilerine göre Mythos şimdiye kadar 10 binden fazla yazılım açığı tespit etti. 🔹 Finans kuruluşları ve büyük şirketler, eski yazılımlardaki güvenlik açıklarının yapay zekâ tarafından hızla bulunabilmesinden endişe duyuyor. 🔹 Güvenlik uzmanları, yapay zekânın yalnızca açıkları bulmakla kalmayıp bunları istismar edecek yazılımları da üretebilme kapasitesine ulaştığını değerlendiriyor. Geleceğe ilişkin değerlendirmeler 🔹 Carlini, benzer seviyedeki yapay zekâ modellerinin kısa süre içinde yaygınlaşmasının beklendiğini söyledi. 🔹 Araştırmacı, yazılım açıklarının bulunması ve bunların kötü niyetli kişiler tarafından kullanılmasının giderek kolaylaşmasının siber güvenlik dengelerini kökten değiştirebileceğini ifade etti.

Soruşturmanın kapsamı 🔹 New Mexico Adalet Bakanlığı, Jeffrey Epstein'in Zorro Ranch adlı çiftliğine ilişkin yeniden açılan ceza soruşturması kapsamında çok sayıda şirkete kayıtların korunması talimatı gönderdi. 🔹 Yetkililer, resmî celpler hazırlanana kadar şirketlerden ilgili tüm kayıtları saklamalarını istedi. 🔹 Soruşturma, Epstein'in New Mexico'daki çiftliğinde gerçekleştiği iddia edilen suç faaliyetlerine odaklanıyor. Talep edilen kayıtlar 🔹 Talimatlar, Jeffrey Epstein'in yanı sıra uzun yıllar yardımcılığını yapan Lesley Groff ve cinsel istismar suçundan hüküm giyen Ghislaine Maxwell'e ait kayıtları da kapsıyor. 🔹 Ayrıca bu kişilerle iletişim kuran kişilere ait yazışmaların ve verilerin de korunması istendi. 🔹 Yetkililer, Epstein'in uzun yıllar avukatlığını yapan Darren Indyke ile muhasebecisi Richard Kahn'a ait kayıtlar için de benzer talepler göndermeyi planlıyor. Hedef alınan şirketler 🔹 Kayıtların korunması istenen kuruluşlar arasında JPMorgan Chase, Deutsche Bank, American Express, PayPal, Google, WhatsApp, Yahoo, AT&T ve Verizon gibi finans, teknoloji ve iletişim şirketleri bulunuyor. 🔹 Büyük ABD havayolu şirketleri, havacılık rezervasyon sistemleri ve Expedia gibi seyahat platformları da taleplerin gönderildiği kuruluşlar arasında yer aldı. 🔹 Yetkililer, şirketlerden daha önce FBI veya ABD Adalet Bakanlığı'na Epstein soruşturmaları kapsamında teslim edilmiş belgeleri de saklamalarını istedi. Soruşturmanın seyri 🔹 New Mexico Başsavcılığı, Şubat ayında soruşturmayı yeniden açtıktan sonra ABD Adalet Bakanlığı'ndan Epstein dosyalarının sansürsüz kopyalarını talep ettiğini ancak bunlara erişemediğini açıkladı. 🔹 Şirketlerden doğrudan kayıt talep edilmesi, eyalet yetkililerine delillere ulaşmak için alternatif bir yol sağlıyor. 🔹 2019 yılında New Mexico'daki önceki soruşturma federal makamların talebi üzerine kapatılmıştı. 🔹 Yeniden başlatılan soruşturma, eyalet meclisinin oluşturduğu ayrı bir araştırma komisyonunun yürüttüğü incelemelerle eş zamanlı olarak devam ediyor.

Fed'in politika görünümü 🔹 ABD Merkez Bankası'nın bu haftaki toplantısında politika faizini %3,5-%3,75 aralığında sabit tutması bekleniyor. 🔹 Fed'in son aylarda kullandığı ve bir sonraki adımın faiz indirimi olabileceğine işaret eden yönlendirme dilinin açıklamadan çıkarılması bekleniyor. 🔹 Fed yetkililerinin yeni faiz projeksiyonlarında yıl sonuna kadar faizin sabit tutulmasını öngören görüşlerin çoğunluk oluşturması ve bazı üyelerin faiz artışı öngörmesi bekleniyor. Ekonomik görünüm 🔹 ABD'de istihdam piyasası yeniden güçlenirken enflasyon %3'ün üzerine çıktı. 🔹 Yapay zekâ yatırımlarının çip, elektrik ve veri merkezi altyapısına yönelik talebi artırması enflasyonist baskıları güçlendirdi. 🔹 İran savaşı sırasında yükselen enerji ve emtia fiyatları da enflasyon üzerindeki baskıyı artırdı. 🔹 Hürmüz Boğazı'nın yeniden açılmasına yönelik anlaşmanın fiyat baskılarını azaltması bekleniyor ancak etkinin zamana yayılacağı değerlendiriliyor. Fed üyelerinin değerlendirmeleri 🔹 Daha önce faiz indirimini destekleyen bazı Fed üyeleri son ekonomik veriler sonrası faiz artışı ihtimalini dışlamıyor. 🔹 Fed Yönetim Kurulu üyesi Christopher Waller, mevcut gelişmeler nedeniyle gelecekte faiz artışlarının gerekebileceğini söyledi. 🔹 Fed Yönetim Kurulu üyesi Lisa Cook, enflasyonun beklenen hızda gerilememesi halinde faiz artırmaya hazır olduğunu ifade etti. 🔹 Bazı Fed yetkilileri, enflasyon yükseldiği için reel faizlerin gerilediğini ve mevcut faiz seviyesinin ekonomiyi eskisi kadar sınırlayıcı olmayabileceğini değerlendiriyor. Başkan Warsh'ın ilk toplantısı 🔹 Yeni Fed Başkanı Kevin Warsh, daha önce faiz indirimlerini savunmasına rağmen ilk toplantısına faiz artışı tartışmalarının öne çıktığı bir ortamda giriyor. 🔹 Warsh'ın uzun süredir eleştirdiği faiz projeksiyonu uygulamasına kendi tahminini vermeyebileceği ve Fed'in ileriye dönük yönlendirme dilini sadeleştirebileceği belirtiliyor.

Tatbikat ve savunma stratejisi 🔹 Tayvan, 10 Haziran'daki tatbikatta ilk kez HIMARS roketlerini Tayvan Boğazı üzerinden Çin ana karası yönüne ateşledi. 🔹 Tatbikat, Tayvan'ın savunma stratejisinde mobil hassas vuruş sistemleriyle Çin'in olası çıkarma harekâtını kıyıya ulaşmadan engellemeyi hedefleyen yaklaşımı öne çıkardı. 🔹 Tatbikatta HIMARS lançerleri Taichung yakınındaki Dajia Nehri ağzının iki yakasına konuşlandırıldı ve kuzey Tayvan'a ilerleyen düşman kuvvetlerine karşı hızlı destek ve hassas saldırı senaryosu uygulandı. 🔹 Kullanılan 36 roketten dördü ateşlenemedi. HIMARS'ın rolü 🔹 Tatbikat, HIMARS sisteminin kısa sürede konuşlanma, ateşleme ve karşı saldırı gelmeden hızla mevzi değiştirme kabiliyetini sergiledi. 🔹 HIMARS'ın hareket kabiliyeti, hassas vuruş kapasitesi ve hayatta kalma özelliği Tayvan'ın asimetrik savunma stratejisinin temel unsurlarından biri olarak görülüyor. 🔹 Tatbikatta yerli Thunderbolt-2000 çok namlulu roket sistemleri, insansız hava araçları ve klasik topçu sistemleri de kullanıldı. 🔹 Tayvan ordusu, uzun, orta ve kısa menzilli ateş gücünü entegre ederek katmanlı bir savunma yapısı oluşturmayı hedefliyor. Olası çatışma senaryosu 🔹 Tayvan'ın batı kıyıları, Çin ordusunun olası amfibi çıkarma harekâtı için en muhtemel bölgeler arasında değerlendiriliyor. 🔹 HIMARS sistemleri, Tayvan Boğazı'nı geçen birlikleri, kıyıya çıkan çıkarma kuvvetlerini ve takviye unsurlarını hedef alabilecek kapasiteye sahip bulunuyor. 🔹 ATACMS füzeleri kullanılması halinde Çin ana karasındaki limanlar, hava üsleri, lojistik merkezleri ve füze birlikleri de menzil içine girebiliyor. Çin'in yaklaşımı 🔹 Çin devlet medyası Aralık ayında yayımladığı bir tatbikat görüntüsünde HIMARS lançerlerine yönelik uzun menzilli saldırı senaryosuna yer verdi. 🔹 Çin sahil güvenliği de daha önce Tayvan'a gönderilen HIMARS sevkiyatını durdurduğu izlenimi veren görüntüler paylaşmıştı. 🔹 ABD'nin Aralık ayında onayladığı 82 ilave HIMARS lançeri ve 420 ATACMS füzesini içeren 11,1 milyar dolarlık silah paketi Çin'in dikkatini çekti. 🔹 Tayvan halen 11 HIMARS sistemi kullanıyor ve bu yıl içinde 18 sistem daha teslim almayı planlıyor. 🔹 Analistler, HIMARS'ın etkinliğinin gizlenme kabiliyetine bağlı olduğunu ve elektronik harp ile uydu sinyal karıştırmasının sistemin hassasiyetini azaltabileceğini belirtiyor.

Yapay zekâ üzerindeki kontrol mücadelesi 🔹 ABD yönetimi ile yapay zekâ şirketi Anthropic arasında şirketin gelişmiş yapay zekâ modeli Fable üzerindeki anlaşmazlık yeni bir teknoloji çatışmasına dönüştü. 🔹 Anthropic, güvenlik gerekçeleriyle en gelişmiş modeli Mythos'u kamuya açmadı ve çeşitli güvenlik sınırlamaları içeren Fable sürümünü kullanıma sundu. 🔹 Amazon'un bu güvenlik sınırlamalarının bir kısmını aşan bir yöntem bulmasının ardından ABD yönetimi Fable'ın yabancı kişiler tarafından kullanılmasını yasakladı. 🔹 Şirket, uygulanan ihracat kontrolleri nedeniyle Fable modelini devre dışı bıraktı ve taraflar modelin yeniden kullanıma açılması için görüşmeler yürütüyor. Yapay zekâ ve devletler 🔹 ABD yönetimi, gelişmiş yapay zekâ modelleri üzerindeki ihracat kontrollerini ulusal güvenlik aracı olarak kullanıyor. 🔹 Yapay zekâ şirketleri ile hükümetler arasında, bu teknolojilerin kim tarafından kontrol edileceğine yönelik güç mücadelesinin giderek büyümesi bekleniyor. 🔹 Yapay zekâ şirketlerinin ekonomik ve teknolojik etkisinin artması, devletlerin düzenleyici müdahalelerini artırabilecek yeni bir rekabet alanı oluşturuyor. Küresel rekabet 🔹 ABD ile Çin arasındaki yapay zekâ rekabetinin küresel güç dengelerini yeniden şekillendirebileceği değerlendiriliyor. 🔹 ABD'nin ihracat kontrolleriyle gelişmiş yapay zekâ modellerine erişimi sınırlaması, diğer ülkelerin teknolojik bağımsızlığı açısından yeni tartışmaları gündeme getiriyor. 🔹 Yapay zekâ altyapısına bağımlılığın artmasıyla birlikte ülkelerin teknoloji egemenliği ve ekonomik bağımsızlığı üzerindeki baskının güçlenebileceği öngörülüyor.

🔹 Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin'i eleştiren sürgündeki Rus ressam Robert Kuzovkov, Polonya'nın Biała Podlaska kentinde silahlı saldırıda hayatını kaybetti. 🔹 44 yaşındaki Kuzovkov, evinin önünde başına ve gövdesine isabet eden beş kurşunla vuruldu. 🔹 Robert Kuzovkov, Simon Skrepetski takma adıyla yürüttüğü sanatsal faaliyetlerinde Rus yönetiminin politikalarını eleştiriyordu. 🔹 Sanatçı, sosyal medya paylaşımlarında Vladimir Putin'in yanı sıra Donald Trump ve Şi Cinping'i hedef alan eserler yayımlıyordu. 🔹 Polonya polisi olayla ilgili soruşturma kapsamında Belarus vatandaşı 33 ve 37 yaşındaki iki kişiyi Belarus Konsolosluğu yakınlarında gözaltına aldı. 🔹 Yetkililer saldırının faili ve motivasyonuna ilişkin soruşturmanın sürdüğünü açıkladı. 🔹 Biała Podlaska kenti, Belarus sınırına yaklaşık 30 kilometre mesafede bulunuyor.

Salgının durumu 🔹 Afrika Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezleri, Doğu Afrika'daki Ebola salgınının mevcut yayılım hızının sürmesi halinde şimdiye kadarki en büyük salgınlardan biri olabileceği uyarısında bulundu. 🔹 Salgında bugüne kadar 800'den fazla doğrulanmış vaka tespit edildi ve yaklaşık 200 kişi hayatını kaybetti. 🔹 Sağlık yetkilileri, bulaş hızının düşmemesi halinde salgının kontrol altına alınmasının bir yılı bulabileceğini belirtiyor. 🔹 Salgın, Demokratik Kongo Cumhuriyeti'nden Uganda'ya da yayıldı. Mücadelede yaşanan zorluklar 🔹 Demokratik Kongo Cumhuriyeti'nin doğusundaki güvenlik sorunları ve şiddet olayları sağlık ekiplerinin çalışmalarını zorlaştırıyor. 🔹 Yanlış bilgiler ve sağlık sistemine yönelik güvensizlik nedeniyle çok sayıda kişi tedavi merkezlerine gitmekten kaçınıyor. 🔹 Geleneksel cenaze uygulamaları ile salgın önlemleri arasındaki uyumsuzluk bulaş riskini artırıyor. 🔹 Yardım kuruluşları, ailelerin cenazeleri görebilmesi için pencereli ceset torbaları kullanmaya başladı. Uluslararası destek 🔹 Afrika liderleri salgınla mücadele için uluslararası desteğin sürdürülmesi çağrısında bulundu. 🔹 G7 liderleri salgının kontrol altına alınması ve insani yardım sağlanması amacıyla koordineli uluslararası müdahale çağrısı yaptı. 🔹 Yetkililer, mevcut vaka sayılarının gerçek tabloyu tam olarak yansıtmayabileceği uyarısında bulundu. 🔹 Salgına neden olan Bundibugyo türü Ebola virüsüne karşı hedefe yönelik onaylı bir aşı veya tedavi bulunmuyor.

🔹 Hillary Clinton, Joe Biden'ın 2024 başkanlık seçimlerinde yeniden aday olma kararını kendisi, siyasi mirası ve ülke açısından "büyük bir hata" olarak değerlendirdi. 🔹 Clinton, Biden'ın adaylıktan erken çekilmesi ve Demokrat Parti'de rekabetçi bir ön seçim yapılması halinde ortaya çıkacak adayın Donald Trump'ı yenebileceğini söyledi. 🔹 Clinton, Biden'ın görevini yeni bir adaya devretmesi durumunda başkan yardımcısı, vali veya senatörlerden herhangi birinin seçimi kazanabileceğini ifade etti. 🔹 Biden'ın ilk başkanlık münazarasındaki performansının ardından adaylıktan çekilmesi yönündeki çağrıların başlangıçta karşılık bulmadığını söyledi. 🔹 Clinton, Biden'ın yarıştan çekilme kararında kamuoyu yoklamalarının etkili olduğunu belirtti. 🔹 Kamala Harris'in seçim kampanyasını kurmak için yalnızca yaklaşık üç aylık süreye sahip olmasının seçim sürecini olumsuz etkilediğini söyledi. 🔹 Clinton, Harris'in görevdeki başkan yardımcısı olması nedeniyle Joe Biden'dan yeterince ayrışamadığını ifade etti. 🔹 Joe Biden, Temmuz 2024'te başkanlık yarışından çekilmiş ve Demokrat Parti adına Kamala Harris'i desteklediğini açıklamıştı.

Savaşın sonuçları 🔹 ABD ile İsrail'in İran'a yönelik askeri operasyonlarına rağmen İran'daki mevcut yönetim görevde kalmaya devam ediyor. 🔹 İran'ın yüksek düzeyde zenginleştirilmiş uranyum stokları varlığını koruyor. 🔹 İran'ın füze ve insansız hava aracı kapasitesinin önemli bölümünün faaliyetini sürdürdüğü değerlendiriliyor. 🔹 ABD ile İran arasında imzalanan çerçeve anlaşması savaşın sona ermesi için 60 günlük müzakere sürecini başlatıyor. Askeri gelişmeler 🔹 ABD donanmasının deniz ablukası İran'ın petrol ticaretini büyük ölçüde durdurdu ve İran para biriminin değer kaybetmesine yol açtı. 🔹 ABD ve İsrail saldırılarında İran'da 13 binden fazla askeri ve sanayi hedefi vuruldu. 🔹 İran'a yönelik saldırılara rağmen ülkenin füze stoklarının önemli bölümünün korunduğu değerlendiriliyor. 🔹 Son aylarda İran'ın Orta Doğu genelinde 1.500'den fazla füze ve 4.700 insansız hava aracı saldırısı düzenlediği belirtiliyor. Bölgesel etkiler 🔹 İran saldırıları sonucunda ABD'ye ait üsler, büyükelçilikler ve çeşitli tesislerde hasar oluştu. 🔹 Bölgedeki bazı ülkelerde ABD askeri varlığının güvenlik riskleri yeniden tartışılmaya başlandı. 🔹 ABD'nin kullandığı gelişmiş mühimmat stoklarının yeniden oluşturulmasının aylar hatta yıllar sürebileceği ifade ediliyor. 🔹 ABD'nin mühimmat tüketiminin özellikle uzun menzilli füze kapasitesi açısından askeri hazırlık seviyesini etkilediği değerlendiriliyor. Müzakere süreci 🔹 ABD ile İran arasındaki müzakerelerde zenginleştirilmiş uranyum stoklarının geleceği ve nükleer faaliyetlerin denetlenmesi temel başlıklar arasında yer alıyor. 🔹 İran'ın füze programı ve bölgedeki silahlı gruplara verdiği desteğin de nihai anlaşma görüşmelerinde ele alınması bekleniyor. 🔹 Taraflar arasında kalıcı anlaşmaya varılması halinde İran ile ABD ilişkilerinde yeni bir dönemin başlaması öngörülüyor. 🔹 Müzakerelerin başarısız olması halinde bölgesel güvenlik risklerinin yeniden artabileceği değerlendiriliyor.

Enerji piyasaları 🔹 ABD ile İran arasındaki çerçeve anlaşması enerji sevkiyatlarındaki kesintilerin sona ermesi için zemin hazırlıyor. 🔹 İran savaşı küresel enerji piyasalarında üretici ve tüketici ülkeler arasındaki dengeleri değiştiren yeni bir süreci başlattı. 🔹 Enerji ithalatına bağımlı ülkeler alternatif enerji kaynaklarına yönelme çabalarını hızlandırıyor. 🔹 Güney Kore ve Japonya gibi bazı ülkelerde kömür kullanımında artış yaşanıyor. 🔹 Uzun vadede güneş, rüzgar ve nükleer enerji yatırımlarının hız kazanması bekleniyor. 🔹 Nisan ayında küresel ölçekte rüzgar ve güneş enerjisinden üretilen elektrik miktarı ilk kez doğal gaz kaynaklı üretimi geçti. Üretici ülkeler ve jeopolitik 🔹 Birleşik Arap Emirlikleri savaşın ardından OPEC+ grubundan ayrıldı. 🔹 Suudi Arabistan ile Rusya arasındaki enerji iş birliği güçleniyor. 🔹 Brezilya, Venezuela, Kolombiya, Arjantin ve Guyana petrol üretim kapasitelerini artırmaya yönelik çalışmalar yürütüyor. 🔹 Çin'in rüzgar türbinleri, güneş panelleri, bataryalar ve enerji altyapısı ekipmanlarındaki üretim kapasitesi küresel enerji dönüşümünde stratejik önem kazanıyor. Hürmüz Boğazı ve ticaret 🔹 İran'ın Hürmüz Boğazı'ndaki deniz trafiğini kesintiye uğratabilme kapasitesi küresel ticaret risklerini artırıyor. 🔹 Hürmüz Boğazı'ndan geçen gemiler için ücret uygulanması yönündeki girişimler uluslararası ticarette yeni maliyetler oluşturabilir. 🔹 Hürmüz Boğazı'ndaki belirsizlik enerji ve taşımacılık maliyetleri üzerinde kalıcı baskı oluşturuyor. Küresel ekonomi 🔹 Dünya Bankası küresel büyüme tahminini 2026 yılı için yüzde 2,9'dan yüzde 2,5'e düşürdü. 🔹 ABD'de yıllık enflasyon mayıs ayında yüzde 4,2'ye yükseldi. 🔹 Avrupa Merkez Bankası politika faizini yüzde 2,25 seviyesine çıkardı. 🔹 Artan enerji maliyetleri ve güvenlik harcamaları kamu maliyesi üzerindeki baskıyı artırıyor. 🔹 Asya ekonomileri savaşın ekonomik etkilerini azaltmak amacıyla Asya Kalkınma Bankası'ndan acil finansman desteği talep etmeye başladı.

G7 zirvesi 🔹 G7 zirvesinde Avrupa liderleri, Donald Trump ile daha uzlaşmacı bir yaklaşım sergiledi. 🔹 Almanya Başbakanı Friedrich Merz, Donald Trump'a üzerinde 47 numarası bulunan bir futbol forması hediye etti. 🔹 Friedrich Merz, ABD ile Avrupa'nın aynı tarafta olduğunu söyledi. 🔹 Avrupa Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen, İran ile varılan çerçeve anlaşmayı memnuniyetle karşıladı. İran anlaşması ve Hürmüz Boğazı 🔹 İran ile varılan çerçeve anlaşmasının Hürmüz Boğazı'nın yeniden açılmasına katkı sağlaması bekleniyor. 🔹 Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron ile Birleşik Krallık Başbakanı Keir Starmer, ateşkesin kalıcı hale gelmesi durumunda Hürmüz Boğazı'nda deniz trafiğinin yeniden başlamasına destek vermek için askeri imkanların kullanılabileceğini açıkladı. 🔹 Keir Starmer, mayın temizleme gibi alanlarda ABD ve diğer ülkelerle koordinasyon sağlanacağını söyledi. 🔹 Hürmüz Boğazı'nın yeniden açılmasının petrol ve doğal gaz sevkiyatındaki aksaklıkları azaltması bekleniyor. Avrupa-ABD ilişkileri 🔹 Avrupa liderleri, ABD ile Ukrayna başta olmak üzere önemli uluslararası konularda iş birliğini sürdürmeyi hedefliyor. 🔹 Emmanuel Macron, ABD'nin 250. kuruluş yılı dolayısıyla Donald Trump'ı Versailles Sarayı'nda düzenlenecek akşam yemeğine davet etti. 🔹 Donald Trump, Ukrayna savaşının ABD'nin doğrudan çatışması olmadığını ve ABD'nin yalnızca silah sattığını söyledi. 🔹 Donald Trump, İran ile yapılacak anlaşmanın ülkenin nükleer silah edinmesini engelleyeceğini ve İran'ın bu taahhüdü ihlal etmesi halinde ağır sonuçlarla karşılaşacağını söyledi.

Yasak kararı 🔹 Hindistan, devlet tarafından düzenlenen tıp fakültesi giriş sınavındaki usulsüzlükleri önlemek amacıyla Telegram uygulamasına geçici erişim engeli getirdi. 🔹 Erişim engelinin 22 Haziran'a kadar uygulanacağı açıklandı. 🔹 Telegram'daki kanal yöneticilerinin zaman damgasını değiştirmeden mesaj düzenlemesine imkan veren özellik de 30 Haziran'a kadar engellendi. 🔹 Kararın, 21 Haziran'da yapılacak yeniden tıp fakültesi giriş sınavının güvenliğini sağlamak amacıyla alındığı belirtildi. Sınav usulsüzlükleri 🔹 Mayıs ayında 2,2 milyondan fazla adayın katıldığı tıp fakültesi giriş sınavının sonuçları soru sızıntısı iddiaları nedeniyle iptal edildi. 🔹 Yetkililer, Telegram üzerinden faaliyet gösteren grupların sınav sorularını sattığını öne sürdü. 🔹 Bazı Telegram kanallarının sınav sorularına erişim vaadiyle adaylardan ve ailelerinden yüz binlerce rupi talep ettiği bildirildi. 🔹 Yetkililer, mesaj düzenleme özelliğinin sınav sonrasında gerçek soru kitapçıklarının eski tarihli gibi gösterilerek paylaşıldığını ve usulsüzlük iddialarında kullanıldığını açıkladı. Tepkiler 🔹 Eğitim Bakanı Dharmendra Pradhan, sınav güvenliğinin korunmasının hükümetin önceliği olduğunu söyledi. 🔹 İnternet Özgürlüğü Vakfı, Telegram yasağını sınav usulsüzlüklerine karşı orantısız bir önlem olarak değerlendirdi. 🔹 Bazı teknoloji uzmanları yasağın kullanıcıları farklı platformlara yönlendireceğini ve küçük işletmeler dahil çok sayıda Telegram kullanıcısını olumsuz etkileyeceğini belirtti.

Yasak kararı 🔹 Hindistan, devlet tarafından düzenlenen tıp fakültesi giriş sınavındaki usulsüzlükleri önlemek amacıyla Telegram uygulamasına geçici erişim engeli getirdi. 🔹 Erişim engelinin 22 Haziran'a kadar uygulanacağı açıklandı. 🔹 Telegram'daki kanal yöneticilerinin zaman damgasını değiştirmeden mesaj düzenlemesine imkan veren özellik de 30 Haziran'a kadar engellendi. 🔹 Kararın, 21 Haziran'da yapılacak yeniden tıp fakültesi giriş sınavının güvenliğini sağlamak amacıyla alındığı belirtildi. Sınav usulsüzlükleri 🔹 Mayıs ayında 2,2 milyondan fazla adayın katıldığı tıp fakültesi giriş sınavının sonuçları soru sızıntısı iddiaları nedeniyle iptal edildi. 🔹 Yetkililer, Telegram üzerinden faaliyet gösteren grupların sınav sorularını sattığını öne sürdü. 🔹 Bazı Telegram kanallarının sınav sorularına erişim vaadiyle adaylardan ve ailelerinden yüz binlerce rupi talep ettiği bildirildi. 🔹 Yetkililer, mesaj düzenleme özelliğinin sınav sonrasında gerçek soru kitapçıklarının eski tarihli gibi gösterilerek paylaşıldığını ve usulsüzlük iddialarında kullanıldığını açıkladı. Tepkiler 🔹 Eğitim Bakanı Dharmendra Pradhan, sınav güvenliğinin korunmasının hükümetin önceliği olduğunu söyledi. 🔹 İnternet Özgürlüğü Vakfı, Telegram yasağını sınav usulsüzlüklerine karşı orantısız bir önlem olarak değerlendirdi. 🔹 Bazı teknoloji uzmanları yasağın kullanıcıları farklı platformlara yönlendireceğini ve küçük işletmeler dahil çok sayıda Telegram kullanıcısını olumsuz etkileyeceğini belirtti.

ABD yatırımları 🔹 Japonya'nın önde gelen yöneticilerinden Yoşimitsu Kobayaşi, Japon şirketlerinin ABD'ye sürekli yatırım yapmasının sürdürülebilirliği konusunda uyarıda bulundu. 🔹 Japonya, ABD'nin gümrük tarifelerini önlemek amacıyla geçen yıl 550 milyar dolarlık yatırım fonu oluşturmayı kabul etti. 🔹 Kobayaşi, Japonya'nın ABD'nin tarife tehditleri nedeniyle bu taahhüdü vermek zorunda kaldığını söyledi. 🔹 Kobayaşi, 550 milyar dolarlık yatırımın sürmesi halinde yurt içi yatırımların zayıflamasının sorun oluşturabileceğini ifade etti. Japon ekonomisi 🔹 Japonya hükümeti iş gücü verimliliğini beş yıl içinde yüzde 15 artırmayı hedefliyor. 🔹 Japonya Verimlilik Merkezi, 2008 küresel finans krizinden bu yana zayıf yurt içi yatırımları düşük verimliliğin temel nedenlerinden biri olarak değerlendiriyor. 🔹 Japon şirketlerinin yurt dışına yönelmesi ve nüfusun azalması nedeniyle ülke içindeki yatırımların sınırlı kaldığı belirtiliyor. 🔹 ABD'ye yönelik 550 milyar dolarlık yatırım taahhüdü, Japonya'da yurt içi yatırım hedeflerinin uygulanabilirliği konusunda endişeleri artırıyor. Fonun yapısı 🔹 Fon kapsamında Japon Uluslararası İşbirliği Bankası ile ticari bankalar ABD altyapı projelerine finansman sağlayacak. 🔹 Yatırım projelerinin seçiminde son karar yetkisinin Donald Trump'ta olması planlanıyor. 🔹 Japonya yatırdığı sermayeyi geri alana kadar kârların yarısı ABD ile paylaşılacak, sonrasında ise kârın yüzde 90'ı ABD'ye kalacak. 🔹 Japonya şimdiye kadar nükleer enerji ve doğal gaz santralleri dahil toplam 109 milyar dolara kadar ulaşan iki yatırım paketi açıkladı.

Anlaşmaya yönelik eleştiriler 🔹 Donald Trump, İran ile yaptığı anlaşmanın Barack Obama dönemindeki 2015 nükleer anlaşmasından farklı olduğunu ve nükleer silaha karşı bir engel oluşturduğunu söyledi. 🔹 Anlaşmanın ardından Hürmüz Boğazı'ndaki deniz trafiğinin yeniden açılması beklentisi petrol fiyatlarını düşürdü ve hisse senedi piyasalarını destekledi. 🔹 Anlaşmanın İran'ın verdiği tavizlere kıyasla savaşın maliyetini haklı çıkarıp çıkarmadığı ABD'de tartışılıyor. 🔹 Anlaşmanın, yaptırımlar karşılığında İran'ın nükleer faaliyetlerini sınırlandıran 2015 tarihli anlaşmaya benzediği yönünde değerlendirmeler yapılıyor. Siyasi tepkiler 🔹 Barack Obama, yeni anlaşmanın büyük ölçüde kendi dönemindeki nükleer anlaşmayla benzer şartlar taşıdığını söyledi. 🔹 ABD Başkan Yardımcısı JD Vance, İran'ın nükleer programının tamamen yok edildiğini ve yeniden inşa edilmemesi taahhüdü karşılığında ekonomik avantajlar sağlanacağını açıkladı. 🔹 Cumhuriyetçi Senatör Joni Ernst, anlaşmanın ayrıntılarının Senato tarafından incelenmesi gerektiğini söyledi. 🔹 Cumhuriyetçi Senatör John Kennedy, İran'ın nükleer hedeflerinden vazgeçeceğine ilişkin güven duyulmadığını ifade etti. Tartışmalı başlıklar 🔹 Anlaşmanın İran'a yaptırım kolaylıkları sağlaması, 300 milyar dolarlık yatırım fonu oluşturulması ve İsrail'in Lübnan'daki faaliyetlerine ilişkin düzenlemeler içermesi ABD'de eleştirilere yol açıyor. 🔹 ABD ile İran arasında imzalanması planlanan anlaşma metni henüz kamuoyuyla paylaşılmadı. 🔹 Anlaşma kapsamında önümüzdeki 60 gün boyunca İran'ın nükleer programı ve diğer başlıklarda müzakerelerin sürdürülmesi planlanıyor. 🔹 Bazı değerlendirmelerde mevcut taslağın birçok teknik ayrıntıyı içermediği ve nihai müzakerelerle şekilleneceği ifade ediliyor.

Huawei'nin çip stratejisi 🔹 Huawei, 2019 yılında ABD yaptırımları başlamadan önce yaklaşık on yıl boyunca alternatif çip çözümleri geliştirdi. 🔹 Şirket, en gelişmiş üretim ekipmanlarına erişim olmadan işlem gücünü artırmayı hedefleyen çip katmanlama teknolojisini geliştirdi. 🔹 Huawei, bu teknolojiyi akıllı telefon işlemcilerinde bu yıl kullanmayı planlıyor. 🔹 Veri merkezlerine yönelik yapay zekâ işlemcilerinde aynı teknolojinin 2030 yılına kadar hazır hale gelmesi hedefleniyor. Yapay zekâ ve çip geliştirme 🔹 Huawei, daha düşük performanslı işlemcileri büyük kümeler halinde birleştirerek yüksek işlem gücü elde etmeyi amaçlayan CloudMatrix 384 platformunu geliştiriyor. 🔹 Şirket, yeni nesil yapay zekâ çiplerini büyük işlem kümelerinde eğitim amaçlı kullanabilecek seviyeye ulaştırmayı hedefliyor. 🔹 Çin'deki bazı girişimler benzer teknolojilerle Nvidia B200 seviyesinde performans sunabilecek yapay zekâ çipleri üzerinde çalışıyor. 🔹 Bu çiplerin seri üretiminin en erken 2027 ortasında başlaması öngörülüyor. Çin'in yarı iletken sektörü 🔹 Çin'in yerli yapay zekâ çipleri, bazı alanlarda Çin'e satılabilen Nvidia ürünlerinden daha yüksek performans gösteriyor. 🔹 Çinli teknoloji şirketleri yerli yapay zekâ çiplerine yöneldikçe Huawei ve diğer yerli üreticilere yönelik talep hızla artıyor. 🔹 Çinli yapay zekâ çip üreticilerinin büyük bölümünde mevcut üretim kapasitesi talebi karşılamakta yetersiz kalıyor. 🔹 ABD ihracat kısıtlamaları nedeniyle Çinli şirketler gelişmiş yabancı üretim tesislerine erişemediği için üretimde ağırlıklı olarak SMIC gibi yerli üreticilere bağımlı bulunuyor.

Ateşkes ve müzakereler 🔹 ABD ve İran, mutabakatın imzalanmasıyla birlikte Lübnan dahil tüm cephelerde savaşın derhal ve kalıcı olarak sona ermesini kabul ediyor. 🔹 Taraflar birbirlerinin egemenliğine ve toprak bütünlüğüne saygı göstermeyi ve iç işlerine müdahale etmemeyi taahhüt ediyor. 🔹 Taraflar, karşılıklı mutabakatla uzatılabilecek en fazla 60 günlük sürede nihai anlaşmayı müzakere etmeyi kabul ediyor. 🔹 Nihai anlaşmanın Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi'nin bağlayıcı kararıyla onaylanması öngörülüyor. Hürmüz Boğazı ve askeri düzenlemeler 🔹 ABD, mutabakatın imzalanmasının ardından deniz ablukasını kaldırmayı ve en geç 30 gün içinde deniz trafiğini savaş öncesi seviyeye döndürmeyi taahhüt ediyor. 🔹 İran, Basra Körfezi ile Umman Denizi arasındaki ticari gemi trafiğini 30 gün içinde savaş öncesi seviyeye ulaştırmak için adım atmayı kabul ediyor. 🔹 İran, deniz mayınlarının temizlenmesi ve teknik engellerin kaldırılması için gerekli çalışmaları yapmayı üstleniyor. 🔹 ABD, nihai anlaşmadan sonraki 30 gün içinde bölgedeki askeri güçlerini çekmeyi taahhüt ediyor. Ekonomi ve yaptırımlar 🔹 ABD ve bölgesel ortakları, İran'ın yeniden yapılanması ve ekonomik kalkınması için en az 300 milyar dolarlık finansman sağlayacak kapsamlı bir plan hazırlamayı kabul ediyor. 🔹 ABD, nihai anlaşma kapsamında Birleşmiş Milletler, Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı ve tek taraflı ABD yaptırımları dahil İran'a yönelik tüm yaptırımları kaldırmayı taahhüt ediyor. 🔹 ABD Hazine Bakanlığı, mutabakat imzalanır imzalanmaz İran petrolü, petrokimya ürünleri ve bunlarla bağlantılı bankacılık, sigorta ve taşımacılık hizmetleri için ihracat muafiyetleri sağlayacak. 🔹 İran'ın dondurulmuş varlıklarının müzakerelerdeki ilerlemeye bağlı olarak serbest bırakılması ve İran Merkez Bankası'nın belirleyeceği amaçlarla kullanılabilir hale getirilmesi öngörülüyor. Nükleer program 🔹 İran, hiçbir zaman nükleer silah üretmeyeceği taahhüdünü yineliyor. 🔹 Zenginleştirilmiş nükleer materyalin geleceği ve İran'ın diğer nükleer faaliyetleri nihai anlaşmada düzenlenecek. 🔹 Nihai anlaşmaya kadar İran mevcut nükleer faaliyetlerini değiştirmeyecek, ABD ise yeni yaptırım uygulamayacak ve bölgedeki askeri varlığını artırmayacak. 🔹 Taraflar, nihai anlaşmanın uygulanmasını ve gelecekteki yükümlülüklerin yerine getirilmesini denetleyecek ortak bir uygulama mekanizması kurmayı kabul ediyor.

ABD'nin Libya planı 🔹 ABD, Libya'nın doğu ve batısındaki rakip güçler arasında askeri iş birliğini artırarak ülkenin petrol üretimini yükseltmeyi hedefliyor. 🔹 Nisan ayında Libya'da ilk kez doğu ve batıdaki rakip güçler ABD gözetiminde ortak askeri tatbikat gerçekleştirdi. 🔹 ABD yönetimi, Libya'nın daha istikrarlı hale gelmesinin Amerikan yatırımlarını artırabileceğini ve küresel petrol arzına önemli katkı sağlayabileceğini değerlendiriyor. 🔹 Libya, petrol üretimini günlük yaklaşık 1,3 milyon varilden 2 milyon varile çıkarmayı hedefliyor. Petrol sektörü ve yatırımlar 🔹 Libya yönetimi, petrol üretimini yüzde 40 artırmanın yaklaşık 20 milyar dolarlık yatırım gerektirdiğini öngörüyor. 🔹 Libya halen Avrupa'ya günlük yaklaşık 1 milyon varil petrol ihraç ediyor. 🔹 ConocoPhillips, Libya'da 25 yıllık yeni bir kalkınma anlaşmasına katıldı. 🔹 Chevron, 2007'den bu yana düzenlenen ilk lisans ihalesinde Sirte Havzası'nda yeni bir arama sahası kazandı. 🔹 ExxonMobil, İtalya merkezli Eni, QatarEnergy ve Repsol da Libya'daki yeni petrol ve doğal gaz projelerine ilgi gösteriyor. Siyasi ve güvenlik riskleri 🔹 Libya'daki iç savaşın ardından yaşanan siyasi bölünme ve silahlı gruplar petrol üretimi üzerinde risk oluşturmaya devam ediyor. 🔹 Zaviye kentindeki silahlı çatışmalar geçen ay ülkenin en büyük faal rafinerisinin faaliyetlerini durdurdu. 🔹 Doğu ve batıdaki rakip yönetimler nisan ayında on yılı aşkın sürenin ardından ilk kez ortak ulusal bütçeyi onayladı. 🔹 Libya'daki bazı siyasi gruplar, ABD'nin rakip yönetimleri seçim yapılmadan birleştirme planına karşı çıktı.

Ekonomik düzenlemeler 🔹 ABD ile İran arasında hazırlanılan anlaşma taslağı İran'a petrol satışını yeniden başlatma hakkı tanıyor. 🔹 Taslak, İran'ın en az 300 milyar dolarlık kalkınma finansmanına erişebilmesini öngörüyor. 🔹 İran'ın yurt dışında dondurulan varlıklarının serbest bırakılması ve kullanılabilir hale getirilmesi hedefleniyor. 🔹 ABD Hazine Bakanlığı'nın mutabakat imzalandıktan hemen sonra İran ham petrolü, petrokimya ürünleri ve türevlerinin ihracatı için muafiyet sağlaması planlanıyor. Anlaşma süreci 🔹 ABD ve İran mutabakatı 19 Haziran'da İsviçre'de resmen imzalamayı planlıyor. 🔹 Anlaşmanın ardından savaşın kalıcı olarak sona erdirilmesi ve İran'ın nükleer programına yeni sınırlamalar getirilmesi amacıyla 60 günlük müzakere süreci başlayacak. 🔹 ABD, Hürmüz Boğazı'ndaki deniz ablukasını kaldıracak ve boğazdaki deniz trafiğinin 30 gün içinde savaş öncesi seviyeye dönmesi için çalışacak. 🔹 İran, nükleer silah geliştirmeme taahhüdünü yeniden teyit edecek. Yaptırımlar ve güvenlik 🔹 ABD, nihai anlaşmaya varılması halinde İran'a yönelik yaptırımları sona erdirmeyi taahhüt ediyor. 🔹 Nihai anlaşmanın ardından ABD askerlerinin çevre bölgelerden 30 gün içinde çekilmesi öngörülüyor. 🔹 İran'ın zenginleştirilmiş uranyum stokunun geleceğinin nihai anlaşmada ele alınması planlanıyor. 🔹 Taslak metin, Lübnan dahil tüm cephelerde savaşın sona erdirilmesini öngörüyor. Piyasa etkileri 🔹 Anlaşmaya yönelik beklentilerin güçlenmesiyle Brent petrol fiyatı dört gün içinde yaklaşık yüzde 15 gerileyerek varil başına 80 doların altına indi. 🔹 İran'ın petrol ihracatına yeniden başlaması beklentisi küresel petrol arzının artacağı yönündeki öngörüleri güçlendirdi.

Çin'in petrol talebi 🔹 Çin'in toplam petrol ithalatı mayıs ayında günlük 7,8 milyon varile gerileyerek son sekiz yılın en düşük seviyesine indi. 🔹 Deniz yoluyla gerçekleştirilen petrol ithalatı ise son 10 yılın en düşük seviyesine düştü ve 2025 ortalamasının yüzde 45'in üzerinde altında kaldı. 🔹 Çin, günlük deniz yoluyla petrol ithalatını Almanya, Fransa ve Birleşik Krallık'ın toplam petrol tüketimine yakın bir miktarda azalttı. 🔹 Petrol ithalatındaki düşüşe rağmen Çin ekonomisinde belirgin bir olumsuz etki gözlenmedi. Enerji politikası 🔹 Çin'in 2025 sonu itibarıyla yaklaşık 1,4 milyar varillik stratejik petrol rezervine sahip olduğu tahmin ediliyor. 🔹 Bu rezervin ABD'nin stratejik petrol stoklarının yaklaşık üç katı, Japonya'nın ise altı katından fazla olduğu değerlendiriliyor. 🔹 Çin'in nisan ve mayıs aylarında elektrikli araç kullanımını önemli ölçüde artırdığı ve otoyollardaki şarj işlemlerinin geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 50 ila 80 yükseldiği belirtiliyor. 🔹 Kömürle elektrik üretimi nisan ayında mevsimsel rekor seviyeye ulaştı. Petrol piyasaları 🔹 Çin'in stratejik petrol rezervlerinden nisan ortası ile haziran ortası arasında 100 ila 200 milyon varil arasında petrol kullandığı değerlendiriliyor. 🔹 Çin'in enerji politikalarının küresel petrol arz şoklarının etkisini azaltabilecek yeni bir denge mekanizması oluşturduğu değerlendiriliyor. 🔹 Çin'in gelecekte stratejik petrol rezervlerini yeniden doldurmasının küresel petrol talebini kısa vadede artırabileceği öngörülüyor. 🔹 Çin'in petrol talebindeki yeni yaklaşımının küresel petrol fiyatları üzerindeki yukarı yönlü baskıyı uzun vadede azaltabileceği değerlendiriliyor.

Araştırmanın bulguları 🔹 Yeni bir araştırma, haftada 90 ila 119 dakika direnç egzersizi yapan kişilerde daha uzun yaşam süresiyle ilişki bulunduğunu ortaya koydu. 🔹 Araştırma, 147 binden fazla kişinin yaklaşık 30 yıllık egzersiz alışkanlıkları ve yaşam sürelerini inceledi. 🔹 Haftada 90-119 dakika ağırlık çalışması, herhangi bir nedene bağlı erken ölüm riskinde yüzde 13 azalmayla ilişkilendirildi. 🔹 Aynı süreyle yapılan direnç egzersizi kalp hastalıklarına bağlı ölüm riskinde yüzde 19 azalmayla ilişkilendirildi. 🔹 Nörolojik hastalıklara bağlı ölüm riskinde ise yüzde 27 azalma görüldü. Direnç egzersizinin etkileri 🔹 Haftada yalnızca birkaç dakika direnç egzersizi yapmak bile hiç yapmamaya kıyasla daha düşük erken ölüm riskiyle ilişkilendirildi. 🔹 Haftalık 119 dakikanın üzerindeki direnç egzersizlerinde ilave yaşam süresi kazanımının belirgin şekilde artmadığı görüldü. 🔹 Direnç egzersizinin sağladığı faydalar aerobik egzersizlerden bağımsız olarak ortaya çıktı. 🔹 Aerobik egzersiz ile direnç egzersizini birlikte yapan kişiler en düşük ölüm riskiyle ilişkilendirildi. Araştırmanın kapsamı 🔹 Çalışmada katılımcıların koşu, yürüyüş, bisiklet ve yüzme gibi aerobik aktiviteleri ile ağırlık çalışma alışkanlıkları birlikte değerlendirildi. 🔹 Araştırma, haftalık ağırlık antrenmanının kaç güne bölünmesi gerektiği veya ağır ya da hafif ağırlık kullanımının daha etkili olup olmadığı konusunda sonuç ortaya koymadı. 🔹 Şınav gibi vücut ağırlığı egzersizlerinin makinelerle yapılan direnç antrenmanlarıyla aynı etkiyi sağlayıp sağlamadığı da araştırmada değerlendirilmedi. 🔹 Araştırmacılar, direnç egzersizinin hareket kabiliyetini artırması, düşme riskini azaltması, metabolik sağlığı desteklemesi ve beyin fonksiyonlarına katkı sağlamasının yaşam süresine olumlu katkıda bulunabileceğini belirtiyor.

Yayıncılık ve yazılı içerik 🔹 ChatGPT-3.5'in 2022 sonunda yayımlanmasının ardından Amazon'da yayımlanan e-kitap sayısı hızla arttı. 🔹 Aylık e-kitap yayımlama sayısı 2025 sonunda yaklaşık 300 bine yükselirken, yapay zekâ öncesinde bu rakam yaklaşık 100 bin seviyesindeydi. 🔹 Araştırmalar, e-kitaplardaki artışın büyük bölümünün yapay zekâ destekli içerik üretiminden kaynaklandığını gösteriyor. 🔹 ABD'de avukat olmadan açılan sivil dava sayısı 2023-2025 döneminde yaklaşık iki katına çıkarak 41 bine ulaştı. Akademi ve yazılım geliştirme 🔹 2025 yılında yayımlanan akademik çalışmaların yüzde 57'sinde yapay zekâ etkisi taşıyan ifadeler bulunduğu tespit edildi. 🔹 Aynı oran 2023 yılında yüzde 12 seviyesindeydi. 🔹 Yapay zekâ destekli yazılım geliştirme araçlarının yaygınlaşmasıyla Apple App Store'a eklenen uygulama sayısı aylık 100 binin üzerine çıktı. 🔹 Bu rakam 2025 yılı öncesinde aylık 50 binin altında bulunuyordu. Müzik ve dijital içerik 🔹 Deezer platformuna her gün yaklaşık 75 bin yapay zekâ üretimi şarkı yükleniyor. 🔹 Günlük yapay zekâ üretimi şarkı sayısı 2025 yılı başında yaklaşık 10 bin seviyesindeydi. 🔹 Yapay zekâ ile oluşturulan müzikler platforma yüklenen yeni parçaların yaklaşık yüzde 44'ünü oluşturuyor. 🔹 Deezer'in anketine göre katılımcıların yüzde 97'si yapay zekâ ile üretilen müzikleri insan yapımı müziklerden ayırt edemedi. Etkileri 🔹 Yapay zekâ araçlarının içerik üretimindeki beceri ve emek gereksinimini önemli ölçüde azalttığı değerlendiriliyor. 🔹 Yapay zekâ destekli dava başvuruları mahkemelerde, akademik makale artışı ise hakem değerlendirme sistemlerinde ek yoğunluk oluşturuyor. 🔹 Yapay zekâ kaynaklı içerik üretimindeki artışın dijital içeriklerin genel değerini düşürebileceği belirtiliyor.

Hisse senedi piyasaları 🔹 ABD hisse senedi piyasalarında değerlemeler uzun vadeli kazançlara göre 2000 yılındaki dot-com balonunun zirvesine yakın seviyelere ulaştı. 🔹 İran ile barış anlaşmasına yönelik gelişmelerin ardından S&P 500 endeksi yeniden yükseliş kaydetti. 🔹 SpaceX'in hisse satışı şirket değerini yaklaşık 1,8 trilyon dolara çıkardı. 🔹 SpaceX hisseleri işlem görmeye başlamasının ardından üç işlem gününde yaklaşık yüzde 60 yükselerek şirket değerini yaklaşık 2,8 trilyon dolara taşıdı. Opsiyon piyasaları 🔹 ABD'de hisse senedi opsiyon işlemlerinin hacmi son yıllarda güçlü artış gösterdi. 🔹 2025 yılında opsiyon işlem hacmi 2020 seviyesinin yaklaşık iki katına ulaştı. 🔹 Aynı gün içinde vadesi dolan çok kısa vadeli opsiyon işlemlerinin hacmi son yıllarda hızla arttı. 🔹 S&P 500 endeksine bağlı aynı gün vadeli opsiyon işlemleri 2025 yılında 2021'e göre yaklaşık 3,7 katına çıktı. Yatırımcı davranışı 🔹 Nasdaq endeksindeki ortalama alım opsiyonlarının maliyeti satım opsiyonlarının maliyetine yaklaşmış durumda bulunuyor. 🔹 Opsiyon piyasasında fiyat yükselişine yönelik işlemler, düşüş riskine karşı korunma amaçlı işlemlerle benzer büyüklüğe ulaştı. 🔹 Yatırımcıların hisse fiyatlarında güçlü yükseliş beklentisiyle işlem yaptığı değerlendiriliyor. 🔹 Piyasalardaki mevcut iyimserliğin uzun sürmesi halinde olası bir düzeltmenin etkisinin daha ağır olabileceği belirtiliyor.

Savaşın sonuçları 🔹 ABD ile İran arasında varılan anlaşmanın İsrail'in temel güvenlik kaygılarının büyük bölümünü kapsamadığı değerlendiriliyor. 🔹 İsrail, İran ile yürütülen müzakerelerin dışında kaldı ve anlaşmanın ayrıntılarına erişemedi. 🔹 Başbakan Binyamin Netanyahu, savaşın İsrail'i nükleer tehditten kurtardığını söyledi. 🔹 İran yönetimi ayakta kalmayı sürdürdü ve ülkedeki sertlik yanlısı grupların etkisi arttı. İran ve bölgesel konular 🔹 İran'ın nükleer programına ilişkin konuların önümüzdeki 60 gün boyunca sürecek müzakerelerde ele alınması planlanıyor. 🔹 İran'ın balistik füze kapasitesini koruduğu belirtiliyor. 🔹 Anlaşmada İran'ın balistik füze programına ilişkin herhangi bir düzenleme bulunmuyor. 🔹 Hizbullah'ın durumunun da anlaşma kapsamında koruma altına alındığı ve İsrail'in Lübnan'daki operasyonlarının sınırlandırılmasının gündeme geldiği ifade ediliyor. ABD-İsrail ilişkileri 🔹 Donald Trump, Beyrut'a yönelik İsrail saldırısını eleştirerek Binyamin Netanyahu'nun kararlarını yanlış bulduğunu söyledi. 🔹 Trump, Netanyahu ile ilişkilerinin iyi olduğunu belirtmesine rağmen İsrail'in Lübnan'daki son saldırısından memnun olmadığını ifade etti. 🔹 ABD ile İsrail'in İran konusundaki hedeflerinin savaş sürecinde giderek farklılaştığı değerlendiriliyor. 🔹 İsrail'de bazı askeri ve istihbarat çevreleri, savaşın ilk günlerinden itibaren ülkenin hedefleri konusunda daha gerçekçi bir yaklaşım benimsenmesi gerektiğini savundu. Siyasi etkiler 🔹 İran'ın nükleer ve füze programlarına verilen zararın geçici olabileceği değerlendiriliyor. 🔹 İsrail'in İran karşıtı stratejik hedeflerine ulaşamadığı görüşü öne çıkıyor. 🔹 İsrail'in ABD ile ilişkilerinin ve İran'a karşı ortak tutum sergileyen Arap ülkeleriyle bağlarının zarar gördüğü belirtiliyor. 🔹 İran politikasının İsrail'de yapılacak seçimlerde Binyamin Netanyahu'nun siyasi konumunu olumsuz etkileyebileceği değerlendiriliyor.

Hürmüz Boğazı 🔹 ABD istihbarat değerlendirmelerine göre İran, Hürmüz Boğazı'nı istediği zaman etkili şekilde kapatma kapasitesine ulaştı. 🔹 ABD ile İran arasında imzalanması beklenen mutabakata rağmen İran'ın gelecekte boğazı yeniden kapatma seçeneğini koruduğu değerlendiriliyor. 🔹 ABD yönetimi, İran'ın mutabakattan doğan avantajlardan yalnızca Hürmüz Boğazı açık kaldığı ve diğer yükümlülüklerini yerine getirdiği sürece yararlanabileceğini belirtiyor. 🔹 ABD, deniz ablukasını İran'ın boğazdaki gemi trafiğini yeniden sağlamasına paralel olarak kademeli biçimde sona erdirmeyi planlıyor. Askeri kapasite 🔹 ABD değerlendirmelerine göre İran, füze, insansız hava aracı, füze rampaları ve mayın döşemede kullanılabilecek yüzlerce sürat teknesinden oluşan önemli askeri kapasitesini koruyor. 🔹 İran'ın askeri sanayi altyapısını ABD'nin öngördüğünden daha hızlı yeniden kurduğu ve yeni insansız hava aracı üretimine başladığı değerlendiriliyor. 🔹 ABD ve müttefikleri, Hürmüz Boğazı yeniden açıldıktan sonra bölgenin güvenliğinin nasıl sağlanacağını değerlendiriyor. Bölgesel riskler 🔹 ABD istihbaratı, İran'ın müzakerelerin başarısız olması halinde Yemen'deki Husiler aracılığıyla Bab el-Mendeb Boğazı'nı kapatma seçeneğini değerlendirdiğini düşünüyor. 🔹 Hürmüz ve Bab el-Mendeb boğazlarının aynı anda kapanmasının küresel ekonomi üzerinde çok ağır sonuçlar doğurabileceği değerlendiriliyor. 🔹 ABD istihbarat birimleri, İran'ın Hürmüz Boğazı'nı kapatabilmiş olmasının gelecekte bu yöntemi yeniden kullanma ihtimalini artırdığı sonucuna ulaştı. 🔹 ABD yönetimi, Hürmüz Boğazı'nın yeniden kapatılmasını imkânsız hale getirecek bir mekanizma oluşturmayı hedeflediğini açıkladı.

İran yönetiminin mesajı 🔹 İran yönetimi, ABD ile hazırlanan mutabakatı geri adım değil direnişin ve başarının sonucu olarak göstermeye çalışıyor. 🔹 Meclis Başkanı Muhammed Bakır Galibaf, İran'ın "nihai zafere doğru uzun bir adım attığını" söyledi. 🔹 Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan, anlaşmanın tam olarak uygulanması halinde İran'ın birçok sorununu çözebileceğini ve ülke ile Orta Doğu'da farklı bir dönem başlatabileceğini açıkladı. 🔹 İran yönetimi, ABD ve İsrail'in temel hedeflerine ulaşamadığını, İran'ın müzakere masasında kalmayı sürdürdüğünü ve yaptırımların hafifletilmesinin gündemde olduğunu vurguluyor. İç siyasi tartışmalar 🔹 İran'da bazı muhafazakâr siyasetçiler anlaşma taslağını ülkeyi ABD'nin etkisi altına sokabilecek bir belge olarak değerlendiriyor. 🔹 Bazı milletvekilleri, Hürmüz Boğazı'nın yeniden açılmasına yönelik adımların dini liderin talimatlarıyla çeliştiğini savunuyor. 🔹 İran yönetimi içinde ABD ile anlaşmaya yönelik uzun süredir dile getirilen güvensizlik devam ediyor. 🔹 Son dönemde sert muhalefet söylemlerinin azalması, anlaşma sürecinin devletin en üst kademelerinde onay aldığı şeklinde değerlendiriliyor. Ekonomi ve müzakere süreci 🔹 Savaş, yaptırımlar, deniz taşımacılığı kısıtlamaları, petrol gelirlerindeki baskı ve yüksek enflasyon İran ekonomisi üzerinde ağır yük oluşturuyor. 🔹 İran yönetimi, anlaşmayı ABD'ye bağımlılık değil yatırım ve yeniden yapılanma fırsatı olarak sunuyor. 🔹 İran'ın zenginleştirilmiş uranyum stoku, yaptırımların kaldırılması, Hürmüz Boğazı ve Lübnan'a ilişkin konular müzakerelerde ele alınmaya devam edecek. 🔹 İran'da birçok kişi anlaşmanın başarısını siyasi söylemler yerine savaş riskinin azalması, fiyatların düşmesi ve yaptırımların hafiflemesiyle değerlendirecek.

Operasyon 🔹 FBI, Beyaz Saray'da pazar günü düzenlenen UFC etkinliğine yönelik planlanan saldırıyı engelledi ve beş kişiyi gözaltına aldı. 🔹 Gözaltına alınan şüpheliler Ohio, California, Missouri ve Nebraska eyaletlerinde yakalandı. 🔹 Şüphelilerin tamamı cinayet işlemek için komplo kurmakla suçlandı. 🔹 Suçlamaların kesinleşmesi halinde şüpheliler ömür boyu hapis cezasıyla karşı karşıya kalabilir. Saldırı planı 🔹 Plan kapsamında patlayıcı yüklü dronlarla çevredeki binaların hedef alınması ve yüksek profilli kişilere keskin nişancılarla ateş açılması öngörülüyordu. 🔹 Kaçan kalabalığın keskin nişancı ekibine yönlendirilmesi ve ardından ikinci bir grubun Beyaz Saray kapısına saldırması planlandı. 🔹 Soruşturma belgelerine göre saldırı planında Donald Trump, JD Vance, Binyamin Netanyahu, Elon Musk ve bazı siyasetçiler potansiyel hedefler arasında yer aldı. 🔹 Şüphelilerin Washington haritaları üzerinde keskin nişancı noktaları, dron kalkış alanları ve enerji altyapılarını işaretlediği tespit edildi. Soruşturma 🔹 Soruşturma, Ohio'da yaşayan şüphelilerden birinin annesinin silah alımları ve çevrim içi yazışmaları nedeniyle polise ihbarda bulunmasının ardından başladı. 🔹 Şüphelilerin önce TikTok üzerinden kurulan bir grupta, daha sonra ise Signal uygulamasında şifreli mesajlaşmalarla iletişim kurduğu belirlendi. 🔹 FBI belgelerine göre grup, hükümeti yıkarak ülkeyi yeniden kurmayı hedeflediğini ve siyasi isimler ile varlıklı kişilere saldırmayı planladığını ifade etti. 🔹 Donald Trump, G7 Zirvesi sırasında saldırı planına ilişkin soruya "Bunu duymadım." yanıtını verdi.

Anlaşmaya ilişkin endişeler 🔹 Donald Trump'ın yakın çevresindeki üst düzey isimler ABD ile İran arasında varılan mutabakata ilişkin endişelerini dile getirdi. 🔹 CIA Direktörü John Ratcliffe, Dışişleri Bakanı Marco Rubio ve Savunma Bakanı Pete Hegseth'in İran'ın nükleer program konusunda taahhütlerine uyacağı konusunda şüpheleri bulunuyor. 🔹 ABD istihbarat değerlendirmelerinde İran'ın niyetlerinin anlaşmadaki yükümlülüklerle tam uyumlu olmadığı yönünde bulgular yer alıyor. 🔹 ABD, İran'ın zenginleştirilmiş uranyum stokunu tamamen elden çıkarmasını istiyor. Nükleer program ve fon 🔹 Uluslararası denetçiler, Nisan 2026 itibarıyla İran'ın yüzde 60 saflıkta yaklaşık 440 kilogram zenginleştirilmiş uranyuma sahip olduğunu bildirdi. 🔹 ABD Başkan Yardımcısı JD Vance, İran'ın zenginleştirilmiş uranyum stokundan vazgeçmesi halinde 300 milyar dolarlık yeniden yapılanma fonuna erişebileceğini söyledi. 🔹 Vance, İran'ın anlaşma şartlarını yerine getirmesi durumunda önemli yaptırım kolaylıkları elde edebileceğini açıkladı. 🔹 Donald Trump, İran'ın hiçbir zaman nükleer silaha sahip olmayacağını kabul ettiğini söyledi. Müzakere süreci 🔹 ABD ve İran, Hürmüz Boğazı'nın yeniden açılması ve müzakerelerin sürdürülmesi amacıyla 60 günlük ateşkes uzatılması konusunda anlaşmaya vardı. 🔹 Beyaz Saray, Donald Trump'ın farklı görüşleri dinlediğini ancak nihai kararın kendisi tarafından verildiğini açıkladı.

Olay 🔹 Rus fırkateyni Admiral Grigorovich, Manş Denizi'nde seyreden Britanya bayraklı Bright Future adlı yelkenliye uyarı ateşi açtı. 🔹 Olay, Wight Adası'nın yaklaşık 20 deniz mili güneyinde meydana geldi. 🔹 Yelkenli, Britanyalı emekliler Jane ve Alan Kelvey tarafından kullanılıyordu. 🔹 Çift, Fransa'nın Cherbourg kentine doğru seyir halindeyken silah sesleri duyduklarını açıkladı. Tarafların açıklamaları 🔹 Rusya Savunma Bakanlığı, yelkenlinin tehlikeli bir rota izlediğini ve gemiyle temasa geçmek için işaret fişekleri ile sesli uyarılar yapıldığını açıkladı. 🔹 Jane ve Alan Kelvey, çarpışma rotasında olmadıklarını ve herhangi bir hata yapmadıklarını söyledi. 🔹 Çift, savaş gemisinin beş kez korna çalmasının ardından rotalarını iki derece değiştirdiklerini belirtti. 🔹 Çift, savaş gemisinin telsizle kendileriyle iletişim kurmadığını ve işaret fişeği atmadığını ifade etti. Soruşturma ve gelişmeler 🔹 Britanya Savunma Bakanlığı, açılan ateşin yelkenliyi hedef almadığını ve olası bir çarpışmayı önlemeye yönelik uyarı niteliğinde olduğunu açıkladı. 🔹 Britanya, olayın hafta sonu yaptırım altındaki Rus petrol tankerine el konulmasıyla bağlantılı olmadığını değerlendirdi. 🔹 Olayın ardından Britanya Sahil Güvenliği bilgilendirildi ve yelkenlinin mürettebatı Fransa'ya ulaştıklarında polis tarafından ifadeye alındı.

İktidar dengeleri 🔹 İran'ın yeni dini lideri Mojtaba Hamaney, savaş sonrası dönemde iktidarını korumakta ciddi zorluklarla karşı karşıya bulunuyor. 🔹 İran Devrim Muhafızları Ordusu savaşın ardından ülkedeki etkisini önemli ölçüde artırdı. 🔹 Askeri komutanların seçilmiş sivil hükümete danışmadan kararlar aldığı yeni bir güç dengesi oluştu. 🔹 Mojtaba Hamaney, babasının ofisindeki üst düzey isimlerin yerine kendi müttefiklerini getirmeye başladı. 🔹 Devrim Muhafızları'nın eski istihbarat başkanı Hüseyin Taeb'in yeni yönetimde önemli rol üstlenmesi bekleniyor. Ekonomi ve yönetim 🔹 İran ekonomisi savaşın ardından ağır hasar aldı ve ülke yeni bir ekonomik kriz riskiyle karşı karşıya bulunuyor. 🔹 Çelik sektörünün yaklaşık yüzde 40'ı savaş sırasında zarar gördü, petrokimya ve polimer sanayileri de ağır darbe aldı. 🔹 Yaklaşık 35 bin fabrikanın 3 bini doğrudan savaşta hasar gördü ve üretim zinciri aksadı. 🔹 Resmi verilere göre yıllık enflasyon yaklaşık yüzde 60 seviyesinde bulunuyor. 🔹 Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan hükümetinin savaş sonrasında etkisinin zayıfladığı değerlendiriliyor. Gelecek senaryoları 🔹 Önümüzdeki 60 gün içinde ateşkesin kalıcı hale gelip gelmeyeceği ve ülkenin siyasi yöneliminin netleşmesi bekleniyor. 🔹 İran'ın savaş sonrası toparlanma sürecinde Rusya ve Çin ile ilişkilerini daha da güçlendirebileceği değerlendiriliyor. 🔹 Bölge ülkelerinin destekleyeceği bir yeniden yapılanma fonu oluşturulması seçeneği de gündemde bulunuyor. 🔹 Savaşın sona ermesiyle birlikte ülke içinde yeni siyasi rekabetler ve güç mücadelelerinin ortaya çıkması bekleniyor.

Sağlık durumu 🔹 Jeremy Clarkson geçen yaz agresif prostat kanseri teşhisi aldığını açıkladı. 🔹 Clarkson hastalığın erken evrede tespit edildiğini ve bunun tedavi açısından önemli avantaj sağladığını söyledi. 🔹 Tedavi kapsamında prostatının kanserli bölgesini içeren yaklaşık yüzde 10'luk kısmına müdahale edildi. 🔹 Clarkson tedavinin ardından bir süre daha hastanede kalacağını ifade etti. Açıklamaları 🔹 Clarkson, sağlık kontrolü sırasında yapılan biyopsinin ardından kanser teşhisi aldığını söyledi. 🔹 Clarkson, hastalığın erken teşhis edilmemesi halinde çiftliğinde son hasadını yapmış olabileceğini belirtti. 🔹 Tedavinin başarılı olması halinde gelecek sezonda yeniden izleyicilerin karşısına çıkacağını ifade etti. Geçmiş sağlık sorunları 🔹 Clarkson 2024 yılında göğüs sıkışması ve kolunda uyuşma şikayetleri nedeniyle hastaneye kaldırıldı. 🔹 Yapılan incelemelerde kalp krizi geçirmediği ancak tıkalı koroner damarları nedeniyle acil anjiyoplasti uygulandığı açıklandı. 🔹 Clarkson geçen yıl erkeklere prostat kontrollerini ihmal etmemeleri çağrısında bulunarak erken teşhisin hayati önem taşıdığını söyledi.

Senatörlerin talebi 🔹 ABD'li Demokrat Senatörler Edward Markey ve Richard Blumenthal, Tesla'nın Full Self-Driving (FSD) sürücü destek sistemine ilişkin güvenlik verilerinin incelenmesini talep etti. 🔹 Senatörler, ABD Ulusal Karayolu Trafik Güvenliği İdaresi'ne gönderdikleri mektupta Tesla'nın güvenlik istatistiklerinin dayandığı analizlerin zayıf ve yanıltıcı olduğunu belirtti. 🔹 Senatörler, kurumdan 7 Temmuz'a kadar Tesla'nın FSD güvenlik iddialarını ve bu iddiaların temelindeki kaza verilerini inceleyip incelemediğine ilişkin soruları yanıtlamasını istedi. 🔹 Senatörler, otonom sürüş ve gelişmiş sürücü destek sistemleri kullanan şirketlere yönelik raporlama yükümlülüklerinin güçlendirilmesi çağrısında bulundu. Güvenlik verileri 🔹 Tesla son bir yılda FSD sisteminin insan sürücülerden 10 kata kadar daha güvenli olduğunu gösterdiğini söylediği istatistikleri kamuoyuyla paylaştı. 🔹 Tesla, FSD kullanılan araçlardaki hava yastığı açılan kazaların oranını ABD'deki tüm araç kazalarının ortalamasıyla karşılaştırıyor. 🔹 Tesla ayrıca araçlarını ABD'deki ortalama araçlarla karşılaştırıyor ve bu karşılaştırma yeni güvenlik teknolojilerinin etkisi nedeniyle sonuçları değiştirebiliyor. 🔹 Tesla, aynı güvenlik verilerini Avrupa Birliği'nde FSD sistemi için onay alma sürecinde Avrupalı düzenleyicilere de sundu.

Lisans süreci 🔹 Binance'ın Avrupa Birliği müşterilerine hizmet vermesini sağlayacak lisans başvurusunun reddedilmesi bekleniyor. 🔹 Başvuru Yunanistan sermaye piyasası düzenleyicisine yapıldı. 🔹 Avrupa Birliği'nin MiCA düzenlemeleri kapsamında kripto şirketlerinin haziran ayı sonuna kadar lisans alması gerekiyor. 🔹 Lisans alınmaması halinde Binance'ın Avrupa Birliği'nde hizmet sunma yetkisi temmuz ayı başından itibaren sona erecek. Düzenleyici süreç 🔹 MiCA düzenlemeleri kapsamında bir Avrupa Birliği ülkesinden alınan lisans, 27 üyeli blok genelinde faaliyet izni sağlıyor. 🔹 Avrupa Birliği düzenleyicileri kripto para borsalarını daha sıkı denetim altına almayı hedefliyor. 🔹 Yunanistan düzenleyicisinin başvuruyu reddetmesi halinde Avrupa Birliği'ndeki Binance kullanıcılarının durumu belirsizliğini koruyacak. Binance'ın açıklamaları 🔹 Binance, kullanıcılar üzerindeki olası etkileri en aza indirecek düzenli bir geçiş sürecini desteklemeyi planladığını açıkladı. 🔹 Şirket, MiCA lisansı almak için son 18 aydır düzenleyici kurumlarla çalıştığını bildirdi. 🔹 Binance, başvurusunun MiCA şartlarını karşıladığına inandığını ve Yunanistan Sermaye Piyasası Komisyonu'nun incelemeyi tamamlayarak başvuruyu uyumlu kabul ettiğini düşündüğünü açıkladı. 🔹 Binance, MiCA yetkilendirme sürecindeki gecikmelerin kripto faaliyetlerini Avrupa Birliği dışına kaydırma riski taşıdığını belirterek 30 Haziran 2026'dan önce yeni bir açıklama yapacağını duyurdu.

Kritik mineraller 🔹 G7 ülkeleri, kritik mineraller konusunda Batı'nın Çin'e bağımlılığını azaltmaya yönelik ortak bir bildiri üzerinde çalışıyor. 🔹 Görüşmelerde kritik mineral tedarik zincirlerinin güvence altına alınması G7 Zirvesi'nin temel gündem maddelerinden biri olarak ele alınıyor. 🔹 Müzakerelerde fiyat destekleri, piyasa standartları, sübvansiyonlar, alım garantileri ve Çin dışındaki kritik mineral tedarik zincirlerine özel sektör yatırımlarını artıracak mekanizmalar değerlendiriliyor. 🔹 G7 kapsamında açıklanabilecek adımların bu alandaki daha geniş kapsamlı girişimlerin ilk aşaması olması bekleniyor. Çin'e bağımlılık 🔹 Çin'in 2025 yılında nadir toprak mıknatıslarına yönelik ihracat kısıtlamaları enerji, savunma ve teknoloji sektörlerindeki Batılı tedarik zincirlerinin Çin'e bağımlılığını ortaya çıkardı. 🔹 Çin son dönemde tungsten ve antimon dahil çeşitli kritik minerallerin ihracatını da kısıtladı. 🔹 Batılı ülkeler yeni maden kaynakları, işleme tesisleri ve geri dönüşüm kapasitesi oluşturmak için çalışmalar yürütüyor. 🔹 ABD, 2026 yılının başında kritik mineraller için yeni bir ticaret bloğu oluşturulmasını önerdi. Küresel ticaret 🔹 G7 liderleri küresel ticaretteki dengesizlikleri ve Çin kaynaklı haksız rekabet uygulamalarını da ele alacak. 🔹 Avrupa Birliği geçen yıl Çin ile ticarette 360 milyar avroyu aşan rekor düzeyde dış ticaret açığı verdi. 🔹 Avrupa Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen, Avrupa'nın stratejisinin Çin'den tamamen kopmak değil, riskleri azaltmak olduğunu söyledi. 🔹 Avrupa Birliği liderleri, Çin'den artan ithalata karşı ticaret savunma önlemlerinin daha sistematik kullanılmasını perşembe günü Brüksel'de yapılacak zirvede değerlendirecek.

Kara liste süreci 🔹 ABD yönetimi, Çinli yapay zeka şirketi DeepSeek, bellek çipi üreticisi CXMT ve ulusal güvenlik riski olarak değerlendirilen 100'den fazla şirketi ticaret kara listesine eklemeyi erteledi. 🔹 DeepSeek, CXMT ve çok sayıda şirket geçen yıl kurumlar arası komite tarafından Ticaret Bakanlığı'nın Varlık Listesi'ne eklenmek üzere onaylandı. 🔹 ABD Ticaret Bakanlığı'nın Varlık Listesi'ne eklenen şirketlere ABD menşeli ürün, yazılım ve teknoloji ihracatı lisansa tabi oluyor ve bu lisansların reddedilmesi bekleniyor. Güvenlik endişeleri 🔹 ABD Dışişleri Bakanlığı yetkilileri, DeepSeek'in Çin'in askeri ve istihbarat faaliyetlerine destek verdiğini söyledi. 🔹 DeepSeek'in Güneydoğu Asya'daki paravan şirketler aracılığıyla gelişmiş ABD çiplerine yasa dışı erişmeye çalıştığı ifade edildi. 🔹 Anthropic, DeepSeek ve iki Çinli yapay zeka laboratuvarının Claude yapay zeka platformundan yetenek çıkarmaya yönelik faaliyetler yürüttüğünü açıkladı. 🔹 OpenAI, DeepSeek'in kendi yapay zeka modellerini hedef aldığını belirtti. İhracat kontrolleri 🔹 ABD, Ekim 2025'ten bu yana Varlık Listesi'ne yeni şirket eklemedi ve bu durum son on yıldaki en uzun güncellemesiz dönem oldu. 🔹 En az 75 Çinli kuruluşun gelişmiş yarı iletken üretimi, çip üretim ekipmanları ve yapay zeka modelleme faaliyetleri nedeniyle kara listeye alınması planlanıyor. 🔹 Rus insansız hava araçlarına parça sağlayan ve kısıtlı Nvidia çiplerini Çin üniversitelerine satan çok sayıda Çinli şirket de ulusal güvenlik riski kapsamında değerlendiriliyor.

Petrol transfer operasyonu 🔹 ABD ordusu, Körfez enerji ihracatını sürdürmek amacıyla gemiden gemiye gizli petrol transfer operasyonlarını yönetiyor. 🔹 Operasyonlarda hava ve deniz dronları ile helikopterler kullanılarak petrol taşıyan konvoylar açık denizde bekleyen tankerlere yönlendiriliyor. 🔹 Gemiden gemiye transferler Birleşik Arap Emirlikleri'nin Füceyre açıklarında ve Umman'ın Sohar Limanı açıklarında gerçekleştiriliyor. 🔹 Operasyon mayıs ayı başında başladı ve en az 116 gemi transferlere katıldı. Operasyonun işleyişi 🔹 Tankerler boğaza ulaşmadan önce buluşma noktasına gidiyor ve yaklaşık 3 ila 4 kilometre aralıklarla ilerliyor. 🔹 Gemiler seyir cihazlarını kapatarak ve ışıklarını azaltarak gece saatlerinde hareket ediyor. 🔹 Boğaz geçildikten sonra tankerler büyük ham petrol gemilerine yanaşarak petrol transferini gerçekleştiriyor. 🔹 Her bir gemiden gemiye petrol transferi yaklaşık 24 ila 40 saat sürüyor. Bölgesel gelişmeler 🔹 İran, ABD-İsrail savaşı sonrasında Hürmüz Boğazı'nı fiilen kapatarak küresel enerji arzında büyük kesintiye yol açtı. 🔹 ABD'nin yürüttüğü transfer sistemi Körfez ülkelerinin ham petrol ve petrol ürünlerini uluslararası alıcılara ulaştırmasını amaçlıyor. 🔹 Reuters'in incelediği uydu görüntülerine göre mayıs başından 11 Haziran'a kadar açık denizde en az 90 milyon varil ham petrol ve petrol ürünü transfer edildi. 🔹 Operasyona katılacak gemiler, ABD Donanması'nın Bahreyn'deki birimine ayrıntılı takip kayıtları, mülkiyet bilgileri ve kargo belgelerini sunarak uygunluk incelemesinden geçiyor. 🔹 Birleşik Arap Emirlikleri'nin devlet petrol şirketi ADNOC ile Kuveyt Oil Tanker Company'nin transfer operasyonlarında aktif rol aldığı belirtiliyor.

Yatırım fonu 🔹 ABD-İran çerçeve anlaşması kapsamında İran'a yatırımları teşvik etmek amacıyla 300 milyar dolarlık özel sektör yatırım fonu oluşturulması planlanıyor. 🔹 Fonun 150 milyar doların üzerindeki bölümü için ABD, Körfez ülkeleri, Asya, Güney Amerika ve Afrika merkezli şirketlerden taahhüt alındı. 🔹 Fon tamamen özel sektör kaynaklarından oluşacak, kamu kaynağı veya hibe içermeyecek. 🔹 Yatırım taahhütleri enerji, lojistik, imalat ve ulaştırma sektörlerini kapsıyor. Anlaşma süreci 🔹 Fon, ABD ile İran arasında savaşı sona erdirecek nihai anlaşmanın imzalanmasının ardından faaliyete geçecek. 🔹 İmzalanması beklenen mutabakat zaptı, nihai anlaşmaya yönelik 60 günlük müzakere sürecini düzenleyecek. 🔹 Bu 60 günlük süreçte fon yöneticileri, İranlı taraflar ve yatırımcılarla birlikte projelerin planlamasını yapacak. 🔹 Fon, ABD yaptırımlarının kaldırılması ve yurt dışında dondurulan İran varlıklarının serbest bırakılmasına yönelik müzakerelerden ayrı bir finansal mekanizma olarak yapılandırılıyor. Yeniden yapılanma ve yatırımlar 🔹 İran, savaş zararlarının tazmini için ABD'den başlangıçta 400 milyar dolar talep etti. 🔹 Bölge ülkeleri kredi sağlama, kredi hatları oluşturma veya savaşta zarar gören tesislerin yeniden inşasını doğrudan finanse etme yöntemleriyle katkı sunabilecek. 🔹 Yeniden inşa kapsamına Mobarakeh Çelik Tesisi, rafineriler, havaalanları ve çatışmalardan etkilenen altyapı unsurları dahil edilebilecek. 🔹 ABD Başkan Yardımcısı JD Vance, İran'ın nükleer programını sökmesi, zenginleştirilmiş uranyum stokunu ortadan kaldırması ve sıkı denetimleri kabul etmesi halinde Körfez ülkeleri destekli 300 milyar dolarlık yeniden yapılanma fonuna erişebileceğini söyledi.

Trump'ın G7 açıklamaları 🔹 Donald Trump, G7 Zirvesi kapsamında Fransa'da İran'daki rejim değişikliğiyle hiçbir zaman ilgilenmediğini söyledi. 🔹 Trump, ABD saldırılarında öldürülen yöneticilerin yerine geçen İranlı isimleri akılcı, güçlü ve ülkesine yardım etmek isteyen kişiler olarak tanımladı. 🔹 İran'ın yeni yönetiminde yer alan isimler arasında yeni dini lider Mojtaba Hamaney ile Devrim Muhafızları bulunuyor. 🔹 Trump, İran'ın yüksek düzeyde zenginleştirilmiş uranyum stokunu "nükleer toz" olarak nitelendirdi. 🔹 Trump, uranyumun ekonomik açıdan çok değerli olmadığını ancak psikolojik nedenlerle ABD'nin bunu almak istediğini söyledi. 🔹 Trump, en önemli hedefin İran'ın nükleer silaha sahip olmaması olduğunu açıkladı. Orta Doğu politikası 🔹 ABD ile İran arasında imzalanan mutabakatın İsrail'in Hizbullah'a yönelik operasyonlarını durdurmasını gerektirebilir. 🔹 İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu, İsrail'in Gazze, Lübnan ve Suriye'deki varlığını gerekli olduğu sürece sürdüreceğini açıkladı. 🔹 Trump, Hizbullah'ı küçük bir tehdit olarak tanımladı ve İsrail'in bu konuda daha sakin davranması gerektiğini söyledi. 🔹 Trump, Hizbullah'la mücadelede Suriye yönetiminin İsrail'den daha başarılı olabileceğini ifade etti. 🔹 Trump, İsrail'in operasyonlarını eleştirerek Suriye Devlet Başkanı Ahmed el-Şara'nın Hizbullah'a karşı daha etkili hareket edebileceğini söyledi.

Ukrayna ve Rusya 🔹 G7 liderleri, Ukrayna’nın özgürlüğünü, egemenliğini ve toprak bütünlüğünü savunmasına sarsılmaz destek verdiklerini açıkladı. 🔹 G7 liderleri, Rusya’nın savaş ekonomisi üzerindeki baskıyı artırma ve petrol ile doğal gaz sektörlerini de kapsayan yaptırımları güçlendirme taahhüdünde bulundu. 🔹 Liderler, Ukrayna’ya hava savunma kapasitesi, ilave sistemler, önleyici füzeler ve uzun menzilli kabiliyetlerin sevkiyatını artırma sözü verdi. 🔹 G7 liderleri, Ukrayna’nın askeri üretimini artırmasına imkân sağlayacak lisansların genişletilmesini değerlendirecek. İran ve Hürmüz Boğazı 🔹 Ortak bildiride, ABD ile İran arasında varılan anlaşmanın Hürmüz Boğazı’nın yeniden açılmasını sağladığı ifade edildi. 🔹 Bildiride, bu gelişmenin Rusya’ya karşı ilave ekonomik tedbirler alınması için uygun bir dönem oluşturduğu belirtildi. 🔹 G7 liderleri, ABD-İran anlaşmasını memnuniyetle karşıladı. 🔹 Liderler, Hürmüz Boğazı’nda gemilerin korunması ve ticaretin kolaylaştırılması amacıyla Birleşik Krallık ile Fransa öncülüğünde yürütülecek uluslararası misyona destek verdi. Diğer Başlıklar 🔹 G7 liderleri küresel enerji arzı için alternatif güzergâhların geliştirilmesini destekledi. 🔹 Bildiride Kanada’nın önümüzdeki yıllarda küresel enerji piyasalarına ilave kapasite sağlayabileceği ifade edildi. 🔹 G7 liderleri, Doğu ve Güney Çin Denizi ile Tayvan Boğazı’nda statükonun güç veya baskıyla tek taraflı değiştirilmesine karşı çıktı. 🔹 G7 zirvesinde ayrıca küresel ortaklıklar, kanserle mücadele, Ebola’ya karşı koordinasyon, uyuşturucu kaçakçılığı ve göçmen kaçakçılığıyla mücadele konularında politika bildirileri kabul edildi. 🔹 Liderlerin kritik mineraller ve çevrim içi çocukların korunmasına ilişkin yeni bildirileri de kabul etmesi bekleniyor.

🔹 Başkan Donald Trump’ın İran ile anlaşmasının gizli tutulan şartları, Tahran’ın elde edebileceği mali kazanımlar konusunda tartışmalara yol açtı. 🔹 Anlaşmanın, 60 günlük müzakere süreci boyunca İran’ın petrolünü serbestçe satmasına izin vermesi bekleniyor. 🔹 Anlaşma, yaptırımların hafifletilmesinin, dondurulmuş fonlara erişimin ve nihai nükleer anlaşma sağlanması halinde 300 milyar dolarlık yeniden inşa fonunun önünü açabilir. 🔹 Anlaşma metninin cuma günü resmen imzalanarak daha kapsamlı bir nükleer anlaşma için 60 günlük müzakere sürecini başlatması planlanıyor. 🔹 ABD’li bir yetkili, İran’ın anlaşmadan doğan mali avantajlardan yalnızca nükleer silah edinmemesi, zenginleştirilmiş nükleer materyalini etkisiz hale getirmesi ve Hürmüz Boğazı’ndaki deniz ulaşımını engellememesi halinde yararlanabileceğini söyledi. 🔹 ABD’li bir yetkili, görüşmeler sürdüğü sürece İran’ın petrol satabilmesi için geçici yaptırım muafiyetleri öngörüldüğünü söyledi. 🔹 Kaynaklara göre nihai nükleer anlaşmaya varılması halinde ABD, mutabakat kapsamında İran’a yönelik tüm yaptırımları üzerinde uzlaşılacak takvime göre kaldırmayı taahhüt etti. 🔹 İran için oluşturulması öngörülen yeniden inşa fonu, anlaşmanın en fazla tartışma yaratan maddelerinden biri olarak öne çıkıyor. 🔹 Donald Trump, mutabakat metninin yayımlanacağını, ancak bunun büyük olasılıkla cuma günkü resmi imzanın ardından gerçekleşeceğini söyledi.

Yeni aile hukuku düzenlemesi 🔹 Taliban’ın geçen ay yürürlüğe giren yeni aile hukuku düzenlemesi, çocuk tanımını dokuz yaşın altındaki kişilerle sınırlandırıyor. 🔹 Yeni düzenleme, önceki yasal korumaları kaldırarak küçük yaşta evliliklere ilişkin asgari yaş sınırını ortadan kaldırıyor. 🔹 İnsan hakları kuruluşları, yeni düzenlemenin kadınların boşanma imkânlarını da daralttığını belirtiyor. 🔹 İnsan hakları savunucuları, düzenlemenin Afganistan’da çocuk yaşta evliliklerin yaygınlaşmasına yol açabileceği uyarısında bulunuyor. Kadın hakları ve eğitim 🔹 Afganistan’da kız çocukları ortaöğretimden, kadınlar ise çalışma hayatı ve kamusal yaşamın birçok alanından uzak tutuluyor. 🔹 UNICEF verilerine göre 2021’den bu yana 1 milyondan fazla Afgan kız çocuğu ortaöğretime devam edemedi. 🔹 Kısıtlamaların 2030 yılına kadar sürmesi halinde 2 milyondan fazla kız çocuğu ilkokul sonrası eğitimden mahrum kalabilir. 🔹 UNICEF İcra Direktörü Catherine Russell, Afganistan’ın geleceğin öğretmenlerini, hemşirelerini, doktorlarını, ebelerini ve sosyal hizmet uzmanlarını kaybetme riskiyle karşı karşıya olduğunu söyledi. Ekonomik ve toplumsal etkiler 🔹 Uzmanlar, kadınların eğitim ve iş gücüne katılımının engellenmesinin Afganistan’daki yoksulluğu derinleştirebileceğini belirtiyor. 🔹 İnsan hakları savunucuları, çocuk yaşta evliliklerin, büyük ailelerin ve sağlık sistemi üzerindeki baskının artabileceğini değerlendiriyor. 🔹 Afganistan’daki kadın sağlık çalışanı eksikliği nedeniyle sağlık hizmetlerinde yeni sorunların ortaya çıkabileceği uyarısı yapılıyor. Uluslararası tepkiler 🔹 İnsan hakları uzmanları, Taliban’ın kadınlara yönelik kararlarının Afgan toplumunu köklü biçimde dönüştürmeyi hedefleyen bütüncül bir yönetim anlayışının parçası olduğunu savunuyor. 🔹 Uzmanlar, Ukrayna, Gazze ve İran’daki çatışmalar nedeniyle Afganistan’ın uluslararası gündemde daha geri plana düştüğünü ifade ediyor. 🔹 Human Rights Watch, hükümetlere Taliban’a meşruiyet kazandırabilecek adımlardan kaçınmaları çağrısında bulunuyor. 🔹 Uzmanlar, Afgan kız çocukları ve kadınlarının eğitim alarak toplumda rol üstlenme umutlarının giderek zayıfladığı uyarısını yapıyor.

Anlaşma Şartları 🔹 Türkiye, kuzey Irak’tan Ceyhan Limanı’na petrol taşıyan kritik boru hattından daha yüksek petrol akışı istiyor. 🔹 Mevcut anlaşmanın süresi 27 Temmuz’da dolacak. 🔹 Türkiye, 986 kilometrelik boru hattının günlük 1,5 milyon varillik tam kapasiteyle çalışmasını istiyor. 🔹 Türkiye, Irak ile beş ila 10 yıllık daha uzun vadeli bir anlaşma hedefliyor. 🔹 Türkiye, kullanılmayan kapasite için Irak’ın ücret ödemesini istiyor. Petrol Akışı 🔹 Boru hattı tam kapasiteye neredeyse hiç ulaşmadı. 🔹 Akışlar, Türkiye ile Irak arasındaki ödeme anlaşmazlığı nedeniyle hat kapatılmadan önce günlük yaklaşık 500 bin varile ulaşmıştı. 🔹 Boru hattı üzerinden sevkiyatlar geçen yılın sonuna doğru yeniden artmaya başladı, ancak İran savaşı sonrası Kürdistan bölgesindeki petrol üretiminin düşmesiyle tekrar geriledi. 🔹 Irak devlet petrol şirketi SOMO’ya göre mevcut ihracat günlük yaklaşık 180 bin varil seviyesinde bulunuyor. 🔹 Irak, akışları günlük 770 bin varile çıkarmayı planlıyor; bu miktar Türkiye’nin istediği seviyenin altında kalıyor. Müzakereler ve Olası Sonuç 🔹 Irak Petrol Bakanlığı, müzakereler tamamlanana kadar anlaşmanın en az bir yıl uzatılmasını istedi. 🔹 Türkiye, anlaşmanın bu şekilde uzatılmasına sıcak bakmıyor. 🔹 Taraflar anlaşmaya varamazsa Türkiye, Irak’tan boru hattı üzerinden petrol akışını sonlandırmasını isteyebilir. 🔹 Böyle bir kararda son söz Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’a ait olacak. Tahkim ve Geçmiş Anlaşmazlık 🔹 Türkiye ile Irak, boru hattı konusunda uzun süredir devam eden bir politika anlaşmazlığı yaşıyor. 🔹 Uluslararası Tahkim Mahkemesi, Türkiye’nin 2014-2023 arasında Kürdistan Bölgesel Yönetimi petrolünü Bağdat yönetiminin onayı olmadan Ceyhan’a taşıdığı için Irak’a 1,5 milyar dolar tazminat ödemesine hükmetti. 🔹 Türkiye, Şubat 2023’te güney Türkiye’deki depremlerde boru hattının zarar görmesinin ardından akışları durdurdu. 🔹 Boru hattı geçen yıl eylül ayında yeniden açıldı.

Restoranlar ve gıda maliyetleri 🔹 İstanbul’daki Telezzüz ve Seraf Vadi, farklı mutfak tarzlarına rağmen hızla artan gıda fiyatları nedeniyle kârlılık baskısı yaşıyor. 🔹 Seraf Vadi’de Doğan Yıldırım, gıda maliyetleri, maaşlar ve ulaşım giderleri nedeniyle her gün işlerin zorlaştığını söyledi. 🔹 Telezzüz’ün şefi Bahtiyar Büyükduman, enflasyonun yanı sıra İran savaşı ve bölgesel istikrarsızlığın turizmi etkilediğini söyledi. 🔹 Türkiye’de gıda enflasyonu yüzde 35 seviyesinde bulunuyor ve ülke bu oranla Venezuela, Güney Sudan ve İran’ın ardından dünyada dördüncü sırada yer alıyor. Gıda zinciri ve tüketici baskısı 🔹 İstanbul Fatih’teki Yüksel Lokantası, tavuk veya sebze yemeği, pilav, çorba ve tatlıdan oluşan menüyü 160 TL’ye satıyor; aynı menünün maliyeti 180 TL’ye çıkıyor. 🔹 Murat Yüksel, aynı menünün 18 ay önce 70 TL olduğunu ve ailelerin artık lokantaya gelmediğini söyledi. 🔹 Domates üreticisi Semih Töre’nin yakıt, gübre ve ilaç maliyetleri geçen yıla göre yüzde 40 arttı; domatesten aldığı fiyat yüzde 20 yükseldi. Ekonomi ve turizm 🔹 Türkiye ekonomisi İran savaşı başlamadan önce de yüksek enflasyon ve maliyet baskısıyla karşı karşıyaydı. 🔹 İran savaşı, turizm, iş dünyası güveni ve maliyetler üzerindeki baskıyı artırdı. 🔹 Türkiye’de enflasyon 2022’de yüzde 72’ye ulaştı; Mehmet Şimşek ve Fatih Karahan yönetiminde daha geleneksel ekonomi politikaları uygulamaya kondu. 🔹 Yüksek faizler enflasyonu düşürmekte yavaş kaldı; güçlü kur politikası gıda dahil bazı sektörlerde Türkiye’nin rekabetçiliğini zayıflattı. 🔹 Turizm geliri geçen yıl 65 milyar dolara ulaştı; yabancı ziyaretçi sayısı nisanda geçen yılın aynı ayına göre yüzde 9 düştü. Yaşam maliyeti ve enflasyon beklentisi 🔹 Tek bir çalışanın yaşam maliyeti aylık 45 bin 488 TL’ye çıktı; net asgari ücret 28 bin 75 TL seviyesinde kaldı. 🔹 Resmi verilere göre 4 milyon hane gelir desteği alıyor. 🔹 Türkiye’de hanehalkı, 12 ay sonra enflasyonun yüzde 47 olmasını bekliyor; bu oran Merkez Bankası’nın yüzde 24’lük resmi hedefinin neredeyse iki katına karşılık geliyor.

🔹 ABD Bölge Yargıcı Richard Berman, Trump yönetimi ile Halkbank arasında varılan anlaşmayı çarşamba günü değerlendirecek. 🔹 Anlaşma, Halkbank hakkındaki İran yaptırımlarını delmeye yardım etme suçlamasına ilişkin Adalet Bakanlığı kovuşturmasını sona erdirebilir. 🔹 Halkbank hakkında 2019 yılında dava açıldı. 🔹 ABD savcıları, Halkbank’ı İran çıkarları yararına 20 milyar dolarlık kısıtlı fonu gizlice transfer etmekle suçladı. 🔹 Savcılar, bankanın petrol gelirlerini altın ve nakde çevirdiğini ve petrol gelirlerinin transferini gerekçelendirmek için sahte gıda sevkiyatları belgelediğini öne sürdü. 🔹 Halkbank suçlamaları reddetti. 🔹 Adalet Bakanlığı ile Halkbank arasındaki anlaşma mart ayında duyuruldu. 🔹 Berman, anlaşma şartlarına uyumun gösterilmesi için davayı 90 gün süreyle durdurdu. 🔹 Anlaşma şartları Halkbank’ın İran’a fayda sağlayan işlemlere girmesini yasakladı ve bankanın yaptırım ile kara para aklamayı önleme uyumunun bir denetçi tarafından incelenmesini zorunlu kıldı. 🔹 Manhattan ABD Başsavcılığı, 10 Haziran’da sürenin dolmasının ardından davanın resmen düşürülmesini istedi. 🔹 Ernst & Young, Halkbank’ın anlaşmaya aykırı bir durumuna rastlamadı. 🔹 Anlaşma kapsamında para ödemesi yapılmayacak ve Halkbank cezai suçu kabul etmeyecek. 🔹 Cumhurbaşkanı Tayyip Erdoğan, daha önce davayı hukuksuz ve “çirkin” olarak nitelendirdi. 🔹 Adalet Bakanlığı, kovuşturmanın düşürülmesinin ABD’nin İran’a desteği sınırlama çıkarına hizmet edeceğini açıkladı.

🔹 İstanbul merkezli Ortodoks dünyasının ruhani lideri Ekümenik Patrik Bartholomeos, Ankara'da Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan ile bir araya geldi. 🔹 Patrikhane, görüşmeye Bartholomeos'un üst düzey yardımcılarıyla birlikte katıldığını açıkladı. 🔹 Görüşmede, Türkiye'deki eğitim makamları ile Patrikhane arasında devam eden diyalog çerçevesinde Heybeliada Ruhban Okulu'nun yeniden açılma ihtimali ele alındı. 🔹 Patrikhane, görüşmenin samimi bir atmosferde gerçekleştiğini duyurdu. 🔹 1844 yılında kurulan Heybeliada Ruhban Okulu, Türk hükümeti tarafından 1971 yılında kapatıldı. 🔹 Ekümenik Patrik Bartholomeos, Yunanistan, Avrupa Birliği ve ABD'nin desteğiyle okulun yeniden açılması için uzun süredir girişimlerde bulunuyor.

Araştırma sonuçları 🔹 JAMA Internal Medicine dergisinde yayımlanan araştırma, Covid-19 aşısının Covid'e bağlı inme, kalp krizi ve kalp hastalığı nedeniyle hastaneye yatış riskini yaklaşık yüzde 40 azalttığını gösterdi. 🔹 Araştırma, Covid-19 aşısının kalp sağlığı üzerindeki koruyucu etkilerinin salgının ilk yıllarından sonra da devam ettiğini ortaya koydu. 🔹 Covid-19 aşısı yaptıran kişilerde Covid enfeksiyonuyla ilişkili ciddi kalp-damar olayları riski yüzde 37,7 daha düşük bulundu. 🔹 Koruyucu etkinin 75 yaş üzerindeki kişiler ile kalp-damar hastalığı, diyabet veya kronik akciğer hastalığı bulunan bireylerde daha belirgin olduğu görüldü. Ek bulgular 🔹 Araştırmada Covid-19 aşısı yaptıran kişilerde Covid ile ilişkili olmayan ciddi kalp-damar hastalıklarının görülme riskinin yaklaşık yüzde 6 daha düşük olduğu belirlendi. 🔹 Covid-19 aşısı yaptıran grupta tüm nedenlere bağlı hastaneye yatış ve ölüm oranları yaklaşık yüzde 7 daha düşük bulundu. 🔹 Araştırmacılar, her 10 bin aşılanan kişi için yaklaşık 23 ciddi kalp-damar olayı, 30 hastane yatışı ve 16 ölümün önlenebileceğini hesapladı. 🔹 Araştırmada, 1 milyon kişilik bir nüfusa uyarlandığında sekiz aylık dönemde yaklaşık 2 bin 370 ciddi kalp-damar olayı ve bin 580 ölümün önlenebileceği tahmin edildi. Araştırmanın kapsamı 🔹 Çalışma, 2024-2025 yıllarında ABD Gaziler Sağlık Sistemi'ni kullanan yaklaşık 1 milyon kişi üzerinde gerçekleştirildi. 🔹 Araştırmada yalnızca mevsimsel grip aşısı yaptıranlar ile hem grip hem de güncellenmiş Covid-19 aşısı yaptıran kişiler karşılaştırıldı. 🔹 Araştırmacılar, Covid-19 aşısının fark edilmeyen hafif enfeksiyonlara karşı koruma sağlayarak dolaylı şekilde kalp sağlığını destekliyor olabileceğini değerlendirdi. 🔹 Araştırmacılar, Covid-19 aşılarına bağlı miyokardit ve perikardit riskinin nadir ve genellikle hafif seyrettiğini, aşının faydalarının yan etki risklerinden daha ağır bastığını ifade etti.

Siyasi tablo 🔹 Time, Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'ın 23 yıllık iktidarına rağmen siyasi geleceğini uzatmak için yeni manevralar aradığını savundu. 🔹 Yazıda, Türkiye'de iktidarın uzun yıllar boyunca laik ve milliyetçi elitlerin elinde bulunduğu, AK Parti'nin 2002 yılında Anadolu tabanının desteğiyle iktidara geldiği ifade edildi. 🔹 Recep Tayyip Erdoğan, 2014 yılında halk tarafından seçilen ilk cumhurbaşkanı oldu ve 2017 anayasa referandumu sonrasında yürütme yetkileri önemli ölçüde genişledi. 🔹 Yazıda, Erdoğan'ın medya, yargı ve siyasi süreç üzerindeki etkisini artırdığı yönündeki eleştirilere yer verildi. Muhalefet ve yargı süreci 🔹 2024 yerel seçimlerinde CHP önemli başarılar elde etti ve Ekrem İmamoğlu İstanbul Büyükşehir Belediye Başkanlığı seçimini kazandı. 🔹 Ekrem İmamoğlu, 2025 yılında yolsuzluk suçlamalarıyla tutuklandı ve bir yıldan uzun süredir yargılanmayı bekliyor. 🔹 Hak örgütleri ile CHP, muhalefet siyasetçilerine yönelik soruşturmaların siyasi amaç taşıdığını savunuyor. 🔹 21 Mayıs'ta bir temyiz mahkemesi, CHP liderliğini Özgür Özel'e kazandıran parti içi seçim sonucunu iptal ederek Kemal Kılıçdaroğlu'nu yeniden göreve getirdi. 🔹 Mahkeme kararının ardından Türkiye'de siyasi gerilim arttı, borsada sert düşüş yaşandı ve çeşitli şehirlerde protestolar düzenlendi. 2028 seçimi 🔹 Mevcut anayasa, cumhurbaşkanının iki beş yıllık dönemden fazla görev yapmasına izin vermiyor. 🔹 Erdoğan'ın yeniden aday olabilmesi için anayasa değişikliği yapılması veya erken seçim kararı alınması seçenekleri bulunuyor. 🔹 AK Parti'nin bu seçenekleri hayata geçirmek için gerekli parlamento çoğunluğuna sahip olmadığı ifade edildi. 🔹 Time, Erdoğan'ın son hamlelerinin siyasi sahneden çekilmeyi planlamadığını gösterdiğini, muhalefetin ise tek aday etrafında birleşerek yeni gelişmeleri beklemek zorunda olduğunu savundu.

Araştırmanın bulguları 🔹 Bilim insanları, bitki kökleriyle birlikte yaşayan arbusküler mikorizal mantar ağlarının toplam uzunluğunu 68 katrilyon mil olarak hesapladı. 🔹 Bu uzunluk, Dünya ile Güneş arasındaki mesafenin yaklaşık 730 milyon katına denk geliyor. 🔹 Araştırmaya göre bu mantar ağları yaklaşık 300 megaton karbon depoluyor. 🔹 Depolanan karbon miktarı, dünyadaki tüm insanların bünyesinde bulunan karbonun yaklaşık dört ila altı katına ulaşıyor. Araştırma yöntemi 🔹 Uluslararası araştırma ekibi, makine öğrenmesi ve yüksek çözünürlüklü görüntüleme robotları kullanarak mantar ağlarının yoğunluğunu ve küresel dağılımını haritalandırdı. 🔹 Araştırmada dünya genelinden 16 binden fazla toprak örneğine ait veriler kullanıldı. 🔹 Laboratuvarda yetiştirilen mantar örneklerinin yüksek çözünürlüklü görüntüleri alınarak mantar iplikçiklerinin kalınlığı ölçüldü. 🔹 Elde edilen veriler mantar ağlarının toplam uzunluğu ve biyokütlesinin hesaplanmasını sağladı. Ekosistemler 🔹 Çayırlar, arbusküler mikorizal mantar ağlarının en yoğun bulunduğu ekosistem olarak öne çıktı. 🔹 Florida Everglades, Güney Sudan'daki Sudd sulak alanı ve Tibet bozkırları mantar yoğunluğunun en yüksek olduğu bölgeler arasında yer aldı. 🔹 Tarım yapılan topraklarda mantar ağlarının yoğunluğu tarım yapılmayan alanlara göre yaklaşık yüzde 50 daha düşük seviyede bulundu. 🔹 Araştırmacılar, bu yer altı ağlarının karbon depolanması, bitkilerin beslenmesi, toprağın korunması ve ekosistemlerin sürdürülebilirliği açısından önemli rol oynadığını, kaybolmaları halinde yeniden oluşmalarının çok zor olabileceğini belirtti.

Yardımlı ölüm uygulamaları 🔹 Quebec, 2015 yılında Kanada'da tıbbi yardımlı ölümü yasallaştıran ilk eyalet oldu. 🔹 Quebec'te ölümlerin yüzde 8'i tıbbi yardımlı ölüm yoluyla gerçekleşirken Kanada genelinde bu oran yüzde 5 seviyesinde bulunuyor. 🔹 Lanaudière bölgesinde her 100 ölümün 13'ü tıbbi yardımlı ölüm yöntemiyle gerçekleşiyor. 🔹 Quebec'te tıbbi yardımlı ölüm kamu sağlık sistemi içinde sunuluyor ve kamu sağlık sigortası tarafından tamamen karşılanıyor. 🔹 Quebec'te doktorlar ve hemşire uygulayıcılar hastalarla tıbbi yardımlı ölüm seçeneğini kendileri gündeme getirebiliyor. Toplumsal dönüşüm 🔹 Quebec toplumunda birçok kişi ölüm zamanını ve şeklini belirlemeyi bireysel bir hak olarak görüyor. 🔹 Roma Katolik Kilisesi'nin ötanaziyi ağır bir günah olarak gören yaklaşımı Quebec toplumunda büyük ölçüde kabul görmüyor. 🔹 Quebec'te 1960'lı yıllardaki Sessiz Devrim sonrasında toplum kilisenin etkisinden uzaklaşarak daha seküler bir yapıya yöneldi. 🔹 Tıbbi yardımlı ölüm oranları, Fransız kökenli Quebec nüfusunun yoğun olduğu bölgelerde daha yüksek seviyelerde bulunuyor. Tartışmalar 🔹 Quebec Yaşam Sonu Bakım Komisyonu, her tıbbi yardımlı ölüm vakasını yasalara uygunluk açısından incelemeye devam ediyor. 🔹 Son yıllarda uygulamanın kronik hastalar ve demans hastalarını da kapsayacak şekilde genişlemesi kamuoyunda yeni tartışmalara yol açtı. 🔹 Bazı destekçiler, uygulamanın çok hızlı genişlediğini ve sağlık sistemindeki eksikliklerin insanları bu seçeneğe yönlendirip yönlendirmediğinin yeniden değerlendirilmesi gerektiğini savunuyor. 🔹 Quebec'te 2023 yılında yürürlüğe giren yasa, palyatif bakım merkezlerinin tıbbi yardımlı ölüm hizmeti sunmasını zorunlu hale getirdi.

Mahkeme kararı 🔹 Norveç Veliaht Prensesi Mette-Marit'in büyük oğlu Marius Borg Høiby, tecavüz ve aile içi şiddet suçlarından suçlu bulundu. 🔹 Marius Borg Høiby, izinsiz görüntü kaydı almak ve şiddet tehdidinde bulunmak suçlarından da mahkûm edildi. 🔹 Oslo Mahkemesi, Høiby hakkında dört yıl hapis cezası verdi. 🔹 Mahkeme, Høiby'yi iki tecavüz suçundan mahkûm ederken iki ayrı tecavüz suçlamasından beraat ettirdi. 🔹 Mahkeme, tecavüz suçlamasında bulunan dört kadına toplam yaklaşık 61 bin dolar tazminat ödenmesine hükmetti. Dava süreci 🔹 Marius Borg Høiby bazı suçlamaları reddetti, saldırı, taciz, mala zarar verme, büyük miktarda esrar taşıma ve uzaklaştırma kararını ihlal etme suçlarını kabul etti. 🔹 Høiby'nin avukatları tecavüz mahkûmiyetleri ile aile içi şiddet suçlamalarının bir bölümüne itiraz edeceklerini açıkladı. 🔹 Davanın savcılarından Sturla Henriksbo, kararın yasa önünde herkesin eşit olduğunu gösterdiğini söyledi. 🔹 Norveç Kraliyet Ailesi dava sürecine katılmadı ve karar hakkında yorum yapmadı. Arka plan 🔹 Dava, 2018-2024 yılları arasındaki tecavüz suçlamaları ile eski partnerlerine yönelik şiddet ve tehdit iddialarını kapsadı. 🔹 Mahkemede ifade veren kadınlar Høiby'nin kendilerine yönelik fiziksel ve sözlü şiddet uyguladığını anlattı. 🔹 Marius Borg Høiby, uzun süredir öfke kontrolü sorunları yaşadığını ve bu konuda yardım aldığını söyledi. 🔹 Dava, Veliaht Prenses Mette-Marit'in Jeffrey Epstein ile geçmişteki ilişkileri nedeniyle kamuoyunda baskı altında bulunduğu ve akciğer nakli bekleme listesine alındığı dönemde görüldü.

Etkinlik 🔹 Will Leitch, Beyaz Saray bahçesinde düzenlenen UFC organizasyonunu sıra dışı ve absürt bir gösteri olarak nitelendirdi. 🔹 UFC Freedom 250 adı verilen organizasyonda dövüşçüler Beyaz Saray’da kurulan sekizgen kafeste mücadele etti. 🔹 Donald Trump organizasyona UFC Başkanı Dana White ile birlikte katıldı ve dövüşçüleri karşıladı. 🔹 Joe Rogan, hayatında gördüğü en gerçeküstü olayın bu organizasyon olduğunu söyledi. 🔹 Eski UFC şampiyonu Daniel Cormier, Beyaz Saray’da UFC karşılaşmaları izlediğine inanmakta zorlandığını söyledi. Organizasyondaki gelişmeler 🔹 ABD Deniz Piyadeleri Bandosu dövüşçülerin giriş müziklerini çaldı. 🔹 Daniel Cormier ile Eric Trump arasında sosyal medyada paylaşılan ve daha sonra silinen özel mesajlaşma iddiası gündeme geldi. 🔹 Eric Trump ile Daniel Cormier, söz konusu mesajlaşmanın gerçekleştiğini reddetti. 🔹 Derrick Lewis’in organizasyona Donald Trump’ın talebi üzerine dahil edildiği ifade edildi. 🔹 Josh Hokit, Derrick Lewis’i ikinci rauntta teknik nakavtla mağlup ettikten sonra Donald Trump’a bir madalyon kolye verdi. 🔹 Josh Hokit, maç sonrası röportajında Michelle Obama hakkında tartışmalı bir ifade kullandı. Sponsorluklar ve eleştiriler 🔹 Organizasyon alanında Crypto.com, Polymarket, Total Wireless, CrowdStrike, Riyadh Season, Ram Trucks ve Trump Coins gibi çok sayıda sponsorun reklamları yer aldı. 🔹 Trump Coins, Donald Trump’ın imzasını taşıyan hatıra paralarını 12 bin dolara kadar ulaşan fiyatlarla satışa sundu. 🔹 Will Leitch, kamuya ait alanların yoğun ticari reklamlarla kullanılmasını etkinliğin en dikkat çekici yönlerinden biri olarak değerlendirdi. 🔹 Will Leitch, organizasyonun tek seferlik bir etkinlik olmayabileceğini ve benzer gösterilerin gelecekte de düzenlenmesinin amaçlandığını savundu.

Savaşın sonucu 🔹 New York Times Yayın Kurulu, Donald Trump'ın İran'a karşı başlattığı savaşın büyük bir hata olduğunu savundu. 🔹 Yayın Kurulu, ABD'nin savaş sonunda askerî, diplomatik ve ekonomik açıdan daha zayıf bir konuma düştüğünü ileri sürdü. 🔹 Ön mutabakatın Trump'ın savaş boyunca dile getirdiği temel hedeflerin büyük bölümünü karşılamadığı savunuldu. 🔹 İran yönetimi görevde kalırken nükleer anlaşmanın ayrıntılarının önümüzdeki iki ay içinde müzakere edilmesi bekleniyor. 🔹 Yeni anlaşmanın, Donald Trump'ın 2018 yılında iptal ettiği 2015 tarihli nükleer anlaşmaya benzer şartlar içerebileceği ifade edildi. İran ve ABD'nin konumu 🔹 Yayın Kurulu, İran'ın savaş sonunda stratejik açıdan avantaj elde ettiğini savundu. 🔹 İran'ın donanması, hava kuvvetleri, askerî sanayi kapasitesi ve siyasi liderliğinde ağır kayıplar yaşadığı ancak savaşın sona ermesiyle yeniden yapılanma sürecine başlayabileceği değerlendirildi. 🔹 ABD ordusunun daha küçük bir rakibi kısa sürede etkisiz hale getirememesi ve uzun menzilli mühimmat stoklarını tüketmesi nedeniyle ABD'nin caydırıcılığının zarar gördüğü görüşü dile getirildi. 🔹 ABD'nin Avrupa, Orta Doğu ve Asya'daki müttefikleriyle ilişkilerini onarması ve geleceğin savaşlarına hazırlanmak için askerî modernizasyona yönelmesi gerektiği savunuldu. Trump yönetimine eleştiriler 🔹 Yayın Kurulu, Donald Trump'ın savaş öncesinde yeterli planlama yapmadığını ve İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu'nun İran yönetiminin hızla çökeceği yönündeki değerlendirmesine güvendiğini savundu. 🔹 Trump'ın Kongre onayı almadan savaşı başlattığı, müttefik ülkelerin itirazlarını dikkate almadığı ve Hürmüz Boğazı'nın kapanma riskine hazırlık yapmadığı öne sürüldü. 🔹 Yayın Kurulu, Trump'ın İran'a yönelik tehditlerinin ABD'nin uluslararası itibarına zarar verdiğini savundu. 🔹 Yayın Kurulu, üzerinde uzlaşılan barış çerçevesinin Trump ve ABD açısından bir yenilgi anlamına geldiğini ileri sürdü.

Ateşkes ve diplomasi 🔹 İran ve İsrail, son gerilimin ardından karşılıklı saldırıları azaltma konusunda uzlaştı. 🔹 İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu, İran’a yönelik saldırıları şimdilik durduracaklarını ancak yeni bir İran saldırısına karşılık vereceklerini açıkladı. 🔹 İran, İsrail’e yönelik askerî operasyonlarını sona erdirdiğini duyurdu ve İsrail’in saldırılarının sürmesi halinde çok daha sert karşılık vereceği uyarısında bulundu. 🔹 ABD Başkanı Donald Trump ile Binyamin Netanyahu telefon görüşmesi gerçekleştirdi. Netanyahu, Trump’a İsrail’in meşru müdafaa hakkına sahip olduğunu söylediğini açıkladı. Çatışmalar ve tehditler 🔹 Netanyahu, İran’ın Hizbullah’a yönelik İsrail saldırılarının yeni İran saldırılarına yol açacağı yönündeki uyarısını kabul edilemez olarak nitelendirdi. 🔹 İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan, ülkesinin ne müzakere masasından ne de sahadan çekildiğini açıkladı. 🔹 İsrail, Tahran ve Mahşehr’deki Karun Petrokimya tesisini hedef aldı. 🔹 İran, enerji altyapısına yönelik saldırıların sürmesi halinde İsrail, ABD ve müttefiklerine bağlı petrol ve doğal gaz tesislerini hedef alacağını duyurdu. Enerji ve Hürmüz Boğazı 🔹 Brent petrol fiyatı günü varil başına yaklaşık 94 dolar seviyesinde tamamladı. 🔹 Piyasaların odağında Hürmüz Boğazı’ndan enerji akışının yeniden normale dönmesi bulunuyor. 🔹 Ticari gemilerin bir kısmı hafta sonu Hürmüz Boğazı’ndan yeniden geçmeye başladı ancak bazı gemiler güvenlik riskleri nedeniyle dijital takip sistemlerini kapatarak seyir yaptı. Bölgesel gelişmeler 🔹 İran, son saldırılarını İsrail’in Beyrut’a düzenlediği saldırılara karşı Hizbullah’a destek amacıyla başlattı. 🔹 Çatışmalar, 8 Nisan’da yürürlüğe giren ateşkesi şimdiye kadarki en ciddi şekilde zorladı. 🔹 Yemen’deki Husiler, İsrail’e füze saldırıları düzenlediklerini ve Kızıldeniz’de İsrail’e yönelik deniz trafiğine tam yasak uygulayacaklarını açıkladı. 🔹 Donald Trump, Financial Times’a yaptığı açıklamada ABD ile İran arasında varılacak herhangi bir anlaşmayı Netanyahu’nun kabul etmek zorunda kalacağını ve kararları kendisinin verdiğini söyledi.

🔹 Azadeh Moaveni, Donald Trump’ın İran’a karşı yürüttüğü savaşın İran’ı küresel güneyde Batı’ya karşı direnişin sembolü hâline getirdiğini savundu. 🔹 Yazıda, 1953 yılında ABD ve Birleşik Krallık’ın Muhammed Musaddık hükümetini devirmesinin İran’da Washington’a yönelik kalıcı güvensizlik yarattığı ifade edildi. 🔹 İran’ın Batı baskısına karşı direnişi, birçok gelişmekte olan ülkede ulusal egemenliğin savunulmasının simgesi olarak görülmeye başladı. 🔹 İran savaşı, ABD’ye bağımlılığı azaltma ve Çin başta olmak üzere alternatif ortaklarla ilişkileri güçlendirme arayışlarını hızlandırdı. Jeopolitik Etkiler 🔹 Çin ve Rusya, ABD’nin askerî müdahalelerini eleştirerek bölgesel ortaklıklarını genişletmeye çalışıyor. 🔹 Çin devlet medyası, ABD’yi saldırgan ve İran’ı mağdur olarak gösteren yapay zekâ destekli içerikler yayımladı. 🔹 Malezya Parlamentosu, İranlı liderler ve saldırılarda hayatını kaybeden siviller için saygı duruşunda bulundu. 🔹 Pakistan’da İran’a destek gösterileri düzenlenirken çok sayıda kişi hayatını kaybetti. 🔹 Türkiye’de yapılan bir kamuoyu araştırmasında katılımcıların yüzde 93’ü İran’a yönelik saldırılara karşı çıktı. 🔹 Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, savaşın Avrupa’yı da zayıflatmaya başladığı uyarısında bulundu. Küresel Güney ve Egemenlik Tartışması 🔹 Afrika’da birçok çevre, savaşın enerji fiyatları ve ekonomik etkileri nedeniyle kıtanın dış bağımlılığını azaltması gerektiğini savunuyor. 🔹 BRICS iş birlikleri ile alternatif ödeme sistemleri ve yeni ticaret koridorlarına yönelik çağrılar güç kazandı. 🔹 Küba’da savaşın ABD’nin başka ülkelere yönelik politikalarını etkileyebileceği değerlendirmeleri yapılıyor. 🔹 Yazıda, birçok küçük ve orta ölçekli ülkenin kendi egemenliklerini korumak için dış politika ve ekonomik ilişkilerini yeniden şekillendirmeye yöneldiği savunuldu. İran İç Siyaseti 🔹 Yazıda, savaş öncesinde İran yönetiminin ülke içinde meşruiyet kaybı yaşadığı ancak çatışmaların bu süreci tersine çevirdiği savunuldu. 🔹 İran yönetiminin bombardıman sürecinde ülkeyi savunduğu algısının rejime yönelik iç desteği artırdığı öne sürüldü. 🔹 İran’ın küresel kamuoyunda yeni bir siyasi anlatı oluşturma fırsatı yakaladığı savunuldu. 🔹 Azadeh Moaveni, İran’ın yeniden Batı karşıtı küresel direnişin simgelerinden biri hâline geldiğini ileri sürdü.

Ücret Tartışması 🔹 Donald Trump, Hürmüz Boğazı’nın yeniden açılacağını ve kalıcı olarak ücretsiz olacağını söyledi. 🔹 İran ise boğazdan geçiş için değil, sunulacak hizmetler karşılığında ücret alınacağını açıkladı. 🔹 İran, alınacak hizmet ücretlerinin kapsamını ayrıntılı olarak açıklamadı. 🔹 İranlı yetkililer çevresel hizmetler için ücret uygulanabileceğini ifade etti. Uluslararası Hukuk 🔹 Deniz hukuku uzmanları, doğal su yollarından geçiş için ücret alınmasının uluslararası hukuka aykırı olduğunu belirtiyor. 🔹 Liman hizmetleri veya atık toplama gibi fiilen sunulan hizmetler karşılığında ücret alınması ise belirli koşullarda hukuken mümkün kabul ediliyor. 🔹 Uzmanlar, doğal bir boğazdan geçiş için alınacak ödemenin ücret yerine hizmet bedeli olarak adlandırılmasının hukuki durumu değiştirmeyeceğini ifade ediyor. 🔹 Hürmüz Boğazı’ndan geçiş için savaş öncesinde herhangi bir ücret uygulanmıyordu. İran’ın Planları 🔹 İran, ABD ve İsrail’in saldırılarının ardından boğazı kullanan gemilerden ücret alma fikrini gündeme getirdi. 🔹 İran mayıs ayında güvenli geçiş izinlerini yönetmek amacıyla Basra Körfezi Boğaz İdaresi adlı kurumu kurdu. 🔹 İran ile Umman, hizmet karşılığı ücret esasına dayalı bir gemi ödeme sistemi üzerinde görüşmeler gerçekleştirdi. 🔹 İran’ın uygulamayı nasıl hayata geçireceği henüz netlik kazanmadı. Uluslararası Tepkiler 🔹 Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron, Hürmüz Boğazı’nda geçiş ücreti uygulanmaması için uluslararası hukukun savunulacağını söyledi. 🔹 Donald Trump son aylarda İran’ın geçiş ücreti planlarını eleştirdi. 🔹 Trump, ABD’nin savaşın galibi olarak boğazdan gelir elde edebileceğini veya bu gelirin paylaşılabileceğini de gündeme getirdi. 🔹 ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio, Hürmüz Boğazı’ndan geçiş için ödeme talep edilmesini kabul edilemez olarak nitelendirdi.

Hürmüz Boğazı ve Mayın Riski 🔹 Hürmüz Boğazı’nın yeniden açılmasına yönelik anlaşmaya rağmen İran’ın deniz mayınları döşeyip döşemediği ve bunların ne kadar sürede temizleneceği belirsizliğini koruyor. 🔹 Savaş boyunca çok sayıda gemi boğazdan geçmesine rağmen mayına çarpma olayı yaşanmadı. 🔹 ABD Merkez Kuvvetler Komutanlığı mart ayında Hürmüz Boğazı yakınlarında 16 İran mayın döşeme gemisini vurduğunu açıklamıştı. 🔹 Donald Trump, boğazın kısmen açıldığını ve bölgede mayın arama çalışmalarının sürdüğünü söyledi. Mayın Temizleme Operasyonları 🔹 ABD, Avrupa ülkelerinden mayın temizleme çalışmalarına katkı sağlamalarını talep etmeye hazırlanıyor. 🔹 İngiltere mayın avlama insansız araçlarını çok uluslu görev kapsamında bölgeye gönderebileceğini açıkladı. 🔹 Fransa, kalıcı bir barış anlaşmasının sağlanmasının ardından birkaç gün içinde mayın temizleme gemileri göndermeye hazır olduğunu duyurdu. 🔹 ABD Donanması deniz tabanında ve su yüzeyinde mayın aramak için yeni nesil insansız sistemleri kullanacak. Yeni Teknolojiler 🔹 ABD Donanması klasik mayın tarama gemilerinin yerine insansız hava, deniz ve su altı araçlarına dayalı yeni sistemler kullanıyor. 🔹 Knifefish ve Common Unmanned Surface Vehicle gibi insansız platformlar sonar sistemleriyle deniz tabanını tarayarak mayın tespiti yapıyor. 🔹 Uzaktan kumandalı su altı araçları tespit edilen mayınlara patlayıcı yerleştirerek imha edebiliyor. 🔹 Modern deniz mayınlarının ses, manyetik alan, sismik hareket ve basınç sensörleriyle çalışması temizleme operasyonlarını zorlaştırıyor. ABD Askerî Varlığı 🔹 Pentagon, Hürmüz Boğazı anlaşmasının uygulanmasını değerlendirirken bölgede bulunan 50 binden fazla ABD askerini şimdilik görevde tutmayı planlıyor. 🔹 İki uçak gemisi ve çok sayıda savaş uçağı da anlaşmanın kalıcılığı netleşene kadar bölgede konuşlu kalacak. 🔹 Anlaşmanın uygulanması halinde Pentagon’un 82. Hava İndirme Tümeni askerleri, özel kuvvetler ve bazı donanma unsurlarını kademeli olarak geri çekmesi bekleniyor. 🔹 Savunma Bakanı Pete Hegseth, askerî seçeneğin gerektiği sürece hazır tutulacağını söyledi.

Anlaşma ve Yatırımlar 🔹 ConocoPhillips, Suriye’nin yeni hükümetiyle anlaşma imzalayan ilk büyük ABD petrol ve doğal gaz şirketi olmaya hazırlanıyor. 🔹 ConocoPhillips ve Novaterra Energy, Suriye Petrol Şirketi ile mevcut doğal gaz sahalarını geliştirecek ve yeni sahalar arayacak. 🔹 Anlaşmanın bu hafta imzalanması bekleniyor. 🔹 Taraflar, Kasım ayında imzalanan mutabakat zaptı üzerine yeni iş birliğini inşa ediyor. Doğal Gaz Üretimi 🔹 Suriye hükümeti, projenin bir yıl içinde günlük doğal gaz üretimini 4 ila 5 milyon metreküp artırmasını bekliyor. 🔹 Ülkenin doğal gaz üretimi 2011’deki günlük 30 milyon metreküp seviyesinden üçte iki oranında geriledi. 🔹 Suriye’nin elektrik şebekesinin günlük yaklaşık 18 milyon metreküp doğal gaza ihtiyaç duyduğu tahmin ediliyor. 🔹 Elektrik arzı son dönemde günlük yaklaşık iki saatten 13 saate yükselse de ülke enerji ithalatına bağımlılığını sürdürüyor. Enerji Politikası 🔹 Cumhurbaşkanı Ahmed el-Şara, petrol ve doğal gaz sektörünü yeniden canlandırmayı dış politikasının öncelikleri arasına aldı. 🔹 ABD yönetimi, Amerikan enerji şirketlerini Suriye’ye yatırım yapmaları konusunda teşvik ediyor. 🔹 ABD’nin geçen yıl uyguladığı yaptırım hafifletmeleri ConocoPhillips ve diğer Amerikan şirketlerinin Suriye’de yatırım yapmasının önünü açtı. 🔹 Suriye yönetimi, savaş öncesinde faaliyet gösteren uluslararası enerji şirketlerini yeniden yatırım yapmaya veya ülkeden çekilme sürecini tamamlamaya çağırıyor. Bölgesel Enerji Stratejisi 🔹 ABD ile İran arasındaki savaşın ardından Hürmüz Boğazı’nın fiilen kapanması Suriye’nin alternatif enerji koridoru olma hedefini öne çıkardı. 🔹 Suriye yönetimi, ülkeyi küresel ham petrol ticareti için alternatif kara transit güzergâhı olarak konumlandırmaya çalışıyor. 🔹 Son aylarda Chevron, QatarEnergy, Total ve Dana Gas ile petrol ve doğal gaz projelerine ilişkin çeşitli anlaşmalar ve mutabakat zabıtları imzalandı. 🔹 HKN Energy de kuzeydoğu Suriye’deki Rmeilan petrol sahalarında 25 yıllık anlaşma kapsamında üretim faaliyetlerine başladı.

Yatırım Fonu Planı 🔹 Trump yönetimi, İran’ın savaşı sona erdirecek nihai anlaşmayı kabul etmesi halinde 300 milyar dolarlık yatırım fonunun kurulmasına izin vermeye hazırlanıyor. 🔹 ABD’li üst düzey bir yetkili, yaptırım hafifletilmesi ve İran’ın yeniden inşası için 300 milyar dolarlık bir fon seçeneğinin görüşüldüğünü söyledi. 🔹 Fonun uygulanması, İran’ın mutabakat zaptındaki yükümlülüklerini yerine getirmesine bağlı olacak. 🔹 Fonun, cuma günü İsviçre’de imzalanması planlanan mutabakat zaptının nihai anlaşmaya dönüşmesi halinde oluşturulması öngörülüyor. Fonun Yapısı 🔹 Fonun hükümetler tarafından değil, İran’a yatırım yapmak isteyen özel şirketler tarafından oluşturulması planlanıyor. 🔹 Avrupa, Güney Kore, Japonya ve ABD’den birçok şirketin İran’a yatırım yapmaya ilgi gösterdiği ifade edildi. 🔹 Yaptırımların kaldırılması halinde fonun büyük ölçekli yatırımları desteklemesi bekleniyor. 🔹 Fonun yapısı ve yönetim modeli henüz netleşmedi. Yaptırımlar ve Mali Teşvikler 🔹 Başkan Yardımcısı JD Vance, İran’ın yükümlülüklerini yerine getirmesi halinde bu büyüklükteki fonlara erişebileceğini söyledi. 🔹 İran’a yönelik yaptırım hafifletmelerinin aşamalı şekilde uygulanması planlanıyor. 🔹 Dondurulmuş İran varlıklarının serbest bırakılması, nükleer müzakerelerdeki ilerlemeye ve nihai anlaşmaya bağlanacak. 🔹 Trump yönetimi güven oluşturmak amacıyla sürecin başında sınırlı mali kolaylıklar sağlamayı değerlendiriyor. Nükleer Program 🔹 ABD ve İran, zenginleştirilmiş uranyum stoklarının ortak bir mekanizma kapsamında bertaraf edilmesi konusunda uzlaştı. 🔹 Asgari taahhüt kapsamında tüm uranyumun Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı gözetiminde sahada seyreltilmesi öngörülüyor. 🔹 ABD yönetimi, İran’ın nükleer programının yeniden inşa edilmesini önleyecek ek tedbirler uygulanmasını istiyor. 🔹 İran’ın 9 bin kilogramdan fazla zenginleştirilmiş uranyum stokuna sahip olduğu, bunun yaklaşık 440 kilogramının silah seviyesine yakın zenginlikte bulunduğu ifade edildi.

Gelir ve Harcamalar 🔹 OpenAI’nin toplam harcamaları 2025 yılında 34 milyar dolara ulaştı. 🔹 Şirket 2025 yılında araştırma ve geliştirme faaliyetleri için yaklaşık 19 milyar dolar harcadı. 🔹 Satış, pazarlama ve diğer operasyonel giderler yaklaşık 6 milyar dolar seviyesinde gerçekleşti. 🔹 OpenAI’nin 2025 yılı geliri yaklaşık 13 milyar dolar oldu. 🔹 Şirketin aylık geliri 2024 sonundaki 1 milyar dolar seviyesinden 2025 sonunda 2 milyar dolara yükseldi. Zarar ve Muhasebe Etkileri 🔹 OpenAI’nin net zararı 2024 yılındaki 5 milyar dolardan 2025 yılında yaklaşık 39 milyar dolara çıktı. 🔹 Net zarardaki artışın büyük bölümü şirketin önceki kurumsal yapısından kaynaklanan yaklaşık 30 milyar dolarlık muhasebe giderinden oluştu. 🔹 Nakit çıkışı gerektirmeyen muhasebe kalemleri ve hisse bazlı ödemeler hariç tutulduğunda şirketin zararı yaklaşık 8 milyar dolar seviyesinde gerçekleşti. 🔹 Şirketin yeniden yapılanmasının ardından bu muhasebe giderinin tekrar oluşmasının beklenmediği ifade edildi. Halka Arz Hazırlıkları 🔹 OpenAI yıl içinde 122 milyar dolarlık yeni yatırım topladı. 🔹 Şirketin yeni yatırım hariç değerlemesi 730 milyar dolar seviyesine ulaştı. 🔹 Planlanan halka arzın şirket değerini 1 trilyon doların üzerine taşıyabileceği öngörülüyor. 🔹 OpenAI bu ay ABD Menkul Kıymetler ve Borsa Komisyonu’na gizli halka arz başvurusunda bulundu. Rekabet ve Strateji 🔹 Sam Altman, şirket içinde tüketici odaklı sohbet botunun geliştirilmesine öncelik verilmesini istedi. 🔹 OpenAI bu süreçte Sora video üretim aracı gibi maliyeti yüksek bazı yan projeleri askıya aldı. 🔹 Şirketin üst düzey yöneticileri ve yatırımcıları halka arzın sonbaharda gerçekleşmesini bekliyor. 🔹 Anthropic de bu ay halka arz hazırlıkları için başvuru yaptı ve son yatırım turunda 900 milyar dolar değerlemeye ulaştı.

Halka Arz ve Devlet Planı 🔹 Avrupa’nın önde gelen tank üreticilerinden KNDS’nin halka arz hazırlıkları kapsamında şirketin değerinin 15 ila 20 milyar avro arasında olması hedefleniyor. 🔹 Almanya hükümeti, KNDS’nin yüzde 40 hissesini satın alarak şirkete ortak olmayı planlıyor. 🔹 Fransa’nın da elindeki hisselerin bir bölümünü satması ve kalan hisselerin borsada işlem görmesi öngörülüyor. 🔹 Almanya ve Fransa, yönetim yapısı ile veto haklarına ilişkin anlaşmaya vardı ancak hisse fiyatı konusunda görüşmeler sürüyor. Mirasçılar ve Servet 🔹 KNDS’nin yarısı, Wegmann ailesinin onlarca mirasçısı tarafından kontrol ediliyor. 🔹 Mirasçılar daha önce Fransız devletiyle birlikte 1 milyar avroluk özel temettü ödemesini paylaştı. 🔹 Şirketin yıllık temettü ödemesi 2024 yılında 65 milyon avroya yükselerek 2021 seviyesinin yaklaşık iki katına çıktı. 🔹 Felix ve Stephan Bode kardeşler, şirketin 20 milyar avro değerlemeye ulaşması halinde yaklaşık 1,2 milyar avroluk pay elde edebilir. Şirketin Durumu 🔹 KNDS’nin geliri 2021’deki 2,7 milyar avro seviyesinden 2025 yılında 4,4 milyar avroya yükseldi. 🔹 Şirket 2025 sonunda 2,3 milyar avro nakit varlığa ve yaklaşık 1 milyar avro net kâra sahipti. 🔹 KNDS, önümüzdeki iki yılda sanayi yatırımları için 1,5 milyar avro harcamayı planlıyor. 🔹 Şirket yönetimi halka arz sürecinin yeni sermaye yapısı oluşturmak amacıyla yürütüldüğünü açıkladı. Tartışmalar 🔹 Bazı Alman siyasetçiler, artan savunma harcamalarından aile mirasçılarının büyük servet elde etmesinden rahatsızlık duyduklarını dile getirdi. 🔹 Kiel Dünya Ekonomisi Enstitüsü Başkanı Moritz Schularick, Alman devletinin şirkete piyasa değerinin üzerinde ödeme yapmasından endişe duyduğunu söyledi. 🔹 Şirket danışmanları, aile hissedarlarının satış kararının temel nedeninin şirketin gelecekteki ihtiyaçlarını karşılayacak yeni sermaye yapısı oluşturmak olduğunu ifade etti. 🔹 KNDS’nin halka arzıyla birlikte Avrupa’nın artan savunma harcamalarının özel servetlere etkisi yeniden tartışma konusu oldu.

Akademik Dünyada Yapay Zekâ Araştırmaları 🔹 Yapay zekâ ekonomiye trilyonlarca dolarlık piyasa değeri kazandırmasına rağmen akademik ekonomistler bu alanı sınırlı ölçüde araştırıyor. 🔹 Yapay zekâ üzerine hazırlanan ekonomi araştırmalarının sayısı artıyor ancak önceki büyük kriz dönemlerine kıyasla düşük seviyede kalıyor. 🔹 Bazı ekonomistler yapay zekânın üretkenlik ve istihdam üzerindeki etkilerini incelese de alanın önde gelen isimleri hâline gelemedi. 🔹 Birçok akademisyen yapay zekâ şirketleriyle doğrudan temas kurmadığı için sektördeki gelişmeleri yakından takip etmiyor. Ekonomistlerin Yaklaşımı 🔹 Akademik ekonomistlerin önemli bölümü yapay zekânın ekonomik etkilerinin uzun vadede sınırlı kalacağını düşünüyor. 🔹 Yapılan bir ankette hızlı yapay zekâ gelişimi senaryosunda akademisyenler 2050 yılı ABD büyümesini yapay zekâ araştırmacılarından daha düşük tahmin etti. 🔹 Chicago Üniversitesi anketine göre önde gelen ekonomistlerin yalnızca yüzde 11’i yapay zekânın önümüzdeki on yılda gelişmiş ülkelerde işsizliği önemli ölçüde artıracağını düşünüyor. 🔹 Yapay zekânın makroekonomik etkilerinin henüz verilerde açık şekilde görülmemesi araştırmaları yavaşlatıyor. Yeni Araştırma Merkezleri 🔹 Yapay zekâ ekonomisi araştırmaları giderek üniversiteler yerine kamu kurumları ve teknoloji şirketlerine kayıyor. 🔹 ABD Nüfus Sayım Bürosu, Statistics Canada ve İngiltere Merkez Bankası yapay zekâ kullanımına ilişkin düzenli veri toplamaya başladı. 🔹 İngiltere hükümeti yapay zekâ ekonomisi araştırmalarını geliştirmek amacıyla yeni bir enstitü kurdu. 🔹 Kamu kurumları, gelecekteki ekonomik analizler için gerekli veri altyapısını oluşturmayı hedefliyor. Teknoloji Şirketlerine Geçiş 🔹 OpenAI, Anthropic ve Google DeepMind gibi şirketler çok sayıda ekonomisti bünyelerine katmaya başladı. 🔹 Yapay zekâ laboratuvarlarında çalışan ekonomistler yüksek ücretler, geniş veri erişimi ve politika yapıcılarla yakın çalışma imkânı elde ediyor. 🔹 Şirketlerde çalışan araştırmacılar akademiye kıyasla daha az makale yayımlayıp daha fazla tescilli teknoloji geliştirme eğilimi gösteriyor. 🔹 Teknoloji şirketlerinde yürütülen yapay zekâ araştırmalarının çıkar çatışması oluşturabileceği ve şirket çıkarlarını destekleyen sonuçlar üretme baskısıyla karşılaşabileceği değerlendiriliyor.

Çin Yapay Zekâsının Yükselişi 🔹 Çin merkezli yapay zekâ modellerinin küresel kullanım oranı hızla artarken şirketler düşük maliyetli sistemlere yöneliyor. 🔹 OpenRouter verilerine göre son haftada en çok kullanılan beş yapay zekâ modelinin tamamı Çin merkezli sistemlerden oluştu. 🔹 Bir yıl önce en çok kullanılan beş modelin tamamı ABD merkezliydi. 🔹 DeepSeek, Tencent’in Hy3 modeli ve MiniMax sistemleri geliştiriciler arasında en yaygın kullanılan yapay zekâ platformları arasında yer aldı. Maliyet Avantajı 🔹 Çinli yapay zekâ modelleri düşük fiyatları sayesinde şirketlerin ilgisini çekiyor. 🔹 Anthropic’in Fable 5 modeli milyon token başına 10 dolar fiyatlandırılırken DeepSeek’in en yaygın modeli 14 sent seviyesinde bulunuyor. 🔹 Yapay zekâ kullanım maliyetleri yıl başından bu yana yüzde 41 arttı. 🔹 Birçok şirket günlük iş yüklerinde en gelişmiş modeller yerine daha düşük maliyetli sistemleri yeterli görüyor. ABD ve Çin Rekabeti 🔹 Donald Trump yönetimi Anthropic’in gelişmiş Fable 5 ve Mythos 5 modellerine yabancı erişimini ihracat kontrolleriyle sınırlandırdı. 🔹 Amazon araştırmacılarının güvenlik uyarılarının ardından Anthropic gelişmiş modellerini geçici olarak durdurdu. 🔹 Çin merkezli açık kaynak modellerin serbest paylaşılabilmesi ve şirket sunucularında çalıştırılabilmesi rekabet avantajı sağlıyor. 🔹 RAND, Çin açık kaynak yapay zekâ modellerinin yaygınlaşmasının geliştiricileri Çin teknolojilerine bağımlı hâle getirebileceği uyarısında bulundu. Şirketler ve Güvenlik Tartışmaları 🔹 Airbnb müşteri hizmetlerinde Alibaba’nın Qwen yapay zekâ modelini kullandığını açıkladı. 🔹 Coinbase Üst Yöneticisi Brian Armstrong, 18 ay içinde kurumsal yapay zekâ işlerinin yüzde 80’inin en ucuz modeller üzerinde çalışacağını öngördü. 🔹 ABD Kongresi’ndeki bazı komiteler Çin yapay zekâ modellerini kullanan şirketlerden bilgi talep etti. 🔹 ABD-Çin Ekonomik ve Güvenlik İnceleme Komisyonu, Çin’in açık kaynak yapay zekâ modellerini geniş çaplı veri toplama amacıyla kullanabileceği uyarısında bulundu.

Kapasite Sorunları 🔹 Microsoft, GitHub’da yaşanan yapay zekâ kaynaklı kapasite sorunlarını çözmek için Amazon Web Services altyapısından yararlanıyor. 🔹 GitHub’ın 2027 yılına kadar tamamen Azure bulut altyapısına taşınması planlanıyordu. 🔹 Yapay zekâ destekli yazılım geliştirme araçlarının yaygınlaşması GitHub’daki işlem yükünü hızla artırdı. 🔹 GitHub’daki kod değişikliklerinin sayısının 2026 yılında 14 milyara ulaşması bekleniyor. Çoklu Bulut Stratejisi 🔹 Microsoft, artan işlem yükünü karşılamak için Amazon Web Services üzerinden ek bilgi işlem kapasitesi sağlıyor. 🔹 Microsoft sözcüsü, GitHub’ın birden fazla bulut sağlayıcısından hizmet aldığını doğruladı. 🔹 Microsoft, Azure’a geçiş sürecini hızlandırırken aynı zamanda çoklu bulut stratejisini sürdürdüğünü açıkladı. 🔹 Şirket, gelecekteki büyümeyi desteklemek için daha fazla kapasite ve ölçeklenebilir altyapıya ihtiyaç duyduğunu belirtti. Yapay Zekâ Talebi 🔹 Yapay zekâ destekli yazılım geliştirme araçları geliştiricilerin daha fazla kod üretmesini sağlayarak GitHub üzerindeki yükü artırdı. 🔹 Benzer şekilde Google ile SpaceX arasında yapay zekâ bilgi işlem kapasitesi için aylık 920 milyon dolarlık anlaşma yapıldı. 🔹 Google daha önce de Anthropic’e yapay zekâ bilgi işlem kapasitesi sağlamak üzere anlaşma imzalamıştı. 🔹 Büyük teknoloji şirketleri artan yapay zekâ talebi nedeniyle rakipleriyle de altyapı iş birlikleri yapmaya başladı. Rekabet ve Altyapı 🔹 GitHub, 2026 yılı boyunca çok sayıda büyük hizmet kesintisi yaşadı. 🔹 Cursor ve Anthropic’in Claude Code platformları GitHub için önemli rakipler hâline geldi. 🔹 Microsoft, 2026 yılı sermaye harcamalarının büyük bölümünü veri merkezi kapasitesini artırmak için kullanmayı planlıyor. 🔹 Veri merkezi projelerindeki gecikmeler ve diğer yapay zekâ projelerinin ihtiyaçları nedeniyle şirket mevcut kapasiteyi farklı hizmetler arasında paylaştırmak zorunda kalıyor.

AB’nin Açıklaması 🔹 Avrupa Birliği Dış İlişkiler ve Güvenlik Politikası Yüksek Temsilcisi Kaja Kallas, Çin’in Rus askerlerini Ukrayna’da savaşmaları için eğittiğini doğruladıklarını söyledi. 🔹 Kallas, Avrupa Birliği’nin bu gelişmenin sonuçlarını dikkatle değerlendirdiğini açıkladı. 🔹 Kallas, doğrulanan raporların ayrıntıları hakkında bilgi vermedi. 🔹 Reuters, geçen ay Çin ordusunun geçen yıl yaklaşık 200 Rus askerine gizli eğitim verdiğini ve bir kısmının daha sonra Ukrayna’da savaşa katıldığını bildirmişti. Çin ve Rusya İlişkileri 🔹 Reuters’in haberine göre eğitimlerde insansız hava araçlarının kullanımı üzerinde duruldu. 🔹 Haberde, eğitim programının Temmuz ayında Pekin’de Rus ve Çinli üst düzey askerî yetkililer arasında imzalanan bir anlaşmaya dayandığı öne sürüldü. 🔹 Çin Dışişleri Bakanlığı daha önce bu iddiaları reddederek savaşın sorumluluğunu Çin’e yükleme girişimi olarak nitelendirdi. 🔹 Çin, Ukrayna savaşında tarafsız olduğunu savunurken Rusya ile ekonomik ilişkilerini sürdürmeye devam ediyor. Yeni Yaptırımlar 🔹 Avrupa Birliği, Çin ana karasında bulunan iki üretici ile Hong Kong merkezli iki denizcilik şirketini yaptırım listesine ekledi. 🔹 Shenzhen Minghuaxin şirketi Rus ordusuna insansız hava aracı parçaları sağlamakla suçlandı. 🔹 Xinxiang Richful Lubricant Additive Company’nin Rus ordusuna kimyasal yağ katkıları sağladığı öne sürüldü. 🔹 Glory Shipping HK Limited ve Nord Axis Ltd şirketleri Rus petrolünün taşınmasına ve ihracatına katkı sağladıkları gerekçesiyle yaptırım listesine alındı. AB-Çin İlişkileri 🔹 Çin’in Rusya’ya verdiği destek, 2022’de başlayan savaşın ardından Avrupa Birliği ile ilişkilerde gerilime yol açtı. 🔹 Avrupa Birliği, Çin’in yüksek ticaret fazlası nedeniyle Pekin’e karşı yeni ekonomik tedbirleri değerlendirmeyi sürdürüyor. 🔹 Avrupa Birliği liderleri perşembe günü Çin’in sanayi üretim kapasitesini görüşmek üzere bir araya gelecek. 🔹 Avrupa Birliği Ticaret Komiseri Maros Sefcovic’in ay sonunda Brüksel’de Çin Ticaret Bakanı Wang Wentao ile görüşmesi bekleniyor.

Arktik Savunması 🔹 Grönland’daki Danimarka Ortak Arktik Komutanlığı Başkanı Soren Andersen, mevcut üslerin ve daimi askerî varlığın NATO operasyonlarını desteklemek ve Rusya kaynaklı tehditleri caydırmak için yeterli olduğunu söyledi. 🔹 Andersen, bölgedeki temel güvenlik sorununun GIUK geçidindeki Rus ve Çin denizaltı faaliyetlerini izlemek olduğunu ifade etti. 🔹 Andersen, bu görevin ilave kara birliklerinden çok gözetleme ve izleme kabiliyetlerine dayandığını söyledi. 🔹 Andersen, Grönland’ın savunulması için gerekli askerî tesislerin Danimarka Silahlı Kuvvetleri tarafından zaten bulunduğunu belirtti. Yeni Savunma Yatırımları 🔹 Danimarka, Arktik bölgesindeki savunmayı güçlendirmek amacıyla 42 milyar Danimarka kronu tutarında ek yatırım yapmayı planlıyor. 🔹 Andersen, planlanan ekipmanların önemli bölümünün henüz Grönland’a ulaşmadığını söyledi. 🔹 Danimarka ve Grönland, insansız hava araçları, deniz karakol uçakları ve havada yakıt ikmal kapasitesi gibi sistemleri satın almak için diğer ülkelerle aynı tedarik sıkıntılarını yaşıyor. 🔹 İlk kara konuşlu hava savunma sistemleri bölgeye ulaştı ve Nuuk için ilk kıyı radarının gelecek ay hizmete girmesi planlanıyor. ABD ile Görüşmeler 🔹 Danimarka, Grönland ve ABD arasında güvenlik iş birliğine ilişkin diplomatik görüşmeler altıncı ayına girdi. 🔹 ABD’nin Grönland’ın güneyinde üç yeni askerî üs kurmayı değerlendirdiği öne sürüldü. 🔹 Andersen, ABD ile yapılacak olası bir anlaşmanın yeni üsler içermesi halinde bunların askerî kabiliyetleri güçlendirip güçlendirmeyeceğinin değerlendirileceğini söyledi. 🔹 Andersen, ABD ile ortak kullanım sağlayacak yeni üslerin gelecekte fayda sağlayıp sağlamayacağını zamanın göstereceğini ifade etti. Trump ve Grönland Tartışması 🔹 Donald Trump’ın Grönland üzerindeki kontrol isteğinin ardından Danimarka ve NATO müttefikleri ocak ayında bölgeye asker sevk etti. 🔹 Danimarka Dışişleri Bakanı Lars Lokke Rasmussen, yılın başında ABD’nin Grönland’ı güç kullanarak alma ihtimalinin gerçek bir endişe oluşturduğunu söyledi. 🔹 Rasmussen, askerî müdahale ihtimalinin azaldığını ancak Trump’ın Grönland’ı elde etme hedefinden vazgeçmediğini ifade etti. 🔹 Rasmussen, Grönland konusundaki tehdidin tamamen ortadan kalkmadığını söyledi.

İsrail’de Siyasi Etkiler 🔹 Donald Trump’ın İran ile yaptığı anlaşma, Binyamin Netanyahu’nun İsrail iç siyasetindeki konumunu zayıflattı. 🔹 Kamuoyu yoklamalarında Netanyahu’ya verilen destek, savaşın uzaması ve stratejik hedeflerin gerçekleşmemesi nedeniyle geriledi. 🔹 İsrail’de birçok kesim, anlaşmanın İran rejimini ayakta bırakacağını düşünüyor. 🔹 Milliyetçi yorumcu Yinon Magal, Trump’ın Netanyahu’yu sırtından bıçakladığını söyledi. Trump ve Netanyahu İlişkisi 🔹 Donald Trump, İran’ın nükleer silah edinmesi halinde İsrail’in varlığını sürdüremeyeceğini söyledi. 🔹 Netanyahu, Trump ile birçok konuda aynı düşündüklerini ancak bazı konularda görüş ayrılığı yaşadıklarını ifade etti. 🔹 Netanyahu, İsrail’in güvenlik çıkarlarını savunmaya devam edeceğini açıkladı. 🔹 Trump, Lübnan konusunu çözmek için Hizbullah ile görüşülmesi gerektiğini söyledi. Lübnan ve İran Anlaşması 🔹 ABD’li bir yetkili, İsrail’in Lübnan’dan çekilmesinin İran anlaşmasının şartlarından biri olmadığını söyledi. 🔹 İsrail Ulusal Güvenlik Bakanı Itamar Ben Gvir, anlaşmanın İsrail’i bağlamadığını ve ülkenin güvenlik kararlarını bağımsız şekilde alacağını açıkladı. 🔹 İran, ateşkesin tüm cephelerde uygulanmasını ve Hizbullah’ın korunmasını talep ediyor. 🔹 İsrail, Lübnan ve Suriye’de kontrol ettiği bölgelerden çekilmeyeceğini açıkladı. Seçimler ve Gelecek 🔹 Yair Lapid, Netanyahu’nun savaşın ekonomik sonuçlarını ve yükselen petrol fiyatlarının ABD siyasetine etkisini öngöremediğini savundu. 🔹 İsrail Demokrasi Enstitüsü araştırmasına göre halkın yüzde 61’i Netanyahu’nun yeniden aday olmaması gerektiğini düşünüyor. 🔹 Mevcut anketler, Netanyahu liderliğindeki blokun parlamentoda hükümet kuracak çoğunluğa ulaşamayacağını gösteriyor. 🔹 Netanyahu, İran tehdidi sürdüğü sürece İsrail’in güvenlik politikalarını değiştirmeyeceğini ifade etti.

Rezerv Eğilimleri 🔹 Dünya Altın Konseyi anketine göre merkez bankaları önümüzdeki beş yılda altının rezervler içindeki payının artmasını bekliyor. 🔹 Ankete katılan merkez bankalarının yüzde 84’ü altının toplam rezervlerdeki payının beş yıl içinde yükseleceğini öngörüyor. 🔹 Katılımcıların yüzde 74’ü aynı dönemde ABD dolarının küresel rezervlerdeki payının azalacağını düşünüyor. 🔹 Araştırma, merkez bankalarının rezervlerinde dolardan kademeli uzaklaşma eğiliminin sürdüğünü gösterdi. Altın ve Doların Payı 🔹 Avrupa Merkez Bankası verilerine göre altın, 2025 sonunda küresel rezervlerin yüzde 27’sini oluşturarak ABD Hazine tahvillerini geride bıraktı. 🔹 ABD doları cinsinden varlıklar ise toplam rezervlerin yüzde 42’siyle en büyük payı korumayı sürdürdü. 🔹 Dünya Altın Konseyi, küresel ekonomide ABD dışındaki ülkelerin ağırlığının artmasının rezerv tercihlerinde etkili olduğunu değerlendirdi. 🔹 ABD’nin borç sürdürülebilirliği ve Merkez Bankası bağımsızlığına ilişkin kaygılar da rezerv tercihlerinde etkili faktörler arasında yer aldı. Jeopolitik Etki ve Alımlar 🔹 İran savaşı, petrol ticaretinde dolar kullanımına dayanan petrodolar sistemine ilişkin tartışmaları yeniden gündeme taşıdı. 🔹 Merkez bankaları Orta Doğu’daki çatışmalara rağmen altın alımlarını sürdürdü. 🔹 Türkiye mart ayında para birimini desteklemek amacıyla altın satışı yaptıktan sonra nisan ayında yeniden altın alımına başladı. 🔹 Çin mayıs ayında altın rezervlerini 10 ton artırarak Aralık 2024’ten bu yana en büyük aylık artışı gerçekleştirdi. Gelecek Beklentileri 🔹 Katılımcıların yüzde 45’i kendi merkez bankalarının altın rezervlerini önümüzdeki beş yılda artıracağını öngörüyor. 🔹 Gelişmekte olan ülkelerdeki merkez bankalarının büyük bölümü altın rezervlerini artırmayı planlarken gelişmiş ekonomilerde bu oran yüzde 18 seviyesinde kaldı. 🔹 Katılımcıların yarısından fazlası Çin yuanının küresel rezervlerdeki payının önümüzdeki beş yılda artacağını bekliyor. 🔹 Dünya Altın Konseyi yetkilileri, birçok merkez bankasının altın fiyatlarındaki geri çekilmeleri alım fırsatı olarak değerlendirmeyi planladığını ifade etti.

Piyasa Tepkisi 🔹 Japonya Merkez Bankası’nın politika faizini yüzde 1’e yükseltmesinin ardından Nikkei Endeksi tarihinde ilk kez 70 bin puan seviyesini aştı. 🔹 Endeks, önceki günkü yüzde 5 yükselişin ardından yeni bir ralli gerçekleştirdi. 🔹 Tokyo borsası yıl başından bu yana yaklaşık yüzde 40 değer kazandı. 🔹 Japon yeni kararın ardından dolar karşısında hafif değer kaybederek 160,25 seviyesine geriledi. Faiz Kararı ve Beklentiler 🔹 Piyasalar faiz artışını büyük ölçüde önceden fiyatlamıştı. 🔹 Karar, bir karşı oya karşı yedi oyla kabul edildi. 🔹 Kurul üyelerinden hiçbirinin daha sert faiz artışı önermemesi piyasalar tarafından güvercin bir mesaj olarak değerlendirildi. 🔹 Bazı yatırımcılar enflasyon riskleri nedeniyle 50 baz puanlık faiz artışı bekliyordu. Piyasa Değerlendirmeleri 🔹 Analistler, Japonya Merkez Bankası’nın açıklamasında sıkı para politikasını güçlendirecek şahin mesajlar bulunmamasının hisse senetlerini desteklediğini belirtti. 🔹 Piyasalar, bankanın bir sonraki faiz artışına ilişkin daha net yönlendirme bekliyordu. 🔹 Açık bir sinyal verilmemesi Japon yeni üzerinde satış baskısı oluştururken uzun vadeli tahvil faizlerini yükseltti. 🔹 Piyasa tepkisi, para politikasının enflasyonu sınırlamaya yönelik güçlü bir sıkılaşma olarak algılanmadığını gösterdi. Tahvil Alımları ve Petrol Fiyatları 🔹 Japonya Merkez Bankası, Nisan 2027’den itibaren devlet tahvili alımlarındaki azaltım sürecini durduracağını açıkladı. 🔹 Piyasalar, Başkan Yardımcısı Shinichi Uchida’nın basın toplantısında gelecekteki faiz artışlarına ilişkin vereceği mesajları takip ediyor. 🔹 Petrol fiyatları İran savaşını sona erdirecek anlaşmanın cuma günü imzalanacağı açıklamasının ardından geriledi. 🔹 Yüksek petrol fiyatları Japonya’nın dış ticaret dengesi üzerinde baskı oluşturarak Japon yeni üzerinde aşağı yönlü etki yaratmayı sürdürüyor.

Faiz Kararı 🔹 Japonya Merkez Bankası, politika faizini 25 baz puan artırarak yüzde 1 seviyesine yükseltti. 🔹 Faiz oranı 1995’ten bu yana görülen en yüksek seviyeye ulaştı. 🔹 Karar, Mart 2024’te negatif faiz politikasının sona ermesinden bu yana gerçekleştirilen beşinci faiz artışı oldu. 🔹 Para Politikası Kurulu üyelerinden yedisi faiz artışını desteklerken bir üye karara karşı çıktı. Kararın Gerekçeleri 🔹 Japonya Merkez Bankası, yüksek şirket kârları ile istihdam ve gelir koşullarındaki iyileşmenin ekonomiyi desteklediğini açıkladı. 🔹 Hükümetin enerji fiyatlarının hane halkı üzerindeki yükünü azaltmaya yönelik tedbirlerinin de ekonomik faaliyetleri desteklediği ifade edildi. 🔹 Banka, temel enflasyonun yüzde 2 fiyat istikrarı hedefinin üzerine çıkma riski bulunduğu uyarısında bulundu. 🔹 Ham petrol fiyatlarındaki artışın şirketler arasındaki fiyat geçişlerini hızlandırdığı ve bunun tüketici fiyatlarına yayılabileceği belirtildi. Piyasa ve Tahvil Politikası 🔹 Kararın ardından Japon borsası kayıplarını telafi ederek 70 bin puan seviyesini kısa süreliğine aştı. 🔹 Japon yeni dolar karşısında yatay ila hafif zayıf bir seyir izledi. 🔹 Japonya Merkez Bankası, Nisan 2027’den itibaren devlet tahvili alımlarındaki azaltım sürecini durduracağını açıkladı. 🔹 Banka, uzun vadeli faizlerde hızlı yükseliş yaşanması halinde devlet tahvili alımlarını artırabileceğini duyurdu. İleriye Dönük Beklentiler 🔹 Karar, ABD ile İran arasında varılan geçici barış anlaşmasının ardından geldi. 🔹 Japonya Merkez Bankası Başkanı Kazuo Ueda sağlık sorunları nedeniyle toplantıya katılmadı. 🔹 Başkan Yardımcısı Shinichi Uchida’nın düzenleyeceği basın toplantısında bankanın gelecek döneme ilişkin para politikası sinyalleri yakından takip edilecek. 🔹 Piyasalar, Japonya Merkez Bankası’nın yılın ilerleyen dönemlerinde ikinci bir faiz artışı yapabileceği ihtimalini değerlendirmeyi sürdürüyor.

Yeni Malzeme Teknolojisi 🔹 Foshan Üniversitesi araştırmacıları, genleştirilmiş grafit ve titanyum dioksitten oluşan düşük maliyetli mikrodalga soğurucu yeni bir kompozit malzeme geliştirdi. 🔹 Araştırmacılar, malzemenin elektromanyetik dalgaları güçlü şekilde zayıflatırken üretim sürecinin de daha basit olduğunu açıkladı. 🔹 Yeni yaklaşımın mevcut yüksek performanslı radar soğurucu malzemelere kıyasla üretim maliyetlerini azaltabileceği ifade edildi. 🔹 Geliştirilen malzemenin büyük ölçekli üretimi kolaylaştırabileceği ve askerî kullanımın ötesinde yeni uygulama alanları oluşturabileceği belirtildi. Ticari Görünmezlik Kaplamaları 🔹 Defence Blog, Shenzhen merkezli Star-Navi şirketinin insansız hava araçları için radar soğurucu kaplamaları 1, 5 ve 10 kilogramlık paketler halinde satışa sunduğunu bildirdi. 🔹 Haberde XRAM-C105, XRAM-C112 ve XRAM-C113B modellerinin farklı radar frekans bantları için geliştirildiği öne sürüldü. 🔹 Kaplamaların 0,4 ila 0,6 milimetre kalınlıkta radar soğurma özelliği sağlayabildiği ve 250 santigrat dereceye kadar dayanabildiği iddia edildi. 🔹 Bu özellikler, savunma uzmanları arasında dikkat çekti. Şirket ve Pazar 🔹 Kamuya açık kayıtlara göre Star-Navi’nin temel faaliyet alanları CMOS görüntü sensörleri, optik görüntüleme sistemleri, güvenlik teknolojileri ve otomotiv elektroniği olarak görünüyor. 🔹 South China Morning Post, XRAM-C serisi radar soğurucu kaplamalara ilişkin kamuya açık satış kayıtlarına ulaşamadı. 🔹 Kimliğinin açıklanmasını istemeyen bir askerî malzeme araştırmacısı, Çin şirketlerinin ticari ölçekte radar soğurucu malzeme satıyor olmasının mutlaka yanlış bilgi anlamına gelmediğini söyledi. 🔹 Araştırmacı, insansız hava araçları, elektronik harp sistemleri ve elektromanyetik koruma teknolojilerindeki hızlı gelişmenin düşük maliyetli görünmezlik teknolojilerine olan talebi artırdığını ifade etti.

Altın Rezervleri 🔹 Dünya Altın Konseyi, merkez bankalarının önümüzdeki 12 ayda altın rezervlerini artırmayı sürdürmesini bekliyor. 🔹 Ankete katılan merkez bankalarının yaklaşık yüzde 90’ı küresel altın rezervlerinin artmaya devam edeceğini öngörüyor. 🔹 Merkez bankalarının yüzde 45’i gelecek 12 ay içinde kendi altın rezervlerini artırmayı planlıyor. 🔹 Merkez bankaları son dört yılda yıllık ortalama 1.000 ton altın alımı gerçekleştirdi. Doların Küresel Payı 🔹 Ankete katılan merkez bankalarının yüzde 74’ü ABD dolarının küresel rezervlerdeki payının önümüzdeki beş yıl içinde azalmasını bekliyor. 🔹 IMF verilerine göre 2025’in üçüncü çeyreğinde ABD doları toplam küresel rezervlerin yüzde 42’sini oluşturdu. 🔹 Son yıllarda hız kazanan dolarsızlaşma eğilimi merkez bankalarının altın alımlarını destekledi. 🔹 Katılımcıların yüzde 83’ü altının toplam rezervler içindeki payının beş yıl sonra daha yüksek olacağını düşünüyor. Altın Tercihinin Nedenleri 🔹 Merkez bankalarının yüzde 90’ı kriz dönemlerindeki performansı nedeniyle altın tuttuğunu belirtti. 🔹 Katılımcıların yüzde 84’ü altını uzun vadeli değer saklama aracı, yüzde 82’si ise portföy çeşitlendirme unsuru olarak görüyor. 🔹 Gelişmekte olan ülkelerdeki merkez bankalarının yüzde 85’i altını jeopolitik risklere karşı koruma aracı olarak değerlendiriyor. 🔹 Yeni altın alımı planlayan merkez bankalarının yarısı bu alımları yerel para birimiyle yapılan yurt içi programlar üzerinden finanse etmeyi planlıyor. Depolama ve Çin 🔹 Merkez bankalarının bir bölümü son 12 ayda altınlarını daha fazla yurt içinde depolamaya veya yurt dışındaki depolama noktalarını çeşitlendirmeye başladı. 🔹 İngiltere Merkez Bankası, altın saklama için en fazla tercih edilen kurum olmayı sürdürdü. 🔹 Çin Merkez Bankası mayıs sonunda altın rezervlerini 74,96 milyon ons seviyesine yükseltti ve rezervlerini üst üste 19. ay artırdı. 🔹 Standard Chartered Hong Kong, artan merkez bankası talebi nedeniyle Hong Kong’da ilk altın kasasını kurmayı değerlendiriyor ve yıl sonu altın fiyatının ons başına 5.150 dolara yükselebileceğini öngörüyor.

Ev Sahibi Ülkeler Arasındaki Gerilim 🔹 ABD, Meksika ve Kanada’nın ortak ev sahipliğinde düzenlenen Dünya Kupası, üç ülke arasındaki siyasi gerilimleri de gündeme taşıdı. 🔹 Turnuva öncesinde ticaret, güvenlik ve göç politikaları konusunda üç ülke arasında anlaşmazlıklar yaşandı. 🔹 Meksika Devlet Başkanı Claudia Sheinbaum, ABD’yi ülkesinin iç işlerine müdahale etmekle suçladı. 🔹 Donald Trump, Kanada’nın ABD’nin 51. eyaleti olması yönündeki çağrısını yineledi ve Kuzey Amerika serbest ticaret anlaşmasının geleceğini sorguladı. Farklı Organizasyon Yaklaşımları 🔹 ABD organizasyonda güvenlik temasını öne çıkarırken Meksika misafirperverliği, Kanada ise futbol ülkesi kimliğini ön plana çıkardı. 🔹 Her ev sahibi ülke kendi maskotunu ve pazarlama kampanyasını kullandı. 🔹 Bazı ev sahibi şehirler kendi tanıtım kampanyalarını yürüttü ve Guadalajara kendisini “en Meksikalı ev sahibi şehir” olarak tanıttı. 🔹 Turnuva, ortak bir organizasyondan çok üç ayrı Dünya Kupası görüntüsü verdi. Tribünler ve Vize Sorunları 🔹 Meksiko’daki açılış töreninde ABD bayrağı sahaya getirildiğinde tribünlerden yuhalama sesleri yükseldi. 🔹 Kanada’daki açılış maçında da ABD bayrağı benzer şekilde protesto edildi. 🔹 ABD’nin seyahat yasağı nedeniyle Senegal, Fildişi Sahili, Haiti ve İran gibi ülkelerin taraftarlarının ABD’deki maçlara ulaşması zorlaştı. 🔹 Irak ve Güney Afrika futbol federasyonları, oyuncu ve görevlilerinin ABD vizesi konusunda uzun gecikmeler yaşadığını açıkladı. Güvenlik ve Göç Politikaları 🔹 İran Millî Takımı, kampını ABD yerine Meksika’nın Tijuana kentinde kurmak zorunda kaldı. 🔹 Somalili hakem Omar Abdulkadir Artan’ın ABD’ye girişine izin verilmedi. 🔹 Kanada, İngiltere’de tecavüz suçlaması bulunan Ganalı bir futbolcunun ülkeye girişini reddetti. 🔹 Kanada ve Meksika yetkilileri, siyasi gerilimlere rağmen Dünya Kupası organizasyonunun güvenli ve başarılı şekilde yürütülmesi için ABD ile iş birliğinin sürdüğünü açıkladı.

Siber Riskler 🔹 ABD Sahil Güvenliği, İran ve Rusya yaptırımlı petrolünü taşıyan karanlık filo tankerlerinde ciddi siber güvenlik açıkları tespit etti. 🔹 Yetkililer, bu açıkların kötü niyetli kişiler tarafından patlama veya petrol sızıntısı oluşturmak amacıyla kullanılabileceği uyarısında bulundu. 🔹 İncelemeler, tankerlerde fiziksel güvenlik önlemlerinin ihmal edildiğini ve dijital sistemlerin siber saldırılara açık olduğunu ortaya koydu. 🔹 ABD Sahil Güvenliği, gemilerdeki siber risklerin daha önce bilinenden çok daha büyük olduğunu açıkladı. Dijital Sistemler 🔹 Tankerlerde sürekli internet bağlantısı sağlayan yüksek kapasiteli iletişim sistemleri kullanıldığı tespit edildi. 🔹 Gemilerde AnyDesk ve TeamViewer gibi uzaktan erişim yazılımlarının kalıcı olarak kurulu olduğu belirlendi. 🔹 Bu sistemlerin, gemide personel bulunmadan uzaktan bağlantı kurulmasına izin verdiği ortaya çıktı. 🔹 En az bir olayda, ABD güçleri gemiye çıktıktan sonra uzaktaki yöneticilerin gemideki verileri silmeye çalıştığı tespit edildi. Sahte Kimlik ve Konum Gizleme 🔹 Bazı tankerlerde birden fazla Otomatik Tanımlama Sistemi (AIS) cihazı kullanılarak sahte gemi kimlikleri yayımlandığı belirlendi. 🔹 Bir gemide, elektronik anahtarla gemi kimliğini değiştirmeye yarayan sistem bulundu. 🔹 Özel üretilmiş Ethernet kabloları kullanılarak sahte konum bilgileri gönderildiği tespit edildi. 🔹 Bazı gemilerde GPS verilerini sahte göstermek için hazırlanan kullanım kılavuzları bulundu. Uluslararası Mücadele 🔹 ABD, küresel karanlık filo operasyonlarına yönelik baskıyı artırırken Fransa, İngiltere ve Almanya da yaptırımlı petrol taşıyan tankerleri durdurdu veya el koydu. 🔹 İngiliz Kraliyet Deniz Piyadeleri hafta sonu Manş Denizi’nde bir tankere operasyon düzenledi. 🔹 ABD Sahil Güvenliği, karanlık filo tankerlerinin uluslararası denizcilik kurallarına daha fazla uymaya zorlanmasının çevresel felaket riskini azaltabileceğini açıkladı. 🔹 Yetkililer, koordineli uluslararası denetimlerin yaptırımlı petrol ticaretini de önemli ölçüde zorlaştırabileceğini ifade etti.

Anlaşmanın Genel Çerçevesi 🔹 ABD ve İran, savaşı sona erdirmeyi amaçlayan anlaşmanın metnini henüz kamuoyuyla paylaşmadı. 🔹 Her iki taraf da anlaşmayı kendi kamuoyuna bir başarı olarak sunuyor. 🔹 Ateşkesin uzatılması, Hürmüz Boğazı’nın yeniden açılması ve nükleer müzakerelerin yeniden başlaması konusunda taraflar uzlaşı sağladı. 🔹 ABD’li yetkililer, anlaşmanın ayrıntılarının 24 ila 48 saat içinde yayımlanacağını söyledi. Lübnan ve Hürmüz Boğazı 🔹 İran devlet medyası, anlaşmanın İsrail’in Lübnan’ın güneyinden çekilmesini içerdiğini öne sürdü. 🔹 ABD’li yetkililer, İsrail’in Lübnan’dan çekilmesinin anlaşmanın şartları arasında bulunmadığını söyledi. 🔹 İsrail Savunma Bakanı Israel Katz, İsrail ordusunun Lübnan’daki birliklerini çekmeyeceğini açıkladı. 🔹 İran, Hürmüz Boğazı üzerindeki kontrolünü sürdüreceğini ve gemilerden seyir hizmetleri ile sigorta için ücret almayı planladığını açıkladı. 🔹 Başkan Yardımcısı JD Vance, Hürmüz Boğazı’nın uzun vadede ücretsiz şekilde açık kalmasının hedeflendiğini söyledi. Mali Konular ve Yaptırımlar 🔹 İran devlet medyası, anlaşmanın ilk aşamada en az 12 milyar dolarlık dondurulmuş İran varlığının serbest bırakılmasını sağlayacağını öne sürdü. 🔹 Donald Trump, İran’a anlaşma kapsamında doğrudan nakit aktarılmayacağını söyledi. 🔹 Orta Doğulu yetkililer, İran’ın dondurulmuş varlıklara belirli mallar karşılığında kademeli erişim sağlayacağını ifade etti. 🔹 JD Vance, İran’ın yükümlülüklerini yerine getirmeden herhangi bir mali kaynağa erişemeyeceğini söyledi. Nükleer Program 🔹 İran ve ABD, Tahran’ın uzun vadede nükleer silah geliştirmeyeceğine ilişkin taahhüdün ön anlaşmada yer alacağı konusunda görüş birliği içinde bulunuyor. 🔹 İran, nükleer programının barışçıl amaçlı olduğunu savunuyor ve ilave kısıtlamaları kabul ettiğini açıklamıyor. 🔹 ABD, İran’ın nükleer programını yeniden kurmama taahhüdü vermesini istiyor. 🔹 JD Vance, İran’ın nükleer programının yok edildiğini ve ABD’nin uzun vadeli nükleer taahhütler olmadan İran’a taviz vermeyeceğini söyledi.

İsrail’in Endişeleri 🔹 Donald Trump’ın İran ile savaşı sona erdirmeyi amaçlayan anlaşması, İsrail yönetiminde Tahran üzerindeki baskının azalacağı endişesine yol açtı. 🔹 İsrailli yetkililer, anlaşmanın tam içeriğinin bilinmemesi nedeniyle belirsizliğin sürdüğünü düşünüyor. 🔹 Binyamin Netanyahu, anlaşmayla ilgili konuları görüşmek için Donald Trump ile acil bir görüşme ayarlamaya çalıştı. 🔹 Hafta sonu Beyrut’a düzenlenen İsrail saldırısı, anlaşma sürecini tehlikeye attı ve son anda diplomatik girişimlere neden oldu. İsrail’in Tutumu 🔹 Savunma Bakanı Israel Katz, İsrail ordusunun Lübnan’daki güvenlik bölgesini süresiz koruyacağını açıkladı. 🔹 Katz, gerekmesi halinde İsrail’in İran’ın nükleer silah elde etmesini tek başına engelleyeceğini söyledi. 🔹 Netanyahu, İran’ın savaş üretim kapasitesinin zarar gördüğünü, ekonomisinin ağır darbe aldığını ve nükleer programının geriletildiğini söyledi. 🔹 Netanyahu, İran’dan kaynaklanan doğrudan yok olma tehdidinin uzaklaştırıldığını ancak mücadelenin sona ermediğini ifade etti. Anlaşmaya İlişkin Kaygılar 🔹 İsrailli yetkililer, anlaşmanın İran’a ekonomik rahatlama sağlayabileceğinden ve zenginleştirilmiş uranyum stoklarının devrine ilişkin taahhüt içermediğinden endişe duyuyor. 🔹 Anlaşma, Hürmüz Boğazı’nın yeniden açılmasını, ateşkesin uzatılmasını ve İran’ın nükleer programına ilişkin sonraki müzakereleri öngörüyor. 🔹 ABD’li yetkililer, İran’ın mali rahatlamayı ancak ABD taleplerinde somut ilerleme karşılığında elde edeceğini söyledi. 🔹 İran devlet medyası ise ülkenin dondurulmuş varlıklarının bir bölümüne kısa vadede erişeceğini öne sürdü. ABD-İsrail İlişkileri 🔹 İran’ın Hürmüz Boğazı’nı kapatmasının ardından ABD ile İsrail’in öncelikleri farklılaştı. 🔹 İsrail’de bazı güvenlik yetkilileri, ABD’nin İran limanlarına yönelik ablukasının sürmesini istedi. 🔹 Bazı İsrailli yetkililer, İran’ın nükleer müzakereleri uzatabileceği veya gelecekte nükleer programını yeniden canlandırabilecek bir anlaşmaya ulaşabileceği endişesini dile getirdi. 🔹 Eski İsrail Büyükelçisi Michael Herzog, Donald Trump’ın İsrail için iyi olup olmadığına bakmaksızın kendi çıkarlarına uygun gördüğü kararları alacağını söyledi.

Anlaşma Süreci 🔹 Donald Trump, Beyaz Saray’daki UFC etkinliği hazırlıkları sürerken İran ile dört aydır devam eden savaşı sona erdirmeyi amaçlayan ön anlaşmayı elektronik olarak imzaladı. 🔹 Trump, 80. yaş gününde bir yandan kutlama telefonları alırken diğer yandan danışmanları ve yabancı liderlerle yoğun diplomasi trafiği yürüttü. 🔹 Trump, anlaşmanın bölgeye barış ve güvenlik getireceğini söyledi. 🔹 Anlaşmanın tam metni kamuoyuna açıklanmadı. İsrail ve İran ile Görüşmeler 🔹 Trump, anlaşmanın son aşamasında İsrail’in Lübnan’daki saldırılarının süreci tehlikeye attığını söyledi. 🔹 Trump, Binyamin Netanyahu’nun bu saldırıları gerçekleştirmemesi gerektiğini ifade etti. 🔹 Katarlı yetkililer, anlaşmayı kurtarmak amacıyla Tahran’da yaklaşık 16 saat süren görüşmeler yaptı. 🔹 İran Meclis Başkanı Muhammed Bakır Galibaf, mutabakat zaptını elektronik ortamda imzaladı ve Cenevre’deki törene katılması bekleniyor. Anlaşmanın İçeriği 🔹 ABD’li yetkililere göre anlaşma, Hürmüz Boğazı’nın yeniden açılmasını ve ABD’nin İran limanları ile deniz taşımacılığına uyguladığı ablukayı kaldırmasını içeriyor. 🔹 Ateşkesin 60 gün uzatılması ve bu süre boyunca İran’ın nükleer programı konusunda müzakereler yürütülmesi planlanıyor. 🔹 İran devlet medyası, anlaşmanın İsrail’in Lübnan’dan çekilmesini içerdiğini ve İran’ın Hürmüz Boğazı üzerindeki kontrolünü koruduğunu öne sürdü. 🔹 Anlaşma metninin önümüzdeki günlerde kamuoyuna açıklanması bekleniyor. Trump’ın Tutumu 🔹 Trump, İran’da rejim değişikliğini hiçbir zaman amaçlamadığını söyledi. 🔹 Trump, İran’daki nükleer materyalin zararsız olduğunu ifade etti ve savaşın sona ermesini istediğini belirtti. 🔹 Trump, İran ile anlaşmaya varılamaması halinde “nihai alternatifin” bulunduğu uyarısını yaptı ancak ABD’li yetkililer bunun yeni hava saldırılarını ifade ettiğini söyledi. 🔹 Trump, anlaşmanın imzalanmasının ardından UFC etkinliğine katılırken Başkan Yardımcısı JD Vance ile Steve Witkoff’un etkinlikte bir araya geldiği görüldü.

Saldırı 🔹 Wall Street Journal Yayın Kurulu, Rusya’nın Kyiv Pechersk Lavra Manastırı’na düzenlediği saldırının Ortodoks Hristiyanlar için kutsal bir alanı hedef aldığını savundu. 🔹 Rusya, pazar gecesi Kyiv’e füze ve insansız hava araçlarıyla saldırı düzenledi. 🔹 Saldırılarda en az beş kişi hayatını kaybetti, 29 kişi yaralandı. 🔹 Lavra’daki Meryem’in Göğe Kabulü Katedrali doğrudan isabet aldı ve sonraki saldırılar bölgede ilave hasara yol açtı. Ukrayna ve Rusya’nın Açıklamaları 🔹 Rusya Dışişleri Bakanlığı, saldırının sorumluluğunu reddederek katedralin ABD yapımı Patriot hava savunma sistemi tarafından vurulduğunu öne sürdü. 🔹 Ukrayna Kültür Bakan Yardımcısı Ivan Verbytskyi, tüm bulguların katedrale doğrudan insansız hava aracı isabet ettiğini gösterdiğini söyledi. 🔹 Verbytskyi, ilk saldırının tesadüfi bir hasar olmadığını ifade etti. Dinî Yapılar 🔹 Yayın Kurulu, Rusya’nın uzun süredir Lavra üzerinde hak iddia ettiğini savundu. 🔹 Mission Eurasia, 2022’den bu yana Rusya’nın Ukrayna’da 730’dan fazla dinî yapıya zarar verdiğini veya bu yapıları yok ettiğini açıkladı. 🔹 Yazıda, Rus güçlerinin işgal altındaki bölgelerde kilise mülklerine el koyduğu ve Moskova’ya bağlı olmayan din adamlarına baskı uyguladığı savunuldu. Hava Savunması 🔹 Yazıda, Rusya’nın Kyiv’e yönelik saldırılarının Batı için hava savunması konusunda uyarı niteliği taşıdığı savunuldu. 🔹 Ukraynalı pilotların 2 binden fazla Rus seyir füzesi ve insansız hava aracını düşürdüğü ifade edildi. 🔹 Ukrayna’nın balistik füzelere karşı Patriot sistemlerine bağımlı olduğu ve mevcut stokların azaldığı belirtildi. 🔹 Institute for the Study of War verilerine göre Rusya ayda yaklaşık 70 Iskander-M balistik füzesi üretirken ABD ayda yaklaşık 50 PAC-3 Patriot önleyici füzesi üretiyor.

Anlaşma ve Ateşkes 🔹 Wall Street Journal Yayın Kurulu, Donald Trump’ın İran ile yaptığı son ateşkes anlaşmasının savaş hedeflerinin gerisinde kalan stratejik bir geri çekilme olduğunu savundu. 🔹 Anlaşma, Hürmüz Boğazı’nın yeniden açılması karşılığında İran’ın nükleer programı konusunda müzakere yürütme taahhüdünü içeriyor. 🔹 Yeni mutabakat, ateşkesi 60 gün uzatıyor ve tarafların bu süreyi yeniden uzatabilmesine imkân tanıyor. 🔹 ABD’nin İran’a yönelik deniz ablukasının sona ermesi ve İran’ın Hürmüz Boğazı’ndaki mayınları temizlemesi planlanıyor. Nükleer Program 🔹 Mutabakat metni henüz yayımlanmadı ve nükleer programın temel unsurları 60 günlük yeni müzakerelere bırakıldı. 🔹 Yayın Kurulu, İran’ın nükleer faaliyetlerini tamamen sona erdirmeyi kabul etmeden kalıcı bir anlaşmanın güven vermeyeceğini savundu. 🔹 Yazıda, uranyum zenginleştirmenin, zenginleştirilmiş uranyum stoklarının ve ilgili tesislerin tamamen ortadan kaldırılması gerektiği görüşü dile getirildi. 🔹 İran’ın nükleer silah istemediğine yönelik beyanlarının tek başına yeterli olmadığı savunuldu. Ekonomik ve Bölgesel Boyut 🔹 Yazıda, petrol ihracatının yeniden başlamasının İran ekonomisini güçlendirebileceği savunuldu. 🔹 İran’ın dondurulmuş milyarlarca dolarlık varlığa erişim sağlamasının yönetimi mali açıdan destekleyebileceği öne sürüldü. 🔹 Anlaşmanın İran’ın füze programı ve bölgesel vekil güçlerine ilişkin herhangi bir taahhüt içermediği ifade edildi. 🔹 Bölgesel güvenlik konularının ileride yapılacak görüşmelere bırakıldığı savunuldu. Siyasi Değerlendirme 🔹 Yayın Kurulu, Trump’ın iç siyasi baskılar ve askerî riskler nedeniyle savaşın başlangıç hedeflerinden geri adım attığını savundu. 🔹 Yazıda, İran yönetiminin Trump’ın yeni bir çatışma istemediği sonucuna varabileceği ve müzakereleri buna göre yürütebileceği öne sürüldü. 🔹 Yayın Kurulu, ABD Kongresi’nin İran ile yapılacak nihai anlaşmayı dikkatle incelemesi ve İran yönetimini güçlendirecek bir anlaşmayı reddetmesi gerektiğini savundu.

Yatırım Kararı 🔹 Avustralya’nın en zengin kişisi Gina Rinehart, SpaceX’te 1 milyar doların üzerinde değere sahip hisse satın aldı. 🔹 Yatırım, Rinehart’ın şirketi Hancock Prospecting’in demir cevheri dışındaki en büyük yatırımı oldu. 🔹 Rinehart, yatırımın Elon Musk’a duyulan güveni ve Batı’nın teknoloji ile inovasyona yatırım yapmayı sürdürmesi gerektiği anlayışını yansıttığını söyledi. SpaceX’e Güven 🔹 Gina Rinehart, SpaceX’i olağanüstü bir lider tarafından yönetilen, teknik açıdan üstün ve uzun vadeli potansiyele sahip kritik sektörlerde faaliyet gösteren nadir şirketlerden biri olarak tanımladı. 🔹 Rinehart, SpaceX’in uzay, bağlantı teknolojileri ve yapay zekâ alanlarında donanım ve yazılımı birlikte geliştiren tek küresel şirket olduğunu söyledi. 🔹 Rinehart, şirketin çalışmalarının gelecek onlarca yıl boyunca sektörleri, ekonomileri ve fırsatları şekillendirmeye devam edeceğini ifade etti. SpaceX ve Elon Musk 🔹 Geçen hafta gerçekleştirilen halka arzın ardından SpaceX, yaklaşık 2,1 trilyon dolarlık piyasa değerine ulaştı. 🔹 Elon Musk, şirketin yükselişiyle birlikte dünyanın ilk trilyoner kişisi oldu. 🔹 SpaceX, yörüngedeki yapay zekâ veri merkezleri ve Mars’ın kolonileştirilmesini içeren uzun vadeli projeler üzerinde çalışıyor. Rinehart ve Hancock Prospecting 🔹 Gina Rinehart ile Elon Musk, serbest ifade özgürlüğü, kamu harcamalarının azaltılması ve kamu borçlarının düşürülmesi gibi konularda görüş alışverişinde bulundu. 🔹 Hancock Prospecting, teknoloji, medya ve kritik mineraller alanlarında da yatırımlar yapıyor. 🔹 Şirket, özellikle nadir toprak elementleri alanındaki yatırımlarını artırdı. 🔹 Hancock Prospecting Üst Yöneticisi Garry Korte, gelecekte SpaceX ile karşılıklı fayda sağlayacak iş birlikleri geliştirmeyi istediklerini söyledi.

Dava Süreci 🔹 Anthropic, en pahalı yapay zekâ abonelik planlarında vaat edilen kullanım haklarını eksik sunduğu iddiasıyla toplu dava talebi içeren bir davayla karşı karşıya kaldı. 🔹 Dava, Washington merkezli kullanıcı Karl Kahn adına açıldı ve Nisan 2025’ten bu yana Max 5x ve Max 20x planlarını satın alan aboneleri kapsayacak toplu dava statüsü talep edildi. 🔹 Davada, Anthropic’in premium abonelik planlarının kullanım sınırları konusunda tüketicileri yanılttığı öne sürüldü. Abonelik Planları 🔹 Claude AI, ücretsiz ve ücretli yapay zekâ sohbet hizmetleri sunuyor ve plan ücretleri arttıkça kullanılabilen işlem kapasitesi de yükseliyor. 🔹 Claude Pro aboneliği aylık 17 ila 20 dolar arasında fiyatlandırılırken Max 5x planı 100 dolar, Max 20x planı ise aylık 200 dolar seviyesinde bulunuyor. 🔹 Davada, Max 5x ve Max 20x planlarının Pro aboneliğine göre sırasıyla beş ve yirmi kat kullanım hakkı sunduğu yönündeki pazarlamanın gerçeği yansıtmadığı iddia edildi. Şikâyetler 🔹 Karl Kahn, Nisan ayında Max 20x aboneliğine geçtikten sonra birkaç hafta içinde şirketin haftalık kullanım sınırlarına ulaştığını öne sürdü. 🔹 Davaya göre Kahn, çalışmalarını durdurmak, kullanımını kısıtlamak veya ek kullanım hakkı satın almak zorunda kaldı. 🔹 Dava, Anthropic’in pazarlama faaliyetlerinin yanıltıcı ve hileli olduğunun tespit edilmesini de talep ediyor. Yapay Zekâ Sektörü 🔹 Yapay zekâ abonelik hizmetleri, dijital abonelik harcamalarının önemli kalemlerinden biri haline gelirken kullanım sınırları ve şeffaflık konuları tüketici tartışmalarını artırıyor. 🔹 Anthropic’in yapay zekâ modellerine yönelik yoğun talep, yıl içinde şirketin altyapısında kapasite baskısı oluşturdu ve bazı kullanıcılar hizmet kesintileri ile kullanım sınırlarından şikâyet etti. 🔹 Dava, Trump yönetiminin Anthropic’in en gelişmiş yapay zekâ araçlarına yönelik ihracat kısıtlamaları getirmesinden birkaç gün sonra açıldı.

İsrail’de Tepkiler 🔹 Donald Trump’ın ABD ile İran arasında sağladığı anlaşma, İsrail’de hem iktidar hem de muhalefet çevrelerinde sert eleştirilerle karşılandı. 🔹 İsrail’de birçok siyasetçi ve yorumcu, anlaşmanın İran yönetimine nefes aldıracağını ve İran tehdidini ortadan kaldırmayacağını savundu. 🔹 İsrail’de Trump’ın anlaşmasının ülkenin güvenliği açısından olumsuz sonuçlar doğuracağı yönünde değerlendirmeler öne çıktı. Netanyahu ve Trump 🔹 Binyamin Netanyahu, anlaşmanın Donald Trump’ın kararı olduğunu ve kendi görüşlerini Trump’a ilettiğini söyledi. 🔹 Netanyahu, İsrail’in İran kaynaklı nükleer tehdidi engelleme konusundaki kararlılığını sürdüreceğini açıkladı. 🔹 Netanyahu, Trump ile birçok konuda aynı düşündüklerini ancak bazı konularda farklı görüşlere sahip olduklarını söyledi. Lübnan ve Güvenlik Politikası 🔹 İsrail, Hizbullah’a yönelik saldırıları durdurmayacağını ve Lübnan’dan asker çekmeyeceğini açıkladı. 🔹 Ulusal Güvenlik Bakanı Itamar Ben Gvir, Trump’ın anlaşmasının İsrail’i bağlamadığını ve ülkenin egemen kararlarını bağımsız şekilde alacağını söyledi. 🔹 Maliye Bakanı Bezalel Smotrich, İsrail ordusunun Hizbullah’a karşı tam hareket serbestisini koruması gerektiğini söyledi. 🔹 Savunma Bakanı Israel Katz, İsrail ordusunun Lübnan ve Gazze’de süresiz kalacağını açıkladı. Bölgesel Gelişmeler 🔹 İran, Katar aracılığıyla verilen güvencelerin ardından anlaşmayı kabul ettiğini açıkladı. 🔹 Pakistan Başbakanı Şahbaz Şerif, tüm cephelerde askerî operasyonların derhal ve kalıcı olarak sona erdirildiğini duyurdu. 🔹 Trump ile JD Vance, Beyrut saldırısının ardından İran’ın İsrail’e büyük çaplı füze saldırısı düzenlemesinden endişe duyduklarını açıkladı. 🔹 Trump’a yakın olduğu bilinen bazı İsrailli yorumcular ve siyasetçiler, anlaşma nedeniyle ABD yönetimine sert eleştiriler yöneltti.

Avrupa’nın Yeni Yaklaşımı 🔹 G-7 zirvesine katılan ABD müttefikleri, Donald Trump’a karşı daha bağımsız bir tutum sergilemeye hazırlanıyor. 🔹 Avrupa’da birçok lider, Trump dönemini geçici bir istisna değil, uzun süre devam edecek bir düzen değişikliği olarak görüyor. 🔹 Avrupa ülkeleri, ABD’nin daha öngörülemez bir ortak olduğu ve Avrupa’nın Washington’u daha az takip ettiği bir geleceğe hazırlanıyor. İran Savaşı ve G-7 Gündemi 🔹 İran savaşı küresel enerji piyasalarını etkileyerek enflasyon endişelerini artırdı ve zirvenin gündemini şekillendirdi. 🔹 Donald Trump, müttefiklerin ticaret, yapay zekâ, güvenlik ve Çin konularında ABD önceliklerine uyum sağladığını göstermeyi hedefliyor. 🔹 G-7 liderlerinin bir bölümü ABD ile ortak hedefleri paylaşırken Washington’ın baskısına karşı daha fazla direnç göstermeye hazırlanıyor. Avrupa Savunması 🔹 Avrupa’da giderek daha fazla lider, ABD’nin uluslararası krizlerde öncü rol üstlenmediği bir güvenlik düzenini tartışıyor. 🔹 ABD yönetimi, Avrupa ülkelerinin kendi savunmalarında daha fazla sorumluluk üstlenmesini istemeyi sürdürüyor. 🔹 Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron, Avrupa’nın stratejik açıdan daha bağımsız olması gerektiği yönündeki çağrılarını sürdürdü. 🔹 Macron, Avrupa’nın daha birleşik hareket etmesi, kendi çıkarlarını savunması ve kendisini koruması gerektiğini söyledi. Trump ile İlişkiler 🔹 Avrupa liderleri Trump ile açık bir kopuş yaşamaktan kaçınırken ilişkileri dikkatli şekilde yönetmeye çalışıyor. 🔹 Trump’ın Danimarka’ya bağlı Grönland üzerindeki girişimleri Avrupa’da ABD’ye yönelik güveni daha da zayıflattı. 🔹 İtalya Başbakanı Giorgia Meloni ve İngiltere Başbakanı Keir Starmer dahil birçok Avrupalı lider için Trump’a yakın görünmenin siyasi riski arttı. 🔹 G-7 zirvesinden üç hafta sonra Türkiye’nin Ankara kentinde yapılacak NATO zirvesinde aynı liderler savunma harcamaları, askerî yükümlülükler ve transatlantik ittifakın geleceğini yeniden ele alacak.

Kaza 🔹 ABD Hava Kuvvetleri’ne ait bir B-52 Stratofortress bombardıman uçağı, Güney Kaliforniya’daki Edwards Hava Kuvvetleri Üssü’nden kalkış yaptıktan kısa süre sonra düştü. 🔹 Uçak, test uçuşu sırasında yerel saatle 11.20’de kaza yaptı. 🔹 Hava Kuvvetleri, ilk bulguların kazadan kurtulan olmadığını gösterdiğini açıkladı. 🔹 Yetkililer, uçakta bulunan sekiz personelin durumunu belirlemek için çalışmalarını sürdürdü. Uçak ve Kaza Detayları 🔹 Radar verileri, uçağın son anlarında dakikada 5 binden fazla fit irtifa kaybederek hızla yere çakıldığını gösterdi. 🔹 Yerel televizyon görüntülerinde pist çevresinde siyaha dönmüş ve duman çıkan kaza alanı görüldü. 🔹 Kazaya karışan B-52, test amaçlı kullanılan uçaklardan biriydi. B-52 Filosu 🔹 B-52 Stratofortress, 1950’lerden beri hizmette bulunan ve nükleer silah taşıma kapasitesine sahip stratejik bombardıman uçakları arasında yer alıyor. 🔹 ABD Hava Kuvvetleri envanterinde yaklaşık 70 adet B-52 bulunuyor ve bunların büyük bölümü Louisiana ile Kuzey Dakota’daki üslerde konuşlu durumda. 🔹 Hava Kuvvetleri, motor ve kanat modernizasyonları sayesinde B-52 filosunu yaklaşık 100 yıl hizmette tutmayı planlıyor. Hava Kuvvetleri Üzerindeki Baskı 🔹 ABD Hava Kuvvetleri son aylarda İran’a yönelik askerî operasyonları desteklemek amacıyla Orta Doğu’ya savaş uçakları, bombardıman uçakları ve yakıt ikmal tankerleri sevk etti. 🔹 Mart ayında Irak üzerinde iki KC-135 yakıt ikmal uçağının havada çarpışması sonucu altı ABD askeri hayatını kaybetmişti. 🔹 Emekli Korgeneral Dave Deptula, ABD Hava Kuvvetleri’nin tarihindeki en yaşlı ve en küçük filosuna sahip olduğunu söyledi. 🔹 B-52 filosu, yeni nesil B-21 hayalet bombardıman uçakları hizmete girse de görev yapmaya devam edecek.

Beyaz Saray ile Gerilim 🔹 Trump yönetimi, Anthropic’in en gelişmiş yapay zekâ modeli Mythos’u çevrimdışı bırakmasını istemeden haftalar önce şirkete ihracat kısıtlamaları uygulamayı değerlendirmeye başladı. 🔹 Anthropic, yönetime Mythos’a erken erişim sağlayacak 111 kuruluşun listesini sundu ve liste onaylandı. 🔹 Şirket daha sonra yaklaşık 50 ek kuruluşun da erişim aldığını açıkladı. 🔹 Yönetim, yeni alıcıların günlerce açıklanmaması üzerine teknolojiye erişimi geri almak için ihracat kontrollerini değerlendirmeye başladı. Güvenlik Endişeleri 🔹 Yönetim, erişim alan kuruluşlardan birinin Çin bağlantıları bulunduğundan şüphelenilen Güney Koreli bir telekomünikasyon şirketi olduğunu tespit etti. 🔹 Anthropic, söz konusu şirketin Mythos erişimini iptal etti. 🔹 Yetkililer, yaşanan olayın şirketin hassas teknolojileri koruma kapasitesine duyulan güveni ciddi şekilde zedelediğini söyledi. 🔹 Amazon’un geçen hafta Mythos’ta bir güvenlik açığı bildirmesi, yönetimin ihracat kontrollerini uygulama kararını hızlandırdı. Yönetimin Yaklaşımı 🔹 Trump yönetimi, Anthropic’i modeli piyasaya sürülmesinden üç gün sonra geri çekmeye zorlayan ihracat kontrollerini uyguladı. 🔹 Yönetim, Mythos’a erişen tüm tarafların tam olarak tespit edilmesi ve Fable projesindeki güvenlik önlemlerinin güçlendirilmesi halinde yaptırımları kaldırmayı planlıyor. 🔹 Yönetim, Anthropic’in diğer ürünleri veya diğer yapay zekâ şirketlerine karşı benzer adımlar atmayı planlamıyor. Sektörde Tepkiler 🔹 Siber güvenlik uzmanları, teknoloji yöneticileri ve yatırımcılar yönetimin müdahalesine karşı çıkarak güvenlik araştırmalarının ürünleri yasaklamak yerine geliştirmek için kullanılması gerektiğini savundu. 🔹 Bazı uzmanlar, ani ihracat kontrollerinin ABD yapay zekâ teknolojilerine yönelik küresel güveni zayıflatabileceği uyarısında bulundu. 🔹 Anthropic ile Trump yönetiminin bazı yapay zekâ danışmanları arasında düzenleme politikaları konusunda uzun süredir görüş ayrılıkları bulunuyordu. 🔹 David Sacks, yönetimin ihracat kontrolü kararını isteksiz şekilde aldığını ve sorunun çözümünün Anthropic’in atacağı adımlara bağlı olduğunu söyledi.

İsrail’de Tepkiler 🔹 Donald Trump’ın ABD ile İran arasında sağladığı anlaşma, İsrail’de hem iktidar hem de muhalefet çevrelerinde sert eleştirilerle karşılandı. 🔹 Anlaşma, İran yönetimine yeniden güç kazandıracağı ve İran tehdidini ortadan kaldırmayacağı gerekçesiyle eleştirildi. 🔹 İsrail’de birçok siyasi isim, İran’ın bölgesel tehdit olmaya devam edeceğini savundu. Netanyahu’nun Tutumu 🔹 Binyamin Netanyahu, anlaşmanın Donald Trump’ın kararı olduğunu ve kendi görüşlerini Trump’a ilettiğini söyledi. 🔹 Netanyahu, İsrail’in temel önceliğinin İran’dan kaynaklanabilecek nükleer tehdidi engellemek olduğunu ifade etti. 🔹 Netanyahu, ABD ile birçok konuda aynı görüşü paylaştıklarını ancak bazı konularda farklı düşündüklerini söyledi. Lübnan ve Güvenlik Politikası 🔹 İsrailli yetkililer, Hizbullah’a yönelik operasyonlardan vazgeçmeyeceklerini ve Lübnan’dan çekilmeyeceklerini açıkladı. 🔹 Ulusal Güvenlik Bakanı Itamar Ben Gvir, Trump’ın anlaşmasının İsrail’i bağlamadığını ve ülkenin bağımsız karar vereceğini söyledi. 🔹 Maliye Bakanı Bezalel Smotrich, İsrail’in Hizbullah’a karşı askerî hareket serbestisini koruması gerektiğini savundu. 🔹 Savunma Bakanı Israel Katz, İsrail ordusunun Lübnan ve Gazze’de süresiz kalacağını açıkladı. ABD-İsrail İlişkileri 🔹 Trump ile Netanyahu arasında İran anlaşması konusunda görüş ayrılıkları ortaya çıktı. 🔹 Trump, Beyrut’a yönelik son saldırıların ardından Netanyahu’ya operasyonların durdurulması çağrısında bulundu. 🔹 İran, Katar aracılığıyla aldığı güvencelerin ardından anlaşmayı kabul ettiğini açıkladı. 🔹 İsrail’de bazı sağ görüşlü yorumcular ve siyasetçiler, Trump yönetimini anlaşma nedeniyle sert şekilde eleştirdi.

Anlaşma ve Hürmüz Boğazı 🔹 Başkan Donald Trump, Hürmüz Boğazı’nın cuma gününe kadar deniz trafiğine tamamen açılacağını söyledi. 🔹 ABD ve İranlı üst düzey yetkililer, cuma günü Cenevre’de dört aylık savaşı sona erdirecek tören için bir araya gelecek. 🔹 Trump, anlaşmanın petrol fiyatlarını savaş öncesi seviyelere döndüreceğini söyledi. 🔹 ABD’li üst düzey yetkililer, Hürmüz Boğazı’ndaki deniz trafiğinin normale dönmesinin haftalar sürebileceğini söyledi. Nükleer Başlık 🔹 Kalıcı anlaşmanın temel unsurları önümüzdeki iki ay içinde yapılacak müzakerelere bırakıldı. 🔹 Trump, İran’ın nükleer silaha sahip olmayacağını ve bunu güçlü denetim yetkileriyle kabul ettiğini söyledi. 🔹 İran’ın balistik füze programını sınırlama konusunda herhangi bir taahhüt verip vermediği netleşmedi. 🔹 İran Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü Esmaeil Baqaei, uranyum zenginleştirme hakkı ve yüksek oranda zenginleştirilmiş uranyum stokunun daha sonraki teknik görüşmelerde ele alınacağını söyledi. Tarafların Farklı Açıklamaları 🔹 ABD ve İran, mutabakat zaptının imzalandığını kabul etti ancak belgenin içeriği konusunda farklı açıklamalar yaptı. 🔹 İran Yüksek Ulusal Güvenlik Konseyi, ABD’nin İran’a yönelik deniz ablukasının pazartesi itibarıyla tamamen ve derhal sona erdiğini açıkladı. 🔹 ABD’li bir üst düzey yetkili, bölgedeki mevcut ABD askerî konuşlanmasının 60 günlük müzakereler boyunca devam edeceğini söyledi. 🔹 İranlı yetkililer, anlaşmanın imzalanmasıyla birlikte dondurulmuş varlıklardan milyarlarca dolar alacaklarını savundu; ABD’li yetkililer bu iddiayı reddetti. İsrail ve Bölgesel Boyut 🔹 İranlı yetkililer, anlaşmanın Lübnan’a yönelik İsrail saldırılarının sona ermesini de kapsadığını söyledi. 🔹 İsrail, Lübnan’daki Hizbullah hedeflerine karşı “meşru müdafaa” saldırılarını sürdüreceğini açıkladı. 🔹 İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu, İran’ın nükleer silaha sahip olmasını engellemek için ne gerekiyorsa yapacaklarını söyledi.

ABD Yönetimindeki Görüş Ayrılığı 🔹 CIA Direktörü John Ratcliffe, ABD istihbarat kurumlarının topladığı kanıtların İran’ın nihai anlaşmada ABD’nin istediği nükleer tavizleri verme isteği konusunda ciddi şüphe yarattığını söyledi. 🔹 Ratcliffe, Trump’ın üst düzey ekibindeki tek şüpheci isim olmadı. 🔹 Dışişleri Bakanı Marco Rubio ve Savunma Bakanı Pete Hegseth, pazar günü açıklanan mutabakat zaptı konusunda endişelerini ve sorularını dile getirdi. 🔹 Başkan Yardımcısı JD Vance ile ABD temsilcileri Steve Witkoff ve Jared Kushner, mutabakat zaptını destekledi. Beyaz Saray ve Karar Süreci 🔹 Trump ile danışmanları, pazar günkü açıklama öncesinde anlaşma üzerine bir dizi üst düzey toplantı yaptı. 🔹 Bir Beyaz Saray yetkilisi, “Başkan Trump her konuda tüm görüşleri dinler ancak herkes nihai karar vericinin kendisi olduğunu bilir” dedi. Mutabakatın İçeriği 🔹 Pazar günü imzalanan mutabakat zaptının nükleer unsurları, tarafların önümüzdeki 60 gün içinde daha ayrıntılı bir nükleer anlaşmaya varmasına bağlı. 🔹 14 maddelik ilk anlaşmanın tam metni henüz yayımlanmadı. 🔹 Mutabakat, ateşkesi uzatmayı ve karşılıklı rızayla uzatılabilecek 60 günlük müzakereleri başlatmayı amaçlıyor. 🔹 Anlaşma içindeki şüpheciler, İran’ın ABD şartlarında bir nükleer anlaşma imzalama ihtimalini düşük görüyor. Hürmüz Boğazı ve Dondurulmuş Varlıklar 🔹 Mutabakatın nükleer başlıkları koşullu kalırken Hürmüz Boğazı’nın kısa vadede yeniden açılması öngörülüyor. 🔹 Müzakerelerdeki en tartışmalı konulardan biri İran’ın dondurulmuş fon ve varlıklarının serbest bırakılması oldu.

Güncel Gerilim 🔹 Florence Gaub ve Jonathan Heist, NATO’nun mevcut krizinin ittifakın tarihindeki önceki anlaşmazlıklarla aynı çizgide olduğunu savundu. 🔹 Donald Trump’ın ikinci başkanlık döneminde Avrupa’nın savunma harcamalarına yönelik eleştirileri ve ABD’nin 5. Madde taahhüdüne ilişkin sorgulamaları transatlantik gerilimi artırdı. 🔹 Washington ile Avrupa arasındaki anlaşmazlıklar, Ukrayna savaşı ve ABD-İsrail’in İran savaşı nedeniyle G-7 toplantıları sırasında yeniden öne çıktı. Yük Paylaşımı 🔹 ABD’nin Avrupa’nın savunma harcamalarını yetersiz bulması NATO’nun kuruluşundan bu yana süren temel gerilimlerden biri oldu. 🔹 NATO’nun 2006 Riga zirvesinde belirlenen GSYH’nin yüzde 2’si düzeyindeki savunma harcaması hedefini 2014’te yalnızca az sayıda üye karşılıyordu. 🔹 Rusya’nın Ukrayna’yı işgali ve Trump yönetiminin baskısı, birçok Avrupa ülkesini yüzde 2 hedefine yaklaştırdı veya bu seviyenin üzerine taşıdı. İttifak Dışı Operasyonlar 🔹 NATO üyeleri, ittifak sınırları dışındaki askerî operasyonlarda Süveyş Krizi, Vietnam, Irak, Libya, Suriye ve İran başlıklarında defalarca ayrıştı. 🔹 1956 Süveyş Krizi’nde ABD, İngiltere ve Fransa’nın İsrail’le birlikte Mısır’a karşı yürüttüğü operasyona karşı çıktı. 🔹 2003 Irak işgali, NATO içinde ciddi bir bölünme yarattı ve ittifakın amacı üzerine tartışmaları yeniden başlattı. 🔹 2019’da Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron, Türkiye’nin kuzey Suriye’ye yönelik harekâtı sonrasında NATO’nun “beyin ölümü” yaşadığını söyledi. Ukrayna ve NATO’nun Geleceği 🔹 Ukrayna NATO üyesi olmadığı için ittifak 5. Madde’yi devreye sokmadı. 🔹 NATO ülkeleri, Ukrayna’ya silah, istihbarat, eğitim ve mali destek sağladı ancak desteğin kapsamı ve savaşın nihai hedefi konusunda tam uzlaşı oluşmadı. 🔹 ABD’nin Avrupa’daki bazı askerî kapasitesini azaltması, Washington’ın diğer küresel meydan okumalara yönelme eğiliminin parçası olarak konumlandı. 🔹 NATO, üyelerinin güvenlik maliyetlerini ittifaktan ayrılmanın siyasi maliyetlerinden daha ağır görmesi nedeniyle krizlere rağmen varlığını sürdürdü.

🔹 Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'ı taşıyan uçak, yaklaşan NATO Zirvesi için yenilenen Ankara Havalimanı'na ilk resmî inişi gerçekleştirdi. 🔹 Erdoğan, Türkiye'nin kırmızı-beyaz renklerini taşıyan ve dünyanın en büyük devlet VIP uçaklarından biri olan Cumhurbaşkanlığı uçağıyla havalimanına geldi. 🔹 Havalimanı, 7-8 Temmuz'da Ankara'da düzenlenecek NATO Zirvesi öncesinde resmen hizmete açıldı ve Uluslararası Hava Taşımacılığı Birliği (IATA) tarafından ANK kodu verildi. 🔹 Tesis, Cumhurbaşkanlığı Külliyesi ve NATO Zirvesi'nin düzenleneceği alana Ankara Esenboğa Havalimanı'ndan daha yakın konumda bulunuyor. 🔹 NATO liderlerinin uçaklarının bu havalimanını kullanmasıyla konvoy yolculuk sürelerinin ve güvenlik risklerinin azaltılması hedefleniyor. 🔹 Ulaştırma ve Altyapı Bakanı Abdulkadir Uraloğlu, pistin 3 bin metreye uzatıldığını ve 60 metre genişliğe çıkarıldığını açıkladı. 🔹 Havalimanı geniş gövdeli uçaklara uygun hale getirildi ve aynı anda yaklaşık 44 uçağın park edebileceği kapasite oluşturuldu. 🔹 Aydınlatma, seyrüsefer sistemleri ve diğer güvenlik altyapıları uluslararası havacılık standartlarına uygun şekilde yenilendi. 🔹 Yenileme çalışmalarıyla Ankara Esenboğa Havalimanı üzerindeki yoğunluğun azaltılması ve büyük uluslararası organizasyonlarda hava ile kara trafiğinin daha etkin yönetilmesi amaçlanıyor. 🔹 Havalimanını yapımı süren Hilal-Yıldız Projesi kapsamındaki Genelkurmay Başkanlığı ve diğer kuvvet komutanlıklarının yer alacağı askerî yerleşkeye bağlayan yeni bir yol da inşa edildi.

🔹 ABD'de Halkbank'ın İran yaptırımlarını delmesine yardım ettiği iddiasıyla yürütülen soruşturmada kilit tanık olan Rıza Zarrab'ın ceza duruşması 14 Temmuz'da New York'ta görülecek. 🔹 Türk-İranlı iş insanı Rıza Zarrab, 26 Ekim 2017'de ABD yaptırımlarını delmek için komplo kurma suçunu kabul etmişti. 🔹 Zarrab, 2017 yılında New York'ta görülen davada eski Halkbank Genel Müdür Yardımcısı Mehmet Hakan Atilla aleyhine tanıklık yaptı. 🔹 Mehmet Hakan Atilla, İran'ın ABD yaptırımlarını aşmasına yardım etmekten suçlu bulunmuştu. 🔹 ABD, 2019 yılında Halkbank hakkında İran yaptırımlarının delinmesine yardım ettiği iddiasıyla dava açtı. Halkbank suçlamaları reddetti. 🔹 ABD savcıları mart ayında Halkbank ile davanın düşürülmesini öngören bir anlaşmaya vardıklarını açıkladı. Anlaşma kapsamında bankanın İran'a fayda sağlayacak işlemleri engellemesi ve bazı koşulları yerine getirmesi öngörülüyor. 🔹 Anlaşma haberinin ardından Halkbank hisseleri Borsa İstanbul'da güçlü yükseliş kaydetti. 🔹 Davaya bakan Yargıç Richard Berman, bankanın anlaşma şartlarına uyumunu gösterebilmesi için davayı 90 gün süreyle erteledi. 🔹 Yargıç Berman, savcıların Halkbank hakkındaki davanın düşürülmesi talebini değerlendirmek üzere 17 Haziran'da duruşma yapacak.

Genişleyen soruşturmalar 🔹 Türkiye'de muhalefet partilerine yönelik yargı süreçleri komedyenleri, müzisyenleri, sosyal medya fenomenlerini ve iş dünyası temsilcilerini de kapsayacak şekilde genişliyor. 🔹 Savcılıklar; dini değerleri aşağılama, kamu görevlilerine hakaret, devlet kurumlarını küçümseme ve yanıltıcı bilgi yayma gibi suçlamalarla çok sayıda kişi hakkında işlem yürütüyor. Kültür ve ifade özgürlüğü tartışmaları 🔹 Komedyen Tuba Ulu, Osmanlı Padişahı Kanuni Sultan Süleyman hakkında yaptığı bir espri nedeniyle gözaltına alındı ve hakkında üç yıla kadar hapis istemiyle dava açıldı. 🔹 Başörtüsüyle paylaştığı video nedeniyle şarkıcı Murat Övüç hakkında dava açıldı ve dini değerleri aşağılama suçundan mahkûmiyet kararı verildi. 🔹 Bir YouTube yarışma programının sunucusu ve programa katılan bir konuk, alkolle ilgili yapılan mizah nedeniyle hapis cezasına çarptırıldı. 🔹 LeMan dergisinin bazı çalışanları yayımlanan bir karikatür nedeniyle gözaltına alındı ve derginin ilgili sayısına el konuldu. Siyaset ve yargı 🔹 İstanbul Büyükşehir Belediye Başkanı Ekrem İmamoğlu hakkındaki davalar sürerken, Cumhuriyet Halk Partisi'nin iç yapısı da mahkeme kararlarıyla yeniden şekillendi. 🔹 Bloomberg'e göre hükümet, yargı mekanizmasını kullanarak muhalif kesimler üzerindeki baskıyı artırıyor ve ifade alanını daraltıyor. İş dünyası ve sosyal medya 🔹 TÜSİAD'ın eski yöneticileri Ömer Aras ve Orhan Turan, gazeteci ve siyasetçilere yönelik operasyonları eleştirmelerinin ardından kısa süre gözaltına alındı ve haklarında dava açıldı. 🔹 Zorlu Holding'in eski CEO'su Cem Köksal, Ramazan ayıyla ilgili şirket içi yazışmalar nedeniyle soruşturmaya uğradı ve daha sonra beraat etti. 🔹 Polis operasyonlarıyla ilgili sosyal medya paylaşımı yapan bazı beyaz yakalı çalışanlar gözaltına alındı, bazıları işlerini kaybetti ve bir kısmı tutuklu kaldı. Resmî açıklamalar 🔹 Adalet Bakanlığı, yargının bağımsız ve tarafsız şekilde hareket ettiğini, yalnızca kanunlarda suç olarak tanımlanan fiiller hakkında işlem yapıldığını ve ifade özgürlüğü kapsamındaki düşünceler nedeniyle soruşturma yürütülmediğini açıkladı.

Anlaşma ve hedefler 🔹 ABD Başkanı Donald Trump, İran ile varılan anlaşmanın Hürmüz Boğazı'nı yeniden açacağını ve Orta Doğu'ya barış ile güvenlik getireceğini söyledi. 🔹 Anlaşmanın, Trump'ın savaşın başında ilan ettiği İran'ın askeri kapasitesini yok etme, nükleer programını sona erdirme ve ülke yönetimini değiştirme hedeflerini henüz gerçekleştirmediği belirtiliyor. 🔹 İran'ın nükleer programı, anlaşma kapsamında çözüme kavuşmadı ve önümüzdeki 60 gün boyunca yapılacak müzakerelere bırakıldı. Nükleer müzakereler 🔹 Trump, İran'ın nükleer silaha hiçbir şekilde sahip olmayacağını söylerken, uranyum zenginleştirme faaliyetlerine ilişkin nihai düzenlemelerin henüz kararlaştırılmadığını kabul etti. 🔹 İran ile ABD'nin nükleer konularda ayrıntılı müzakereleri önümüzdeki 60 günlük süreçte yürütmesi planlanıyor. 🔹 İran yönetimi, uranyum zenginleştirme hakkından vazgeçmeyeceği yönündeki tutumunu koruyor. Savaşın sonuçları 🔹 Çatışmalar aylarca sürdü ve binlerce İranlı sivil ile 13 ABD askeri hayatını kaybetti. 🔹 İran yönetimi, askeri ve diplomatik baskılara rağmen nükleer programını sürdürme hedefinden geri adım atmadı. 🔹 İran, Jared Kushner ve Steve Witkoff ile yürütülen temaslarda uranyum zenginleştirme hakkını koruma konusunda ısrarcı oldu. Anlaşmaya yönelik değerlendirmeler 🔹 Eski ABD'nin İsrail Büyükelçisi Daniel Shapiro, nükleer konularda henüz gerçek bir anlaşma bulunmadığını ve İran'ın müzakereleri uzatabileceğini söyledi. 🔹 Shapiro, ABD'nin Hürmüz Boğazı'nın yeniden açılması karşılığında İran'a yaptırım kolaylığı sağlayabileceği yönünde endişelerini dile getirdi. 🔹 Trump yönetimi, İran'ın taahhütlerini yerine getirmeden yaptırımların kaldırılmayacağını ve dondurulmuş varlıkların serbest bırakılmayacağını açıkladı. Uluslararası tepkiler 🔹 Almanya Başbakanı Friedrich Merz, diplomatik ilerlemeyi küresel ekonomi ve Orta Doğu güvenliği açısından olumlu bir adım olarak değerlendirdi. 🔹 İsrail'in anlaşmaya mesafeli yaklaştığı ve nihai uzlaşının sağlanamaması halinde Trump'ın İran'a yönelik askeri operasyonları yeniden başlatabileceğini söylediği aktarıldı. 🔹 Cumhuriyetçi Senatör Lindsey Graham, İran'ın anlaşmayı ABD'den farklı yorumladığını belirterek nükleer müzakereleri yakından izleyeceğini ifade etti. 🔹 ABD Başkan Yardımcısı JD Vance, anlaşma çerçevesinin Washington'a müzakere sürecinde avantaj sağladığını ancak çözülmesi gereken önemli ayrıntılar bulunduğunu söyledi.

Diplomatik temaslar 🔹 Dışişleri Bakanı Hakan Fidan, salı ve çarşamba günü Moskova'da Rusya Dışişleri Bakanı Sergey Lavrov ve Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin ile görüşecek. 🔹 Ziyaret, Türkiye'nin 7-8 Temmuz'da NATO Zirvesi'ne ev sahipliği yapmasından önce gerçekleştirilecek. 🔹 Türkiye, Rusya ile Ukrayna arasında görüşmelere ev sahipliği yapma teklifini yeniden gündeme getirecek. Ukrayna ve Karadeniz 🔹 Hakan Fidan, Karadeniz'de gerilimin daha fazla tırmanmaması gerektiği mesajını verecek. 🔹 Türkiye, limanlar ve enerji altyapısını kapsayan sınırlı bir ateşkes önerisini yeniden iletecek. 🔹 Son aylarda Ukrayna ve Rusya, Türkiye'nin kuzey kıyıları yakınlarında tankerleri hedef alan insansız hava aracı saldırıları nedeniyle birbirlerini suçladı. 🔹 Ukraynalı bir yetkili, Kiev yönetiminin Türkiye'nin ikili görüşmelere ev sahipliği yapma teklifini memnuniyetle karşılayacağını söyledi. 🔹 Kiev, Türkiye ile özellikle savunma sanayiinde ortak üretim dahil daha derin iş birliği hedefliyor. Güney Kafkasya 🔹 Hakan Fidan, Güney Kafkasya'daki son gelişmeleri de Rus yetkililerle ele alacak. 🔹 Ermenistan Başbakanı Nikol Paşinyan'ın seçim zaferinin ardından Erivan ile Azerbaycan arasında yürütülen barış süreci görüşmelerde gündem maddeleri arasında yer alacak. 🔹 Ermenistan ile Azerbaycan arasında sağlanacak olası bir anlaşmanın Türkiye ile Ermenistan arasındaki normalleşme sürecini hızlandırabileceği değerlendiriliyor.

🔹 Dışişleri Bakanı Hakan Fidan, İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi ile yaptığı telefon görüşmesinde, İran ile ABD arasında savaşı durdurmaya yönelik anlaşmanın ardından yapılacak yeni görüşmelerden olumlu sonuçlar çıkmasını umut ettiklerini söyledi. 🔹 Hakan Fidan, anlaşmayı sekteye uğratabilecek provokasyonlara karşı uyarıda bulundu. 🔹 Türkiye, bölgesel barış çabalarını desteklemeyi sürdüreceğini bildirdi. 🔹 Abbas Arakçi, müzakere sürecindeki katkıları nedeniyle Türkiye'ye teşekkür etti.

Demiryolu projesi 🔹 Türkiye ile Suudi Arabistan, Ürdün ve Suriye üzerinden iki ülkeyi birbirine bağlayacak bir demiryolu hattını gelecek üç ila dört yıl içinde hayata geçirmeyi hedefliyor. 🔹 Ulaştırma Bakanı Abdulkadir Uraloğlu, projeye ilerleyen aşamalarda diğer Körfez ülkelerinin de katılacağını açıkladı. 🔹 Proje, Ankara ile Riyad arasında geçen hafta lojistik iş birliği ve demiryolu sektörünü kapsayan mutabakat zaptı kapsamında planlanıyor. Güzergâh ve kapsam 🔹 İlk aşamada demiryolu hattı üzerinden Suudi Arabistan, Türkiye, Ürdün, Suriye ve Avrupa arasında yük, petrol, doğal gaz ve yolcu taşımacılığı yapılması planlanıyor. 🔹 Bir sonraki aşamada Birleşik Arap Emirlikleri, Kuveyt, Katar, Umman ve muhtemelen Yemen'in de projeye dahil edilmesi öngörülüyor. 🔹 Riyad'dan hareket eden trenlerin Ürdün ve Suriye üzerinden Türkiye'ye ulaşması ve bu koridor aracılığıyla Avrupa'ya her türlü yükün taşınması hedefleniyor. Altyapı durumu 🔹 Suudi Arabistan tarafında demiryolu hattı Ürdün sınırına kadar tamamlandı. 🔹 Türkiye tarafında ise İslahiye, Kilis ve Gaziantep arasındaki bağlantılar tamamlandı. 🔹 Suriye ile Ürdün arasında yaklaşık 400 kilometrelik demiryolu eksikliği bulunuyor. 🔹 Türkiye ile Suriye'nin Halep kenti arasındaki hattın yeniden inşası için yaklaşık 100 milyon dolarlık yatırım planlanıyor ve böylece Şam'a doğrudan demiryolu bağlantısı kurulması hedefleniyor. Beklenen kullanım alanları 🔹 Uraloğlu, İran savaşı nedeniyle Hürmüz Boğazı'nda yaşanan aksaklıkların gelecekte oluşturabileceği sorunların bu hat sayesinde hafifletilebileceğini söyledi. 🔹 Demiryolu hattının ticari taşımacılığın yanı sıra hac ibadetine giden yolcular tarafından da kullanılabileceği belirtildi. 🔹 Projenin finansman modeli için ayrı bir mali plan hazırlanacağı ifade edildi.

🔹 Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ı taşıyan uçak, Ankara’da NATO zirvesi için yenilenen havalimanına ilk resmî inişi gerçekleştirdi. 🔹 Erdoğan, Türkiye'nin kırmızı-beyaz renklerini taşıyan ve dünyanın en büyük devlet VIP uçaklarından biri olan Cumhurbaşkanlığı uçağıyla havalimanına geldi. NATO zirvesi hazırlıkları 🔹 Uluslararası Hava Taşımacılığı Birliği (IATA) tarafından ANK kodu verilen havalimanı, 7-8 Temmuz'da Ankara'da düzenlenecek NATO zirvesi öncesinde resmen hizmete açıldı. 🔹 Havalimanı, Cumhurbaşkanlığı Külliyesi'ne Ankara Esenboğa Havalimanı'ndan daha yakın konumda bulunuyor. 🔹 NATO liderlerinin uçaklarının bu havalimanını kullanmasıyla konvoyların yolculuk süresinin ve güvenlik risklerinin azaltılması hedefleniyor. Altyapı çalışmaları 🔹 Ulaştırma Bakanı Abdulkadir Uraloğlu, pistin 3 bin metreye uzatıldığını ve 60 metre genişliğe çıkarıldığını açıkladı. 🔹 Havalimanı geniş gövdeli uçakları kabul edecek şekilde modernize edildi. 🔹 Apron kapasitesi yaklaşık 44 uçağın park edebileceği seviyeye yükseltildi. 🔹 Aydınlatma, seyrüsefer sistemleri ve diğer uçuş güvenliği altyapıları uluslararası havacılık standartlarına uygun şekilde yenilendi. Stratejik kullanım 🔹 Yenilenen havalimanının Ankara Esenboğa Havalimanı üzerindeki yoğunluğu azaltması ve büyük uluslararası organizasyonlarda hava ile kara trafiğinin daha etkin yönetilmesine katkı sağlaması amaçlanıyor. 🔹 Uraloğlu, havalimanını yapımı süren ve Türk Silahlı Kuvvetleri komutanlıklarını bünyesinde toplayacak Pentagon benzeri Ay-Yıldız Projesi kampüsüne bağlayan yeni bir kara yolunun da inşa edildiğini açıkladı.

G7 zirvesi öncesi yeni yaklaşım 🔹 G7 zirvesi için Fransa'nın Évian-les-Bains kentine gelecek ABD Başkanı Donald Trump'ı, Washington'a karşı daha bağımsız hareket etmeye hazırlanan müttefikler karşılayacak. 🔹 Avrupa'daki birçok lider, Trump dönemini geçici bir istisna değil, uluslararası düzeni kalıcı biçimde değiştiren bir süreç olarak görmeye başladı. 🔹 Avrupa ülkeleri, ABD'nin daha az öngörülebilir bir ortak olduğu ve Avrupa'nın Washington'u daha az takip ettiği bir geleceğe hazırlanıyor. Avrupa'nın stratejik yönelimi 🔹 Avrupa liderleri ABD'nin askeri gücüne ve NATO içindeki merkezi rolüne rağmen kendi savunma kapasitesini artırma seçeneklerini değerlendiriyor. 🔹 İran savaşı, Avrupa başkentlerinde ABD kararlarının küresel etkilerine yönelik rahatsızlığı artırdı. 🔹 G7 liderlerinin birçoğu ABD'nin genel hedeflerini paylaşsa da Washington'dan gelen baskılara karşı daha fazla direnç göstermeye hazırlanıyor. Macron'un yaklaşımı 🔹 Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron, Avrupa'nın stratejik bağımsızlığını güçlendirmesi gerektiğini savunmayı sürdürüyor. 🔹 Macron, Avrupa'nın kendi çıkarlarını koruyabilecek ve gerektiğinde ABD'den bağımsız hareket edebilecek kapasiteye ulaşması gerektiğini dile getirdi. 🔹 Buna rağmen Macron, Trump ile ilişkileri korumaya çalışırken Versailles Sarayı'nda özel bir akşam yemeği düzenlemeyi planlıyor. Trump yönetiminin mesajı 🔹 Beyaz Saray yetkilileri, Trump'ın Avrupa ülkelerinin kendi savunmalarında daha fazla sorumluluk üstlenmesini istemeye devam edeceğini açıkladı. 🔹 ABD yönetimi, Washington'ın dünyanın her bölgesinde tek başına lider rolünü üstlenemeyeceğini ve Avrupa'nın daha fazla yük paylaşması gerektiğini savunuyor. Avrupa liderlerinin dengesi 🔹 İran savaşı sonrasında birçok Avrupalı siyasetçi ABD politikalarından ve Trump ile yakın görünmekten daha temkinli davranmaya başladı. 🔹 İtalya Başbakanı Giorgia Meloni dahil Trump'a yakın görülen bazı liderler için de ABD ile yakın ilişki siyasi açıdan daha hassas hale geldi. 🔹 İngiltere Başbakanı Keir Starmer ise İran konusundaki görüş ayrılıkları nedeniyle Trump ile ilişkilerinde zor bir dönem geçiriyor ve hükümeti Avrupa ile iş birliğini artırıyor. NATO gündemi 🔹 G7 zirvesinin ardından üç hafta sonra Ankara'da yapılacak NATO zirvesinde savunma harcamaları, askeri yük paylaşımı ve transatlantik ittifakın geleceği yeniden ele alınacak. 🔹 Avrupa liderleri, kamuoyundaki bağımsızlık söylemleri ile Trump yönetimiyle yürütülen özel diplomasi arasında denge kurmaya çalışıyor.

C bakım süreci 🔹 Çin'in yerli yolcu uçağı C919, ilk ticari uçuşundan üç yıl sonra kapsamlı "C bakım" sürecine girdi. 🔹 Filodaki uçaklar aşamalı olarak hizmet dışına alınarak ayrıntılı güvenlik kontrollerinden geçiriliyor. 🔹 China Southern Airlines, C919 filosunun ilk C bakımını mayıs sonunda tamamladı. 🔹 Bakım süreci üç hafta sürdü ve 6 bin adam/saatlik çalışma gerektirdi. 🔹 Kontroller kapsamında birçok sistem tek tek incelenirken bazı parçalar test amacıyla gövdeden söküldü. Bakımın önemi 🔹 C bakımı, Çin ve Batılı havacılık otoritelerinin kullandığı A, B, C ve D bakım hiyerarşisindeki en kapsamlı ikinci kontrol aşamasını oluşturuyor. 🔹 Bu kontroller genellikle 18-24 ayda bir veya 4.000-6.000 uçuş saati ya da çevrimi sonrasında gerçekleştiriliyor. 🔹 China Southern, China Eastern ve Air China'ya teslim edilen ilk C919 uçakları bu bakım eşiğine ulaştı. 🔹 Emekli bakım uzmanı Chen Jie, ilk C bakımlarının uçağın dayanıklılığı, güvenliği ve performansı hakkında gelecekteki tasarım ve üretim geliştirmeleri için önemli veriler sağlayacağını söyledi. 🔹 Chen Jie, bazı parçaların aşınma hızının ilk üretim serisinin kalite seviyesi hakkında önemli göstergeler sunabileceğini ifade etti. Avrupa sertifikasyonu 🔹 C bakımları, Avrupa Birliği Havacılık Emniyeti Ajansı'nın (EASA) C919 için yürüttüğü sertifikasyon incelemesiyle aynı döneme denk geliyor. 🔹 EASA, uçağın tasarımını ve operasyonel performansını inceleyerek Avrupa pazarına giriş için gerekli uçuşa elverişlilik değerlendirmesini sürdürüyor. 🔹 Chen Jie, EASA'nın C bakım raporlarına erişmek isteyeceğini ve bu verilerin yıllardır devam eden sertifikasyon sürecine katkı sağlayacağını belirtti. 🔹 Büyük bir teknik sorun tespit edilmemesi halinde Comac'ın Avrupa sertifikasyon sürecini hızlandırmak için daha güçlü bir konuma gelebileceği değerlendiriliyor. C919 programı 🔹 Boeing ve Airbus'ın dar gövdeli uçaklarına alternatif olarak geliştirilen C919, Pekin'in küresel sivil havacılık pazarında rekabet etme hedefinin önemli projelerinden biri olarak görülüyor. 🔹 Comac verilerine göre C919, Mayıs 2023'te hizmete girmesinden bu yana 23 şehir arasında 5 milyondan fazla yolcu taşıdı. 🔹 Ocak ayında EASA pilotlarının Şanghay'da C919 ile test uçuşlarına başladığı belirtilmişti.

Yeni uygulama 🔹 Vietnam, 1 Temmuz'dan itibaren ülkeye giriş yapacak yolcular için sağlık beyanı doldurma zorunluluğu getirecek. 🔹 Yolcuların sağlık formunu ülkeye girişten en fazla yedi gün önce tamamlaması gerekecek. 🔹 Yetkililer gerekli görmeleri halinde aşı belgesi talep edebilecek veya ek sağlık kontrolleri yapabilecek. 🔹 Sağlık kontrollerinin bazı durumlarda iki saate kadar sürebileceği belirtildi. Havaalanlarındaki yoğunluk 🔹 Yeni uygulama, uzun kuyruklarla mücadele eden Vietnam havaalanlarında giriş işlemlerini daha da yavaşlatabilir. 🔹 AirHelp verilerine göre Vietnam, bu yıl dünyanın en kötü performans gösteren 10 havaalanı arasında üç havalimanıyla yer aldı. 🔹 Uzun bekleme süreleri ziyaretçiler ve işletmeler açısından önemli bir sorun oluşturuyor. Turizmde rekor büyüme 🔹 Fitch Solutions BMI, Vietnam'ın bu yıl 23,2 milyon yabancı ziyaretçi ağırlayacağını ve 2025'teki 21,2 milyonluk rekoru aşacağını öngörüyor. 🔹 Yabancı turist sayısının 2030 yılına kadar 29 milyona ulaşması bekleniyor. 🔹 Turizmdeki artış, havaalanı kapasitesi üzerindeki baskıyı önemli ölçüde artırıyor. Turist profili değişiyor 🔹 Ukrayna savaşı sonrası birçok Avrupa ülkesinin Rus vatandaşlarına yönelik vize kısıtlamaları getirmesiyle Rus turistlerin önemli bölümü Vietnam'a yöneldi. 🔹 Japonya ile yaşanan gerilimler ve Tayland'daki istikrarsızlık nedeniyle Çinli turistlerin de Vietnam'a ilgisi arttı. 🔹 BMI, Rus turistlerin en hızlı büyüyen ziyaretçi grubu olduğunu belirtti ve Ho Chi Minh kentinin esprili şekilde "Saigongrad" olarak anıldığını ifade etti. 🔹 Yılın ilk beş ayında Vietnam'a 617 bin 851 Rus turist geldi ve bu sayı 2025 yılının tamamındaki seviyeye yaklaştı. 🔹 Nha Trang, Phu Quoc ve Da Nang gibi sahil destinasyonlarına doğrudan uçuşlar artırıldı. 🔹 Çin, Vietnam'ın en büyük yabancı turist kaynağı haline geldi. Gerekçe 🔹 Vietnam hükümeti, yeni uygulamanın Ebola ve Nipah virüsü gibi küresel sağlık risklerine karşı bulaşıcı hastalıkların yayılmasını önlemeyi amaçladığını açıkladı. 🔹 Sağlık beyanı zorunluluğu ülkeden çıkış yapan yolcular için de uygulanacak. 🔹 Turizmde pandemi öncesi seviyelere dönüşün ardından altyapı ve idari darboğazlar daha görünür hale gelirken, iş dünyası havaalanlarındaki yoğunluğun yatırımları olumsuz etkilediği uyarısında bulunuyor.

Yeni altyapı adımları 🔹 Singapur, değerli metaller ticaretinde küresel bir merkez olma hedefi kapsamında yıl sonuna kadar ülkede depolanan altınlar için tezgâh üstü (OTC) takas sistemi kuracak. 🔹 Bankalar arası altın işlemlerinin gelecek yıl hız kazanması bekleniyor. 🔹 Yeni sistemde finans kuruluşları alıcı ile satıcı arasında işlem yöneticisi olarak görev alacak ve karşı taraf riskini azaltacak. 🔹 DBS, OCBC, UOB, Deutsche Bank, ICBC Standard Bank ve J.P. Morgan takas sistemi üyeleri olarak belirlendi. Düzenlemeler ve depolama kapasitesi 🔹 Başbakan Yardımcısı Gan Kim Yong, altın piyasasına yönelik adımların Singapur'un küresel sermaye ve fiziksel ticaret merkezi rolünü güçlendirmeyi amaçladığını söyledi. 🔹 Singapur Para Otoritesi (MAS), yatırım fonlarının vergi teşviklerinden yararlanabilmesi için uygulanan yüzde 5 değerli metal sınırını kaldıracak. 🔹 Düzenleme sayesinde fonlar ve aile ofisleri fiziksel altına daha esnek şekilde yatırım yapabilecek. 🔹 MAS, ekim ayında kendi altın saklama hizmetini başlatacak ve 2.000 tonun üzerindeki ticari depolama kapasitesini destekleyecek. 🔹 MAS ayrıca yabancı merkez bankaları ve egemen varlık fonlarının altın varlıklarını yönetebileceği altın hesapları sunacak. Bölgesel rekabet 🔹 Singapur'un hamlesi, Hong Kong'un da altın ticareti ve depolama merkezi olma yönündeki girişimleriyle aynı döneme denk geldi. 🔹 Hong Kong yönetimi ocak ayında Şanghay Altın Borsası ile merkezi altın takas sistemi kurulmasına yönelik anlaşma imzaladı. 🔹 Hong Kong'un üç yıl içinde 2.000 tonun üzerinde altın depolama kapasitesine ulaşması hedefleniyor. Altın piyasası 🔹 İran savaşı sonrasında yükselen enerji fiyatları ve enflasyon endişeleri nedeniyle altın fiyatlarında son aylarda sert dalgalanmalar yaşandı. 🔹 Altın vadeli kontratları yılın başında ons başına 5.300 doların üzerine çıkarken geçen hafta 4.100-4.200 dolar aralığında işlem gördü. 🔹 ABD ile İran arasında açıklanan barış çerçevesinin ardından altın fiyatları pazartesi günü yüzde 2'nin üzerinde yükseldi. 🔹 Saxo Baş Yatırım Stratejisti Charu Chanana, düşen petrol fiyatlarının enflasyon baskısını azaltmasının ve zayıflayan doların altını desteklediğini, ancak hareketin güçlü bir yükselişten ziyade rahatlama kaynaklı bir tepki olduğunu söyledi. Bankaların yeni ürünleri 🔹 DBS, müşterilerinin mobil uygulama üzerinden dijital olarak fiziksel altın alıp satmasına ve saklamasına imkân sağlayan hizmet başlattı. 🔹 OCBC, mart ayında Singapur'da depolanan fiziksel altına dayalı bir borsa yatırım fonunu yatırımcılara sunmaya başladı. 🔹 OCBC ayrıca kurumsal ve yüksek varlıklı müşterilerine fiziksel altın alım, satım ve yerel kasalarda saklama hizmeti vermeye başladı.

Anlaşmanın nükleer boyutu 🔹 ABD Başkanı Donald Trump, İran'ın uranyum zenginleştirmeyi durdurmayı kabul ettiğini söyledi ancak sürenin ne kadar olacağı ve ayrıntılar henüz kesinleşmedi. 🔹 İran'ın nükleer programına ilişkin ayrıntılar, tarafların cuma günü imzalaması planlanan mutabakatın ardından başlayacak 60 günlük müzakerelerde ele alınacak. 🔹 Anlaşma metni yayımlanmadığı için taraflar farklı yorumlar yapıyor ve İran'ın hangi taahhütleri üstlendiği netlik kazanmış değil. 🔹 Trump, İran'ın 20 yıl boyunca uranyum zenginleştirmesini durdurmasını isterken İran'ın yaklaşık 10 yıllık bir süre talep ettiği bildiriliyor. 🔹 Trump, 15 yıllık bir durdurma süresine de sıcak bakabileceğini söyledi ancak izin verilecek zenginleştirme oranının ne olacağını açıklamadı. Uranyum stokları ve denetim 🔹 İran, yüzde 60 saflıkta zenginleştirilmiş 440 kilogram uranyum stokunun yarısından vazgeçmeyi, kalan kısmı ise yalnızca sivil kullanım için uygun seviyelere seyreltebilmeyi prensipte kabul etti. 🔹 Seyreltme işleminin nasıl yapılacağı, kim tarafından yürütüleceği ve hangi denetim mekanizmalarının uygulanacağı ilerleyen müzakerelerde belirlenecek. 🔹 İran'ın diğer zenginleştirilmiş uranyum stokları ile gelişmiş santrifüjlerinin geleceği de henüz karara bağlanmadı. Uzmanların değerlendirmeleri 🔹 İran'ın nükleer teknoloji konusundaki bilimsel birikiminin ortadan kaldırılamayacağı ve ülkenin geçmişte gizli zenginleştirme tesisleri kurduğu belirtiliyor. 🔹 Eski ABD'nin İsrail Büyükelçisi Daniel Shapiro, mevcut durumda yalnızca yüksek derecede zenginleştirilmiş uranyum ve zenginleştirme moratoryumu konusunda müzakere sürecine girildiğini söyledi. 🔹 Eski İran müzakerecisi Robert Malley, nükleer programın geleceği, zenginleştirilmiş uranyum stokları ve yaptırımların kaldırılması gibi temel konuların savaş öncesine kıyasla daha zor çözülebileceğini ifade etti. Güven sorunu ve anlaşmazlıklar 🔹 İran Dışişleri Bakanlığı, 60 günlük müzakere sürecinin başlamasının savaşın sona ermesi, ablukanın kaldırılması ve İran varlıklarının serbest bırakılması şartlarına bağlı olduğunu açıkladı. 🔹 Uzmanlar, Washington ile Tahran arasında derin bir güvensizlik bulunduğunu ve bunun müzakereleri zorlaştırabileceğini belirtiyor. 🔹 İran, geçici askıya alma döneminden sonra uranyum zenginleştirme hakkını korumakta ısrar ediyor. 🔹 İran, balistik füze programını ve Hizbullah, Hamas ile Husiler gibi bölgesel müttefiklerine verdiği desteği sürdürme niyetini de koruyor. 🔹 İran'ın gelecekte dilediği zaman Hürmüz Boğazı'nı yeniden kapatma kapasitesini elinde bulundurmaya devam edeceği değerlendiriliyor.

Çin'in petrol talebindeki düşüş 🔹 Çin, İran savaşının başlamasından üç ay sonra petrol ithalatını önemli ölçüde azalttı ve küresel petrol fiyatlarındaki yükselişi sınırlayan başlıca etkenlerden biri oldu. 🔹 Savaş öncesinde günlük ortalama 11,6 milyon varil petrol ithal eden Çin'in dış alımları mayıs ayında günlük 8 milyon varilin altına inerek son sekiz yılın en düşük seviyesine geriledi. 🔹 ABD ile İran arasında çerçeve anlaşmasına varılmasının ardından petrol fiyatları yeniden gerilese de analistler Çin'in küresel petrol piyasası üzerindeki etkisinin devam edeceğini değerlendiriyor. Küresel enerji piyasası 🔹 ABD ve İsrail'in İran'a yönelik askeri operasyonlarının ardından dünya petrol arzı günlük 14 milyon varilden fazla azaldı. 🔹 Kriz sırasında birçok ülkede yakıt tüketimi düştü, elektrik kesintileri uygulandı ve havayolları jet yakıtı tasarrufu için uçuşlarını azalttı. 🔹 ABD üretimini rekor seviyelere çıkardı, bazı petrol sevkiyatları kara boru hatları ve alternatif yöntemlerle devam etti. Çin'in enerji stratejisi 🔹 Çin, büyük petrol rezervlerini kullanarak rafineri üretimini azalttı ve enerji ihtiyacında kömür kullanımını artırdı. 🔹 Çin'in geniş petrol stokları, ülkenin uluslararası piyasadan yüksek fiyatla alım yapmak yerine rezervlerini kullanmasına imkân sağladı. 🔹 Analistler, Çin'in mevcut ticari stoklarından önümüzdeki iki ay boyunca günlük yaklaşık 1 milyon varil çekebileceğini öngörüyor. 🔹 Çin'in resmi stratejik petrol rezervinin yaklaşık 1,23 milyar varil seviyesinde olduğu belirtiliyor. Temiz enerji etkisi 🔹 Çin'in son yıllarda rüzgâr, güneş enerjisi ve elektrikli araç yatırımlarını hızla artırması petrol talebinin azalmasına katkı sağladı. 🔹 Çin, dünyanın geri kalanının toplamından yaklaşık iki kat fazla rüzgâr ve güneş enerjisi kapasitesi işletiyor. 🔹 Ülkede elektrikli araçların yaygınlaşması benzin tüketimini önemli ölçüde düşürdü. 🔹 Yüksek hızlı demiryolu ağının genişlemesi de ulaşım kaynaklı petrol tüketiminin azalmasına katkı sağladı. Geleceğe yönelik beklentiler 🔹 Uzmanlar, Çin'in rezervlerinin sonsuza kadar yeterli olmayacağını ve Hürmüz Boğazı uzun süre kapalı kalırsa petrol ithalatını yeniden artırmak zorunda kalacağını belirtiyor. 🔹 Çin'in yeniden yüksek miktarda petrol alımına başlamasının küresel petrol fiyatlarında yeni bir yükseliş sinyali oluşturabileceği değerlendiriliyor.

Karar ve ilk gelişmeler 🔹 Trump yönetimi, Anthropic’in kısa süre önce yayımladığı Fable ve Mythos adlı en gelişmiş yapay zekâ modellerine ihracat kısıtlaması getirerek yabancı uyrukluların bu modellere erişimini yasakladı. 🔹 Kararın ardından Anthropic iki modeli de tüm kullanıcılar için askıya aldı. 🔹 Şirkete karara uyması için yalnızca 90 dakika süre verildi ve karar öncesinde ayrıntılı gerekçe paylaşılmadı. 🔹 Anthropic, yaşanan gelişmelerin ardından üst düzey teknik ekibini Washington’a gönderdi. Kararın gerekçesi 🔹 Amazon araştırmacıları, Fable modelinde güvenlik kısıtlamalarının aşılmasına imkân verebilecek olası bir "jailbreak" yöntemi tespit etti. 🔹 Amazon bulgularını önce Anthropic ile paylaştı, ardından CEO Andy Jassy konuyu ABD yetkilileriyle görüştü. 🔹 Amazon, hükümetlerin zaman zaman güvenlik riskleri konusunda görüş istediğini ancak bu görüşmelerin ayrıntılarını paylaşmadığını açıkladı. 🔹 Fable modelinin piyasaya sürülmeden önce aynı bakanlık bünyesindeki kurumlar tarafından test edilip onaylandığı belirtildi. Anthropic’in savunması 🔹 Anthropic, tespit edilen güvenlik açığının yalnızca kendi modellerine özgü olmadığını, benzer özelliklerin OpenAI dahil rakip sistemlerde de bulunduğunu savunuyor. 🔹 Şirket, bu tür güvenlik açıklarının tamamen ortadan kaldırılmasının haftalar sürebileceğini ve yeni açıkların ortaya çıkmasının engellenemeyeceğini belirtiyor. 🔹 Anthropic yönetimi, hükümetle ortak bir çözüm bulmak için çalışmaların sürdüğünü ifade ediyor. Yapay zekâ sektörüne etkileri 🔹 Sektör temsilcileri, model güvenliği sorunlarının ihracat kontrolleriyle çözülmeye çalışılmasının ileri yapay zekâ sistemlerinin kullanımında belirsizlik oluşturduğunu düşünüyor. 🔹 Georgetown Üniversitesi'nden Helen Toner, benzer yeteneklerin OpenAI ve Google modellerinde de bulunduğunu, bu nedenle yalnızca Anthropic’in hedef alınmasının tartışmalı olduğunu söyledi. 🔹 ABD yönetiminin kararı OpenAI modellerini kapsamıyor. Siyasi ve uluslararası boyut 🔹 Anthropic ile Trump yönetimi arasında yapay zekâ düzenlemeleri, gözetim teknolojileri ve otonom silah sistemleri konusunda daha önce de görüş ayrılıkları yaşanmıştı. 🔹 ABD Savunma Bakanı Pete Hegseth, daha önce Anthropic’i Pentagon’dan çıkardıklarını belirterek bunun doğru karar olduğunu savundu. 🔹 Buna rağmen ABD hükümetindeki bazı kurumların Anthropic’in en gelişmiş modellerini kullanmaya devam ettiği bildirildi. 🔹 Avrupa Komisyonu, kararın Avrupa vatandaşları üzerindeki etkilerini değerlendirdiğini ve siber savunma açısından bu modellerin önemli faydalar sağladığını açıkladı. 🔹 Siber güvenlik uzmanı Katie Moussouris, Amazon’un tespit ettiği yeteneklerin olağan olduğunu ve OpenAI GPT 5.5 gibi rakip modellerde de bulunduğunu belirterek yönetimin yanlış değerlendirme yaptığını savundu.

Barış anlaşması 🔹 ABD ile İran arasında Cenevre’de cuma günü imzalanması planlanan anlaşma kalıcı barış yerine mevcut ateşkesi 60 gün uzatmayı hedefliyor. 🔹 Anlaşma, Hürmüz Boğazı’nın kademeli olarak yeniden açılmasını, ABD’nin İran ablukasını kaldırmasını ve nükleer program konusunda müzakerelerin başlamasını öngörüyor. 🔹 İran’a yönelik yaptırımların aşamalı olarak kaldırılması da müzakerelerin parçası olarak planlanıyor. Bölgesel riskler 🔹 İsrail hükümeti özellikle Lübnan’daki Hizbullah operasyonlarının sona erdirilmesi şartından memnun değil. 🔹 İsrail’de yaklaşan seçimler ve siyasi baskılar nedeniyle Hizbullah’a yönelik operasyonların yeniden başlaması ihtimali bulunuyor. 🔹 İran’ın buna karşılık İsrail’e yeni saldırılar düzenlemesi bölgedeki gerilimi yeniden artırabilir. 🔹 Hürmüz Boğazı’nın kademeli açılması ve nükleer görüşmelerin başlaması yeni anlaşmazlıklar ve yanlış hesaplamalar için alan bırakıyor. Tarafların tepkileri 🔹 ABD’deki şahin siyasetçiler rejim değişikliği veya İran’ın nükleer programının tamamen ortadan kaldırılmasını isterken, mevcut anlaşma bu hedefleri karşılamıyor. 🔹 İran’a yaptırımların kaldırılması ve mal varlıklarının serbest bırakılması halinde ülkenin askeri kapasitesini yeniden güçlendirebileceği yönünde endişeler bulunuyor. 🔹 İsrail’de anlaşmanın İran’ın bölgesel konumunu güçlendirdiği ve Lübnan konusunda İsrail’in hareket alanını daralttığı görüşü dile getiriliyor. 🔹 İran’da da bazı muhafazakâr çevreler yaptırımların kaldırılacağına dair ABD sözlerine güvenmediklerini belirterek anlaşmayı eleştiriyor. Körfez ülkeleri ve gelecek 🔹 Suudi Arabistan, Katar ve Birleşik Arap Emirlikleri enerji ihracatının normale dönmesini sağlayacak bir uzlaşıya ihtiyaç duyuyor. 🔹 Bölgedeki altyapı hasarının, özellikle Katar’daki Ras Laffan sıvılaştırılmış doğal gaz tesisindeki zararların onarımının yıllar sürebileceği değerlendiriliyor. 🔹 Körfez ülkeleri önümüzdeki dönemde ABD ile güvenlik ortaklığını daha da güçlendirme veya İran ile daha dengeli ilişkiler geliştirme arasında stratejik tercihler yapmak zorunda kalabilir. 🔹 Donald Trump’ın anlaşmayı siyasi başarı olarak sunmaya çalışacağı ancak bunun için Orta Doğu’da uzun süreli bir istikrar dönemine ihtiyaç duyacağı ifade ediliyor.

Büyüme planı 🔹 Stockholm merkezli Legora, yıl sonuna kadar küresel çalışan sayısını 650’den yaklaşık 1.500’e çıkarmayı planlıyor. 🔹 Şirketin CEO’su Max Junestrand, son bir yılda müşteri sayısının yaklaşık 1.200’e ulaşarak dört kat arttığını ve talebin hiç olmadığı kadar güçlü olduğunu söyledi. 🔹 2023 yılında kurulan Legora’nın değeri 5,6 milyar dolar seviyesinde bulunuyor. Faaliyet alanı 🔹 Legora, hukuk büroları ve şirketlerin hukuk departmanları için belge hazırlama, sözleşme inceleme, durum tespiti (due diligence) süreçlerini hızlandırma ve düzenleyici değişiklikleri takip etme amacıyla yapay zekâ araçları sunuyor. 🔹 Şirketin müşterileri arasında Heineken, Deloitte ve Linklaters bulunuyor. 🔹 Nisan ayında başlatılan ve oyuncu Jude Law’un yer aldığı reklam kampanyasının ardından şirketin internet sitesine doğrudan ziyaretler 30 gün içinde %900 arttı. Hukuk sektöründe yapay zekâ yarışı 🔹 Hukuk sektörü yapay zekâyı hızla benimserken, gizlilik endişeleri ve yapay zekâ kaynaklı hatalar nedeniyle uygulamada çeşitli zorluklar yaşanıyor. 🔹 Dünyanın en büyük hukuk bürolarından Kirkland & Ellis, rakip çözümleri kullanmak yerine kendi yapay zekâ platformunu geliştirmek için 500 milyon dolarlık yatırım açıkladı. 🔹 Max Junestrand, şirketlerin hem kendi çözümlerini geliştirebileceğini hem de en iyi dış teknolojileri kullanabileceğini belirterek "satın al ya da geliştir" ikilemine inanmadığını söyledi. Değerleme ve gelecek beklentileri 🔹 Şirketin yıllık ortalama müşteri ücreti yaklaşık 100 bin dolar seviyesinde bulunuyor. 🔹 Yaklaşık 100 milyon dolar gelir üzerinden 5,6 milyar dolar değerlemeye ulaşması bazı sektör temsilcileri tarafından yüksek bulunuyor. 🔹 Junestrand, yapay zekânın hukuk sektörünü büyüteceğini, daha fazla patent başvurusu ve daha fazla hukuki işlem yapılacağını belirterek sektörün önemli ölçüde genişleyeceğini savundu. Halka arz ve rekabet 🔹 Legora’nın kısa vadede halka arz planı bulunmuyor ancak CEO Max Junestrand gelecekte şirketi borsaya açmayı istediğini söyledi. 🔹 Junestrand, temel yapay zekâ modeli geliştiricileri olan Anthropic ve OpenAI’nin doğrudan hukuk teknolojisi alanında büyük tehdit oluşturacağını düşünmediğini ifade etti. 🔹 Junestrand, birkaç yıl önce binlerce hukuk yapay zekâ girişimi bulunduğunu ancak sektörün giderek daha az sayıda büyük oyuncu etrafında şekillendiğini söyledi.

Yapay zekâ yatırımları piyasayı değiştiriyor 🔹 ABD hisse piyasası, yıllarca süren daralmanın ardından yeniden büyüme dönemine giriyor ve bunun dot-com döneminden bu yana görülen en büyük genişleme olabileceği değerlendiriliyor. 🔹 JPMorgan’a göre halka arzlar, ikincil hisse satışları ve diğer sermaye artırımları önümüzdeki iki yılda geri alımlar düşüldükten sonra yaklaşık 1,5 trilyon dolarlık yeni hisse arzı oluşturabilir. 🔹 Bu gerçekleşirse ABD piyasasında 1990’ların sonundan bu yana en güçlü net hisse arzı dönemi yaşanabilir. Dev halka arzlar 🔹 SpaceX tarihin en büyük halka arzını gerçekleştirerek 75 milyar dolarlık hisse satışı yaptı ve ilk işlem gününü yaklaşık %19 yükselişle tamamladı. 🔹 OpenAI ve Anthropic’in de önümüzdeki aylarda dev halka arzlar gerçekleştirmesi bekleniyor. 🔹 Alphabet, Meta ve Oracle ise yapay zekâ yatırımlarını finanse etmek amacıyla yüz milyarlarca dolarlık hisse satışı planlıyor. Yapay zekâ yatırımlarının finansmanı 🔹 Veri merkezleri, GPU altyapısı ve yapay zekâ yatırımlarının artan maliyeti şirketleri borçlanmanın yanında özkaynak finansmanına da yöneltiyor. 🔹 Alphabet uzun yıllar hisse geri alımı yaptıktan sonra yaklaşık 85 milyar dolarlık yeni hisse satışı hazırlığında bulunuyor. 🔹 SpaceX, OpenAI ve Anthropic ise yüksek sermaye ihtiyacını karşılamak için halka açılmayı tercih ediyor. Piyasa üzerindeki olası etkiler 🔹 Bloomberg verilerine göre bu yıl yaklaşık 160 şirket 120 milyar doların üzerinde halka arz planı açıkladı. 🔹 Halihazırda işlem gören şirketlerin sermaye artırımları da dahil edildiğinde yeni hisse arzı 360 milyar doları aşarak son beş yılın en güçlü ilk yarı performansına ulaştı. 🔹 Uzmanlar, piyasaya gelecek büyük miktardaki yeni hisselerin geçmiş yıllardaki hisse geri alımlarının sağladığı fiyat desteğini azaltabileceğini değerlendiriyor. Uzman görüşleri 🔹 Bazı analistler yapay zekâ yatırımlarının güçlü kâr büyümesini desteklemeye devam edeceğini ve yeni hisse arzının piyasa için yönetilebilir olduğunu düşünüyor. 🔹 Diğer uzmanlar ise SpaceX, OpenAI ve Anthropic gibi dev halka arzların piyasa likiditesini zorlayabileceğini ve önümüzdeki dönemde volatiliteyi artırabileceğini belirtiyor. 🔹 Şirketlerin yüksek piyasa değerlerinden faydalanarak sermaye toplamayı tercih etmesi, yapay zekâ çağında Wall Street’in yeni finansman modeline geçiş yaptığını gösteriyor.

Piyasalardaki ilk tepki 🔹 ABD ile İran’ın savaşı sona erdirme ve Hürmüz Boğazı’nı yeniden açma anlaşmasına varmasının ardından küresel piyasalarda risk iştahı arttı. 🔹 Nasdaq 100 vadeli endeksi %1,9, S&P 500 vadeli endeksi %1,2 yükseldi. 🔹 Avrupa borsaları yaklaşık %0,7 değer kazanarak savaş öncesindeki rekor seviyelerini aştı. 🔹 Brent petrol yaklaşık %4,9 düşüşle varil başına 83 dolar seviyesine gerileyerek son üç ayın en düşük seviyesine indi. 🔹 Altın ve Bitcoin yükselirken ABD doları başlıca para birimlerinin tamamı karşısında değer kaybetti. Anlaşmanın etkileri 🔹 Anlaşma, üç aydır devam eden ve binlerce kişinin hayatını kaybettiği çatışmanın sona ermesi yönünde önemli bir adım olarak değerlendiriliyor. 🔹 Enerji sevkiyatlarının yeniden başlamasının petrol fiyatlarındaki jeopolitik risk primini azaltabileceği öngörülüyor. 🔹 Piyasalar Hürmüz Boğazı'nın tamamen açılmasının küresel enflasyon baskılarını hafifletebileceğini fiyatlıyor. Hürmüz Boğazı 🔹 Donald Trump, anlaşmanın imzalanmasının ardından Hürmüz Boğazı'nın cuma günü yeniden açılacağını açıkladı. 🔹 Anlaşmanın yürürlüğe girmesiyle İran’ın nükleer programı konusunda 60 günlük yeni müzakere sürecinin başlaması planlanıyor. 🔹 Trump, nükleer konuda anlaşmaya varılamaması halinde askeri operasyonların yeniden başlayabileceğini söyledi. 🔹 İran tarafı ise Hürmüz Boğazı'ndan serbest ticari geçişe ilk etapta 60 gün süreyle izin verileceğini bildirdi. Faiz ve tahvil piyasası 🔹 Petrol fiyatlarındaki düşüş beklentisi yatırımcıların enflasyon endişelerini azaltırken faiz indirim beklentilerini güçlendirdi. 🔹 ABD 10 yıllık tahvil faizi 4 baz puan gerileyerek %4,44 seviyesine indi. 🔹 Almanya ve İngiltere 10 yıllık tahvil faizleri de yaklaşık 4-5 baz puan düştü. Uzman değerlendirmeleri 🔹 Pictet Asset Management'tan Christopher Dembik, risk iştahının geri döndüğünü ancak Hürmüz Boğazı'nın kalıcı şekilde açılıp açılmayacağının belirsiz olduğunu belirtti. 🔹 RBC stratejisti George Moran, petrolün 80-85 dolar bandında kalmasının merkez bankalarının üzerindeki enflasyon baskısını önemli ölçüde azaltacağını söyledi. 🔹 Analistler, jeopolitik risklerin azalmasının hisse senetleri için olumlu görünüm oluşturduğunu ancak tahvil ve döviz piyasalarında etkilerin daha kalıcı olabileceğini değerlendiriyor. Diğer piyasa gelişmeleri 🔹 SpaceX hisselerinin güçlü halka arz performansını sürdürmesi beklenirken Nvidia öncülüğünde çip üreticilerinin hisseleri de yükseldi. 🔹 Petrol şirketleri değer kaybederken altın madenciliği şirketleri piyasanın üzerinde performans gösterdi. 🔹 Yatırımcıların odağı, bu hafta yapılacak ABD Merkez Bankası faiz kararı ve diğer büyük merkez bankalarının toplantılarına çevrildi.

Halka arz performansı 🔹 SpaceX hissesi tarihin en büyük halka arzının ardından ilk işlem gününü halka arz fiyatının yaklaşık %19 üzerinde kapattı. 🔹 İlk günkü güçlü yükselişe rağmen analistler asıl sınavın kilitlenme (lock-up) süresi sona erdiğinde başlayacağını belirtiyor. Kilitlenme takvimi 🔹 Halka arz sonrası dolaşımdaki hisse oranı yalnızca yaklaşık %4,3 seviyesinde bulunuyor. 🔹 Hisselerin %95'ten fazlası erken yatırımcılar, çalışanlar ve içeriden kişiler tarafından kilitlenmiş durumda. 🔹 Elon Musk şirketin yaklaşık %42 hissesine sahip ve bu pay Haziran 2027'ye kadar kilitli kalacak. 🔹 Erken yatırımcıların satış yapabilmesiyle birlikte piyasadaki hisse arzının önümüzdeki aylarda hızla artması bekleniyor. Beklenen hisse arzı 🔹 Analist Chan Ahn'a göre piyasada işlem görebilen hisse miktarı ağustos sonunda yaklaşık iki katına çıkacak. 🔹 Eylül sonunda dolaşımdaki hisse miktarının yaklaşık altı katına ulaşması bekleniyor. 🔹 Ekim sonuna kadar şirket hisselerinin yaklaşık üçte birinin serbest dolaşıma girmesi öngörülüyor. 🔹 Aralık ayında 180 günlük sürenin dolmasıyla birlikte Musk'ın payı hariç içeriden yatırımcıların kalan hisseleri de satışa açılacak. Olası etkiler 🔹 180 gün sonunda işlem görebilen hisse oranının yaklaşık %58'e ulaşacağı ve serbest dolaşımın altı ay içinde yaklaşık 13 kat büyüyeceği hesaplanıyor. 🔹 Özellikle eylül-kasım dönemindeki yoğun kilit açılışlarının hisse fiyatında yüksek oynaklık yaratabileceği değerlendiriliyor. 🔹 İçeriden yatırımcı satışları genellikle olumsuz algılansa da SpaceX yatırımcılarının uzun yıllar boyunca özel şirkette tuttukları yatırımlarını nakde çevirmek istemeleri doğal bir süreç olarak görülüyor. Yatırımcılar için değerlendirme 🔹 SpaceX, Anthropic ve OpenAI gibi şirketlerin uzun süre özel kalmaları nedeniyle erken yatırımcılar halka arz öncesinde büyük değer artışları elde etti. 🔹 Halka arz, bu yatırımcılar için kâr realizasyonu fırsatı oluşturuyor. 🔹 Circle örneğinde olduğu gibi halka arz sonrası yaşanan güçlü yükselişlerin ardından kilit süresi sona erdiğinde sert satış baskıları görülebileceği ve SpaceX yatırımcılarının bu takvimi yakından izlemesi gerektiği belirtiliyor.

🔹 Boris Epshteyn, Donald Trump’ın Beyaz Saray’daki en etkili danışmanlarından biri olarak Oval Ofis toplantılarına düzenli şekilde katılıyor. 🔹 Trump, Epshteyn ile çok sık görüştüğünü belirterek onu esprili şekilde “benim psikiyatristim” olarak tanımlıyor. 🔹 Epshteyn, başkana verdiği güçlü destek nedeniyle Trump’ın en çok dinlediği isimlerden biri olarak görülüyor. Hukuk ve siyaset 🔹 Trump’ın kişisel baş avukatı olarak Epshteyn, medya kuruluşları ve sosyal medya şirketlerine karşı açılan çok sayıda hukuk davasını yönetti. 🔹 2024 seçim sürecinde Trump’ın karşı karşıya kaldığı dört ceza ve iki hukuk davası için oluşturulan hukuk ekibinin kurulmasında ve savunma stratejisinin belirlenmesinde önemli rol oynadı. 🔹 Nisan ayında Trump Media şirketinin yönetim kurulu başkanı olarak görevlendirildi. Donald Trump Jr. da şirket yönetiminde yer alıyor. Trump çevresindeki konumu 🔹 Epshteyn, kamuoyu önünde fazla görünmese de NBA Finalleri üçüncü maçında Trump’ın yanında ulusal televizyon yayınında görüntülendi. 🔹 Özel dikim takım elbiseleri, Bentley otomobili ve Washington’daki lüks restoranlarda yaptığı görüşmeler nedeniyle serveti uzun süredir Trump çevrelerinde tartışma konusu oluyor. 🔹 Geçiş sürecinde Trump’ın hukuk ekibi, Epshteyn’in Trump ile ilişkilerini kişisel çıkar için kullanıp kullanmadığını araştırdı. Epshteyn bu iddiaları reddetti. Geçmişi 🔹 Boris Epshteyn, 2008 yılında John McCain’in başkanlık kampanyasında danışman olarak görev yaptı. 🔹 Yaklaşık on yıl önce televizyon yayınlarında Trump’a verdiği destek sonrasında Trump’ın siyasi ekibine katıldı. 🔹 6 Ocak Kongre baskınının ardından birçok Cumhuriyetçinin Trump’tan uzaklaştığı dönemde Epshteyn ve Susie Wiles Trump’ın yanında kalmaya devam etti. 🔹 Susie Wiles siyasi stratejiyi yürütürken Boris Epshteyn Trump’ın hukuki işlerinden sorumlu isim olarak öne çıktı.

Yapay zekâ maliyetleri 🔹 Yapay zekâ ajanlarının yaygınlaşmasıyla şirketlerin işlem gücü ihtiyacı ve yapay zekâ harcamaları hızla yükseliyor. 🔹 Büyük teknoloji şirketleri, yüzlerce yazılımın yapay zekâ ajanlarıyla çalışmaya başlaması halinde maliyetlerin kontrolden çıkabileceği uyarısında bulunuyor. 🔹 Geçmişte çalışanların yoğun yapay zekâ kullanımı teşvik edilirken, bugün bütçe yönetimi şirketler için yeni bir öncelik haline geldi. Harcamalardaki artış 🔹 Şirketlerin kullandığı akıl yürütme modelleri ve yapay zekâ ajanları çok daha fazla işlem birimi (token) tüketiyor. 🔹 Bazı yapay zekâ ajanlarının kendi alt ajanlarını oluşturması işlem maliyetlerini daha da artırıyor. 🔹 Kurumsal kredi kartı şirketi Ramp, müşterilerinin yapay zekâ harcamalarının son bir yılda 13 kat arttığını hesapladı. 🔹 Uber, yıllık yapay zekâ bütçesini yılın ilk dört ayında tükettiğini açıkladı. 🔹 Bazı şirketlerin yalnızca bir ay içinde yapay zekâ tokenları için 500 milyon dolar harcadığı bildirildi. Şirketlerin aldığı önlemler 🔹 Meta ve Amazon gibi şirketler çalışanların yapay zekâ kullanımını sıralayan iç liderlik tablolarını kaldırdı. 🔹 Kuruluşlar artık her görev için en pahalı modeller yerine daha düşük maliyetli alternatif modelleri tercih etmeye başladı. 🔹 Bazı görevlerde Anthropic'in Sonnet modeli, Opus modelinin yaklaşık yirmide biri maliyetle kullanılabiliyor. 🔹 Çinli Moonshot AI'ın açık kaynaklı Kimi modeli ise Sonnet'in de yaklaşık yirmide biri maliyetle hizmet verebiliyor. Yeni maliyet yönetimi yöntemleri 🔹 Uber, çalışan başına aylık yapay zekâ kodlama aracı kullanımını 1.500 dolar değerindeki token ile sınırlandırdı. 🔹 Şirketler, yapay zekâ kaynaklarını en fazla katma değer sağlayan birimlere tahsis etmeye yöneliyor. 🔹 Yazılım şirketleri, müşterilerin maliyet endişelerini azaltmak için sonuç odaklı fiyatlandırma modellerini test ediyor. 🔹 Bulut hizmet sağlayıcıları bütçe kontrolü ve sorguları en uygun modele yönlendiren maliyet yönetim araçları geliştirmeye başladı. Yapay zekâ şirketleri üzerindeki baskı 🔹 OpenAI ve diğer büyük yapay zekâ laboratuvarları bugün hizmet maliyetlerinin önemli bölümünü sübvanse ediyor. 🔹 OpenAI'ın müşteri kazanmak amacıyla Anthropic karşısında agresif fiyat indirimleri uyguladığı belirtiliyor. 🔹 Sektörde uzun vadede kârlılığın sağlanabilmesi için yapay zekâ hizmet fiyatlarının yükselmesi bekleniyor. 🔹 OpenAI ve Anthropic'in halka arzlarının gerçekleşmesi halinde yatırımcı baskısıyla fiyat artışlarının hızlanabileceği ve şirketlerin daha yüksek yapay zekâ faturalarıyla karşılaşabileceği değerlendiriliyor.

Kararın ayrıntıları 🔹 Anthropic CEO’su Dario Amodei, yapay zekâ için daha bağlayıcı düzenlemeler çağrısı yaptıktan iki gün sonra Trump yönetimi şirketin en gelişmiş Fable 5 ve Mythos 5 modellerine ABD vatandaşı olmayan kişilerin erişimini engellemesini istedi. 🔹 Talimat, Anthropic’in kendi yabancı çalışanlarını da kapsadığı için şirket modelleri tamamen kullanımdan kaldırdı. 🔹 Kararın ulusal güvenlik gerekçesiyle alındığı açıklandı ancak hukuki dayanağı ve gerekçeleri ayrıntılı şekilde paylaşılmadı. Tartışmanın nedeni 🔹 Amazon CEO’su Andy Jassy’nin Fable 5 modelindeki güvenlik açıklarını Trump yönetimine bildirdiği ve modelin koruma önlemlerinin aşılabildiği iddia edildi. 🔹 Beyaz Saray danışmanı David Sacks, hükümetin Anthropic’ten güvenlik açığını kapatmasını veya modeli devre dışı bırakmasını istediğini, Dario Amodei’nin ise bunu reddettiğini öne sürdü. 🔹 Anthropic ise yalnızca belirsiz bir ulusal güvenlik tehdidi nedeniyle yabancıların erişiminin kesilmesi talimatı aldığını ve bu nedenle modelleri askıya aldığını açıkladı. 🔹 Şirket, tespit edilen açıkların daha önce bilinen sınırlı güvenlik sorunları olduğunu ve rakip yapay zekâ modellerinde de benzer durumların bulunduğunu savundu. Uluslararası etkiler 🔹 Yasak, İngiltere, Kanada, Avustralya ve Yeni Zelanda'nın da bulunduğu Five Eyes istihbarat ortaklarını dahi kapsadı. 🔹 İngiltere Yapay Zekâ Güvenlik Enstitüsü dahil birçok müttefik kurum yeni modellere erişimini kaybetti. 🔹 Birçok ülke, gelişmiş yapay zekâ teknolojilerinde ABD’ye bağımlılığın stratejik risk oluşturduğunu değerlendirmeye başladı. 🔹 Uzmanlar, yabancı çalışanların Amerikan yapay zekâ şirketlerindeki büyük payı nedeniyle bu yaklaşımın uzun vadede sürdürülebilir olmayabileceğini belirtiyor. Yapay zekâ politikası 🔹 Senato İstihbarat Komitesi Başkan Yardımcısı Mark Warner, NSA Başkanı General Joshua Rudd’un Mythos modelinin saatler içinde çok sayıda gizli sisteme sızabildiğini söylediğini aktardı. 🔹 Yapay zekâ alanında ABD'nin Çin karşısındaki teknolojik üstünlüğünü koruma çabalarının, gelişmiş modellerin erişimini ulusal güvenlik meselesine dönüştürdüğü değerlendiriliyor. 🔹 Trump yönetimi son aylarda yapay zekâ düzenlemelerini gevşetirken Çin’e gelişmiş çip satışlarına izin verdi ve ardından Anthropic modellerine beklenmedik erişim kısıtlamaları getirdi. 🔹 Yönetimin Frontier yapay zekâ modellerini değerlendiren devlet kurumuna kamuya açık rapor yayımlamayı durdurma talimatı vermesi, yapay zekâ denetiminin giderek daha kapalı hale geldiği yönündeki tartışmaları artırdı.

Ukrayna'daki saldırılar 🔹 Rusya'nın Ukrayna'ya düzenlediği geniş çaplı füze ve İHA saldırılarında en az dokuz kişi hayatını kaybetti. 🔹 Kiev'e yönelik saldırılarda dört kişi öldü, en az 23 kişi yaralandı ve çok sayıda konut binası hedef alındı. 🔹 Harkiv'de saldırı sonucu çıkan yangına müdahale eden beş kurtarma görevlisi yaşamını yitirdi, beş kişi de yaralandı. 🔹 Saldırılar nedeniyle Kiev'de 140 binden fazla kişi elektriksiz kaldı. Tarihi katedralde hasar 🔹 11. yüzyıldan kalma Dormition Katedrali saldırıda ağır hasar gördü ve çatısının bir bölümünde yangın çıktı. 🔹 UNESCO Dünya Mirası Listesi'nde bulunan Kiev-Peçersk Lavra manastır kompleksindeki katedralin bir duvarında büyük bir delik oluştu, çatısının bir kısmı yıkıldı. 🔹 Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenski, saldırıyı "Hristiyan kültürüne karşı günümüzde işlenen en büyük Rus suçlarından biri" olarak nitelendirdi. 🔹 Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron da saldırıyı kınayarak evrensel kültürel mirasa yönelik bu saldırının hiçbir gerekçesi olamayacağını söyledi. Tarafların açıklamaları 🔹 Zelenski, gece boyunca Ukrayna'ya 70 füze ve 611 insansız hava aracının fırlatıldığını, katedralde çıkan yangının daha sonra söndürüldüğünü açıkladı. 🔹 Rusya ise katedrali vurduğunu reddetti ve yapının ABD yapımı Patriot hava savunma füzesinin isabet etmesi sonucu zarar gördüğünü öne sürdü. 🔹 Rus ordusu, düzenlenen geniş çaplı saldırının Ukrayna'nın askeri hedeflerine yönelik olduğunu açıkladı. Karşı saldırılar 🔹 Ukrayna'nın Rusya'nın Tula kentine düzenlediği insansız hava aracı saldırısında üç kişi öldü, aralarında bir yaşındaki bir çocuğun da bulunduğu üç kişi yaralandı. 🔹 Saldırılar, Fransa'da düzenlenecek G7 Liderler Zirvesi öncesinde gerçekleşti. Zelenski, zirvede Ukrayna'ya daha fazla hava savunma desteği ve Rusya üzerindeki baskının artırılması çağrısında bulundu.

🔹 Londra'nın batısındaki Putney Köprüsü'nde 2017 yılında bir kadını otobüsün önüne ittiği iddia edilen koşucuyla ilgili soruşturmada 44 yaşındaki bir erkek gözaltına alındı. 🔹 Olay sırasında 33 yaşındaki kadın köprüde yürürken karşı yönden gelen koşucunun kendisini yola ittiği, kadının ise 430 numaralı otobüsün önüne düştüğü öne sürüldü. 🔹 Otobüs şoförü Oliver Salbris son anda manevra yaparak kadına çarpmaktan kurtuldu, koşucu ise durmadan yoluna devam etti. 🔹 Yaklaşık 15 dakika sonra köprüye geri dönen koşucu, mağdur kadın tarafından durdurulmaya çalışıldı ancak hiçbir tepki vermeden koşmayı sürdürdü. 🔹 Polis tarafından yayımlanan güvenlik kamerası görüntüleri geniş çaplı bir soruşturmaya yol açtı ve dönemin soruşturmasında 50 kişiyle görüşüldü, üç şüpheli gözaltına alındı ancak kimse hakkında dava açılmadı. 🔹 Soruşturma 2018 yılında kapatıldı ancak yeni bilgilerin ortaya çıkmasının ardından yeniden işlem başlatıldı. 🔹 Metropolitan Polisi, gözaltına alınan kişinin ağır bedensel zarar vermeye teşebbüs şüphesiyle sorgulandığını ve soruşturmanın devam ettiğini açıkladı. 🔹 İngiliz basınında yer alan haberlere göre gözaltına alınan şüphelinin milyoner bir bankacı ve eski bir İngiliz ordusu subayı olduğu iddia edildi.

🔹 Japonya ile Hollanda arasında oynanan ve 2-2 sona eren Dünya Kupası F Grubu maçının ardından Japon taraftarlar tribünlerdeki çöpleri toplayarak stadyumu temizledi. 🔹 Taraftarların maç boyunca salladığı mavi torbalar, karşılaşmanın ardından tribünlerdeki çöpleri toplamak için kullanıldı. 🔹 Japonya'nın 88. dakikada Daichi Kamada'nın attığı beraberlik golü sonrasında aynı mavi torbalar kutlamaların da önemli bir parçası oldu. 🔹 Japon taraftarlar maç boyunca tezahüratlar sırasında bu mavi torbaları topluca havaya kaldırırken, goller sonrası tribünlerde yoğun kutlamalar yaşandı. 🔹 Japon futbol taraftarlarının maç sonrası çöp toplama geleneği ilk kez 1998 Fransa Dünya Kupası'nda uluslararası ilgi çekti ve o tarihten bu yana her Dünya Kupası'nda devam etti. 🔹 Katar'daki 2022 Dünya Kupası'nda da sürdürülen gelenek, 2026 Dünya Kupası'nda Dallas Cowboys'un stadı olan AT&T Stadyumu'nda da tekrarlandı. 🔹 Karşılaşmanın ardından Japon taraftarlar tribünleri temiz bırakırken, stat çalışanlarının normalde üstlendiği temizlik yükü önemli ölçüde azaldı.

Ön anlaşma 🔹 ABD ile İran, savaşı sona erdirmeyi ve Hürmüz Boğazı'nı yeniden açmayı öngören bir ön anlaşmaya ulaştı. 🔹 Pakistan, mutabakatın cuma günü İsviçre'de imzalanmasının planlandığını açıkladı. İran da uygulamanın imza sonrasında başlayacağını duyurdu. 🔹 Anlaşma kapsamında İran'ın nükleer programı ve yüksek düzeyde zenginleştirilmiş uranyum stokunun geleceği için 60 günlük müzakere süreci öngörülüyor. Lübnan ve İsrail boyutu 🔹 İsrail'in Beyrut'un güney banliyölerine yönelik saldırıları müzakereleri zora sokarken, İsrail Savunma Bakanı Israel Katz ülkesinin Lübnan'da ele geçirdiği bölgelerden çekilmeyeceğini açıkladı. 🔹 Katz, İran'ın İsrail'e saldırması halinde İran'ın "büyük güçle" vurulacağını da söyledi. 🔹 İran, anlaşmanın Lübnan'daki çatışmaların da sona ermesini kapsadığını belirtirken, İsrail'in tutumu uygulamaya ilişkin belirsizlik yarattı. Hürmüz Boğazı ve ekonomi 🔹 Anlaşmanın yürürlüğe girmesiyle Hürmüz Boğazı'nın yeniden uluslararası enerji sevkiyatına açılması hedefleniyor. Bu gelişme küresel enerji piyasaları açısından önemli görülüyor. 🔹 Çin, Fransa, İngiltere ve Avrupa Birliği yetkilileri anlaşmayı memnuniyetle karşılayarak Hürmüz Boğazı'nda seyrüsefer özgürlüğünün yeniden sağlanmasını desteklediklerini açıkladı. Siyasi süreç 🔹 Pakistanlı yetkililer, önümüzdeki 60 gün boyunca İran'ın nükleer programı gibi çözülmemiş başlıklarda kapsamlı müzakerelerin süreceğini ve gerekirse sürenin uzatılabileceğini belirtti. 🔹 ABD Başkan Yardımcısı JD Vance, cuma günkü imza törenine katılmayı planladığını söyledi ancak ABD heyetinin nihai yapısının henüz netleşmediğini ifade etti. 🔹 Bazı ABD'li Cumhuriyetçi siyasetçiler ise İran'ın anlaşmayı Washington'dan farklı yorumladığı yönünde endişelerini dile getirdi.

Plütonyum yakıt planı 🔹 Trump yönetimi, Soğuk Savaş döneminden kalan plütonyum stoklarını yeni nesil nükleer reaktör yakıtına dönüştürmek için şirketlerle ileri düzey görüşmeler yürütüyor. 🔹 Plan, veri merkezlerinin artan elektrik talebini karşılamak ve ABD'nin nükleer enerji kapasitesini 2050 yılına kadar dört katına çıkarma hedefinin bir parçası olarak görülüyor. 🔹 Yönetim, geçen ay farklı türlerde toplam 19,7 ton plütonyumun reaktör yakıtına dönüştürülmesi için beş şirketi ileri müzakere aşamasına seçti. Güvenlik ve maliyet endişeleri 🔹 Uzmanlar, plütonyumun son derece tehlikeli bir madde olması nedeniyle güvenlik önlemleri ve koruma maliyetlerinin çok yüksek olabileceği uyarısında bulundu. 🔹 Greyfurt büyüklüğündeki silah kalitesindeki bir plütonyum parçası, kötü niyetli kişilerin eline geçmesi halinde Nagazaki'ye atılan atom bombasına benzer güçte bir nükleer silah üretiminde kullanılabilir. 🔹 Yaklaşık 24 bin yıllık yarı ömre sahip radyoaktif plütonyum tozunun solunması bile ölümcül risk taşıyor. 🔹 Eski ABD Enerji Bakanlığı yetkilisi Ross Matzkin-Bridger, mali ve güvenlik risklerinin önemli bölümünün vergi mükelleflerine yüklenebileceği konusunda endişelerini dile getirdi. Siyasi ve teknik eleştiriler 🔹 ABD Kongresi'ndeki tek fizikçi olan Demokrat Temsilci Bill Foster, projenin terör risklerine karşı çok yüksek güvenlik maliyetleri doğurabileceğini ve ekonomik açıdan dikkatle incelenmesi gerektiğini söyledi. 🔹 ABD Enerji Bakanlığı, plütonyum tesislerinde çalışan personelin büyük bölümünün en üst düzey güvenlik izinlerine sahip olmasının beklendiğini açıkladı. 🔹 Şirketlerin plütonyumun işlenmesi, paketlenmesi, taşınması ve depolanmasına ilişkin ayrıntılı güvenlik planları hazırlamaları gerekecek. Şirketlerin yaklaşımı 🔹 Oklo, plütonyumun özellikle Rusya ağırlıklı üretilen HALEU yakıt arzı artırılana kadar geçici bir çözüm sağlayabileceğini savunuyor. 🔹 Şirket, plütonyumun yakıt olarak kullanılmasının devletin mevcut seyrelterek imha planından daha verimli olacağını öne sürüyor. 🔹 Exodys Energy ve SHINE Technologies de gerekli lisanslar alınmadan hiçbir tesisin faaliyete geçemeyeceğini ve güvenlik standartlarının eksiksiz karşılanacağını belirtti. 🔹 SHINE Technologies CEO'su Greg Piefer, silah kalitesindeki plütonyumun reaktörde enerji üretiminde kullanıldıktan sonra artık aynı tehlikeyi oluşturmayacağını söyledi. Geçmiş deneyimler ve belirsizlikler 🔹 ABD'nin plütonyumu MOX yakıtına dönüştürme girişimi 2018 yılında Trump'ın ilk döneminde iptal edilmiş, projenin 48 milyar dolar ek maliyet oluşturacağı açıklanmıştı. 🔹 Oklo, geliştirdiği hızlı reaktör teknolojisinin önceki MOX tasarımlarından daha verimli olacağını ve 1 ton plütonyumun yaklaşık 1 milyon Amerikan hanesine bir yıl boyunca elektrik sağlayabileceğini hesaplıyor. 🔹 Ancak hızlı reaktörler ABD'de bugüne kadar yalnızca araştırma amaçlı kullanıldı ve ticari elektrik üretiminde henüz uygulanmadı. 🔹 Eski Enerji Bakanı Ernest Moniz ise plütonyumun seyreltilerek imha edilmesinin daha kolay ve daha düşük maliyetli olduğunu savunarak hükümetin güvenlik giderlerinin büyük kısmını üstlenmek zorunda kalabileceğini söyledi.

Düzenleyicilere sunulan veriler 🔹 Tesla, Avrupa'da "Full Self-Driving" (FSD) sistemine onay alabilmek için İsveç ve Hollanda düzenleyicilerine kendi hazırladığı güvenlik istatistiklerini sundu. 🔹 Reuters'ın incelediği yazışmalara göre şirket, FSD kullanımının yolları daha güvenli hale getirdiğini ve sistemin insan sürücülerden 10 kata kadar daha güvenli olduğunu öne sürdü. 🔹 Reuters'ın önceki incelemesi, Tesla'nın güvenlik iddialarında geçersiz veri karşılaştırmaları kullandığını ve sistemin güvenlik performansını olduğundan yüksek gösterdiğini ortaya koydu. Hollanda ve İsveç süreci 🔹 Tesla, 2024 sonunda Hollanda yol güvenliği kurumu RDW'ye FSD onay sürecini başlatmak için başvurdu. 🔹 RDW, Nisan ayında FSD sisteminin Hollanda'da kullanılmasına onay verdi ve şimdi AB genelinde onay sürecini yürütüyor. 🔹 RDW, kararlarını pazarlama iddialarına veya dış istatistiklere dayandırmadığını, sistem üzerinde kendi test, analiz ve doğrulamalarını yaptığını açıkladı. 🔹 İsveç Ulaştırma Ajansı da değerlendirmelerin yalnızca toplu güvenlik iddialarına değil, sunulan tüm kanıtlara dayandığını belirtti. Tartışmalı güvenlik iddiaları 🔹 Tesla'nın sunumunda, FSD kullanan araçların ABD'deki ortalama insan sürücülerine kıyasla kazalar arasında yedi kattan fazla mesafe katettiği iddiasına yer verildi. 🔹 Sunumda ayrıca FSD'nin 32 bin hayat kurtarabileceği ve 1,9 milyon yaralanmayı önleyebileceği öne sürüldü. 🔹 Bağımsız araştırmacılar, bu hesaplamaların tüm ABD araçlarının FSD'li Tesla'larla değiştirileceği ve her Tesla'nın yerine geçtiği araçtan en az yedi kat daha güvenli olduğu varsayımına dayandığını belirterek bu iddiaların yanıltıcı olduğunu söyledi. 🔹 Reuters ayrıca Tesla'nın hava yastığı açılan FSD kazalarını tüm ABD araç filosundaki her seviyedeki kazalarla karşılaştırarak güvenlik performansını olduğundan yüksek gösterdiğini aktardı. Avrupa'daki onay süreci 🔹 Avrupa Ulaştırma Güvenliği Konseyi, Tesla'nın doğrulanmamış güvenlik verilerini düzenleyicilere sunmasından endişe duyduğunu açıkladı. 🔹 Konsey, güvenlik iddialarının bağımsız akademik araştırmacılar tarafından doğrulanması gerektiğini belirtti. 🔹 Avrupa Birliği genelinde FSD'nin onaylanabilmesi için üye ülkelerin yüzde 55'ini ve AB nüfusunun yüzde 65'ini temsil eden ülkelerin onay vermesi gerekiyor. 🔹 Bu süreç devam ederken üye ülkeler sistemi ulusal düzeyde bağımsız olarak onaylayabiliyor. Pazar etkisi 🔹 Tesla, Avrupa'da FSD onayının bölgedeki satış büyümesi açısından kritik önem taşıdığını değerlendiriyor. 🔹 Şirket, Elon Musk'ın siyasi faaliyetleri sonrası geçen yıl düşen satışların ardından Avrupa pazar payını yeniden artırmaya çalışıyor. 🔹 Reuters'ın ulaştığı e-postalara göre Norveç dahil bazı Avrupa ülkelerindeki Tesla kullanıcıları da şirketin güvenlik istatistiklerini kullanarak düzenleyicilere FSD'nin hızla onaylanması çağrısında bulundu.

Anlaşmanın ana çerçevesi 🔹 ABD ve İran, savaşı sona erdirecek ve Hürmüz Boğazı'nı yeniden deniz trafiğine açacak ön anlaşmaya vardıklarını açıkladı. 🔹 Donald Trump, anlaşmanın tamamlandığını duyurdu. 🔹 Mutabakat zaptının cuma günü İsviçre'de resmen imzalanması planlanıyor. 🔹 Anlaşma çerçeve niteliği taşıyor ve İran'ın nükleer programına ilişkin nihai kararlar sonraki müzakerelere bırakılıyor. Ateşkes ve bölgesel güvenlik 🔹 Anlaşma, Lübnan dahil tüm cephelerde askeri operasyonların derhal ve kalıcı olarak sona erdirilmesini öngörüyor. 🔹 İran Ulusal Güvenlik Yüksek Konseyi Sekreterliği, pazartesi gecesinden itibaren tüm cephelerde savaşın kalıcı olarak sona ereceğini açıkladı. 🔹 İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi, İsrail'in Lübnan'a yönelik saldırılarının tamamen durması gerektiğini belirterek anlaşmanın uygulanmasından ABD'nin sorumlu olduğunu söyledi. 🔹 Lübnan Meclis Başkanı Nebih Berri, anlaşmanın Lübnan dahil bölge için güvenlik ve istikrarın temelini oluşturduğunu ifade etti. 🔹 İsrail Savunma Bakanı Israel Katz, İsrail'in Güney Lübnan'daki kontrol ettiği bölgelerden çekilmesi yönündeki baskılara karşı çıkacaklarını açıkladı. Nükleer program ve yaptırımlar 🔹 İran Dışişleri Bakan Yardımcısı Kazım Garibabadi, 60 günlük ateşkes süresince yaptırımların kaldırılması ve daha kapsamlı anlaşma için yeni müzakerelerin yürütüleceğini söyledi. 🔹 İran'ın nükleer programının geleceği de bu sonraki görüşmelerde ele alınacak. 🔹 Reuters'a konuşan İranlı bir yetkili, taslak anlaşmanın ABD'nin 25 milyar dolarlık dondurulmuş İran varlığını serbest bırakmasını öngördüğünü söyledi. 🔹 ABD'li bir yetkili, nihai anlaşmanın İran'ın nükleer programının tamamen tasfiye edilmesini ve yüksek oranda zenginleştirilmiş uranyum stoklarının imha edilmesini hedeflediğini belirtti. 🔹 İranlı yetkililer ise taslağın zenginleştirilmiş uranyumun ülke içinde seyreltilmesine izin verdiğini ifade etti. Ekonomik etkiler 🔹 Donald Trump, Hürmüz Boğazı'nın cuma günü yeniden açılacağını ve İran limanlarına uygulanan ABD deniz ablukasının kaldırılması talimatını verdiğini açıkladı. 🔹 Anlaşma haberinin ardından Brent petrol fiyatları yüzde 4'ten fazla gerilerken küresel hisse senedi piyasalarında yükseliş yaşandı. Uluslararası tepkiler 🔹 Birleşik Krallık, Almanya, Fransa ve İtalya ortak açıklamayla İran'ın nükleer faaliyetlerini doğrulanabilir şekilde sınırlandırması halinde yaptırımların kaldırılmasına hazır olduklarını bildirdi.

🔹 ABD Başkanı Donald Trump, ABD ile İran arasında bir anlaşmaya varıldığını çok yakında açıklayacağını söyledi ancak İran yönetimi anlaşmayı henüz doğrulamadı. Anlaşmanın ana başlıkları 🔹 Trump, anlaşmanın İran'ın nükleer silah edinmemesini ve Hürmüz Boğazı'nın derhal yeniden açılmasını içerdiğini açıkladı. 🔹 Trump, İran'ın nükleer materyallerinin daha sonra ele alınabileceğini belirterek bu konuda aciliyet görmediğini söyledi. 🔹 Trump, İran'a doğrudan nakit ödeme yapılmayacağını ancak yaptırımların kaldırılmasının değerlendirilebileceğini ifade etti. 🔹 Trump, İran üzerinde güçlü denetim mekanizmaları kurulacağını ancak bunların nasıl işleyeceğine ilişkin ayrıntı vermedi. İsrail ve Lübnan gerilimi 🔹 Trump, İsrail'in Beyrut'a yönelik son saldırısını gereksiz ve zamansız bulduğunu belirterek bunun barış sürecini riske attığını söyledi. 🔹 Trump, Hizbullah'ın sınırlı saldırısının ardından İsrail'in karşılığının orantısız olduğunu ifade ederek çatışmaların bu şekilde devam etmesi halinde sürecin sona ermeyeceğini söyledi. 🔹 Trump, İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu'nun anlaşmaya karşı olmadığını ve İran'ın nükleer silah edinmemesi şartıyla anlaşmayı desteklediğini öne sürdü. İran'ın tepkisi 🔹 İran Meclis Başkanı Muhammed Bakır Galibaf, Beyrut saldırısının ardından ABD'nin taahhütlerini yerine getirme iradesi veya kapasitesi bulunmadığını belirterek müzakerelerin devamının sorgulanabileceğini söyledi. 🔹 İran Ulusal Güvenlik Yüksek Konseyi Sekreteri Muhammed Zolghadr, Lübnan'ın İran için kırmızı çizgi olduğunu belirterek İsrail'e karşı karşılık verileceğini açıkladı. Arabuluculuk süreci 🔹 Katar heyeti, ön anlaşmanın tamamlanması amacıyla Tahran'a gitti. Taslağın Hürmüz Boğazı'nın açılmasını ve ABD'nin İran'a uyguladığı deniz ablukasının kaldırılmasını öngördüğü belirtildi. 🔹 İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi, ülkedeki sertlik yanlılarının protestolarıyla karşı karşıya kalırken arabulucular İsrail'in son saldırılarının anlaşmaya yönelik iç muhalefeti güçlendirmesinden endişe duyuyor.

🔹 İsviçre'de seçmenler, ülke nüfusunun 10 milyonla sınırlandırılmasını öngören referandum teklifini reddetti. 🔹 Oylamada seçmenlerin yaklaşık yüzde 45'i teklife destek verirken yaklaşık yüzde 55'i karşı oy kullandı. 🔹 Böylece İsviçre, nüfus üst sınırını referanduma götüren ilk ülke oldu. Referandumun gerekçesi 🔹 Parlamento'da en fazla sandalyeye sahip İsviçre Halk Partisi (SVP), nüfus artışının altyapı, konut, sosyal programlar, doğal kaynaklar ve yaşam tarzı üzerinde baskı oluşturduğunu savunarak "sürdürülebilirlik girişimi"ni hazırladı. 🔹 Girişim özellikle Avrupa Birliği ülkelerinden gelen göç ve iş gücü akışına yönelik eleştirileri temel aldı. Karşı çıkanların görüşleri 🔹 Muhalifler, nüfus sınırının İsviçre'nin en büyük ticaret ortağı olan Avrupa Birliği ile ilişkileri zayıflatacağını savundu. 🔹 Göçün sağlık ve finans gibi sektörlere ihtiyaç duyulan yabancı iş gücü ve nitelikli çalışan kazandırdığı ifade edildi. 🔹 İş dünyası temsilcileri, nüfus sınırının yabancı çalışanlara erişimi kısıtlayarak ekonomiye zarar vereceği uyarısında bulundu. Sonuçların ardından 🔹 Adalet Bakanı Beat Jans, referandum sonucunu memnuniyetle karşıladığını açıklarken konut ve göç konusundaki endişeleri hafifletecek ilave adımların değerlendirileceğini söyledi. 🔹 İsviçre Devlet Başkanı Guy Parmelin ile birlikte düzenlediği basın toplantısında Jans, seçmenin istikrar, açıklık ve güvenilirlik mesajı verdiğini ifade etti. 🔹 İsviçre'nin nüfusu 9,1 milyon seviyesinde bulunurken yabancılar toplam nüfusun yaklaşık yüzde 28'ini oluşturuyor. 🔹 Resmî projeksiyonlara göre ülke nüfusunun 2040'lı yılların başında 10 milyona ulaşması bekleniyor. 🔹 SVP yönetimi kırsal bölgelerde girişimin güçlü destek gördüğünü ancak şehirlerdeki seçmenlerin sonucu belirlediğini açıkladı ve göçü sınırlandırmaya yönelik politikaları savunmayı sürdüreceklerini belirtti.

Ortak tablo 🔹 Rusya ve ABD, Ukrayna ile İran’ın kendi merkeziyetçi yönetim anlayışlarına benzer şekilde çökeceğini varsaydı ancak iki ülke de beklenenden güçlü direnç gösterdi. 🔹 Analistlere göre Ukrayna ve İran, kendilerinden daha güçlü rakiplerini uzun ve maliyetli çatışmalara sürükleyerek askeri üstünlüğün tek başına belirleyici olmadığını gösterdi. 🔹 Hem Moskova hem de Washington, savaşta elde edemedikleri sonuçları müzakereler yoluyla sağlamaya çalışıyor. Ukrayna cephesi 🔹 Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenskiy, Vladimir Putin’e gönderdiği açık mektupta Rusya’nın Ukrayna’nın direncini öngöremediğini ve savaşın bu noktaya geleceğini hesaplayamadığını söyledi. 🔹 Ukrayna ile Rusya arasındaki barış görüşmeleri güvenlik garantileri ve toprak tavizleri konusunda çıkmaza girerken diplomatik süreç büyük ölçüde esir takaslarıyla sınırlı kaldı. 🔹 Rusya, savaşın başında Kiev’i hızla ele geçirip yönetimi değiştirmeyi hedefledi ancak yıllar süren çatışmalara rağmen ilan ettiği dört bölgenin üçünü tamamen kontrol altına alamadı. İran cephesi 🔹 İran Meclis Başkanı ve baş müzakereci Muhammed Bakır Galibaf, güven yeniden tesis edilene kadar İran’ın tutumunun değişmeyeceğini açıkladı. 🔹 ABD ve İran, geçici bir anlaşma çerçevesine yaklaşırken nükleer program ve yaptırımlar gibi en kritik başlıkların sonraki müzakerelere bırakılması bekleniyor. 🔹 Taslak anlaşmanın Hürmüz Boğazı'nın yeniden deniz trafiğine açılmasını sağlaması öngörülüyor. 🔹 İran, ABD'nin yaptırımları hafifletmesi, deniz ablukasını kaldırması ve dondurulan İran varlıklarını serbest bırakması konusunda somut adımlar görmeden kapsamlı bir anlaşmaya yanaşmıyor. Analistler ne diyor? 🔹 Brookings Institution'dan Fiona Hill, hem Putin'in hem de Trump'ın karşı tarafın siyasi yapısını yanlış değerlendirdiğini ve lider kadro hedef alınırsa sistemin çökeceğini düşündüğünü savundu. 🔹 Analistlere göre Rusya'nın Ukrayna'da, ABD'nin ise İran'da hedeflerine ulaşamaması iki büyük gücün uluslararası caydırıcılığına zarar verdi. 🔹 Uzmanlar, çözümsüzlüğün sürmesinin küresel güç dengesini daha parçalı bir yapıya yöneltebileceği ve daha küçük ülkelerin büyük güçlere karşı müzakere kozlarını artırabileceği değerlendirmesini yapıyor.

Diplomatik süreç 🔹 İran, ABD ile geçici anlaşmaya ilişkin en az üç farklı taslak metni dolaşıma sokarken ABD Başkanı Donald Trump anlaşmanın pazar günü imzalanması hedefini korudu. 🔹 Taslakların tamamında Hürmüz Boğazı'nın yeniden açılması, İran'a yaptırım kolaylıkları sağlanması ve nükleer program konusunda uzun vadeli müzakerelerin başlatılması gibi ortak maddeler yer aldı. 🔹 Taslaklar özellikle İran'ın ne kadar mali destek alacağı ve yaptırımların hangi ölçüde kaldırılacağı konusunda önemli farklılıklar içeriyor. 🔹 İran yönetimi, anlaşmanın Trump'ın doğum gününde imzalanmasının sembolik yönüne sıcak bakmadığı mesajını verdi. Anlaşma taslaklarının öne çıkan maddeleri 🔹 Taslak metne göre İran ile ABD ve müttefikleri, İran ve Lübnan dahil tüm cephelerde savaşın derhal ve kalıcı olarak sona erdiğini ilan edecek ve birbirlerine karşı güç kullanmamayı taahhüt edecek. 🔹 Taraflar birbirlerinin egemenliğine ve toprak bütünlüğüne saygı göstermeyi ve iç işlerine müdahale etmemeyi kabul edecek. 🔹 Nihai anlaşmanın 60 gün içinde müzakere edilmesi, gerektiğinde bu sürenin uzatılabilmesi öngörülüyor. 🔹 ABD'nin anlaşmanın ardından deniz ablukasını kaldırmaya başlaması ve deniz taşımacılığını 30 gün içinde tam kapasiteye çıkarması planlanıyor. 🔹 İran da ticari gemilerin Hürmüz Boğazı üzerinden geçişini yeniden başlatacak ve geçişlerin 30 gün içinde savaş öncesi seviyelere dönmesini sağlayacak. Ekonomi ve nükleer müzakereler 🔹 Taslaklardan birinde ABD ve bölgesel ortaklarının İran'ın yeniden inşası ve ekonomik kalkınması için en az 300 milyar dolarlık bir program oluşturması öngörülüyor. 🔹 ABD'nin İran petrolü, petrokimya ürünleri ve bunlarla ilgili bankacılık, sigorta ve taşımacılık işlemlerine yönelik Hazine Bakanlığı muafiyetlerini anlaşmanın hemen ardından yürürlüğe koyması planlanıyor. 🔹 ABD'nin, müzakerelerde ilerleme sağlanmasına paralel olarak İran'ın dondurulmuş varlıklarını serbest bırakması ve kullanılabilir hale getirmesi öngörülüyor. 🔹 İran nükleer silah üretmeyeceği taahhüdünü yinelerken, uranyum zenginleştirme faaliyetleri ve zenginleştirilmiş uranyum stoklarının geleceği nihai anlaşma müzakerelerinde ele alınacak. Bölgesel gelişmeler 🔹 İsrail ordusunun Beyrut'a yönelik saldırıları ve Hizbullah'ın kuzey İsrail'e yeni roket atışları gün içinde anlaşma ihtimaline ilişkin belirsizliği artırdı. 🔹 Donald Trump, sosyal medya paylaşımında İsrail'e Lübnan'a yönelik saldırıları durdurma çağrısı yaparak bölgeye barış getirecek bir anlaşmaya çok yakın olunduğunu söyledi.

🔹 Missouri eyaletinin Butler kentindeki Butler Memorial Havalimanı yakınlarında düşen uçakta bir pilot ve 11 paraşütçü yaşamını yitirdi. 🔹 Tek motorlu turboprop uçak, yerel saatle yaklaşık 11.20'de havalandıktan kısa süre sonra yeterli irtifaya ulaşamayarak keskin bir sola dönüş yaptı ve pistten yaklaşık 300 metre uzaklıktaki bir alana düştü. 🔹 Uçak henüz hava trafik kontrolüne rapor verecek irtifaya ulaşmadığı için kalkışın hemen ardından kaza meydana geldi. 🔹 Yetkililer, olay yerinde yaya ekipleri ve dronlarla arama yaptı ancak uçaktaki hiçbir kişinin paraşütle atlayamadığını tespit etti. 🔹 Uçağın, paraşüt atlayışları düzenleyen Skydive Kansas City şirketi tarafından işletildiği açıklandı. 🔹 Acil durum ekipleri olay yerine ulaştığında uçağın alevler içinde olduğu bildirildi. 🔹 Kazanın nedeni, ABD Ulusal Ulaşım Güvenliği Kurulu (NTSB) tarafından soruşturulacak, Federal Havacılık İdaresi (FAA) ise olayla ilgili bilgi topluyor. 🔹 Hayatını kaybedenlerin kimlikleri, ailelerine resmi bildirim yapılmadığı için henüz kamuoyuyla paylaşılmadı. 🔹 Son 10 yılda ABD'de paraşüt faaliyetleriyle bağlantılı sekiz ölümcül uçak kazasında toplam 25 kişi yaşamını yitirmişti. 🔹 Kazaya karışan 2010 üretimi Pacific Aerospace 750XL modeli uçak, paraşüt faaliyetlerinin yanı sıra kargo taşımacılığı, hava araştırmaları ve tıbbi tahliye görevlerinde de kullanılan, 17 paraşütçü taşıma kapasitesine sahip bir hava aracı olarak biliniyor.

Veraset planı 🔹 Japonya parlamentosu, imparatorluk ailesinin uzak erkek akrabaları evlat edinmesine izin verecek bir plan üzerinde çalışıyor. 🔹 Düzenleme, azalan kraliyet ailesi üyelerinin sayısını artırmayı ve gelecekte tahta çıkabilecek erkek varis havuzunu genişletmeyi amaçlıyor. 🔹 Mevcut kurallara göre Krizantem Tahtı'na yalnızca erkekler çıkabiliyor. Azalan kraliyet ailesi 🔹 Japonya imparatorluk ailesi bugün yalnızca 16 üyeden oluşuyor ve bu sayı 1990 yılına göre yaklaşık dörtte bir oranında azalmış durumda. 🔹 Ailede yalnızca üç resmi taht varisi bulunurken, kamu görevlerinin yerine getirilmesinde personel sıkıntısı yaşanıyor. 🔹 İmparator Naruhito, Japonya'nın MÖ 660 yılına kadar uzandığı kabul edilen hanedan zincirindeki 126. hükümdar olarak görev yapıyor. Tartışmalar 🔹 Çok sayıda siyasetçi, akademisyen ve aktivist çözümün erkek akrabaları geri getirmek değil, kadınların imparator olmasına izin vermek olduğunu savunuyor. 🔹 Kamuoyu yoklamaları, kadın imparator fikrine toplumda geniş destek bulunduğunu gösteriyor. 🔹 Buna rağmen Başbakan Sanae Takaichi ve muhafazakâr çevreler, imparatorluk soyunun yalnızca erkek hattından devam etmesi gerektiğini savunuyor. Planın ayrıntıları 🔹 Düzenleme kabul edilirse savaş sonrası kraliyet statüsünü kaybeden eski imparatorluk ailelerinin erkek üyeleri yeniden hanedan sistemine dahil edilebilecek. 🔹 Bu kişilerin medya, sigortacılık, reklamcılık ve farklı sektörlerde sıradan vatandaş olarak yaşamlarını sürdürdükleri belirtiliyor. 🔹 Uzmanlar, bu ailelerden gelecek nesillerin ileride tahtın varisi olabileceğini ifade ediyor. Kadın üyeler 🔹 Tasarı, kadın imparatorluk üyelerinin halktan biriyle evlenmeleri halinde kraliyet statülerini korumalarına da imkân tanıyor. 🔹 Ancak kadınların tahta çıkmasına izin verilmemesi nedeniyle uzun vadeli veraset sorununun devam edebileceği yönünde değerlendirmeler yapılıyor. 🔹 Son yıllarda daha görünür bir kamu rolü üstlenen Prenses Aiko, kadın imparator fikrini destekleyen çevreler tarafından geleceğin hükümdarı olarak gösteriliyor.

Maçın özeti 🔹 Avustralya, Dünya Kupası D Grubu ilk maçında Türkiye'yi 2-0 mağlup ederek sürpriz bir galibiyet aldı. 🔹 20 yaşındaki Nestory Irankunda, ilk yarıda attığı golle Avustralya'yı öne geçirdi. 🔹 Connor Metcalfe, karşılaşmanın 75. dakikasında ceza sahası dışından attığı golle skoru 2-0'a taşıdı. Avustralya savunması öne çıktı 🔹 Türkiye topa daha fazla sahip olmasına rağmen Avustralya'nın disiplinli savunmasını aşamadı. 🔹 Kaleci Patrick Beach, milli takım formasıyla üçüncü maçında yaptığı kritik kurtarışlarla galibiyetin başlıca isimlerinden biri oldu. 🔹 Türkiye karşılaşmada 30 şut çekmesine rağmen gol bulamadı ve beklenen gol değeri 1,3 seviyesinde kaldı. Irankunda'nın performansı 🔹 Paul Okon-Engstler'in uzun pasıyla savunma arkasına sarkan Irankunda, rakibini geçtikten sonra yaptığı düzgün vuruşla takımını öne geçirdi. 🔹 Tanzanya doğumlu ve Burundi kökenli olan Irankunda, henüz üç aylıkken ailesiyle Avustralya'ya taşındı ve kariyerinde Bayern Münih'in ardından Watford'a transfer oldu. Grup dengeleri 🔹 Galibiyetin ardından Avustralya puanını üçe çıkararak D Grubu'nda ABD ile aynı puana ulaştı. 🔹 Turnuva projeksiyonlarına göre Avustralya'nın son 16 turuna yükselme ihtimali yüzde 85 seviyesine çıktı. 🔹 Türkiye ise ilk mağlubiyetinin ardından gruptan çıkma mücadelesinde kalan maçlarda puan arayacak. Vancouver'daki atmosfer 🔹 Vancouver'daki BC Place Stadı, turnuvadaki ilk erkekler Dünya Kupası maçında yoğun ilgi gördü. 🔹 Türk taraftarlar maç boyunca yüksek sesli destekleriyle tribün atmosferine damga vururken, Avustralyalı taraftarlar da galibiyet sonrası büyük sevinç yaşadı.

🔹 New York Knicks, 50 yılı aşkın sürenin ardından ilk NBA şampiyonluğunu kazanarak kent genelinde büyük kutlamalara yol açtı. 🔹 Maçın ardından taraftarlar Times Square’de okul otobüslerinin üzerine çıktı, Sekizinci Cadde boyunca yürüyüşler düzenledi, sokaklarda havai fişekler patlattı ve tezahüratlar yaptı. 🔹 Beşinci Cadde’de araç kornaları ve taraftar yürüyüşleri nedeniyle yoğun trafik oluştu. 🔹 Madison Square Garden dışındaki Plaza33 izleme alanında binlerce kişi karşılaşmayı birlikte takip etti ve son düdükle birlikte sevinç gösterilerinde bulundu. 🔹 Bronxlu 37 yaşındaki Steven Silfa, kupa törenini sonuna kadar izlediğini belirterek hayatında ilk kez Knicks’in şampiyonluğunu gördüğünü söyledi. 🔹 Brooklyn’in Prospect Heights semtinde birçok aile çocuklarını gece uyandırarak kutlamalara katıldı ve sokaklarda oluşan spontan eğlencelere dahil oldu. 🔹 Turuncu ve mavi renklere bürünen taraftarlar şehir genelinde şarkılar söyleyip dans ederek 53 yıllık şampiyonluk hasretinin sona ermesini kutladı.

Boş evlere artan ilgi 🔹 Japonya’da nüfusun azalmasıyla birlikte boş kalan konut sayısı hızla artarken, düşük fiyatlı "akiya" olarak bilinen terk edilmiş evler hem yerli hem de yabancı yatırımcıların ilgisini çekiyor. 🔹 2023 verilerine göre ülkede yaklaşık 9 milyon boş konut bulunuyor ve bu sayı toplam konut stokunun yüzde 13,8’ini oluşturuyor. Önümüzdeki 20 yıl içinde bu rakamın 15 milyonu aşması öngörülüyor. 🔹 Sosyal medyada "Japonya’da bedava ev" videolarının yaygınlaşması küresel ilgiyi artırsa da, bu evlerin büyük bölümü satılıyor ve ciddi yenileme çalışmaları gerektiriyor. Yenileme projeleri 🔹 Nagano’da yaşayan Yuji Ishii, 140 yıllık terk edilmiş bir evi kendi imkânlarıyla restore ederek kafe ve sanat galerisine dönüştürdü. 🔹 Ishii, ilk restorasyonunda hiçbir deneyimi olmadığını ancak süreç boyunca birçok teknik beceri öğrendiğini ve bugün yedi eski akiya mülküne sahip olduğunu söyledi. 🔹 Restore edilen yapılarda geleneksel ahşap kirişler, tatami zeminler ve tarihi mimari unsurlar korunarak yeni kullanım alanları oluşturuluyor. Sosyal medya ve yeni girişimciler 🔹 İsveçli girişimci Anton Wormann, restore ettiği Japon evlerini sosyal medyada paylaşarak 1 milyondan fazla takipçiye ulaştı ve geleneksel evleri kiralama işi kurdu. 🔹 Wormann, yenilediği evleri gecelik yaklaşık 69 bin yen karşılığında kiralıyor ve özellikle yabancı ziyaretçilerin tarihi mimari detaylara ilgi gösterdiğini belirtiyor. Karşılaşılan zorluklar 🔹 Düşük fiyatlı akiya evlerinin en büyük sorunu, yıllarca birikmiş eşyaların temizlenmesi ve kapsamlı tadilat ihtiyacı olması olarak öne çıkıyor. 🔹 Bölgedeki bazı işletmeler, boş evlerdeki kullanılabilir eşyaları değerlendirerek hem mülk sahiplerinin atık maliyetini azaltıyor hem de ikinci el satış yapıyor. 🔹 Akiya eşleştirme hizmeti veren uzmanlar, birçok projenin finansman sıkıntısı, miras anlaşmazlıkları, yüklenici eksikliği veya gerçekçi olmayan beklentiler nedeniyle yarıda kaldığını belirtiyor. Eski evleri yaşatma isteği 🔹 Başarılı restorasyon projelerinde ekonomik kazancın yanı sıra geleneksel Japon mimarisini koruma ve terk edilmiş yapıları yeniden hayata döndürme arzusu önemli bir motivasyon oluşturuyor.

Nüfus sayımı yeniden başlıyor 🔹 Hindistan, COVID-19 nedeniyle altı yıl geciken nüfus sayımını başlatarak yaklaşık 350 milyon haneyi kapsayan dünyanın en büyük idari çalışmalarından birini yürütüyor. 🔹 Yaklaşık 3,1 milyon kamu çalışanı altı ay boyunca ülke genelinde haneleri ziyaret ederek verileri dijital uygulamalar üzerinden toplayacak. 🔹 Sayım sonuçlarının 2027 yılında açıklanması ve kamu politikalarının güncellenmesinde temel veri kaynağı olması bekleniyor. Yeni uygulamalar ve kapsam 🔹 Sayım ilk kez tamamen dijital yöntemlerle yürütülüyor; vatandaşlar isterlerse bilgilerini çevrim içi olarak da bildirebiliyor. 🔹 Ankete akıllı telefon sahipliği, internet erişimi ve temel gıda tüketimi gibi yeni sorular eklendi. 🔹 Hindistan'da 95 yıl aradan sonra ilk kez kast kimliğine ilişkin sorular da nüfus sayımına dahil edildi. Kamu politikaları açısından önemi 🔹 Son on yılda sağlık, eğitim, konut, istihdam ve sosyal yardım politikalarının güncel nüfus verileri olmadan yürütüldüğü belirtiliyor. 🔹 Sayım sonuçlarının parlamento seçim bölgelerinin yeniden düzenlenmesi ve kamu kaynaklarının dağılımında da kullanılması planlanıyor. 🔹 Güncel verilerin eksikliği nedeniyle nüfus yapısı, göç ve dini demografi konusunda çeşitli tartışmalar yaşanıyordu. Sahadaki zorluklar 🔹 Sayım görevlileri birçok bölgede aşırı sıcaklar altında çalışırken, bazı varlıklı mahallelerde hane sahiplerinin kapıları açmadığı ve polis desteği gerektiği bildiriliyor. 🔹 Görevliler vatandaşların verdiği cevapları doğrulamadan kaydetmek zorunda kalıyor ve bazı kişilerin eksik veya yanlış bilgi verdiği belirtiliyor. 🔹 Sahte sayım görevlileri ve çevrim içi dolandırıcılık girişimleri nedeniyle veri güvenliği konusunda endişeler bulunuyor. Yetkililer ise uçtan uca veri güvenliği sağlanacağını açıkladı. Siyasi etkiler 🔹 Sayım verilerinin kamu kadroları ve eğitim kontenjanlarındaki kota uygulamalarının geleceği üzerinde etkili olabileceği değerlendiriliyor. 🔹 Nüfus verileri ayrıca dini dağılım, göç hareketleri ve seçim bölgelerinin yeniden belirlenmesi gibi siyasi açıdan hassas konularda da önemli rol oynayacak.

Üniversite programlarında büyük dönüşüm 🔹 Çin üniversiteleri, yükseköğretimi ülkenin kalkınma hedeflerine uyumlu hale getirmek amacıyla binlerce lisans programını kaldırırken teknoloji odaklı yeni bölümler açıyor. 🔹 2021-2025 döneminde 12 bin 200 lisans programı kapatıldı veya askıya alındı, buna karşılık 10 bin 200 yeni program açıldı. 🔹 Böylece ülkedeki üniversite programlarının yüzde 30’dan fazlasında değişiklik yapıldı. Kapatılan ve açılan bölümler 🔹 Kapatılan programların büyük bölümü sanat, beşeri bilimler, yabancı diller ve yönetim alanlarında yoğunlaştı. 🔹 Bu alanların iş gücü piyasasında aşırı doygun hale geldiği ve yapay zekâ nedeniyle hızla dönüşen ekonomiye uyum sağlayamadığı değerlendiriliyor. 🔹 Açılan yeni bölümlerin önemli kısmı Pekin’in yüksek teknoloji ve geleceğin sanayilerine yönelik kalkınma hedefleriyle uyumlu şekilde tasarlandı. 🔹 Dokuz üniversite, yeni nesil yapay zekânın gerçek ekonomiye entegrasyonunu destekleyen "bedensel zekâ" alanında yeni lisans programları açtı. İş gücü piyasası etkisi 🔹 Çin’de mezun sayısının rekor seviyelere ulaşmasına rağmen milyonlarca genç iş bulmakta zorlanıyor. 🔹 Genç işsizlik oranı yüzde 16’nın üzerinde bulunurken, yapay zekâ iş piyasasını hızla dönüştürüyor. 🔹 Şanghay Bilim ve Teknoloji Üniversitesi bu yıl ürün tasarımı bölümüne öğrenci alımını durdurdu. 🔹 Bir mezun, modelleme ve görselleştirme gibi temel tasarım süreçlerinin artık yapay zekâ tarafından gerçekleştirilebildiğini belirterek bölümün istihdam imkanlarının zayıfladığını söyledi. Eğitim sistemindeki değişim 🔹 Çin İletişim Üniversitesi, görüntü yönetmenliği programını film ve televizyon görüntü yönetimi ile yapım programıyla birleştirdi. 🔹 Mezunlar, dijital medya, canlı yayın ve kısa video platformlarının yükselişiyle sektörde ihtiyaç duyulan becerilerin değiştiğini belirtti. 🔹 Eğitim uzmanı Chu Zhaohui, sürekli yeni bölümler açıp eski bölümleri kapatmanın kısa vadeli bir çözüm olduğunu söyledi. 🔹 Chu, öğrencilerin ilgi alanlarına ve kariyer hedeflerine göre ders seçebileceği daha esnek bir eğitim modelinin benimsenmesi gerektiğini ifade etti. 🔹 Pekinli medya şirketi yöneticisi Vincent Zhao, kızının istatistik ve veri yönetişimi bölümünü tercih ettiğini belirterek tek bir uzmanlık alanına dayalı ömür boyu kariyer anlayışının artık geçerli olmadığını söyledi.

Yeni optik iletişim sistemi 🔹 Çin, dünyanın ilk üç bantlı optik fiber haberleşme sistemini bu ayın başında devreye aldı. 🔹 Geliştiriciler, yeni teknolojinin gelecekteki yapay zekâ ağlarının veri taşıma kapasitesini önemli ölçüde artırabileceğini belirtti. 🔹 Proje, Shandong eyaletindeki Qingdao kentinde China Mobile ile Hengtong Optic-Electric başta olmak üzere sanayi ortakları tarafından geliştirildi. 🔹 Yaklaşık 35 kilometre uzunluğundaki hat, kentteki büyük bilgi işlem merkezlerini birbirine bağlayan ticari bir test altyapısı olarak kullanılacak. Kapasite artışı 🔹 Sistem, tek bir optik fiber üzerinden geleneksel sistemlere kıyasla beş katın üzerinde veri taşıyabiliyor. 🔹 Fiber çekirdeği başına iletim kapasitesi de yaklaşık yüzde 50 artırıldı. 🔹 Teknoloji, mevcut optik fiber içinde aynı anda S, C ve L bantlarını kullanarak mevcut altyapı üzerinden çok daha fazla verinin iletilmesini sağlıyor. 🔹 China Mobile, bu yaklaşımı yeni yol inşa etmeden iki şeritli otoyolun üç şeritli hale getirilmesine benzetti. Teknolojik yenilikler 🔹 Sistem, daha önce ticari kullanıma uygun görülmeyen S bandını ultra düşük kayıplı iletim teknolojisiyle kullanılabilir hale getiriyor. 🔹 Aynı zamanda standart boyuttaki tek bir optik fiber içine dört bağımsız çekirdek entegre edilerek paralel veri iletim yolları oluşturuldu. 🔹 Böylece veriler aynı anda birden fazla paralel hat üzerinden taşınabiliyor ve ağ kapasitesi önemli ölçüde artırılıyor. Yapay zekâ ve veri altyapısı 🔹 Teknolojinin, büyük yapay zekâ modellerinin dağıtık eğitim süreçlerinde ihtiyaç duyduğu yüksek bant genişliği ve düşük gecikme gereksinimlerini desteklemesi hedefleniyor. 🔹 Geliştiriciler, sistemin Çin’in "Doğudan Veri, Batıdan Hesaplama" stratejisinde önemli rol oynayabileceğini belirtti. 🔹 Teknolojinin gelecekte uluslararası omurga internet ağlarında ve deniz altı fiber kablo sistemlerinde de kullanılabileceği ifade edildi.

Hava yakıt ikmal kapasitesi 🔹 Yeni raporlar, ABD ordusunun Çin ile olası bir çatışmada kuvvetlerini yakıt ikmali, lojistik destek ve iletişim açısından sürdürebilme kapasitesine ilişkin zafiyetlere işaret etti. 🔹 ABD Hükümet Hesap Verebilirlik Ofisi (GAO), hava kuvvetlerinin havada yakıt ikmal filosunun 2019-2025 döneminde belirlenen kullanılabilirlik ve görev kabiliyeti hedeflerinin altında kaldığını bildirdi. 🔹 Raporda yaşlanan uçaklar, yedek parça eksikliği, bakım sorunları, teknik personel yetersizliği ve yeni nesil tanker uçaklarının hizmete girişindeki gecikmeler temel nedenler arasında gösterildi. 🔹 Sık ekipman arızalarının da filonun operasyonel hazırlığını olumsuz etkilediği belirtildi. KC-135 ve KC-46 sorunları 🔹 ABD Hava Kuvvetleri’nin hâlen büyük ölçüde Soğuk Savaş döneminden kalan KC-135 Stratotanker uçaklarına bağımlı olduğu belirtildi. 🔹 Teknik ve program kaynaklı sorunlar nedeniyle KC-46 tankerlerine geçiş sürecinin planlanandan daha yavaş ilerlediği ifade edildi. 🔹 Birçok üste erken korozyon sorunlarının hem KC-135 hem de KC-46 uçaklarını etkilediği bildirildi. 🔹 Bazı üslerde bakım personelinin büyük bölümünün bağımsız çalışabilecek deneyime sahip olmadığı kaydedildi. 🔹 Parça eksikliği nedeniyle bir uçağın parçalarının diğer uçakları çalışır durumda tutmak için sökülmesinin beklenenden daha sık uygulandığı belirtildi. 🔹 KC-46 yazılım sistemlerinin teslim edildiği dönemde bile eski kaldığı ve 100’den fazla uçağın bu şekilde hizmete alındığı ifade edildi. Çin ile olası çatışma 🔹 Raporda havada yakıt ikmal uçaklarının Hint-Pasifik bölgesindeki uzun mesafeli operasyonlar için kritik öneme sahip olduğu vurgulandı. 🔹 Defence Priorities düşünce kuruluşundan Lyle Goldstein, Çin’in füze ve insansız hava araçlarıyla ABD tanker uçaklarını hedef alabilecek kapasiteye sahip olabileceğini söyledi. Uzay alanındaki gelişmeler 🔹 Rand tarafından yayımlanan ayrı bir raporda Çin’in Haziran 2025’te jeosenkron yörüngede iki uydu arasında otonom yakıt ikmali gerçekleştirmiş olabileceği belirtildi. 🔹 Çin hükümeti bu gelişmeyi resmen doğrulamadı. 🔹 Raporda çift kullanımlı uzay teknolojilerindeki hızlı ilerlemenin düzenlemelerin önüne geçtiği ve bunun güvenlik riskleri oluşturabileceği ifade edildi. 🔹 Yanlış değerlendirmelerin uzayda gerilimi tırmandırabilecek önleyici veya savunma amaçlı adımlara yol açabileceği uyarısı yapıldı. Uydu ağı projesi 🔹 GAO, ABD Uzay Geliştirme Ajansı’nın alçak Dünya yörüngesinde yüzlerce uydudan oluşacak füze takip ağı projesinin de gecikme riski taşıdığını bildirdi. 🔹 Kritik teknolojilerin hazır olma seviyesinin olduğundan yüksek değerlendirildiği, bunun da ek çalışmalar, entegrasyon sorunları ve takvim gecikmelerine neden olduğu ifade edildi.

Ay iniş araçları tasarımı 🔹 Çinli araştırmacılar, NASA’nın Artemis programında kullanılan tasarımın tek ana motora dayanmasının önemli güvenlik zafiyetleri içerdiğini savundu. 🔹 Apollo Ay Modülü’nden Artemis programındaki Orion uzay aracına kadar ABD’nin insanlı Ay görevlerinde iniş ve kalkış için tek ana motor kullandığı belirtildi. 🔹 Ana motorun arızalanması halinde yedek bir sistem bulunmadığı ifade edildi. Çin’in yaklaşımı 🔹 Çin’in geliştirdiği insanlı Ay iniş aracı dört adet değişken itişli ana motor kullanacak şekilde tasarlandı. 🔹 Bu motorlar birlikte 30 kilonewtonun üzerinde itki üretecek ve motorlardan biri tamamen devre dışı kalsa bile kalan üç motor görev için yeterli itki sağlayabilecek. 🔹 Ana itki sistemi tamamen devre dışı kalırsa, Ay yüzeyinden acil kalkış için altı adet yörünge kontrol motoru da kullanılabilecek. Mühendislik çözümü 🔹 Dört motorlu sistemin getirdiği ağırlık artışı, yakıt ve oksitleyicinin ortak bir duvarı paylaştığı ortak tabanlı yakıt tankı tasarımıyla azaltıldı. 🔹 Araştırmacılar bu tasarım sayesinde yüzlerce kilogram seviyesinde ağırlık tasarrufu sağlandığını belirtti. 🔹 Kompozit malzemeden üretilen tankın geleneksel metal tanklara göre yüzde 20’den fazla daha hafif olduğu ve uzay aracının taşıyıcı yapısının bir parçası olarak da görev yaptığı ifade edildi. Test sonuçları 🔹 Tam sistem sıcak ateşleme testlerinde dört motorun 100 Newtondan daha düşük itki sapmasıyla senkronize çalıştırıldığı bildirildi. 🔹 Ortak yakıt tankındaki basınç kontrolünün de başarıyla sağlandığı belirtildi. 🔹 Araştırmacılar, bu tasarımın başka ülkeler tarafından uygulanabilmesi için ortak tabanlı yakıt tanklarının hassas basınç kontrolü ile çoklu değişken itişli motorların senkronizasyon teknolojilerinin geliştirilmesi gerektiğini ifade etti. Artemis ve Starship 🔹 SpaceX’in yaklaşık 50 metre yüksekliğindeki Starship Human Landing System aracının Ay yüzeyine iniş için geliştirildiği, ancak bu büyüklükte bir aracın güvenli inişinin önemli mühendislik zorlukları taşıdığı belirtildi. 🔹 Artemis programında daha önce insanlı test uçuşlarında azot sızıntıları ve ısı kalkanında koruyucu kaplama hasarı gibi sorunlar yaşandığı ifade edildi. 🔹 Çin’in Ay’a insan indirme hedefi yaklaşırken ABD üzerinde Ay’a daha önce ulaşma baskısının arttığı belirtildi.

Uzay stratejisi 🔹 Çin’in ticari uzay sektörünün SpaceX modelini kopyalamaması gerektiği savunuldu. 🔹 Beihang Üniversitesi öğretim üyesi Shen Yingchun, Çin’in SpaceX’i ne kopyalaması gerektiğini ne de bunu yapabileceğini söyledi. 🔹 Shen, ABD modelinin piyasa mekanizmasıyla maliyetleri düşürmeye ve şirketleri yenilik yapmaya zorlayan verimlilik üzerine kurulu olduğunu ifade etti. 🔹 Çin’in ise maliyet azaltmaya odaklanmadan önce uydu altyapısını geliştirmeyi öncelik haline getiren farklı bir yol izlediğini söyledi. Çin modeli 🔹 Shen, Çin modelinin gücünün ulusal kaynakları altyapı, standartlar ve risk paylaşımı gibi alanlarda yoğunlaştırarak ölçek avantajı oluşturması olduğunu belirtti. 🔹 Uydu altyapısının tamamlanmasının ardından akıllı şehirler ve düşük irtifa ekonomisi gibi alanlarda uzay sektörünün büyük bir sıçrama yapabileceğini söyledi. Uydu yarışı 🔹 Çin, alçak Dünya yörüngesindeki uydu konumları için diğer ülkelerle rekabet ediyor. 🔹 Aralık ayında 14 farklı takımyıldız sistemi için toplam 203 bin ek uydu yörüngesi başvurusu yaptı ve bu, bugüne kadarki en büyük başvurulardan biri oldu. 🔹 Uluslararası Telekomünikasyon Birliği kuralları gereği Çin’in bu yörünge haklarının en az yüzde 10’unu dokuz yıl içinde kullanması gerekiyor. 🔹 Devlet televizyonu CCTV, Qianfan uydu ağındaki uydu sayısının 200’ü aşmasının ardından uydu altyapısı yarışını “kazanılması gereken stratejik bir mücadele” olarak tanımladı. 🔹 2024 yılında kurulan ve SpaceX’in Starlink ağına rakip olarak geliştirilen Qianfan takımyıldızının uzun vadede 15 binden fazla uyduya ulaşması planlanıyor. Uzay turizmi 🔹 Shen, uzay turizminin hâlen erken keşif aşamasında olduğunu ve yüksek maliyet nedeniyle yalnızca çok az sayıda milyardere hitap ettiğini söyledi. 🔹 Hava yolculuğunun geçmişte sadece çok zenginlere açık olmasına benzer şekilde, gelecekte uzay seyahatlerinin de daha geniş kitlelere ulaşabileceğini ifade etti. 🔹 Pekin merkezli InterstellOr Human Spaceflight Technology şirketi, Çin’in ilk ticari uzay turistlerini 2028 yılında yörüngeye göndermeyi planlıyor.

Konut piyasası 🔹 Güney Kore’nin yarı iletken merkezi Dongtan’da konut fiyatları yapay zekâ kaynaklı çip gelirleriyle hızla yükseliyor. 🔹 Son iki haftada küçük bir dairenin fiyatı yaklaşık 200 milyon won (132 bin dolar) arttı ve satışa çıkan konut sayısı sınırlı kaldı. 🔹 Dongtan İstasyonu yakınındaki Lotte Castle kompleksinde geçen yıl yaklaşık 1,5 milyar won olan daire fiyatları 2,1 milyar won seviyesine yükseldi. 🔹 Samsung’un çalışanlarına düşük faizli 500 milyon wonluk konut kredisi sağlaması beklentisi fiyat artışı beklentilerini güçlendirdi. Yapay zekâ ikramiyeleri 🔹 Samsung Electronics ile SK Hynix, yapay zekâ sunucularında kullanılan gelişmiş bellek çipleri pazarının büyük bölümünü kontrol ediyor. 🔹 Her iki şirket çalışanlarının ortalama yıllık yaklaşık 600 milyon won prim alması beklenirken, Güney Kore’de ortalama yıllık maaş yaklaşık 50 milyon won seviyesinde bulunuyor. 🔹 Samsung’un geçen ay açıkladığı kâr paylaşım anlaşması çalışanların emlak yatırımlarına yönelmesine neden oldu. Bölgesel ekonomi 🔹 Dongtan, yüksek katlı konutları, alışveriş merkezleri ve zincir restoranlarıyla ülkenin en hızlı zenginleşen bölgelerinden biri haline geldi. 🔹 Dongtan’daki Lotte Department Store’un ocak-mayıs dönemindeki cirosu geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 25, lüks ürün satışları ise yüzde 40 arttı. 🔹 SK Hynix’in bulunduğu Icheon kentinde ithal otomobil kayıtları Şubat 2025 ile Şubat 2026 arasında iki katından fazla yükseldi. 🔹 Hwaseong Belediyesi’nin yalnızca Samsung’dan bu yıl 1 trilyon ila 1,3 trilyon won kurumlar vergisi geliri elde etmesi bekleniyor. Gelir eşitsizliği 🔹 Küçük esnaf ve kafeler çip sektöründeki gelir artışından aynı ölçüde faydalanamadıklarını belirtiyor. 🔹 Samsung’un bellek çipi dışındaki birimlerinde çalışanlar, daha düşük prim almaları nedeniyle şirket içinde moral bozukluğu yaşandığını ifade ediyor. 🔹 SK Hynix’te 30 yılı aşkın süredir çalışan bir mühendis, elde ettiği gelir sayesinde evlenecek kızı için Seul’de daire satın almayı planladığını söyledi.

Füzyon yatırımları 🔹 Nükleer füzyon sektörüne tedarik sağlayan şirketler, ticari reaktör ve enerji santrali yarışının büyük bir pazar oluşturacağı beklentisiyle üretim kapasitelerini artırıyor. 🔹 Helixos danışmanlık şirketi, ticari füzyon santrallerine yönelik yıllık inşaat harcamalarının 2040 yılında 73,1 milyar dolara ulaşacağını öngörüyor. 🔹 Aynı dönemde füzyon santrallerinin üreteceği elektriğin yıllık değerinin yaklaşık 20 milyar dolar olması bekleniyor. Şirketlerin hazırlıkları 🔹 Japon Fujikura, özel füzyon şirketlerinden gelecek talebi karşılamak amacıyla süperiletken mıknatıs malzemesi üretim kapasitesini 2027 yılına kadar üç katına, 2028 ilkbaharında ise yeniden iki katına çıkarmak için yaklaşık 72 milyon dolar yatırım yapıyor. 🔹 Süperiletken malzemeler, aşırı sıcak plazmayı kontrol altında tutacak güçlü manyetik alanların oluşturulmasında kullanılıyor. 🔹 ABD merkezli Aecom, Bill Gates destekli Type One Energy şirketine yatırım yaptı ve ABD ile Birleşik Krallık'ta 2030'lu yılların ortalarında ticari füzyon santralleri kurulmasını hedefleyen projeye destek veriyor. 🔹 Aecom yönetimi ticari füzyon teknolojisinin yaklaşık 5 ila 10 yıl içinde kullanılabilir hale gelebileceğini değerlendiriyor. Projeler ve pazar 🔹 İngiltere'de Kier Infrastructure ve Fransız Nuvia liderliğindeki ortak girişim, ülkenin ulusal füzyon prototipi STEP projesi için ilk etapta 200 milyon sterlinlik sözleşme kazandı. 🔹 Yaklaşık 20 milyar sterline ulaşabilecek STEP projesinin 2040 yılına kadar elektrik şebekesine enerji vermesi ve ticari uygulanabilirliği göstermesi hedefleniyor. 🔹 Bazı mühendislik şirketleri füzyon sektöründen şimdiden yüz milyonlarca dolarlık sipariş aldıklarını belirtiyor. Tedarik zinciri 🔹 Uzmanlar füzyon sektörünün tedarik zincirinin küçük, uzmanlaşmış ve kapasite açısından sınırlı olduğunu belirtiyor. 🔹 Özellikle süperiletken malzemelerin üretimi büyük ölçüde Japon ve Çinli az sayıdaki üreticinin kontrolünde bulunuyor. 🔹 Kyoto Fusioneering, plazma ısıtma cihazları gibi kritik bileşenleri üreten tedarikçilerini üretim kapasitesini artırmaya ikna etmek için yoğun görüşmeler yürütüyor. 🔹 Sektörde birçok tedarikçi, ticari füzyon talebinin yıllar sonra ortaya çıkabilecek olması nedeniyle bugünden büyük yatırım yapma konusunda temkinli davranıyor.

AB denetim reformu 🔹 Almanya, büyük borsaların denetiminin ulusal otoritelerden Paris merkezli Avrupa Menkul Kıymetler ve Piyasalar Otoritesi'ne (ESMA) devredilmesine yönelik görüşmelerde Deutsche Börse için özel muafiyet elde etti. 🔹 Anlaşma kapsamında Deutsche Börse, ulusal düzenleyicisi Hessen Borsa Denetim Otoritesi altında kalma veya ESMA denetimine geçme seçeneğine sahip olacak. 🔹 Avrupa Komisyonu, büyük borsalar, merkezi takas kuruluşları, merkezi saklama kuruluşları ve kripto platformlarının doğrudan ESMA tarafından denetlenmesini önermişti. Almanya'nın gerekçesi 🔹 Berlin yönetimi, Deutsche Börse'nin yalnızca Almanya'da faaliyet gösterdiğini ve bu nedenle "Pan-Avrupa Piyasa Operatörü" kapsamına girmemesi gerektiğini savunuyor. 🔹 Bu nedenle ESMA denetiminin Deutsche Börse için zorunlu değil gönüllü olması gerektiği görüşü benimsendi. 🔹 Avrupa'da ileride büyük bir borsa birleşmesi gerçekleşmesi durumunda ise yeni oluşumun ESMA denetimine zorunlu olarak tabi olması öngörülüyor. Üye ülkelerin tepkisi 🔹 Fransa, İtalya, İspanya, Hollanda ve Polonya'nın da yer aldığı E6 grubu Almanya'nın talebini kabul etti ancak bazı ülkeler bu ayrıcalığa tepki gösterdi. 🔹 E6 içindeki bazı yetkililer, Amsterdam, Paris ve Madrid borsaları ESMA denetimine tabi olurken Deutsche Börse için farklı bir rejim uygulanmasının kabul edilmesinin zor olduğunu ifade etti. 🔹 Bazı yetkililer Almanya'nın geçmişte de bölgesel bankalar ve Commerzbank konusunda benzer şekilde ortak Avrupa düzenlemelerine karşı çıktığını dile getirdi. Sürecin devamı 🔹 E6 ülkelerinin ortak pozisyonunun yürürlüğe girebilmesi için dokuz AB ülkesinin daha desteği gerekiyor. 🔹 İrlanda ve Lüksemburg öncülüğündeki birçok küçük AB ülkesi ise reformun kendi finans sektörleri üzerindeki denetim yetkilerini azaltacağı gerekçesiyle öneriye karşı çıkıyor. 🔹 Nihai düzenlemenin Avrupa Parlamentosu ile yapılacak müzakerelerin ardından yıl sonuna kadar yasalaştırılması hedefleniyor.

Kamuoyu desteği 🔹 Donald Trump, Nicolás Maduro’nun bu yıl görevden uzaklaştırılmasının ardından Venezuela’ya giren paranın halkı mutlu ettiğini söylese de kamuoyu araştırmaları ülkedeki desteğinin gerilediğini gösterdi. 🔹 Meganálisis anketine göre Trump’ın onay oranı mart ayında 75 puanken nisanda 47 puana düştü. 🔹 Atlas Intel ve Bloomberg araştırmasına göre ise Trump’a destek şubattaki yüzde 53 seviyesinden mayısta yüzde 45’e geriledi. Ekonomik beklentiler 🔹 Maduro’nun görevden alınmasının ardından Washington, Delcy Rodríguez yönetimini destekledi ve Venezuela’nın petrol ile maden sektörlerinin özel yatırımlara açılması yönünde reform sürecini desteklemeye başladı. 🔹 ABD yaptırımları gevşetmeye başladı ve Venezuela petrolünün ABD merkezli aracılar üzerinden piyasa fiyatıyla satılmasına izin verdi. 🔹 Yaklaşık 600 siyasi tutuklunun serbest bırakılması ve gösterilere daha fazla tolerans gösterilmesine rağmen birçok Venezuelalı günlük yaşamında belirgin bir iyileşme görmediğini söylüyor. 🔹 Yıllık enflasyon yüzde 500’ün üzerinde seyrederken birçok kişi artan petrol gelirlerinin halkın yaşam koşullarına yansımadığını ifade ediyor. 🔹 Asgari ücret aylık 130 bolívar seviyesinde bulunurken ek ödemelerle birlikte aylık gelir paketi yaklaşık 240 dolara ulaşıyor ancak beş kişilik bir ailenin aylık gıda maliyetinin yaklaşık 731 dolar olduğu belirtiliyor. Petrol gelirleri ve geçiş süreci 🔹 Devlet petrol şirketi PDVSA, 2025 sonunda günlük petrol üretiminin 1,2 milyon varile yükseldiğini ve bu yıl 1,3 milyon varile çıkmasının beklendiğini açıkladı. 🔹 ABD yönetimi Venezuela petrol gelirlerinin New York’taki denetlenen bir hesapta tutulduğunu açıklarken Rodríguez yönetimi mart sonuna kadar ülkeye 300 milyon dolar aktarıldığını bildirdi. 🔹 Bir internet sitesinde yayımlanan verilere göre söz konusu gelirlerin kamu çalışanlarına prim ödemeleri olarak dağıtıldığı öne sürüldü. Siyasi görünüm 🔹 ABD yönetimi siyasi geçiş takvimi konusunda net bir açıklama yapmazken Marco Rubio çok partili, özgür ve adil seçimlerin nihai hedef olduğunu söyledi. 🔹 İnsan hakları savunucuları ekonomik istikrar arayışının yabancı yatırımları önceliklendirebileceği ve insan haklarının ikinci planda kalabileceği uyarısında bulunuyor. 🔹 Yerel izleme kuruluşu Foro Penal’e göre ülkede yaklaşık 400 siyasi tutuklu hâlen cezaevinde bulunuyor. 🔹 Donald Trump’ın Venezuela’nın ABD’nin 51. eyaleti olabileceğine yönelik açıklamaları ülkede tartışma yaratırken Delcy Rodríguez Venezuela’nın sömürge değil bağımsız bir ülke olduğunu söyledi. 🔹 Başkent Caracas’ta yaşayan birçok kişi Maduro’nun gitmesine rağmen yüksek enflasyon ve hayat pahalılığı nedeniyle günlük yaşam koşullarının önemli ölçüde değişmediğini ifade ediyor.

🔹 SpaceX’in 75 milyar dolarlık halka arzı ve 2 trilyon doların üzerindeki değerlemesi tarihin en büyük halka arzı olarak tamamlandı. Halka arz hazırlıkları 🔹 Goldman Sachs ve Morgan Stanley ekipleri yaklaşık altı ay boyunca SpaceX’in Hawthorne tesislerinde şirket yöneticileriyle birlikte çalışarak halka arz sürecini hazırladı. 🔹 Halka arz belgelerinde Mars kolonileri, Ay’da elektromanyetik fırlatma sistemleri, asteroid madenciliği ve uzay tabanlı yapay zekâ veri merkezleri gibi uzun vadeli projelere yer verildi. 🔹 Bankalar, tanıtım videoları ve özel internet sitesi hazırlayarak bireysel yatırımcı ilgisini artırmaya çalıştı. Yatırımcı talebi 🔹 Roadshow sürecinde Elon Musk sosyal medya paylaşımlarıyla halka arzı destekledi ve JPMorgan’daki büyük yatırımcı etkinliğine görüntülü olarak katıldı. 🔹 Talep o kadar yüksek oldu ki 20’den fazla yatırımcı bir milyar doların üzerinde hisse tahsisi aldı ve halka arz birkaç kat fazla talep gördü. 🔹 Hisselerin yaklaşık yüzde 70’i uzun vadeli fonlara ve devlet yatırım fonlarına, yüzde 20’si bireysel yatırımcılara, yaklaşık yüzde 10’u ise hedge fonlara dağıtıldı. Şirket ve yatırımcılar 🔹 SpaceX’in değerindeki hızlı yükseliş şirketin mevcut ve eski çalışanlarından binlercesini milyonere dönüştürdü. 🔹 Sequoia Capital, Andreessen Horowitz, Founders Fund ve 137 Ventures gibi girişim sermayesi fonları milyarlarca dolarlık değer artışı elde etti. 🔹 Valor Equity Partners üzerinden yaklaşık yüzde 7 paya sahip Antonio Gracias’ın SpaceX yatırımının değeri yaklaşık 81 milyar dolara ulaştı. Bankaların rolü 🔹 Goldman Sachs ve Morgan Stanley halka arzdan yaklaşık 100’er milyon dolar ücret alırken Bank of America, JPMorgan ve Citi yaklaşık 75’er milyon dolar gelir elde etti. 🔹 Elon Musk halka arz fiyatını hisse başına 135 dolar ve 555,6 milyon hisse olarak önceden belirledi; süreçte gelen talebe rağmen fiyat aralığı uygulanmadı. Sonuç 🔹 Halka arz üç kat fazla talep gördü ve SpaceX hisseleri ilk işlem gününü yaklaşık yüzde 19 yükselişle tamamladı. Şirket dünyanın en büyük şirketleri arasına girerken Elon Musk’ın serveti de tarihi seviyelere ulaştı.

Brexit sürecinin gelişimi 🔹 David Cameron 2006 yılında Muhafazakâr Parti lideri olarak partisinden Avrupa tartışmalarını bırakmasını istedi ancak sonraki yıllarda İngiltere siyasetinin ana gündemi Brexit oldu. 🔹 Cameron 2013 yılında AB üyeliği konusunda referandum sözü verdi ve 23 Haziran 2016'da yapılan oylamada seçmenlerin yüzde 51,9'u AB'den ayrılma yönünde oy kullandı. 🔹 Referandumda ayrılığın nasıl gerçekleşeceğine ilişkin ayrıntılar bulunmadığı için İngiltere sonraki yedi yıl boyunca AB'den çıkış şartlarını ve yeni ilişkileri müzakere etti. Brexit'in nedenleri 🔹 2008-2009 küresel finans krizinin yarattığı ekonomik sıkıntılar ve elitlere yönelik tepki Brexit desteğinin büyümesinde önemli rol oynadı. 🔹 Göç karşıtlığı ve Suriye mülteci krizinin yarattığı tartışmalar da AB karşıtı söylemleri güçlendirdi. 🔹 Ayrılık kampanyası göçü azaltma ve sağlık sistemi için haftada 350 milyon sterlin ek kaynak sağlanacağı gibi vaatlerle seçmene ulaştı. 🔹 Kitapta Boris Johnson'ın liderliğinin referandum sonucunun oluşmasında belirleyici olduğu değerlendirmesi yapılıyor. Ekonomik etkiler 🔹 Kitaptaki değerlendirmelere göre Brexit sonrasında İngiltere ekonomisi yeni ticaret engelleri ve belirsizlik nedeniyle önemli maliyetlerle karşılaştı. 🔹 Ekonomik çalışmalara göre İngiltere'nin gayrisafi yurt içi hasılası Brexit yaşanmasaydı olabileceği seviyenin yüzde 6 ila 8 altında kaldı. 🔹 Yatırımların yüzde 12 ila 18, verimliliğin ise yüzde 3 ila 4 daha düşük gerçekleştiği yönünde değerlendirmeler yer alıyor. 🔹 İngiltere'nin kişi başına büyüme performansı G7 ülkeleri içinde yalnızca Almanya ve Kanada'nın üzerinde kaldı. Kamuoyu ve siyaset 🔹 Anketlere göre seçmenlerin yalnızca yüzde 13'ü Brexit'i başarılı görüyor, yüzde 61'i ise başarısızlık olarak değerlendiriyor. 🔹 Brexit'e destek veren seçmenler arasında bile başarısız olduğunu düşünenlerin oranı başarılı bulanlardan daha yüksek seviyeye ulaştı. 🔹 2025 yılı itibarıyla yeni bir referandum yapılması halinde AB'de kalma yanlılarının yüzde 58, ayrılma yanlılarının ise yüzde 42 destek alacağı belirtiliyor. Geleceğe ilişkin değerlendirmeler 🔹 Kitaptaki değerlendirmeler, yakın gelecekte İngiltere'nin yeniden AB üyeliği için referanduma gitmesinin beklenmediğini ortaya koyuyor. 🔹 Buna karşın Nigel Farage'ın Reform Partisi'nin anketlerde yükselişi, Avrupa ve Brexit tartışmalarının İngiliz siyasetinde yeniden güç kazanabileceğine işaret ediyor. 🔹 Reform Partisi'nin gelecekte iktidara gelmesi halinde Brexit sürecini daha ileri taşıyacak politikaların gündeme gelebileceği değerlendiriliyor.

Oyunlar ve siyasi etki 🔹 George Osborn'un *Power Play* adlı kitabı, video oyunlarının yalnızca bir eğlence aracı olmaktan çıkarak siyasi ve jeopolitik nüfuz mücadelesinin önemli platformlarından biri haline geldiğini savunuyor. 🔹 Kitaba göre dijital dünyada yaşanan gelişmeler, fiziksel dünyadaki siyasi ve toplumsal süreçleri doğrudan etkileyebiliyor. ABD seçimleri 🔹 İngiliz araştırma şirketi JL Partners, 2024 ABD başkanlık seçimlerinde Donald Trump'ın zaferini ve 312-226 seçim kurulu sonucunu önceden doğru tahmin etti. 🔹 Şirket, özellikle genç siyahi ve Hispanik seçmenlerdeki Cumhuriyetçi desteğini mobil oyunlar üzerinden yapılan anketlerle tespit etti. 🔹 Şirket yetkilileri, geleneksel anketlere katılmayan seçmenlere oyunlar aracılığıyla ulaştıklarını belirtti. Suudi Arabistan ve oyun sektörü 🔹 Suudi Arabistan son yıllarda dijital eğlence ve video oyunlarına milyarlarca dolarlık yatırımlar yaptı. 🔹 Ülke, Pokémon Go ve Monopoly Go! gibi oyunların haklarını satın aldı ve dünyanın en büyük e-spor turnuvalarından birini düzenleyen organizasyonu kurdu. 🔹 Electronic Arts'ı satın almak için yaklaşık 55 milyar dolarlık girişim de Suudi Arabistan'ın dijital eğlence alanındaki stratejisinin parçası olarak değerlendiriliyor. Çin ve devlet kontrolü 🔹 Çin'de yaklaşık 700 milyon kişi video oyunu oynuyor ve devlet hangi oyunların yayımlanabileceğini lisans sistemiyle belirliyor. 🔹 Oyuncuların kimlik doğrulaması zorunlu tutulurken oyun süresi ve harcamaları devlet tarafından takip ediliyor. 🔹 Çin yönetimi bu uygulamaları oyun bağımlılığıyla mücadele gerekçesiyle hayata geçirse de sistem aynı zamanda gözetim altyapısının bir parçası olarak kullanılıyor. Rusya-Ukrayna savaşı 🔹 Rusya-Ukrayna savaşında oyun kumandaları insansız hava araçlarının kontrolünde kullanılırken video oyunları da propaganda ve siber operasyonların alanı haline geldi. 🔹 Rusya destekli Squad 22: ZOV adlı strateji oyunu Ukrayna işgalini konu alırken Ukraynalı oyun geliştiricileri de siber saldırıların hedefi oldu. Küresel yatırım yarışı 🔹 Çinli teknoloji şirketi Tencent, Baldur's Gate 3, Assassin's Creed ve Dark Souls gibi oyun serilerinin geliştiricilerine yatırım yaptı. 🔹 Suudi Arabistan da Nintendo, Capcom ve Embracer Group gibi büyük oyun şirketlerinde önemli hisseler edindi. 🔹 Buna karşılık İngiltere'nin yeni oyun geliştirme fonu 28,5 milyon sterlin seviyesinde kalırken Suudi Arabistan'ın 2021'de kurduğu oyun geliştirme fonunun büyüklüğü 38 milyar dolar olarak açıklandı. 🔹 Kitap, video oyunlarının artık yalnızca eğlence sektörü değil, ülkelerin yumuşak güç ve siyasi etki mücadelesinin önemli araçlarından biri haline geldiğini ortaya koyuyor.

🔹 Kanarya Adaları'nın en batısındaki El Hierro Adası'nda terk edilmiş bir su pompa istasyonu, mimar Alejandro Beautell tarafından minimalist bir konaklama alanına dönüştürüldü. 🔹 El Elevador adı verilen yapı, Atlantik Okyanusu'na bakan yüksek volkanik kayalıkların üzerinde yer alıyor ve dijital dünyadan tamamen uzaklaşmayı amaçlayan bir konsept sunuyor. 🔹 Tesiste Wi-Fi, telefon çekimi ve televizyon bulunmuyor. Konukların sade yaşam, sessizlik ve doğayla baş başa kalması hedefleniyor. Yapının geçmişi 🔹 Bina, 1960'larda El Hierro'nun su sıkıntısını çözmek için deniz seviyesindeki bir kaynaktan su pompalayan sistemin makine dairesi olarak kullanıldı. 🔹 Girişimciler Alberto del Hoyo ve Silvia Rodríguez, harap durumdaki yapıyı 2021'de keşfederek yeniden işlevlendirdi. Konsept 🔹 Yaklaşık 60 metrekarelik beton iç mekân tamamen minimalist bir tasarıma sahip olsa da yüksek kaliteli mutfak ekipmanları, yerel şaraplar ve el yapımı ürünlerle donatıldı. 🔹 Yapıda çalışan bir 1930'lar Remington daktilosu, eski bir Hasselblad fotoğraf makinesi ve el yapımı yazı malzemeleri gibi detaylar da konukların kullanımına sunuluyor. El Hierro Adası 🔹 El Hierro, yılda yaklaşık 22 bin yabancı turist ağırlayan, kitlesel turizmin ulaşmadığı en sakin Kanarya Adaları arasında yer alıyor. 🔹 Ada, volkanik manzaraları, doğal gelgit havuzları, yerel şarapları ve geleneksel mutfağıyla öne çıkıyor. Rezervasyon sistemi 🔹 Tesiste konaklamak isteyenlerin önce neden burada kalmak istediklerini anlatan el yazısıyla bir mektup göndermeleri isteniyor. Mülk sahipleri posta yoluyla yanıt verdikten sonra rezervasyon süreci elektronik iletişime geçiyor.

Carlsen-Niemann krizi 🔹 2022 yılında Magnus Carlsen'in Hans Niemann'a yenildikten sonra turnuvadan çekilmesi ve daha sonraki çevrim içi maçta ilk hamleden sonra oyunu bırakması satranç dünyasında büyük bir tartışma başlattı. 🔹 Carlsen, Niemann'ı kopya çekmekle suçladı; Niemann ise iftira ve iş birliği iddiasıyla 100 milyon dolarlık dava açtı. Dava daha sonra uzlaşmayla sonuçlandı. 🔹 Chess.com, Niemann'ın geçmişte çevrim içi oyunlarda defalarca kopya çektiği gerekçesiyle platformdan men edildiğini açıkladı. 🔹 İnternette yayılan ve Elon Musk'ın da paylaşımıyla büyüyen "anal boncuk kullanarak kopya çektiği" iddiası olayın küresel çapta gündem olmasına yol açtı. Hollywood uyarlamaları 🔹 Netflix nisan ayında Untold: Chess Mates belgeselini yayımladı. 🔹 Ben Mezrich'in yazdığı Checkmate: Genius, Lies, Ambition, and the Biggest Scandal in Chess kitabının film hakları kısa sürede A24 tarafından satın alındı. 🔹 Filmin yönetmenliğini Nathan Fielder'ın üstlenmesi, yapımcılığını ise Emma Stone'un yapması planlanıyor. Satrançta yeni dönem 🔹 İnternet sayesinde satranç son yıllarda milyonlarca izleyiciye ulaşan küresel bir e-spor haline gelirken çevrim içi oyunlarda yapay zekâ motorlarıyla kopya çekmek de kolaylaştı. 🔹 Chess.com milyonlarca hesabı kopya nedeniyle kapattığını ve büyükusta seviyesinde oyuncuların da bu yaptırımlardan etkilendiğini açıkladı. 🔹 Platformun soruşturması, Hans Niemann'ın yüz yüze oynanan resmi maçlarda kopya çektiğine dair kanıt bulamadı. 🔹 Niemann'ın skandal sonrasında da üst düzey performansını sürdürmesi ve dünya sıralamasında üst basamaklarda yer alması, fiziksel turnuvalardaki suçlamalara ilişkin şüpheleri artırdı. Güven sorunu 🔹 Çevrim içi turnuvalardaki büyük ödül havuzları ve yayın gelirleri profesyonel satranç oyuncularını internete yönlendirirken kopya riski de oyunun en büyük sorunlarından biri haline geldi. 🔹 Eski dünya şampiyonu Vladimir Kramnik'in bazı oyunculara yönelik kamuoyu önündeki kopya suçlamaları satranç camiasındaki güven krizini daha da derinleştirdi. 🔹 Satranç büyük bir popülerlik yaşasa da çevrim içi kopya tartışmaları oyunun geleceğine ilişkin en önemli endişelerden biri olarak görülüyor.

🔹 ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio, Hürmüz Boğazı'ndaki son gelişmeleri görüşmek için Hindistan Dışişleri Bakanı Subrahmanyam Jaishankar ile telefonda görüştü. 🔹 Rubio, ABD güçlerinin stratejik su yolunda güvenlik ve istikrarı sağlamaya çalıştığını belirterek tüm ticari gemilerin ABD kuvvetlerinin talimatlarına derhal uyması gerektiğini söyledi. 🔹 Rubio, ABD öncülüğündeki ablukanın ihlal edilmesine ve İran petrolünün yasa dışı taşınmasına izin verilmeyeceğini ifade etti. 🔹 Görüşme, ABD Donanması'nın Körfez'deki saldırılarında üç Hint denizcisinin hayatını kaybetmesinin ardından Hindistan'ın Washington'a resmi protestoda bulunmasının ardından gerçekleşti. 🔹 Hindistan Dışişleri Bakanı Jaishankar, ABD'ye ticari gemilere yönelik ölümcül saldırılara ilişkin güçlü itirazlarını ilettiğini açıkladı. 🔹 Jaishankar, ticari deniz taşımacılığına yönelik bu tür ölümcül eylemlerin haklı gösterilemeyeceğini söyledi. Diplomatik temaslar 🔹 Gelişmeler, Hindistan Başbakanı Narendra Modi ile ABD Başkanı Donald Trump'ın Fransa'daki G7 Zirvesi kapsamında çarşamba günü gerçekleştirmesi planlanan görüşme öncesinde yaşandı. 🔹 Görüşmede bölgesel güvenlik ve deniz ticaret yollarının gündemin önemli başlıkları arasında yer alması bekleniyor.

SpaceX yatırımı 🔹 SpaceX hisselerinin ilk işlem gününde güçlü yükselmesi, Suudi Prens El Velid bin Talal’ın yatırım şirketi Kingdom Holding’in değerini önemli ölçüde artırdı. 🔹 Kingdom Holding, elindeki 42,4 milyon SpaceX hissesinin değerinin kapanış fiyatına göre yaklaşık 6,8 milyar dolara ulaştığını açıkladı. 🔹 Bu yatırım, Kingdom Holding’in toplam piyasa değerinin yaklaşık yarısına karşılık geliyor. 🔹 Kingdom Holding hisseleri pazar günü işlemlerin açılışında yüzde 5'e kadar yükseldi ve şirketin piyasa değeri yaklaşık 56 milyar riyale (14,9 milyar dolar) çıktı. Prens El Velid’in serveti 🔹 Kingdom Holding daha önce SpaceX'in yaklaşık yüzde 0,34'üne sahip olduğunu, Prens El Velid’in kişisel payının ise yaklaşık yüzde 0,29 seviyesinde bulunduğunu açıklamıştı. 🔹 Bloomberg Milyarderler Endeksi'ne göre SpaceX yatırımındaki değer artışı Prens El Velid’in servetini 27 milyar doların üzerine taşıyarak son on yılın en yüksek seviyesine çıkardı. 🔹 Prens El Velid, 2022 yılında Elon Musk'ın Twitter'ı satın alması sırasında da yatırımını şirkette tutarak Musk'ın ortakları arasında yer almıştı. Diğer yatırımcılar 🔹 SpaceX'in halka arzı Peter Thiel’in Founders Fund fonu, Andreessen Horowitz ve Sequoia Capital gibi erken dönem yatırımcılarına da milyarlarca dolarlık kazanç sağladı. 🔹 Andreessen Horowitz'in SpaceX yatırımından tarihindeki en büyük getiriyi elde etmesi bekleniyor. Körfez ülkelerinin yapay zekâ ve uzay yatırımları 🔹 Suudi Arabistan Kamu Yatırım Fonu'nun (PIF), Kingdom Holding'deki hissesi nedeniyle SpaceX değer artışından dolaylı olarak faydalanması bekleniyor. 🔹 PIF destekli Humain şirketi bu yıl Elon Musk'ın xAI şirketine 3 milyar dolar yatırım yaptı ve bu yatırımın SpaceX hisselerine dönüşecek bir pay içerdiğini açıkladı. 🔹 Abu Dabi merkezli MGX, Anthropic, OpenAI ve xAI şirketlerinde yatırım sahibi olurken Katar da Anthropic ve xAI yatırımlarıyla yapay zekâ sektöründeki varlığını güçlendirdi. 🔹 Körfez ülkeleri son yıllarda yapay zekâ ve uzay teknolojilerine yönelik yatırımlarını artırırken, Abu Dabi merkezli IHC'nin 2020 yılında SpaceX'e yatırım yaptığı ve Aabar'ın 2009 yılında Virgin Galactic'e ortak olduğu belirtildi.

Sektörün büyümesi 🔹 Tayland, Asya'daki erkekler arası ve kadınlar arası romantik dizilerin yarısından fazlasını üreterek bu alanda bölgenin en büyük içerik merkezi konumuna yükseldi. 🔹 Ülkede yılda yaklaşık 100 BL/GL dizisi çekiliyor ve bu yapımlar dünya genelinde yüz milyonlarca izlenmeye ulaşıyor. 🔹 Yaklaşık 5 milyar baht büyüklüğündeki sektör son beş yılda çift haneli büyüme kaydetti ve konserler, hayran buluşmaları ile lisanslı ürün satışlarından oluşan ek bir ekonomi oluşturdu. Başarının nedenleri 🔹 Tayland'ın LGBTQ topluluklarına yönelik görece açık toplumsal yapısı, devlet destekli kültürel ihracat politikaları ve gelişmiş yapım stüdyoları sektörün büyümesini destekledi. 🔹 2025 yılında Tayland, Güneydoğu Asya'da eşcinsel evliliği yasallaştıran ilk ülke oldu ve bu gelişme ülkenin kültürel liderlik iddiasını güçlendirdi. 🔹 BL/GL yapımlarında cinsel kimlik tartışmaları yerine eşcinsel çiftler doğrudan romantik hikâyelerin merkezine yerleştiriliyor. Küresel ilgi 🔹 Tayland dizileri New York'tan São Paulo'ya ve Sidney'e kadar geniş bir uluslararası hayran kitlesi oluşturdu. 🔹 En büyük yurt dışı pazarını Çin oluştururken, Hindistan, Latin Amerika ve Avrupa'da da güçlü izleyici toplulukları ortaya çıktı. 🔹 Reddit gibi çevrim içi platformlarda Tayland yapımları en fazla tartışılan BL/GL dizileri arasında yer alıyor ve bazı izleyiciler Tayca öğrenmek için bu dizileri takip ettiklerini belirtiyor. Ekonomik model 🔹 Yapım şirketleri dizileri dijital platformlarda küresel ölçekte yayımlarken marka anlaşmaları, lisanslı ürünler ve hayran etkinliklerinden ek gelir elde ediyor. 🔹 Popüler oyuncu ikilileri farklı projelerde birlikte kullanılarak uzun vadeli hayran bağlılığı ve ticari gelir oluşturuluyor. 🔹 Yapımcı Anujtha Jaovisidha, Tayland'ın bu alanda küresel lider olduğunu ve sektörün temel gücünün izleyicilerle kurduğu duygusal bağ olduğunu söyledi. Eleştiriler ve sosyal etkiler 🔹 Bazı eleştirmenler BL/GL dizilerinin LGBTQ ilişkilerini idealize ettiğini ve birçok ülkede yaşanan ayrımcılık ile toplumsal baskıları yeterince yansıtmadığını savunuyor. 🔹 Taylandlı yönetmen ve milletvekili Tanwarin Sukkhapisit, bu yapımların LGBTQ bireylerin baskı altında yaşadığı ülkelerde izleyicilere kendilerini görünür hissettiren güvenli bir kültürel alan sunduğunu ifade etti.

🔹 Rus ordusunun ilerleyişiyle birlikte Ukrayna'nın doğusundaki Drujkivka kenti bir yıl içinde hızla boşaldı ve savaşın ön cephesindeki şehirlerden biri haline geldi. Kentte günlük yaşamın çöküşü 🔹 Savaşın ilk dönemlerinde tramvay hattı kent yaşamını ayakta tutan son ulaşım ağı olarak hizmet vermeye devam etti. 🔹 Şubat ayında topçu sesleri uzaktan duyulurken temmuz ayına gelindiğinde patlayıcı insansız hava araçları kente ulaşmaya başladı, aralık ayında ise sokağa çıkma süresi günde dört saate indirildi. 🔹 68 bin nüfuslu Drujkivka'nın nüfusu önce yaklaşık yarıya düştü, ardından kış aylarında 17 bine geriledi ve son olarak yaklaşık 6 bin kişi şehirde kaldı. Halkın göç kararı 🔹 Kentte kalanların büyük bölümünü emekliler, maddi imkânı olmayanlar ve Rus ilerleyişinin durdurulmasını umut eden siviller oluşturdu. 🔹 Köpeklerine bakmak zorunda olan Halyna Şehova, aylar süren kararsızlığın ardından birkaç dakika içinde tahliye kararı vererek evini geride bıraktı. 🔹 Şehova, Kiev yakınlarında yaşamaya başladı ancak yüksek kira giderleri nedeniyle zorlandığını ve evine dönme umudunu büyük ölçüde kaybettiğini söyledi. Cephe hattına dönüşen şehir 🔹 Fabrikaların kapanmasının ardından kentte birçok işletme Ukrayna askerlerine hizmet vermeye başladı ve berberler ile restoranlar ağırlıklı olarak askeri personeli ağırladı. 🔹 Askeri araçlara insansız hava araçlarına karşı koruma kafesleri ve elektronik karıştırıcı sistemler yerleştirildi, yollar boyunca koruyucu ağlar kurulmaya başlandı. 🔹 Çocukların toplu etkinlikleri yasaklandı, okullar uzaktan eğitime geçti ve büyük kalabalıkların toplanmasına izin verilmedi. Altyapının çöküşü 🔹 Rus saldırıları nedeniyle elektrik ve su kesintileri sürekli hale geldi, haberleşme altyapısı büyük ölçüde aksadı. 🔹 İnsansız hava araçlarının apartmanlardaki ışıkları hedef alması nedeniyle birçok evin penceresi kapatıldı ve tahtalarla güçlendirildi. 🔹 Ekim ayındaki Rus hava saldırısı kentin tramvay elektrik altyapısını devre dışı bıraktı ve yaklaşık 80 yıldır hizmet veren Drujkivka tramvay sistemi faaliyetini tamamen durdurdu.

🔹 Orta Doğu savaşı, yapay zekâ hisselerindeki yükseliş ve faiz endişeleri nedeniyle dalgalanan ABD piyasaları, SpaceX'in halka arzıyla yeniden toparlandı. 🔹 SpaceX, ilk işlem gününde 2,1 trilyon dolarlık piyasa değerine ulaşarak ABD'nin en değerli şirketlerinden biri haline geldi. 🔹 Vanda Research verilerine göre bireysel yatırımcılar işlemlerin ilk 20 dakikasında yaklaşık 18 milyon dolarlık SpaceX hissesi satın aldı. 🔹 Gün sonunda bireysel yatırımcıların net SpaceX alımları yaklaşık 118 milyon dolara ulaştı ve son yılların en büyük bireysel yatırımcı destekli halka arzı gerçekleşti. Piyasalara etkisi 🔹 SpaceX hisselerindeki güçlü yükseliş bankacılık, finans, yarı iletken ve küçük ölçekli şirket hisselerine de alım getirdi. 🔹 Analistler, başarılı halka arzın yıl içinde beklenen büyük yapay zekâ halka arzları için olumlu bir sinyal oluşturduğunu değerlendirdi. 🔹 Son günlerde yapay zekâ rallisi, yükselen faiz beklentileri ve İran savaşı nedeniyle risk iştahının zayıfladığı piyasalarda SpaceX işlemleri yatırımcı güvenini destekledi. Bireysel yatırımcı ilgisi 🔹 Vanda Research verilerine göre SpaceX halka arzı bireysel yatırımcılar arasında son dönemin en büyük ilgisini gördü. 🔹 Wall Street Journal'ın haberine göre yalnızca bireysel yatırımcılar halka arz sırasında yaklaşık 100 milyar dolarlık hisse talebinde bulundu. 🔹 HaiKhuu Trading kurucusu Allen Tran, SpaceX hisselerinde kısa sürede yaklaşık %10 kazanç elde ettiğini ve Tesla hisselerindeki toparlanmadan da yararlandığını söyledi. Önümüzdeki döneme ilişkin değerlendirmeler 🔹 Analistler, SpaceX'in güçlü performansının yatırımcıların yüksek riskli teknoloji yatırımlarına ilgisinin sürdüğünü gösterdiğini belirtti. 🔹 Angeles Investments Baş Yatırım Sorumlusu Michael Rosen, yükselişin risk alma iştahına işaret ettiğini ancak bunun önemli ölçüde Elon Musk'ın yatırımcılar üzerindeki etkisinden kaynaklanabileceğini söyledi. 🔹 Strategas Baş Piyasa Stratejisti Chris Verrone, eşit ağırlıklı S&P 500 endeksinin rekor seviyelere yakın seyretmesinin teknoloji hisseleri dışındaki sektörlere de alımların yayıldığını gösterdiğini ifade etti.

Müzakerelerdeki rolü 🔹 İran'ın İsrail'e aylar sonra ilk kez yeniden balistik füze saldırısı düzenleme kararı, Devrim Muhafızları Komutanı Ahmed Vahidi'nin güvenlik politikalarındaki etkisini ortaya koydu. 🔹 İranlı ve Arap yetkililere göre Vahidi, İsrail'in Beyrut'taki Hizbullah hedeflerine yönelik saldırılarını durdurmak amacıyla İsrail'e sert karşılık verilmesini savundu. 🔹 Daha ılımlı isimler, ABD ile yürütülen ekonomik anlaşma görüşmelerini riske atmamak için saldırıların ertelenmesini isterken Vahidi, İran Ulusal Güvenlik Konseyi'ni füze saldırılarını desteklemeye ikna etti. 🔹 Bu karar, 8 Nisan'daki ateşkesten sonra İran ile İsrail arasında ilk doğrudan karşılıklı saldırıların yeniden başlamasına yol açtı. ABD ile görüşmeler 🔹 Arabulucular, Hürmüz Boğazı'nın yeniden açılması ve ABD ablukasının kaldırılmasını içeren ön anlaşmaya yakın olunduğunu belirtirken İran anlaşmanın zamanlamasına ilişkin temkinli tutumunu korudu. 🔹 Devrim Muhafızları ve onlara yakın çevreler, Washington ile anlaşma sürecindeki en önemli engellerden biri olarak görülüyor. 🔹 Vahidi, İran'ın tüm talepleri karşılanana kadar müzakerelerde taviz verilmemesi gerektiğini savunan en etkili isimlerden biri olarak öne çıkıyor. Güvenlik ve askeri öncelikler 🔹 ABD'nin kadın hakları protestolarına yönelik baskılar nedeniyle yaptırım uyguladığı Vahidi hakkında Arjantin'deki 1994 Yahudi toplum merkezi saldırısıyla bağlantılı olarak Interpol tarafından yakalama kararı bulunuyor. 🔹 Arabuluculara göre Vahidi, İran'ın müzakere gücünü artırmak için askeri caydırıcılığın yeniden tesis edilmesini öncelik haline getirdi. 🔹 İran'ın Hürmüz Boğazı üzerindeki kontrolünü sağlayan Devrim Muhafızları'nın komutasını elinde bulunduran Vahidi, bu kozun müzakerelerde etkin kullanılmasını savunuyor. 🔹 Vahidi, İran'ın füze stoklarının korunmasını, dondurulan varlıklarına erişim sağlanmasını ve bu kaynakların askeri harcamalarda kullanılabilmesini müzakere sürecinin temel hedefleri arasında görüyor. Geçmişi ve yükselişi 🔹 1979 devriminden sonra Devrim Muhafızları'nın kurucu kadrosunda yer alan Vahidi, 23 yaşında istihbarat biriminin başına geçti ve daha sonra Kudüs Gücü'nün ilk komutanı oldu. 🔹 1990'lı yıllarda Hizbullah'ın Lübnan'daki askeri kapasitesinin geliştirilmesinde önemli rol oynadı. 🔹 2009 yılında savunma bakanı olarak İran'ın füze, insansız hava aracı ve nükleer programlarına yönelik tedarik süreçlerinde görev aldı. 🔹 2022 yılında içişleri bakanı olarak Mahsa Amini'nin ölümünün ardından başlayan protestoların bastırılmasını yönetti. İran iç siyasetindeki etkisi 🔹 Arap, İranlı ve Avrupalı yetkililere göre Vahidi, savaş boyunca Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi ile Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan'ın daha hızlı anlaşma arayışlarını birçok kez geri plana itti. 🔹 Vahidi, Hizbullah'ın korunmasını İran'ın öncelikleri arasına yerleştirirken, İsrail'in Lübnan operasyonlarının sona ermesini ABD ile yapılacak anlaşmanın şartlarından biri haline getirmeye çalıştı. 🔹 Uzmanlara göre istihbarat kökenli olan Vahidi'nin savaş dönemi komutanlığı tecrübesi sınırlı olsa da, üst düzey askeri isimlerin savaşlarda öldürülmesi sonrasında İran güvenlik yapısında en güçlü isimlerden biri haline geldi.

🔹 Yapay zekâ destekli “nudify” araçları herhangi bir kişinin fotoğrafından sahte çıplak görüntüler üretmeyi son derece kolay hale getirdi ve bu içerikler çocuklar arasında yeni bir siber zorbalık yöntemi olarak yayılıyor. Okullarda ve ailelerde büyüyen sorun 🔹 Massachusetts'te bir ortaokul öğrencisinin sahte çıplak görüntüsü sınıf arkadaşı tarafından oluşturularak Snapchat üzerinden yayıldı ve okul koridorlarında ekran görüntüleri dolaştırıldı. 🔹 Ailenin yaptığı şikâyete rağmen okul yönetimi olayın okul ortamında gerçekleştiğine dair yeterli kanıt bulunmadığını belirledi ve görüntüyü hazırlayan öğrenci resmi disiplin cezası almadı. 🔹 Aynı okulda başka bir kız öğrenciye "Sıra sende" mesajı gönderildiği bildirildi. Yasal düzenlemeler ve uygulama sorunları 🔹 ABD'de yürürlüğe giren "Take It Down Act" izinsiz oluşturulan yapay zekâ destekli mahrem görüntülerin paylaşılmasını federal suç haline getirdi ve platformlara 48 saat içinde kaldırma yükümlülüğü getirdi. 🔹 Avrupa Birliği ise bu tür "nudify" uygulamalarını tamamen yasaklamayı değerlendiriyor. 🔹 Buna rağmen birçok eyalette mevcut yasaların yeterince uygulanmadığı ve vakaların yeterince soruşturulmadığı belirtiliyor. Yapay zekâ araçlarının yaygınlaşması 🔹 Günümüzde tek bir fotoğraf kullanılarak kişilerin kıyafetleri dijital olarak kaldırılabiliyor, yalnızca 10 saniyelik ses kaydıyla ise ses klonlaması yapılabiliyor. 🔹 George Mason Üniversitesi araştırmasına katılan ABD'li gençlerin yarısından fazlası en az bir kez yapay zekâ ile çıplaklaştırma aracı kullandığını, üçte biri ise kendisi hakkında izinsiz sahte çıplak görüntü üretildiğini söyledi. 🔹 Teknoloji Şeffaflığı Projesi, Apple ve Google uygulama mağazalarında 100'den fazla bu tür uygulama tespit ettiğini, bunların 700 milyondan fazla indirildiğini ve 117 milyon dolar gelir elde ettiğini açıkladı. 🔹 Google ve Apple daha sonra "nudify" aramalarını engellediklerini ve kurallara aykırı uygulamaları kaldırdıklarını bildirdi. Mağdurlar üzerindeki etkiler 🔹 Iowa'da yaklaşık 50 lise öğrencisinin sahte çıplak görüntüleri oluşturularak paylaşılmasının ardından mağdurlardan biri eğitimini çevrim içi sürdürmeye başladı. 🔹 Indianapolis'te bir öğretmenin yapay zekâ ile oluşturulan müstehcen görüntüsü öğrenciler arasında yayılırken öğretmen daha sonra başka bir okul bölgesine geçmek zorunda kaldı ve eyalet değiştirmeyi planladığını açıkladı. 🔹 Bazı vakalarda yapay zekâ ile üretilen sahte çıplak görüntüler şantaj amacıyla kullanıldı ve bu olayların intihar vakalarına yol açtığı bildirildi. Yeni riskler 🔹 İngiltere merkezli Internet Watch Foundation, yapay zekâ ile oluşturulan çocuk cinsel istismarı videolarının sayısının 2025 yılında 3.400'ü aştığını açıkladı. 🔹 Haberde, sosyal medyada tek bir fotoğrafı bulunan herkesin bu tür yapay zekâ destekli içeriklerin hedefi haline gelebileceği uyarısına yer verildi.

Ukrayna ve bölgesel güç dengesi 🔹 Rusya uzun yıllardır eski Sovyet cumhuriyetlerinin büyük bölümünü kendi “yakın çevresi” olarak tanımlıyor ve bu ülkelerde müdahale hakkı bulunduğunu savunuyor. 🔹 Yazara göre Vladimir Putin’in Ukrayna savaşı başarısızlığa uğrarken Rusya’nın büyük güç olma iddiası da zayıfladı. 🔹 Ukrayna cephede ilerleme sağlıyor ve uzun menzilli insansız hava aracı saldırılarıyla Rusya iç bölgelerindeki hedefleri vuruyor. 🔹 Ukrayna’nın saldırıları Kırım’a yönelik Rus ikmal hatlarını zorlarken Moskova’nın Donbas’ın tamamını ele geçirme hedefi giderek daha ulaşılmaz hale geliyor. Eski Sovyet cumhuriyetlerinin yönelimi 🔹 Moldova’daki Rusya destekli Transdinyester bölgesinde ekonomik sıkıntılar artarken Moldova ile yeniden bütünleşmeye yönelik desteğin güçlendiği ifade ediliyor. 🔹 Ermenistan Batı ile ilişkilerini geliştirmeye devam ediyor ve son dönemde Avrupa Birliği ile ilk ikili zirvesini gerçekleştirdi. 🔹 Putin’in Erivan’a yönelik “Ukrayna senaryosu” uyarılarına rağmen Ermenistan yönetimi Batı yanlısı politikasını sürdürdü. Orta Asya’da Rusya etkisinin azalması 🔹 Kazakistan resmi tarih anlatısını Rusya ve Sovyetler Birliği yerine Altın Orda Devleti ile ilişkilendirme yönünde adımlar attı. 🔹 Kırgız tarihçiler, Rus tarihçilerin ülkenin hiçbir zaman Moskova’nın sömürgesi olmadığı yönündeki görüşlerine karşı çıktı. 🔹 Kırgız-Amerikalı akademisyen Erica Marat, Ukrayna savaşından sonra özellikle genç kuşakların Sovyetleşmeyi sömürgecilik deneyimi olarak görmeye başladığını yazdı. ABD’ye çağrı 🔹 Yazıya göre Belarus, Rusya’nın eski Sovyet coğrafyasındaki tek açık müttefiki olarak öne çıkıyor. 🔹 Yazar, Rusya’nın bölgesel nüfuzunun Ukrayna savaşındaki askeri performansıyla birlikte ciddi şekilde zayıfladığını savundu. 🔹 ABD’nin Ukrayna, Ermenistan ve Moldova gibi ülkelere destek vererek bu süreci hızlandırması gerektiği ifade edildi. 🔹 Yazara göre Putin’in politikaları sonucunda Rusya yalnızca küresel güç konumunu değil, bölgesel güç iddiasını da büyük ölçüde kaybetti.

🔹 SpaceX’in üst düzey mühendislerinden Bill Riley, şirketin halka arz kutlamalarının ardından Michigan International Speedway’de düzenlenecek Formula SAE öğrenci yarışmasında baş tasarım hakemi olarak görev yapacak. 🔹 Yarışmada üniversite öğrencileri aylar süren çalışmalar sonucunda tasarlayıp ürettikleri Formula tarzı otomobillerle mücadele edecek. 🔹 Bill Riley, Mark Juncosa ve Mike Nicolls gibi SpaceX yöneticileri mühendislik deneyimlerini 1990’ların sonu ve 2000’lerin başında Cornell Üniversitesi Formula SAE takımında geliştirdi. 🔹 Bill Riley, yarış otomobilleri ile roketlerin mühendislik açısından birçok ortak yön taşıdığını söyledi. 🔹 SpaceX, teorik akademik başarıdan ziyade uygulamalı mühendislik projelerinde deneyim kazanmış adayları işe almaya öncelik veriyor. 🔹 Elon Musk daha önce Formula SAE gibi mühendislik yarışmalarındaki başarıların üstün mühendislik yeteneğinin göstergesi olduğunu ifade etmişti. 🔹 Cornell Formula SAE ekibi öğrencileri bağımsız düşünme ve pratik mühendislik becerileri geliştirme anlayışıyla çalışıyor. 🔹 Ekonomi eğitimi alan Mark Juncosa, yarış takımında kendi kendine mühendislik becerileri geliştirerek teknik sorunları çözme yeteneğiyle öne çıktı. 🔹 Eski takım arkadaşı Timothy Reissman, Juncosa’nın karmaşık teknik problemleri çözmek için yoğun çaba gösteren biri olduğunu söyledi. 🔹 SpaceX içinde Cornell Formula SAE geçmişine sahip çalışanların zamanla kendilerine özgü bir kültür oluşturduğu ifade edildi. 🔹 Eski SpaceX çalışanı Charlotte Kiang, Cornell yarış takımından gelen mühendislerin şirket içinde ayrı bir grup olarak görüldüğünü söyledi. 🔹 Juncosa’nın Cornell’de edindiği kaynak ve üretim deneyimi sayesinde SpaceX’te ince alüminyum parçaların otomatik kaynak sürecindeki teknik sorunların çözümüne katkı sağladığı aktarıldı. 🔹 Mike Nicolls üniversite yıllarında yarış takımının elektronik sistemleri üzerinde çalıştı ve kendi motor kontrol ünitesinin geliştirilmesine katkı sundu. 🔹 Günümüzde Starlink faaliyetlerinden sorumlu üst düzey yöneticilerden biri olan Nicolls’un elektronik konusundaki uzmanlığının SpaceX’e önemli katkılar sağladığı değerlendiriliyor. 🔹 Cornell yarış takımından gelen yöneticilerin SpaceX’in ilk yıllarında şirket kültürünün ve mühendislik standartlarının oluşmasında önemli rol oynadığı ifade edildi.

Halka arza yoğun bireysel yatırımcı ilgisi 🔹 SpaceX hisseleri cuma günü sorunsuz bir halka arz süreciyle işlem görmeye başladı ve şirket yaklaşık 2,1 trilyon dolarlık piyasa değerine ulaştı. 🔹 Vanda Research verilerine göre bireysel yatırımcılar işlemlerin ilk 20 dakikasında yaklaşık 18 milyon dolarlık SpaceX hissesi satın aldı. 🔹 Gün sonunda bireysel yatırımcıların net alımları yaklaşık 118 milyon dolara ulaştı ve bu son yılların en büyük bireysel yatırımcı destekli halka arzlarından biri oldu. 🔹 Bireysel yatırımcıların halka arz sırasında yaklaşık 100 milyar dolarlık hisse talebinde bulunduğu belirtildi. Piyasalardaki risk iştahı güçlendi 🔹 SpaceX halka arzı, Orta Doğu'daki çatışmalar, yapay zekâ hisselerindeki yükseliş ve faiz endişeleri nedeniyle dalgalanan piyasalarda olumlu hava oluşturdu. 🔹 Cuma günü bankalar, finans şirketleri, yarı iletken hisseleri ve küçük ölçekli şirketlerin hisseleri de yükseliş kaydetti. 🔹 Analistler güçlü halka arz performansının yılın ilerleyen dönemlerinde beklenen büyük yapay zekâ halka arzları için olumlu bir işaret olabileceğini değerlendirdi. Yapay zekâ rallisine ilişkin endişeler sürüyor 🔹 Haziran ayının ilk günlerinde güçlü istihdam verileri ve faiz beklentileri Nasdaq endeksinde yüzde 4,2'lik düşüşe yol açmıştı. 🔹 ABD'nin İran'a yönelik olası yeni askeri adımlarına ilişkin açıklamalar petrol fiyatlarını yükseltirken piyasalardaki belirsizliği artırmıştı. 🔹 Bireysel yatırımcılar geçen hafta cuma günü son bir yılın en güçlü satışlarından birini gerçekleştirmişti. Musk etkisi öne çıktı 🔹 Bazı yatırımcılar SpaceX hisselerindeki hızlı yükselişten kısa sürede çift haneli getiri elde etti. 🔹 Analistler SpaceX'e yönelik güçlü talebin yatırımcıların risk alma iştahını gösterdiğini ancak bunun önemli ölçüde Elon Musk'a yönelik ilgiyle bağlantılı olabileceğini belirtti. 🔹 Eşit ağırlıklı S&P 500 endeksinin rekor seviyelere yakın seyretmesi, yatırımcıların yalnızca teknoloji hisselerine değil piyasanın daha geniş kesimine de yöneldiğine işaret etti.

SpaceX'in kamu desteği 🔹 CNN'e göre Elon Musk'ın şirketleri erken dönemlerinde ABD hükümetinin sağladığı mali destekler olmadan bugünkü konumlarına ulaşamayabilirdi. 🔹 SpaceX, 2006 yılında Falcon roketi ve Dragon kapsülünü geliştirmek için NASA'dan 278 milyon dolarlık hibe aldı. 🔹 Şirket kuruluş yıllarında toplamda 500 milyon doların üzerinde kamu hibesi elde etti. 🔹 NASA, 2008 sonunda mali sıkıntı yaşayan SpaceX'e 1,6 milyar dolarlık kritik bir sözleşme vererek şirketin faaliyetlerini sürdürmesine katkı sağladı. 🔹 Elon Musk 2012 yılında SpaceX'in NASA'nın desteği olmadan kurulamayacağını ve bugünkü seviyeye ulaşamayacağını söyledi. Tesla'nın büyümesindeki devlet rolü 🔹 Tesla 2010 yılında ABD Enerji Bakanlığı'ndan 465 milyon dolarlık düşük faizli kredi aldı ve bu kaynakla Model S geliştirildi. 🔹 Şirket daha sonra hisse satışından elde ettiği gelirle bu krediyi erken geri ödedi. 🔹 Elektrikli araç alıcılarına sağlanan 7.500 dolarlık vergi kredileri Tesla'nın araçlarını daha yüksek fiyatlarla satabilmesine katkı sağladı. 🔹 2019 yılına kadar Tesla müşterileri toplam yaklaşık 3,4 milyar dolar değerinde federal vergi teşvikinden yararlandı. Emisyon kredileri önemli gelir kaynağı oldu 🔹 ABD'nin emisyon düzenlemeleri kapsamında diğer otomobil üreticileri emisyon kredilerini Tesla'dan satın aldı. 🔹 Emisyon kredisi satışları 2008 yılında Tesla gelirlerinin yaklaşık yüzde 25'ini oluşturdu. 🔹 2008-2019 döneminde bu kredilerden 2 milyar doların üzerinde gelir elde edildi. 🔹 2019 sonrasındaki emisyon kredisi satışları ise Tesla'ya yaklaşık 12,3 milyar dolar daha kazandırdı. 🔹 Tesla, emisyon kredisi gelirleri olmadan bağımsız kârlılığa ancak 2021 yılında ulaşabildi. Servetin temelinde kamu desteği ve piyasa güveni 🔹 Musk'ın yaklaşık 1 trilyon dolarlık servetinin bugünkü seviyeye ulaşmasında Wall Street'in Tesla ve SpaceX'e yönelik yüksek değerlemeleri önemli rol oynadı. 🔹 Ancak şirketlerin kritik başlangıç dönemlerinde ihtiyaç duydukları finansmanın büyük kısmı kamu hibeleri, kredileri, sözleşmeleri ve düzenleyici teşvikler sayesinde sağlandı. 🔹 Erken dönem Tesla yatırımcılarından Ross Gerber, hükümet desteğinin hem ABD hem de toplum açısından faydalı olduğunu ancak devletin bu destekler karşılığında şirkette hisse sahibi olması gerektiğini söyledi.

SpaceX dengeleri değiştirdi 🔹 SpaceX'in 2 trilyon doların üzerindeki değerlemeyle halka açılması, Wall Street'in "Muhteşem Yedili" teknoloji hisseleri tanımının geleceğini tartışmaya açtı. 🔹 SpaceX'in piyasa değeri Tesla ve Meta'yı geride bırakırken, OpenAI ve Anthropic gibi yeni halka arzların da yaklaşması mevcut grubun yeniden tanımlanabileceği beklentisini artırdı. 🔹 Analistler, dünyanın en önemli şirketlerinden birinin mevcut sınıflandırmanın dışında kalmasının "Muhteşem Yedili" kavramını kullanmayı zorlaştırdığını söyledi. Yeni isim arayışları başladı 🔹 Sosyal medyada ilgi gören yeni önerilerden biri "MANGOS" kısaltması oldu. 🔹 MANGOS adı Meta, Anthropic, Nvidia, Alphabet, OpenAI ve SpaceX şirketlerinin baş harflerinden oluşturulurken, bazı yorumlarda "A" harfi Apple olarak da değerlendiriliyor. 🔹 ETF sağlayıcısı Tidal Financial Group yetkilileri, MANGOS adını şirket içinde kullanmaya başladıklarını ve sektörün de bu ifadeyi benimsemeye başladığını söyledi. 🔹 BRI Wealth Management CEO'su Dan Boardman-Weston ise SpaceX, OpenAI ve Anthropic'i mevcut gruba ekleyen "Magna Atoms" adını önerdi. Teknoloji liderliği sürekli değişiyor 🔹 "Muhteşem Yedili" kavramı 2023 sonunda Nvidia, Apple, Amazon, Alphabet, Meta, Tesla ve Microsoft'u tanımlamak için ortaya çıktı. 🔹 Daha önce teknoloji devleri için kullanılan FANG ve FAANG gibi isimler de sektör liderlerinin değişmesiyle zaman içinde evrim geçirdi. 🔹 Bank of America mayıs ayında yayımladığı değerlendirmede Broadcom, Micron ve AMD'yi de ekleyerek "AI Big 10" tanımını kullanmıştı. Eski isim tamamen kaybolmayabilir 🔹 Bazı yatırım uzmanları "Muhteşem Yedili" adının yatırımcılar ve medya tarafından çok yaygın benimsendiğini, bu nedenle tamamen ortadan kalkmasının beklenmediğini söyledi. 🔹 Uzmanlara göre yeni teknoloji devlerinin yükselişiyle birlikte mevcut tanımın yerine geçmekten ziyade onu tamamlayan yeni kavramlar kullanılabilir.

Anlaşma takvimi konusunda farklı açıklamalar 🔹 ABD Başkanı Donald Trump ile Pakistan Başbakanı Şahbaz Şerif, ABD ile İran arasında barış çerçeve anlaşmasının pazar günü imzalanacağını öngördü. 🔹 Şahbaz Şerif, elektronik imza hazırlıklarının sürdüğünü ve ardından gelecek hafta teknik düzeyde görüşmeler yapılmasının planlandığını söyledi. 🔹 İran Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü İsmail Bekayi ise anlaşmanın pazar günü imzalanmayacağını, ancak önümüzdeki günlerde gerçekleşebileceğini söyledi. 🔹 İran'ın Fars Haber Ajansı, Tahran yönetiminin anlaşma taslağına ilişkin siyasi, hukuki ve teknik incelemelerinin sürdüğünü ve nihai kararın henüz verilmediğini duyurdu. 🔹 Konuya yakın bir kaynak, Katarlı arabulucuların anlaşmayı sonuçlandırma çabaları kapsamında pazar sabahı Tahran'a ulaştığını söyledi. Anlaşmanın ana çerçevesi 🔹 Taslak çerçeveye göre anlaşmanın imzalanmasının ardından Hürmüz Boğazı yeniden uluslararası gemi trafiğine açılacak. 🔹 Hürmüz Boğazı'nın açılmasının ardından ABD'nin İran'a uyguladığı deniz ablukasını kaldırması öngörülüyor. 🔹 İran'ın nükleer programına ilişkin müzakerelerin ise sonraki aşamada 60 günlük ayrı bir süreçte yürütülmesi planlanıyor. 🔹 Taslak hükümler kapsamında ABD'nin dondurulmuş İran varlıklarının milyarlarca dolarlık bölümünü serbest bırakması ve İran petrolüne yönelik yaptırımları kademeli olarak gevşetmesi öngörülüyor. Sahadaki gerilim sürüyor 🔹 ABD ve İran anlaşmaya yaklaşırken bölgede askeri hareketlilik devam ediyor. 🔹 ABD ordusu cumartesi sabahı Hürmüz Boğazı yönüne ilerleyen çok sayıda İran insansız hava aracını düşürdüğünü açıkladı. 🔹 İsrail ise son 24 saatte Lübnan'da Hizbullah'a ait 70'ten fazla hedefi vurduğunu duyurdu. 🔹 İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu ile Donald Trump arasında Lübnan'daki askeri operasyonların sınırlandırılması konusunda görüş ayrılığı yaşandığı belirtildi. İran'da tepkiler 🔹 İran Dışişleri Bakanı Abbas Erakçi, taslak anlaşmada değişikliklerin mümkün olduğunu ancak İran'ın çatışmalardan daha güçlü çıktığını söyledi. 🔹 İran'da düzenlenen hükümet yanlısı gösterilerde anlaşmaya karşı çıkan bazı gruplar "Uzlaşmacıya ölüm" ve "İstifa et" sloganları attı. 🔹 İran tarafı dondurulmuş varlıkların serbest bırakılmasının anlaşmanın ayrılmaz parçası olduğunu ve Hürmüz Boğazı'ndan geçişler için ücret alınması gerektiğini savundu. 🔹 ABD'li bir yetkili ise Hürmüz Boğazı'nın ücret uygulanmadan açılmasının anlaşmanın temel şartlarından biri olduğunu ve sonrasında mayın temizleme çalışmalarında G7 ülkelerinin rol alabileceğini söyledi. 🔹 ABD'li yetkililer, nihai hedefin İran'ın nükleer programının tamamen tasfiye edilmesi ve yüksek oranda zenginleştirilmiş uranyum stokunun imha edilerek ülke dışına çıkarılması olduğunu belirtti.

IPO çalışanlara büyük servet kazandırdı 🔹 SpaceX'in halka arzıyla şirketin değeri 2 trilyon doların üzerine çıktı ve çalışanların sahip olduğu hisseler büyük servete dönüştü. 🔹 Halka arzın yaklaşık 4.400 yeni dolar milyoneri ve 400 yeni yüz milyon dolar servetine sahip kişi oluşturmasının beklendiği ifade edildi. 🔹 SpaceX, çalışanlarına şirket hisseleri vererek onları işletmenin başarısına ortak etmeyi uzun süredir ücret politikasının önemli bir parçası olarak uyguluyor. Serveti yönetmenin zorlukları 🔹 Varlık yönetimi uzmanları, ani servet artışının beraberinde vergi yükü, danışmanlık ücretleri ve finansal planlama gibi yeni maliyetler getirdiğini belirtti. 🔹 Büyük servete ulaşan kişilerin artık karmaşık yatırım ve vergi işlemleri nedeniyle yüksek ücretli mali danışmanlar ve muhasebecilerle çalışmak zorunda kalabileceği ifade edildi. 🔹 Bazı SpaceX çalışanlarının servet yönetimi şirketleriyle toplu anlaşmalar yaparak daha avantajlı danışmanlık koşulları sağlamaya çalıştığı belirtildi. Lüks harcamalar konusunda uyarılar 🔹 Uzmanlar, yeni servetin büyük bölümünün gösterişli harcamalar yerine uzun vadeli planlamaya yönlendirilmesini tavsiye etti. 🔹 Süper yatlar, özel uçaklar ve benzeri lüks varlıkların satın alma maliyetlerinin yanı sıra yıllık bakım giderlerinin de çok yüksek olduğu vurgulandı. 🔹 Özel uçak bakımının yılda yaklaşık 1 milyon dolara ulaşabildiği, yatların yıllık bakım maliyetinin ise inşa değerinin yaklaşık yüzde 10'una ulaşabildiği belirtildi. Yatırım çeşitlendirmesi önerildi 🔹 Finans uzmanları, çalışanların servetlerinin büyük bölümünün tek bir şirkette yoğunlaşmasının risk oluşturduğunu belirterek hisse satışlarıyla portföy çeşitlendirmesi yapılmasını önerdi. 🔹 Elde edilen gelirin kısa vadeli güvenli yatırımlara yönlendirilmesi ve yeni mali plan oluşturulmadan önce yaklaşık altı ay değerlendirme süreci geçirilmesi tavsiye edildi. 🔹 Uzmanlar, ev, otomobil veya saat gibi kişisel harcamaların yapılabileceğini ancak büyük ölçekli lüks yatırımlar için acele edilmemesi gerektiğini vurguladı.

ABD kararı Avrupa'da egemenlik tartışmasını alevlendirdi 🔹 ABD Ticaret Bakanlığı'nın Anthropic'in en yeni yapay zekâ modellerine yabancıların erişimini durdurma kararı, Avrupa'nın Amerikan yapay zekâ modellerine bağımlılığını yeniden gündeme taşıdı. 🔹 Anthropic, düzenlemeye uyum sağlamak amacıyla Fable 5 ve Mythos 5 modellerini tüm kullanıcılar için geçici olarak devre dışı bıraktı. 🔹 Karar, Washington'ın ilk kez Avrupalıların en gelişmiş ABD teknolojilerine erişimini doğrudan kesebileceğini göstermesi nedeniyle Avrupa'da "kill switch" olarak nitelenen senaryonun gerçeğe dönüştüğü değerlendirmelerine yol açtı. Avrupa'dan kendi yapay zekâ modellerini geliştirme çağrısı 🔹 Avrupa Komisyonu Sözcüsü Thomas Regnier, Anthropic olayının Avrupa'nın teknolojik egemenliğe duyduğu ihtiyacı daha da belirgin hale getirdiğini söyledi. 🔹 Avrupa genelinde siyasetçiler, kıtanın kendi ileri düzey yapay zekâ modellerini hızla geliştirmesi gerektiğini savundu. 🔹 Fransa'da aşırı sağ lider Jordan Bardella, kendi modellerini geliştirmeyen ülkelerin diğer güçlerin kararlarına giderek daha fazla bağımlı hale geleceğini söyledi. 🔹 Finlandiyalı Avrupa Parlamentosu üyesi Aura Salla, Avrupa'nın teknoloji altyapısını yabancı hükümetlerin tek taraflı kapatabileceği sistemlere dayandıramayacağını belirterek Avrupa teknolojisinin desteklenmesi çağrısı yaptı. Mistral ve yapay zekâ yatırımları öne çıktı 🔹 Tartışmaların merkezine Avrupa'nın en güçlü yapay zekâ girişimi olarak görülen Fransa merkezli Mistral yerleşti. 🔹 Eski Fransa Başbakanı Edouard Philippe, Avrupa'nın teknolojik bağımlılıktan kaçınması gerektiğini belirterek "Avrupa Teknolojisi Satın Al Yasası" benzeri politikalar önerdi. 🔹 Fransa Dijital Bakanı Anne Le Hénanff, ülkenin bol ve düşük karbonlu elektrik üretiminin geleceğin yapay zekâ veri merkezleri için önemli avantaj sağlayacağını söyledi. Hesaplama gücü ve uluslararası iş birliği gündemde 🔹 Alman Yeşiller Partisi milletvekili Sergey Lagodinsky, Avrupa Birliği'nin Kanada, Avustralya, Singapur ve Birleşik Krallık gibi ülkelerle ortak hesaplama kapasitesi oluşturmasını önerdi. 🔹 Lagodinsky, Avrupa Komisyonu'nun gelişmiş yapay zekâ modellerinin eğitimi için planladığı yapay zekâ gigafabrikalarının hızla hayata geçirilmesi gerektiğini söyledi. 🔹 Avrupa Birliği'nin teknoloji alanında Brezilya ve Güney Kore gibi ülkelerle iş birliğini derinleştirmeyi hedeflediği belirtildi.

Yapay zekâ modeli geri çekildi 🔹 Anthropic'in yeni Fable 5 yapay zekâ modeli, Amazon'un hazırladığı acil güvenlik raporunun ardından Beyaz Saray'da başlayan süreç sonunda cuma gecesi erişime kapatıldı. 🔹 Olay, hızla gelişen yapay zekâ teknolojilerine karşı hükümet ile sektörün anlık müdahalelere dayalı yaklaşımını gözler önüne serdi. Amazon'un raporu ve hükümetin müdahalesi 🔹 Amazon, perşembe gecesi ABD yönetimine sunduğu raporda Anthropic'in güçlü Mythos modelinin bazı bölümlerine güvenlik önlemleri aşılmak suretiyle erişilebildiğini ve bunun ulusal güvenlik riski oluşturduğunu bildirdi. 🔹 Amazon sözcüsü, kamu ve özel sektör müşterilerine hizmet veren büyük bir bulut sağlayıcısı olarak hükümetlerin zaman zaman olası güvenlik riskleri konusunda görüş istediğini, ancak bu görüşmelerin ayrıntılarının paylaşılmadığını söyledi. 🔹 ABD yönetimi yetkilileri cuma sabahı saatler boyunca Anthropic ile görüşerek yeni modelin geri çekilmesini sağlamaya çalıştı ancak şirket bu talebi kabul etmedi. Sonuçları 🔹 Gelişmeler şirket içinde de etkisini gösterdi ve yabancı doğumlu birçok çalışanın Anthropic modellerine erişimi belirsiz hale geldi. 🔹 Luta Security CEO'su Katie Moussouris, Anthropic'in kendisiyle paylaştığı Amazon raporuna dayanarak hükümetin verdiği tepkinin araştırma bulgularıyla kıyaslandığında aşırı göründüğünü söyledi. 🔹 İhracat kontrol talimatı doğrudan yalnızca Anthropic'i hedef alsa da bunun yapay zekâ sektörünün geneli için daha geniş sonuçlar doğurabileceği değerlendiriliyor. 🔹 Hükümetin yaklaşımını bilen bir kaynak, Anthropic'in Fable modelinin yayımlanmasına yeterli ciddiyetle yaklaşmadığını savundu.

🔹 Siyasi analist Hasan Dorr, 2 Mart sonrasında birçok kişinin Hizbullah'ın etkisiz hale geldiğini düşündüğünü ancak örgütün beklentilerin aksine varlığını sürdürdüğünü savundu. 🔹 Dorr, Hizbullah'ın savaşma iradesini koruduğunu, İsrail'in ilerleyişini yavaşlatacak, kayıp verdirecek ve güney Lübnan'da kalıcı istikrar kurmasını engelleyecek insan gücü ile ekipmana sahip olduğunu öne sürdü. 🔹 Dorr, FPV kamikaze dronlarının bu savaşın sürpriz unsuru haline geldiğini ve 2006 savaşındaki Kornet tanksavar füzelerinin oynadığı role benzer bir etki yarattığını ifade etti. 🔹 Dorr, İsrail'in ilan ettiği "güvenlik kuşağı" veya "sarı hat" uygulamasının bölge üzerinde tam kontrol ya da tam hareket serbestisi sağladığı anlamına gelmediğini savundu.

Maçın sonucu 🔹 Avustralya, Dünya Kupası D Grubu ilk maçında Türkiye'yi 2-0 mağlup ederek turnuvanın dikkat çeken sürprizlerinden birine imza attı. 🔹 Vancouver'daki BC Place Stadı'nda oynanan karşılaşmada Avustralya'nın gollerini Nestory Irankunda ve Connor Metcalfe kaydetti. Kadro tercihi belirleyici oldu 🔹 Teknik direktör Tony Popovic, ilk 11'de Dünya Kupası deneyimi olmayan 10 oyuncuya görev verdi. 🔹 Takım kaptanı ve kaleci Maty Ryan ile kaptan yardımcısı Jackson Irvine yedek bırakıldı. 🔹 Üçüncü milli maçına çıkan kaleci Patrick Beach yaptığı kritik kurtarışlarla galibiyetin başrol oyuncularından biri oldu. Goller 🔹 Avustralya 30. dakikada Paul Okon-Engstler'in savunma arkasına gönderdiği uzun pası değerlendiren Nestory Irankunda'nın golüyle öne geçti. 🔹 Türkiye kısa süre sonra Abdulkerim Bardakcı ile gole yaklaşsa da Patrick Beach topu direğe çelerek beraberliği önledi. 🔹 Connor Metcalfe, 75. dakikada yaklaşık 25 metreden attığı golle skoru 2-0'a taşıdı. Türkiye'nin performansı 🔹 Türkiye topa sahip olma oranında üstünlük kurmasına rağmen Avustralya savunmasını ve kaleci Patrick Beach'i aşamadı. 🔹 Arda Güler'in ilk yarıdaki şutu ve ikinci yarıdaki serbest vuruşu Patrick Beach tarafından kurtarıldı. Grup durumu 🔹 Bu sonuçla Avustralya D Grubu'nda üç puana ulaştı ve ABD ile aynı puanı paylaştı. 🔹 Avustralya ile ABD, grubun bir sonraki maçında Seattle'da karşı karşıya gelecek.

Çoklu ajan sistemleri 🔹 Google DeepMind, insan gözetimi olmadan görev yapan ve birbirlerine talimat verebilen milyonlarca yapay zekâ ajanının oluşturabileceği risklerin araştırılması için yeni bir girişim başlattı. 🔹 Şirket, Schmidt Sciences, ARIA, Cooperative AI Foundation ve Google.org ile birlikte çoklu ajan sistemlerinin güvenliğini inceleyecek araştırmalar için 10 milyon dolarlık fon oluşturdu. 🔹 Google DeepMind AGI Güvenliği ve Hizalama Araştırmaları Direktörü Rohin Shah, çoklu ajan güvenliği konusunda henüz bağımsız bir akademik araştırma alanı oluşmadığını ve bu alanın geliştirilmesini hedeflediklerini söyledi. Olası riskler 🔹 Çok sayıda yapay zekâ ajanının birlikte çalışmaya başlamasıyla dolandırıcılık, siber saldırılar ve kötü niyetli komut enjeksiyonlarının daha karmaşık hale gelebileceği değerlendiriliyor. 🔹 Araştırmacılar, tek bir ajanı incelemenin yeterli olmadığını, milyonlarca ajan arasındaki etkileşimlerin öngörülemeyen sonuçlar doğurabileceğini düşünüyor. 🔹 James Fox, dijital altyapının düzensiz ve kontrolsüz bir ortama dönüşmemesi için bu sistemlerin davranışlarının önceden anlaşılması gerektiğini söyledi. Simülasyon çalışmaları 🔹 Proje kapsamında araştırmacılar, yapay zekâ ajanlarını kontrollü simülasyon ortamlarına yerleştirerek toplu davranışlarını inceleyecek. 🔹 Google DeepMind, gelecekte yapay genel zekânın tek bir model yerine çok sayıda yapay zekâ ajanının birlikte oluşturduğu kolektif bir yapıdan ortaya çıkabileceğine ilişkin çalışmaların da bulunduğunu belirtiyor. Güvenlik tartışmaları 🔹 Anthropic de kısa süre önce yapay zekâ ajanları için "zero trust" yaklaşımına dayalı siber güvenlik ilkeleri yayımladı. 🔹 Siber güvenlik uzmanları, yapay zekâ ajanlarının sabit kurallarla çalışan klasik yazılımlardan farklı olarak muhakeme yapabilmesi ve beklenmedik şekilde yönlendirilebilmesinin yeni güvenlik riskleri oluşturduğunu ifade ediyor. 🔹 Google DeepMind, çoklu ajan sistemlerinin ekonomide yaygın şekilde kullanılmasının birkaç ay içinde hızlanabileceğini ve güvenlik çalışmalarının bu süreçten önce başlatılmasının önemli olduğunu değerlendiriyor.

🔹 Elon Musk ve SpaceX yönetimi, son altı aylık halka arz hazırlıkları boyunca ekiplere süreci mümkün olan en kısa sürede tamamlamaları talimatını verdi. 🔹 Halka arzın hızlandırılmasında ABD ara seçimlerinden önce işlemin tamamlanması, OpenAI ve Anthropic’ten önce yatırımcı ilgisinin değerlendirilmesi ve Musk’ın haziran sonundaki 55. yaş gününden önce şirketin borsaya açılması etkili oldu. 🔹 SpaceX, Nasdaq’ta gerçekleşen halka arzda 75 milyar dolar kaynak sağladı ve tarihin en büyük halka arzını gerçekleştirdi. Şirket hisseleri ilk işlem gününde yüzde 31’e kadar yükselirken tam seyreltilmiş piyasa değeri 2,2 trilyon dolara ulaştı. Yapay zekâ dönüşümü 🔹 SpaceX, halka arz hazırlıkları sırasında Elon Musk’ın yapay zekâ şirketi xAI ile birleşerek faaliyet alanını genişletti. 🔹 Şirket ayrıca yapay zekâ girişimi Cursor’u 60 milyar dolara satın alma hakkı veren bir anlaşma yaptığını duyurdu. 🔹 SpaceX, Starship roketleriyle yörüngeye taşınacak uzay tabanlı veri merkezleri kurmayı ve yapay zekâ işlem kapasitesi sağlamayı uzun vadeli büyüme stratejisinin parçası olarak yatırımcılara sundu. 🔹 Şirket, yapay zekâ alanında yaklaşık 26,5 trilyon dolarlık erişilebilir bir pazar bulunduğunu öngördüğünü halka arz izahnamesinde paylaştı. Halka arz süreci 🔹 Goldman Sachs, Morgan Stanley, JPMorgan, Bank of America ve Citigroup dahil çok sayıda yatırım bankası halka arz sürecinde görev aldı. 🔹 SpaceX, geleneksel fiyat aralığı yerine hisse başına doğrudan 135 dolar fiyat belirleyerek ABD’de bu büyüklükteki halka arzlar için alışılmadık bir yöntem izledi. 🔹 Halka arz edilen hisselerin yaklaşık yüzde 20’si bireysel yatırımcılara ayrıldı ve bireysel yatırımcılardan 100 milyar doların üzerinde talep geldi. Gelecek planları 🔹 Elon Musk, SpaceX’in büyük bir büyüme dönemine girdiğini ve özellikle yapay zekâ ile uzay altyapısı projeleri için önemli miktarda yeni sermayeye ihtiyaç duyduğunu söyledi. 🔹 Şirket daha önce Mars uçuşları düzenli hale geldikten sonra halka açılmayı planlarken, yapay zekâ yatırımlarının finansman ihtiyacı bu takvimin öne çekilmesine yol açtı.

Saldırı ve hedef 🔹 Rusya'nın Çuvaşistan Cumhuriyeti'ndeki Çeboksarı kentinde bulunan VNIIR Progress silah üretim tesisinin bir bölümü, İHA saldırılarına karşı metal kafes yapıyla kaplandı. 🔹 Tesis, cephe hattından yaklaşık 900 kilometre uzakta bulunmasına rağmen Ukrayna tarafından uzun menzilli saldırıyla hedef alındı. 🔹 Ukrayna, tesisi yerli üretim FP-5 Flamingo seyir füzeleriyle vurdu. Tesisin önemi 🔹 VNIIR Progress, Rusya'nın yüksek hassasiyetli silahları için navigasyon sistemleri ve elektronik bileşenler üreten kritik tesislerden biri olarak faaliyet gösteriyor. 🔹 Tesiste Şahed tipi saldırı İHA'ları, Kalibr seyir füzeleri, İskender balistik füzeleri ve güdümlü bombalarda kullanılan uydu navigasyon alıcıları ve antenleri üretiliyor. İHA karşıtı kafes sistemi 🔹 Uydu görüntüleri fabrikanın bir bölümünün tamamen metal kafes yapıyla çevrelendiğini gösterdi. 🔹 Tank ve zırhlı araçlarda sık görülen İHA karşıtı kafes korumasının bir bina ölçeğinde uygulanması dikkat çekti. 🔹 Uydu görüntülerini paylaşan Vantor şirketine göre kafes yapı en az bir yıldır tesiste bulunuyor. Ukrayna'nın uzun menzilli saldırıları 🔹 Sokak seviyesinden çekilen görüntüler, kafesle korunan binada ciddi hasar oluştuğunu gösterdi. 🔹 Ukrayna aynı saldırı dalgasında Rusya'nın Samara bölgesindeki bir petrol rafinerisini de hedef aldı. 🔹 Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenskiy, Rus askeri tesisleri ve petrol sektörüne yönelik uzun menzilli saldırıların sürdüğünü açıkladı. 🔹 Ukrayna son bir yılda VNIIR Progress tesisini birden fazla kez hedef alırken, yeni uzun menzilli füze kapasitesiyle Rusya içindeki askeri ve sanayi altyapısına yönelik saldırılarını artırıyor.

Araştırmanın bulguları 🔹 Stanford Medicine öncülüğündeki araştırmada yaşlanmayla ilişkili bir proteini hedefleyen tedavi, yaşlı farelerde kaybolan diz kıkırdağını yeniden oluşturdu ve ciddi eklem yaralanmalarından sonra artrit gelişimini önledi. 🔹 Diz protezi ameliyatlarından alınan insan kıkırdak örnekleri de tedavi uygulandığında yeni ve işlevsel kıkırdak üretmeye başladı. 🔹 Bulgular, yaşlanma veya osteoartrit nedeniyle hasar gören kıkırdağın gelecekte enjeksiyon ya da ağızdan alınan ilaçlarla onarılabileceği ihtimalini ortaya koydu. Tedavinin çalışma mekanizması 🔹 Tedavi, yaşlanmayla birlikte artan ve doku işlevlerinin bozulmasına katkıda bulunan 15-PGDH adlı proteini baskılıyor. 🔹 Araştırmacılar, kıkırdak yenilenmesinin kök hücrelerle değil, mevcut kıkırdak hücrelerinin daha genç bir genetik programa dönmesiyle gerçekleştiğini belirledi. 🔹 Tedavi sonrasında sağlıklı eklem kıkırdağı oluşturan hücrelerin oranı belirgin şekilde artarken, kıkırdak yıkımıyla ilişkili hücrelerin oranı azaldı. Artrit üzerindeki etkisi 🔹 Ön çapraz bağ (ACL) yaralanmasını taklit eden fare modelinde tedavi uygulanan hayvanlarda osteoartrit gelişme riski önemli ölçüde düştü ve yürüme fonksiyonları iyileşti. 🔹 Yenilenen dokunun, daha zayıf fibro-kıkırdak yerine eklemler için gerekli olan gerçek eklem kıkırdağı olduğu gösterildi. Klinik gelişmeler 🔹 Aynı mekanizmayı hedefleyen ağızdan alınan bir ilaç yaşa bağlı kas güçsüzlüğü için Faz 1 klinik çalışmalarında güvenli ve etkili bulundu. 🔹 Araştırma ekibi, benzer klinik çalışmaların yakında kıkırdak yenilenmesi amacıyla başlatılmasını umut ettiklerini ve başarılı olması halinde diz ve kalça protezi ameliyatlarına olan ihtiyacın azalabileceğini belirtti.

Austin’daki yaşam düzeni 🔹 Elon Musk, büyük malikâneler yerine Austin şehir merkezine yaklaşık 15 dakika uzaklıktaki West Lake Hills bölgesinde birbirine yakın geleneksel evlerde yaşamayı tercih ediyor. 🔹 Musk bağlantılı şirketlerin bölgede yüzme havuzlu, 6 bin ila 9 bin metrekare büyüklüğünde en az üç büyük eve sahip olduğu belirtiliyor. 🔹 Evlerin güvenlik kameralarıyla donatıldığı ve çıkmaz sokaklarda yer aldığı ifade ediliyor. Aile planı 🔹 Habere göre Musk, dört farklı kadından olan en az 14 çocuğunun anneleri ve çocuklarının birlikte yaşayabileceği bir yaşam alanı oluşturmak amacıyla bu mülkleri satın aldı. 🔹 Sosyal medya fenomeni Ashley St. Clair, 2022-2023 yıllarında Musk’ı bu evlerden birinde sık sık ziyaret ettiğini ve evin dünyanın en zengin insanına göre oldukça sade göründüğünü söyledi. 🔹 Müzisyen Grimes’in de bir dönem Austin’de Musk ile birlikte yaşadığı, ancak ortak yaşam alanına taşınmayı kabul etmediği aktarıldı. Gayrimenkul yatırımları 🔹 Musk, 2020 yılında “hiç ev sahibi olmayacağını” açıklamasının ardından Kaliforniya’daki evlerinin büyük bölümünü yaklaşık 130 milyon dolara sattı. 🔹 Buna rağmen Austin’de bir arkadaşına ait göl kenarındaki malikanede yaşadığı ve daha sonra Texas’ta yeni mülkler satın aldığı belirtildi. 🔹 Musk bağlantılı şirketler ayrıca Tesla Gigafactory yakınlarında çiftlik evleri ve Snailbrook yerleşimi çevresinde yeni araziler satın aldı. Güvenlik ve yaşam tarzı 🔹 Bölge sakinleri Musk’ı nadiren gördüklerini ancak şehirde bulunduğunda güvenlik araçlarının sayısının belirgin şekilde arttığını söyledi. 🔹 Musk’ın zaman zaman Austin şehir merkezindeki Proper Hotel’in çatı katı dairelerinde de kaldığı belirtildi. 🔹 Musk’ın Kaliforniya’daki eski portföyünden geriye yalnızca oyuncu Gene Wilder’a ait olan Bel-Air evinin kaldığı ve bu mülkün 2025 yılında yeniden Musk bağlantılı bir vakıf tarafından satın alındığı aktarıldı.

Kamuoyu önündeki yoğun tempo 🔹 Donald Trump pazar günü 80 yaşına girerken Beyaz Saray ekibi onu kamuoyunda sürekli görünür bir lider olarak öne çıkaran yoğun bir program izliyor. 🔹 Trump düzenli olarak uzun basın toplantıları yapıyor, gazetecilerin telefonlarına yanıt veriyor ve günün farklı saatlerinde sosyal medya paylaşımları yapmayı sürdürüyor. 🔹 Beyaz Saray Sözcüsü Karoline Leavitt, Trump’ın yoğun çalışma temposunun görevini yerine getirme kapasitesini gösterdiğini söyledi. Yaşlanmaya ilişkin tartışmalar 🔹 Son dönemde yayımlanan görüntülerde Trump’ın zaman zaman gözlerini kapatması, ellerindeki morluklar, duruşundaki değişiklikler ve bazı konuşmalarındaki dil sürçmeleri kamuoyunda tartışma konusu oldu. 🔹 Beyaz Saray, NBA Finalleri sırasında Trump’ın uyuduğu yönündeki iddiaları reddederken, elindeki morlukların sık sık tokalaşmasından kaynaklandığını açıkladı. 🔹 Haberde Trump’ın son sağlık kontrolleri arasında 14 kilo aldığı, işitme yetisinde azalma ve cilt hassasiyeti gibi sağlık sorunlarının daha önce gündeme geldiği belirtildi. Siyasi değerlendirmeler 🔹 Cumhuriyetçi Temsilciler Meclisi üyesi Ryan Zinke, başkanlık görevinin insanı yaşlandırdığını belirterek Trump’ın geçmişe göre yavaşladığını ancak hâlâ yüksek tempoda çalıştığını söyledi. 🔹 Demokrat Temsilci Ted Lieu ise Trump’ın toplantılarda gözlerini kapattığını gösteren görüntülere işaret ederek Beyaz Saray’ın sağlık durumu konusunda açıklama yapması gerektiğini savundu. 🔹 Beyaz Saray, Demokratların Joe Biden’ın görevdeki sağlık durumunu uzun süre savunduğunu hatırlatarak bu eleştirilerin inandırıcı olmadığını ifade etti.

İçecek stratejisindeki değişim 🔹 McDonald’s, ABD’de hamburger satışlarındaki büyümenin yavaşlaması nedeniyle içecek kategorisini büyütmeye yönelik yeni stratejiler geliştiriyor. 🔹 Şirket bu yıl kendi özel gazlı içeceklerini ve aromalı soğuk içeceklerini piyasaya sürdü ve Red Bull temelli enerji içeceklerini menüsüne eklemeye hazırlanıyor. 🔹 McDonald’s yönetimi, değişen tüketici tercihleri doğrultusunda içecek tedarikçi ağını genişletmeyi planladığını açıkladı. Coca-Cola ile ortaklık 🔹 McDonald’s ile Coca-Cola arasındaki iş birliği 1955 yılında yapılan el sıkışma anlaşmasıyla başladı ve iki şirket uzun yıllardır küresel ölçekte birlikte çalışıyor. 🔹 Coca-Cola, McDonald’s için geliştirilen yeni aromalı gazlı içeceklerde Sprite ve çeşitli şuruplarla ürün geliştirme sürecine katkı sağladı. 🔹 Coca-Cola yönetimi, McDonald’s ile ortaklığın güçlü şekilde devam ettiğini ancak restoran zincirinin farklı tedarikçi tercihlerini de dikkate aldığını belirtti. Rekabet ve yeni eğilimler 🔹 McDonald’s franchise işletmecileri uzun süredir Coca-Cola’dan daha yenilikçi içecek seçenekleri talep ediyor. 🔹 Genç tüketicilerin farklı aromalara ve sosyal medyada ilgi gören renkli içeceklere yönelmesi geleneksel gazlı içeceklere olan ilgiyi azaltıyor. 🔹 McDonald’s, Colorado ve Wisconsin’de yaptığı testlerde Sprite bazlı özel içecekler ile Red Bull içeren yeni ürünleri denedi ve bazı tüketiciler enerji içeceklerini öne çıkan yenilik olarak değerlendirdi.

Operasyonun planı 🔹 Alman savcıları, Kuzey Akım doğal gaz boru hatlarının 2022 yılında Ukraynalı sivil dalgıçlardan oluşan bir ekip tarafından sabotajla patlatıldığını iddia ediyor. 🔹 Soruşturma kapsamında açılması beklenen davada, operasyonun Ukrayna devlet makamları adına gerçekleştirilip gerçekleştirilmediği temel tartışma konusu olacak. 🔹 Ukrayna hükümeti operasyona dahil olduğu iddialarını reddederken, Cumhurbaşkanı Volodimir Zelenskiy daha önce olaydan haberdar olmadığını açıkladı. Kadın dalgıcın rolü 🔹 Alman soruşturmasına göre ekipte yer alan tek kadın dalgıç Kiev doğumlu eski bir dalış eğitmeniydi ve savaşın başlamasının ardından Ukrayna ordusuna lojistik destek sağlayan gönüllü faaliyetlerde bulundu. 🔹 Ukraynalı askeri yetkililere göre kadın dalgıç, operasyon teklif edildiğinde görevi kabul etti ve ekibin en cesur üyelerinden biri olarak görüldü. 🔹 Baltık Denizi'ndeki kötü hava koşulları sırasında diğer ekip üyeleri görevi iptal etmeyi düşünürken kadın dalgıç tek başına dalış yapmayı teklif etti ve ekibin operasyona devam etmesinde etkili oldu. Sabotaj operasyonu 🔹 Alman soruşturmasına göre yedi kişilik ekip sahte Avrupa kimlikleri kullanarak Andromeda adlı yatı kiraladı ve dalış gezisi yapan turistler gibi hareket etti. 🔹 Dalgıçlar boru hatlarına askeri patlayıcılarla doldurulmuş tüpleri yerleştirdi ve patlayıcılar yaklaşık 15 gün sonra infilak edecek şekilde ayarlandı. 🔹 Ekip 23 Eylül 2022'ye kadar sekiz patlayıcı yerleştirdi ve patlamalar 26 Eylül'de meydana geldi. Alman soruşturması 🔹 Alman kriminal ekipleri Andromeda yatında patlayıcı kalıntıları, parmak izleri ve mürettebata ait çeşitli deliller tespit etti. 🔹 Alman polisi teknenin tüm mürettebatı hakkında gizli yakalama kararı çıkardı ve emekli bir Ukraynalı askeri yetkili İtalya'da yakalanarak Almanya'ya teslim edildi. 🔹 Haberde, Hamburg'da görülmesi beklenen davanın Almanya ile Ukrayna arasındaki siyasi ilişkileri etkileyebileceği ve Almanya'daki Rusya yanlısı çevrelerin elini güçlendirebileceği değerlendiriliyor.

🔹 Biyoteknoloji girişimcisi Christian Angermayer, bilim ve teknolojinin insanların fiziksel görünümünü, sağlığını, zihinsel kapasitesini ve yaşam süresini geliştirebileceğini savundu. İnsan geliştirme yaklaşımı 🔹 Angermayer, "transhümanizm" yerine "humanmaxxing" kavramını kullanarak insanların başka bir varlığa dönüşmesini değil, mevcut potansiyellerini en üst düzeye çıkarmasını hedeflediğini söyledi. 🔹 Yapay zekâ ve robotik teknolojilerinin insan emeğine olan ihtiyacı azaltacağını, insanların daha fazla sosyal yaşam, spor ve eğlenceye zaman ayırabileceğini savundu. Sağlık ve biyoteknoloji 🔹 Angermayer, uzun yaşam araştırmaları, kilo verme ilaçları, testosteron tedavileri ve gelecekte kas gelişimi, saç uzaması, cinsel sağlık ve bilişsel performansı artıracak ilaçların yaygınlaşacağını öne sürdü. 🔹 GLP-1 sınıfı kilo verme ilaçlarının yalnızca obezite tedavisi değil, genel yaşam optimizasyonu amacıyla da kullanılmaya başladığını belirtti. 🔹 Saç dökülmesi tedavileri, kas artırıcı ilaçlar ve menopoz sonrası yaşam kalitesini yükseltecek biyoteknolojik çözümlerin önümüzdeki yıllarda gelişmesini beklediğini söyledi. Enhanced Games 🔹 Angermayer, FDA onaylı performans artırıcı ilaçların kullanılabildiği Enhanced Games organizasyonunu sporcuların haklarını destekleyen ve insan performansını geliştirmeyi amaçlayan bir model olarak savundu. 🔹 Organizasyonda yalnızca tıbbi olarak onaylanmış maddelere izin verildiğini, yasadışı veya onaysız maddelerin kullanılmadığını ifade etti. Psikedelik tedaviler 🔹 Angermayer, psilosibin, DMT ve benzeri psikedelik maddelerin depresyon ve diğer ruh sağlığı sorunlarının tedavisinde önemli rol oynayabileceğini savundu. 🔹 Psikedeliklerin yalnızca eğitimli klinisyen gözetiminde kullanılmasını desteklediğini ve bireysel kullanım yerine tıbbi uygulamaların tercih edilmesi gerektiğini söyledi. Din ve etik tartışması 🔹 Röportajda Ross Douthat, insan geliştirme teknolojilerinin kibir, narsisizm ve insan doğasının sınırlarını aşma risklerini gündeme getirdi. 🔹 Angermayer ise bilimsel ilerleme ve insanın kendisini geliştirme arzusunun ilahi yaratıcılığın bir yansıması olduğunu düşündüğünü ve teknolojinin insanların daha iyi bir yaşam sürmesine yardımcı olabileceğini savundu.

Hedefler 🔹 Çin, yeni enerjiyle çalışan ağır ticari araçların 2030 yılına kadar pazardaki payını yüzde 40'a çıkarmayı hedefliyor. 🔹 Ülkedeki yeni enerji ağır ticari araç filosunun 2030 yılında 1,6 milyon adedi aşması planlanıyor. 🔹 Kilit bölgelerde sabit kısa mesafeli taşımacılık hatlarının yüzde 80'inden fazlasının elektrikli hale getirilmesi hedefleniyor. 🔹 Otoyol yük taşımacılığının yüzde 18'inin yeni enerji ağır ticari araçlarla yapılması öngörülüyor. Altyapı yatırımları 🔹 Plan kapsamında yaklaşık 3 bin ağır ticari araç şarj ve batarya değiştirme istasyonu kurulacak. 🔹 Büyük otoyollar boyunca toplam 30 bin kilometrelik sıfır karbonlu yük taşımacılığı koridoru oluşturulacak. 🔹 Yeni inşa edilecek veya yenilenecek otoyol hizmet alanlarında ağır ticari araçlar için şarj ve batarya değiştirme tesisleri kurulacak veya bu ekipmanlar için alan ayrılacak. Destek mekanizmaları 🔹 Yetkililer araç alımları ve altyapı yatırımları için mali destek sağlayacak. 🔹 Özel amaçlı tahviller ve kredi destekleriyle sektörün finansmanına katkı verilmesi planlanıyor. 🔹 Araç ve bataryanın ayrı sahip olduğu modeller ile batarya kiralama sistemlerinin yaygınlaştırılması teşvik edilecek. Kullanım alanları 🔹 Yeni enerji ağır ticari araçlarının lojistik, madencilik, limanlar ve diğer ağır yük taşımacılığı sektörlerinde kullanımının artırılması hedefleniyor. 🔹 Çin Otomobil Üreticileri Birliği verilerine göre yeni enerji ağır ticari araçlarının pazar penetrasyon oranı 2025 yılında yaklaşık yüzde 29 seviyesinde gerçekleşti.

Anlaşmanın yapısı 🔹 ABD Başkanı Donald Trump yönetiminin İran ile üzerinde çalıştığı anlaşma, tarafların yükümlülüklerini aşamalı olarak yerine getirmesine dayanan bir sistem öngörüyor. 🔹 Plana göre önce Hürmüz Boğazı yeniden deniz trafiğine açılacak, ardından İran ABD'nin taleplerini yerine getirdikçe ekonomik kazanımlar elde edecek. 🔹 ABD yönetimi bu yöntemi, İran'ın taahhütlerini yerine getirmeden ödül almasını önleyecek temkinli bir yaklaşım olarak görüyor. Nükleer müzakereler 🔹 Taslak anlaşma İran'ın nükleer programına ilişkin nihai çözüm üretmiyor. 🔹 Nükleer dosyanın anlaşmanın ardından başlayacak 60 günlük ayrı bir müzakere sürecinde ele alınması planlanıyor. 🔹 Bu nedenle anlaşmanın uygulanma sürecinde çok sayıda kırılma ve başarısızlık riski bulunuyor. Ekonomik teşvikler 🔹 Anlaşma kapsamında ABD yaptırımlarının bir bölümünün kaldırılması gündemde bulunuyor. 🔹 İran'ın dondurulmuş durumdaki onlarca milyar dolarlık varlığına yeniden erişim sağlaması da değerlendirilen seçenekler arasında yer alıyor. 🔹 ABD yönetimi, İran'ın yükümlülüklerini yerine getirmesi halinde ülkenin küresel ekonomiye yeniden entegre olabileceğini değerlendiriyor. Hürmüz Boğazı 🔹 Anlaşmanın ABD açısından en önemli unsurlarından biri İran'ın Hürmüz Boğazı üzerindeki fiili kontrolünü gevşetmesi ve deniz trafiğinin yeniden açılması olarak görülüyor. 🔹 Taslak ayrıca İran'ın nükleer programına ilişkin yeni müzakerelerin başlamasını öngörüyor. Eleştiriler 🔹 Bazı ABD'li güvenlik uzmanları, İran'ın her aşamada taviz karşılığında ekonomik kazanımlar elde edip süreci uzatabileceği uyarısında bulunuyor. 🔹 Eleştiriler, yaptırımların kademeli kaldırılmasının İran'a zaman kazandırabileceği ve müzakerelerin uzun süre sonuçsuz kalabileceği görüşüne dayanıyor. Olası senaryolar 🔹 Anlaşmanın başarısız olması halinde Trump yönetiminin İran'a yönelik askeri operasyonları yeniden değerlendirebileceği ifade ediliyor. 🔹 ABD ve İsrail'in önceki operasyonlarının binlerce kişinin ölümüne yol açtığı ve küresel enerji piyasalarında ciddi arz krizleri oluşturduğu belirtilirken, İran yönetiminin ise görevde kalmayı sürdürdüğü ifade ediliyor.

Halka arz anlaşması 🔹 SpaceX, rekor büyüklükteki halka arzında yatırım bankalarıyla yaptığı anlaşmada ek hisse satış opsiyonu (greenshoe) için komisyon ödememeyi kabul ettirdi. 🔹 Bankalar ek hisse satış hakkını kullanırsa SpaceX bu işlem için hiçbir ücret ödemeyecek. 🔹 Wall Street'te nadir görülen bu düzenleme, yatırım bankalarının yaklaşık 75 milyar dolarlık halka arzın ardından ilave 75 milyon dolarlık gelir elde etmesini engelliyor. Greenshoe opsiyonu 🔹 Greenshoe opsiyonu, aracı kurumlara halka arz edilen hisselerin yüzde 15'i kadar ilave satış yapma hakkı tanıyor. 🔹 SpaceX halka arzında bu opsiyon yaklaşık 11,25 milyar dolarlık ek hisse satışına karşılık geliyor. 🔹 Bu tutar tek başına birçok halka arzın toplam büyüklüğünü aşmasına rağmen bankalar bu işlem için ücret almayacak. Bankaların kazancı 🔹 SpaceX, 75 milyar dolarlık halka arz için yatırım bankalarına toplam 500 milyon dolar komisyon ödemeyi kabul etti. 🔹 Bu tutar halka arz büyüklüğünün yaklaşık yüzde 0,67'sine karşılık geliyor. 🔹 Goldman Sachs ve Morgan Stanley yaklaşık 100'er milyon dolar, Bank of America, Citigroup ve JPMorgan ise yaklaşık 75'er milyon dolar komisyon aldı. 🔹 Eş lider konumundaki 10'dan fazla banka ise yaklaşık 2 milyon dolar seviyesinde ücret elde etti. Wall Street'te sıra dışı oran 🔹 Yatırım bankaları halka arz işlemlerinde genellikle yüzde 4 ila yüzde 7 arasında komisyon alıyor. 🔹 Çok büyük halka arzlarda bu oran düşse de çoğu zaman yüzde 1'in üzerinde kalıyor. 🔹 SpaceX'in yaklaşık yüzde 0,67 seviyesindeki komisyon oranı Wall Street'in en düşük ücretli büyük halka arz anlaşmalarından biri oldu. Elon Musk detayı 🔹 Elon Musk, greenshoe anlaşmasına gönderme yaparak Goldman Sachs ve Morgan Stanley yöneticilerinden halka arz günü yeşil ayakkabı giymelerini istedi. 🔹 Musk daha sonra Morgan Stanley CEO'su Ted Pick ve diğer üst düzey yöneticilerin yeşil spor ayakkabılarla çekilen fotoğrafını sosyal medya hesabında paylaştı.

Tuzdan arındırma yatırımı 🔹 Kuraklığın etkilediği ABD'nin batı eyaletlerinde birçok kent su sıkıntısı yaşarken San Diego su fazlasına sahip durumda. 🔹 San Diego’daki deniz suyunu tuzdan arındırma tesisi 2015 yılında faaliyete geçti. 🔹 Tesis bugün ilçenin su ihtiyacının yaklaşık yüzde 10’unu karşılıyor ve günde yaklaşık 50 milyon galon su üretiyor. 🔹 Yeni su kaynağı sayesinde bölgenin su arzı daha sürdürülebilir hale geldi. Bölgesel etkiler 🔹 San Diego Su İdaresi, Colorado Nehri üzerindeki su kullanım hakkının bir bölümünü Arizona ve Nevada’ya satmak için anlaşma yaptı. 🔹 Kurum ayrıca yakınındaki Riverside County ile de su satışı anlaşmaları imzaladı. 🔹 Yazıda San Diego’nun deneyiminin kuraklıktan etkilenen batı bölgeleri için umut verici bir örnek oluşturduğu savunuluyor. Eleştiriler ve maliyet 🔹 Tuzdan arındırma projeleri yüksek maliyetleri ve çevresel etkileri nedeniyle uzun süredir eleştiriliyor. 🔹 San Diego tesisinin inşası yaklaşık 1 milyar dolara mal oldu ve bölgede su tarifelerinin artmasına yol açtı. 🔹 Çevreciler, tuzlu atık suyun okyanusa geri verilmesinin deniz yaşamına zarar verebileceğini ve tesislerin yüksek enerji tükettiğini dile getiriyor. 🔹 Benzer bir tuzdan arındırma projesi 2022 yılında Huntington Beach'te çevresel itirazlar nedeniyle iptal edildi. Çevresel önlemler 🔹 San Diego tesisi tuzlu atık suyu işlenmemiş deniz suyuyla karıştırarak tuzluluk oranını düşüren bir sistem kullanıyor. 🔹 2019-2023 dönemini kapsayan bir araştırmada tesis faaliyetlerinin deniz canlıları üzerinde anlamlı bir olumsuz etki oluşturmadığı sonucuna ulaşıldı. Su krizi 🔹 Yazıda bölgenin su krizine karşı uygulanabilecek alternatif çözümlerin sınırlı olduğu belirtiliyor. 🔹 Kaliforniya ABD’de üretilen sebzelerin yaklaşık yarısını, meyve ve sert kabuklu yemişlerin ise yaklaşık dörtte üçünü üretiyor. 🔹 Çiftçiler daha az su tüketen ürünlere yönelmeye çalışsa da iklim değişikliğiyle ağırlaşan kuraklık tarım sektörünü zorlamaya devam ediyor. 🔹 Yazıda deniz suyunun tuzdan arındırılmasının ABD'nin batısındaki su krizine karşı kullanılabilecek önemli araçlardan biri olduğu savunuluyor.

Gıda alerjileri örneği 🔹 2000 yılında Amerikan Pediatri Akademisi emziren annelere alerjen gıdalardan kaçınmalarını tavsiye etti. 🔹 Tavsiye klinik deneylere değil, uzman görüşü ve ihtiyatlı yaklaşıma dayanıyordu. 🔹 Sonraki araştırmalar erken dönemde alerjen gıdalarla tanışmanın çocuklarda gıda alerjisi gelişme riskini azalttığını ortaya koydu. 🔹 Alerjen gıdalardan kaçınmanın ise alerjik reaksiyonların daha sık görülmesine yol açtığı belirlendi. 🔹 ABD'de 1997-2008 yılları arasında yer fıstığı alerjisi görülme sıklığı yaklaşık yüzde 250 arttı. 🔹 Avustralya, ABD ve Avrupa daha sonra kılavuzlarını değiştirerek bebeklerin erken dönemde alerjen gıdalarla tanıştırılmasını önermeye başladı. 🔹 JAMA Pediatrics'te yayımlanan yeni bir çalışmaya göre Avustralya'da yumurta alerjisi görülme oranı son yıllarda yüzde 9,2'den yüzde 7,6'ya geriledi. Diğer sağlık önerileri 🔹 Geçmişte yumurta sarısı ve karides tüketiminin kolesterolü yükselttiği yönündeki tavsiyelerin daha sonraki çalışmalarla büyük ölçüde desteklenmediği görüldü. 🔹 Margarin uzun süre tereyağına göre daha sağlıklı kabul edilirken, trans yağların kalp krizi ve felç riskiyle ilişkili olduğu ortaya çıktı. 🔹 Besin takviyeleri, ayakta çalışma masaları ve süt tüketimi gibi bazı sağlık önerilerinin de sınırlı kanıtlara dayandığı belirtiliyor. COVID-19 dönemi 🔹 COVID-19 salgını sırasında sağlık otoriteleri kararlarını sınırlı bilgiyle almak zorunda kaldı. 🔹 Yazıda, karar vericilerin belirsizlikleri kamuoyuna daha açık şekilde anlatmasının ve yeni kanıtlar ortaya çıktıkça tavsiyelerini güncellemesinin güven açısından daha doğru olacağı savunuluyor. 🔹 Altı ayak (yaklaşık 1,8 metre) sosyal mesafe kuralının eski çalışmalara dayandığı ve daha sonra bilimsel açıdan tartışmalı hale geldiği ifade ediliyor. Kanıta dayalı yaklaşım çağrısı 🔹 ABD Önleyici Hizmetler Görev Gücü, tavsiyelerini kanıt gücüne göre harf notlarıyla sınıflandırarak yayımlıyor. 🔹 Kurum, yeni bilimsel veriler ortaya çıktıkça önerilerini düzenli olarak güncelliyor. 🔹 Yazıda sağlık kurumlarının tavsiyeleriyle birlikte bunların dayandığı kanıt düzeyini de açıkça paylaşması ve yeterli kanıt bulunmadığında bunu kamuoyuna net şekilde belirtmesi gerektiği savunuluyor.

🔹 Yapay zekâ veri merkezlerinin artan enerji ihtiyacına yönelik eleştirilere karşı otomotiv şirketleri batarya depolama alanında yeni yatırımlar yapıyor. 🔹 General Motors ve Ford, elektrikli araç talebindeki yavaşlamanın ardından teknoloji ve enerji şirketlerine yönelik büyük ölçekli batarya depolama üretimine yöneliyor. 🔹 General Motors, 2028 yılına kadar Kuzey Amerika'daki fabrikalarında sabit enerji depolama amaçlı sodyum iyon bataryaları üretmeyi planlıyor. 🔹 Ford ise geçen ay Çin lisanslı lityum-demir-fosfat teknolojisini kullanan yeni bir enerji depolama birimini faaliyete geçirdi. 🔹 General Motors'un sodyum iyon teknolojisine yönelmesi, daha bol bulunan ve daha düşük maliyetli sodyum tuzlarının kullanılmasına dayanıyor. 🔹 Sodyum iyon bataryalar lityum bataryaların aksine ek soğutma sistemine ihtiyaç duymadığı için bakım ve enerji maliyetlerini düşürebilir. 🔹 Yapay zekâ altyapısının büyümesiyle birlikte enerji depolama sistemlerinin elektrik şebekelerinde talep zirvelerini yönetmesi ve arz dalgalanmalarını dengelemesi bekleniyor. 🔹 Batarya sistemleri elektrik kesintileri sırasında yedek enerji kaynağı olarak da kullanılabiliyor. 🔹 Yazıda, yapay zekânın enerji ihtiyacının teknolojik yeniliklerle karşılanabileceği ve kaynak kısıtlarının inovasyon yoluyla aşılabileceği savunuluyor.

Douglas Latchford ağı 🔹 İngiliz sanat tüccarı Douglas Latchford, onlarca yıl boyunca Kamboçya'dan kaçırılan Khmer eserlerinin uluslararası koleksiyonerlere ulaştırılmasında merkezi rol oynadı. 🔹 Matthew Campbell'in kitabına göre Latchford, Kamboçya'daki yağmaları organize eden ve uluslararası talebi yönlendiren en önemli isimlerden biri haline geldi. 🔹 Latchford, 1974 yılında Bangkok'ta açtığı galeride yüzlerce hatta binlerce Khmer eserini koleksiyonerlere ve müzelere sundu. Yağma süreci 🔹 İç savaş ve Kızıl Kmerler döneminin ardından ekonomik sıkıntı yaşayan birçok Kamboçyalı tarihi tapınaklardan heykel ve kabartmaları çıkarmaya başladı. 🔹 Yağmacılar bazı eserleri çıkarmak için pnömatik matkap ve dinamit kullandı, bu süreçte çok sayıda eser zarar gördü veya tamamen yok oldu. 🔹 Eserler öküz arabaları ve kamyonlarla Tayland'a taşındıktan sonra aracıların yardımıyla Latchford'a ulaştırıldı. Uluslararası satışlar 🔹 Latchford eserlerin kökenine ilişkin sahte belgeler düzenleyerek uluslararası alıcılara satış gerçekleştirdi. 🔹 Kaçırılan eserlerin bir bölümü ABD'deki Norton Simon Museum ve New York'taki Metropolitan Museum of Art gibi önemli kurumların koleksiyonlarına girdi. 🔹 Birçok eser müzelere ulaştığında üzerinde hâlâ Kamboçya toprağının bulunduğu belirtiliyor. Soruşturma ve iade süreci 🔹 ABD'li soruşturmacılar yürüttükleri çalışmalar sonucunda Latchford'un uluslararası kaçakçılık ağını ortaya çıkardı. 🔹 Douglas Latchford 2020 yılında hayatını kaybettiği için hakkında açılan davalarda yargılanamadı. 🔹 Soruşturmalar sonucunda çok sayıda kaçırılmış eser Kamboçya'ya geri gönderildi ve bugün Phnom Penh Ulusal Müzesi'nde sergileniyor. Kitabın değerlendirmesi 🔹 Kitap, Kamboçya'daki tarihi eser kaçakçılığı ağını ayrıntılarıyla ele alırken uluslararası sanat piyasasının eserlerin kökenine ilişkin denetim eksikliklerini de ortaya koyuyor. 🔹 Eserde, antik uygarlıklara ait değerli eserlerin küresel talep görmeye devam ettiği ve bu nedenle yasa dışı eser ticaretinin tamamen sona ermesinin zor olduğu değerlendirmesi yapılıyor.

Yeni ortak velayet sistemi 🔹 Japonya, yaklaşık 80 yıldır değişmeyen medeni kanunda yaptığı düzenlemeyle nisan ayında boşanma sonrası ortak velayet uygulamasını kabul etti. 🔹 Düzenleme öncesinde Japonya, G7 ülkeleri arasında boşanma sonrası ortak velayeti tanımayan tek ülkeydi. 🔹 Yeni sistemle boşanmış ebeveynlerin eğitim ve taşınma gibi önemli çocuk kararlarını birlikte alması öngörülüyor. Mevcut sistemin sorunları 🔹 2021 tarihli resmi araştırmaya göre boşanmış ailelerin çocuklarının yalnızca üçte biri ebeveynlerinden ayrı yaşayan tarafla iletişim kurabiliyordu. 🔹 Japonya'da boşanmaların yaklaşık yüzde 90'ı mahkeme kararı olmadan belediyeye verilen ortak başvuruyla sonuçlanıyor. 🔹 Nafaka, mal paylaşımı ve velayet kararları çoğu zaman resmi bir arabuluculuk süreci olmadan alınıyor. 🔹 Bekâr annelerin yalnızca yüzde 28'i eski eşlerinden çocuk nafakası alabildiği için tek ebeveynli ailelerde yoksulluk oranı yüksek seviyede bulunuyor. Çocuklarla ilişki sorunu 🔹 Önceki sistemde velayeti alan ebeveyn, çoğunlukla diğer ebeveynin çocukla görüşmesini fiilen engelleyebiliyordu. 🔹 Japon toplumunda boşanma sonrası aile bağlarının tamamen kopması anlayışı uzun yıllardır yaygın uygulama olarak görülüyordu. 🔹 Çocukların bir ebeveynden tamamen koparılması kamuoyunda giderek daha fazla tartışılmaya başladı. Yeni düzenlemenin hedefleri 🔹 Ortak velayet uygulamasının babaların çocuklarıyla bağlarını korumasını ve nafaka ödeme oranlarını artırmasını sağlaması hedefleniyor. 🔹 Reform kapsamında çocuk nafakasına ilişkin yeni yasal düzenlemeler de yürürlüğe alındı. Tartışmalar 🔹 Kadın hakları örgütleri ortak velayet sisteminin aile içi şiddet mağdurlarını eski eşleriyle yeniden temas kurmak zorunda bırakabileceği uyarısında bulunuyor. 🔹 Fiziksel şiddetin boşanmaların yaklaşık yüzde 8'inin nedeni olduğu yönünde araştırmalar bulunuyor. 🔹 Reformun uygulamadaki etkilerinin önümüzdeki yıllarda ortaya çıkması bekleniyor.

Sektörün büyüklüğü 🔹 Japonya’da yüz binlerce kadın seks sektöründe çalışıyor ve sektörün yıllık büyüklüğünün 2 ila 5 trilyon yen arasında olduğu tahmin ediliyor. 🔹 2022 tarihli bir araştırmaya göre Japon erkeklerinin yüzde 48’i hayatının bir döneminde para karşılığı cinsel hizmet satın aldığını belirtirken, bu oran İngiltere’de yüzde 11 olarak ölçüldü. 🔹 Sektör, eskort hizmetleri, genelevler ve çeşitli yasal boşluklardan yararlanan işletmeler aracılığıyla uzun yıllardır faaliyet gösteriyor. Son dönemde tartışmaları artıran gelişmeler 🔹 Geçen yıl 12 yaşındaki Taylandlı bir kız çocuğunun insan kaçakçılığıyla Japonya’ya getirilerek Tokyo’daki bir seks işletmesinde çalıştırıldığının ortaya çıkması kamuoyunda büyük tepki yarattı. 🔹 Tokyo’daki Okubo Park çevresinde kadınların açık şekilde müşteri beklemesi de kamuoyunda görünürlüğü artırarak yeni tartışmalara yol açtı. 🔹 Japonya’da sokakta müşteri beklemek ve müşteri aramak yasa dışı olmasına rağmen bu görüntüler sosyal medyada geniş şekilde yayıldı. Yabancı turistlerin etkisi 🔹 Japon yenindeki değer kaybı nedeniyle bazı yabancı turistlerin seks turizmi amacıyla ülkeye yöneldiği tartışmaları büyüttü. 🔹 Okubo Park çevresinde yabancı turistlerin kadınlarla pazarlık yaptığı görüntüler internette hızla yayıldı. 🔹 Bu durum Japon kamuoyunda ekonomik gerileme ve ülkenin uluslararası imajı açısından da rahatsızlık yarattı. Hukuki tartışmalar 🔹 Yetkililer son dönemde Okubo Park çevresindeki kadınlara yönelik gözaltı ve tutuklama işlemlerini artırdı. 🔹 Kadın hakları savunucuları ise yalnızca kadınların cezalandırıldığını, cinsel hizmet satın alan erkeklere yönelik yeterli işlem yapılmadığını savunuyor. 🔹 Muhalefet milletvekilleri mevcut uygulamaların yeniden gözden geçirilmesini gündeme taşıdı. Reform seçenekleri 🔹 Bazı feminist gruplar İsveç ve Fransa’da uygulanan, cinsel hizmet satın alanların cezalandırıldığı ancak hizmet sunanların korunduğu İskandinav modelinin benimsenmesini istiyor. 🔹 Diğer bazı kesimler ise müşterilerin cezalandırılmasının sektörü yeraltına iterek kadınları daha fazla şiddet riskiyle karşı karşıya bırakacağını savunuyor. 🔹 Bazı sivil toplum kuruluşları Almanya ve Hollanda benzeri tam yasal düzenleme ve denetim modelinin uygulanmasını öneriyor. Mevcut sistem 🔹 Japonya’daki kapalı seks sektöründe faaliyet gösteren birçok işletme yasal boşluklardan yararlanarak hizmet vermeye devam ediyor. 🔹 "Soapland" olarak bilinen işletmelerde müşterilerin banyo hizmeti satın aldığı, cinsel ilişkinin ise resmi olarak hizmet kapsamında görülmediği uygulama fiilen varlığını sürdürüyor. 🔹 Adalet Bakanlığı ise şu aşamada kapsamlı reform yerine sokak fuhşuna yönelik denetim ve uygulamalara odaklanmayı sürdürüyor.

Vergi politikası ve bütçe baskısı 🔹 Hindistan Anayasası eyaletlerin alkol tüketimini azaltmaya çalışmasını öngörse de birçok eyalet bütçe gelirleri için alkolden önemli ölçüde vergi topluyor. 🔹 2017'de yürürlüğe giren ülke çapındaki mal ve hizmet vergisi (GST) reformu, eyaletlerin birçok vergi toplama yetkisini kaldırarak mali esnekliğini azalttı. 🔹 Artan borç yükü ve sosyal harcamalar nedeniyle birçok eyalet gelir artıracak yeni kaynak arayışına girdi. Alkol vergileri öne çıkıyor 🔹 GST sonrasında eyaletlerin bağımsız şekilde vergilendirebildiği başlıca alanlar enerji ürünleri ve alkollü içecekler oldu. 🔹 Yakıt vergilerinin artırılması siyasi açıdan zor görülürken, alkol vergileri eyaletler için önemli bir gelir kaynağı haline geldi. 🔹 Vergilerin aşırı artırılması halinde tüketicilerin daha ucuz ürünlere veya kaçak alkole yönelme riski bulunuyor. Karnataka'nın yeni modeli 🔹 Karnataka eyaleti alkol vergilendirme sistemini yeniden düzenlemek için bir komite kurdu. 🔹 Komite, bira ve yüksek alkollü içkiler arasındaki mevcut vergi yapısının tutarsız olduğunu belirledi. 🔹 Raporda verginin ürün türüne veya markasına göre değil, şişedeki saf alkol miktarına göre belirlenmesi önerildi. 🔹 Önerilen sistemde alkol oranına dayalı vergi ile ilave tüketim vergisinin birlikte uygulanması tavsiye edildi. Beklenen etkiler 🔹 Yeni sistemin eyalet gelirlerini önemli ölçüde artırabileceği değerlendiriliyor. 🔹 Karnataka Başbakanı rapor kamuoyuna açıklanmadan önce ilk reform adımlarını duyurdu. 🔹 Reformun başarılı olması halinde diğer Hindistan eyaletlerinin de benzer uygulamaları hayata geçirmesi bekleniyor. 🔹 Raporda yüksek alkollü ucuz içkileri tüketen kesimin kaçak alkole yönelmesini önleyecek ek tedbirlerin de önerildiği belirtiliyor.

Savaşta dönüm noktası 🔹 11 Haziran itibarıyla Ukrayna'daki savaşın süresi Birinci Dünya Savaşı'nın toplam süresini geride bıraktı. 🔹 2022'de birkaç gün içinde sona ereceği düşünülen çatışma, dört yılı aşan uzun bir savaşa dönüştü. 🔹 Siper savaşları, yeni silah teknolojileri ve ağır can kayıpları nedeniyle çatışmanın birçok yönü Birinci Dünya Savaşı'yla benzerlik gösteriyor. Cephedeki durum 🔹 Ukrayna'nın son dönemde cephede nispeten avantaj kazanmaya başladığı belirtiliyor. 🔹 Ukrayna kaynaklarına göre Rus ordusu günde yaklaşık 1.000 ölü veya ağır yaralı veriyor. 🔹 Ukrayna'nın insansız hava araçları Rusya'nın derin bölgelerindeki hedefleri vurmayı sürdürüyor. 🔹 Avrupa Birliği, Ukrayna'ya 90 milyar avroluk kredi desteğini dağıtmaya hazırlanıyor. 🔹 ABD desteğinin azalmasına rağmen Ukrayna ordusunun moralinin son dönemde yükseldiği ifade ediliyor. Barış görüşmeleri 🔹 Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenskiy'nin ve İngiltere, Fransa ile Almanya liderlerinin barış çağrılarına rağmen Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin müzakerelere olumlu yanıt vermedi. 🔹 Çatışmaların sona ermesi için ciddi müzakerelerin henüz başlamadığı belirtiliyor. Olası barış düzeni 🔹 Muhtemel barış anlaşmasının her iki taraf için de tavizler içeren ve tam anlamıyla tatmin edici olmayan bir uzlaşma olması bekleniyor. 🔹 Rusya'nın savaş tazminatı ödemesi veya yöneticilerinin uluslararası mahkemelere teslim edilmesi gibi senaryoların gerçekçi görülmediği ifade ediliyor. 🔹 Avrupa'nın Ukrayna için yeni güvenlik garantileri oluşturacak bir güvenlik mimarisi üzerinde çalışması gerektiği belirtiliyor. Avrupa Birliği süreci 🔹 Ukrayna'nın Avrupa Birliği üyelik sürecinin yeni Avrupa güvenlik düzeninin önemli parçalarından biri olacağı değerlendiriliyor. 🔹 Avrupa Birliği'nin 15 Haziran'da üyelik müzakerelerinin ilk faslını açması bekleniyor. 🔹 Ukrayna'nın tam üyeliğinin kısa vadede gerçekleşmesinin zor olduğu ifade ediliyor. Avrupa'nın karşılaşabileceği kararlar 🔹 Kalıcı barış sağlanması için Avrupa'nın ileride Rusya'ya yönelik yaptırımların kaldırılmasını değerlendirmek zorunda kalabileceği belirtiliyor. 🔹 Dondurulan yüz milyarlarca avroluk Rus varlıklarının geleceğinin de müzakerelerin önemli başlıklarından biri olabileceği ifade ediliyor. 🔹 Rusya ile diplomatik ilişkilerin normalleştirilmesine yönelik olası adımların Avrupa'da tartışmalara yol açabileceği değerlendiriliyor.

Klinik sonuçlar 🔹 Chicago'da mayıs ayı sonunda düzenlenen onkoloji konferansında daraxonrasib adlı ilacın pankreas kanseri üzerindeki sonuçları büyük ilgi gördü. 🔹 İlaç, ileri evre pankreas kanserinde ortanca yaşam süresini 6,7 aydan 13,2 aya çıkardı. 🔹 Tedavinin tek başına kesin bir iyileşme sağlamadığı, ancak diğer tedavilerle birlikte yaşam süresini daha da uzatabileceği değerlendiriliyor. Pankreas kanseri 🔹 Pankreas kanseri genellikle belirti vermeden ilerlediği ve çoğu zaman yayılmış halde teşhis edildiği için en ölümcül kanser türlerinden biri olarak kabul ediliyor. 🔹 Hastaların büyük bölümü bir yıldan uzun süre yaşayamazken hastalık bağışıklık sistemi temelli tedavilere de direnç gösteriyor. 🔹 KRAS mutasyonu, tümör çevresinde bağışıklık hücreleri için elverişsiz bir ortam oluşturarak immünoterapinin etkisini azaltıyor. İlacın çalışma mekanizması 🔹 Daraxonrasib, KRAS adlı proteinin faaliyetini baskılayarak çalışıyor. 🔹 Araştırmalar, ilacın tümör çevresindeki ortamı değiştirerek immünoterapilere yanıtı artırabileceğini gösteriyor. 🔹 İlacın ABD'de onay sürecinin hızlanması ve ilerleyen dönemde ilk basamak tedavi olarak kullanılması bekleniyor. Daha geniş kanser etkisi 🔹 KRAS mutasyonu yalnızca pankreas kanserinde değil, bazı kalın bağırsak, akciğer, rahim, ince bağırsak ve mide kanserlerinde de hastalığın temel itici gücü olarak bulunuyor. 🔹 KRAS, hücre bölünmesini kontrol eden moleküler bir anahtar görevi görüyor ve mutasyon sonucu sürekli aktif kalarak kanser gelişimini destekliyor. 🔹 KRAS sinyallerinin baskılanmasının birçok farklı kanser türünde yeni tedavi seçenekleri oluşturabileceği belirtiliyor. RAS ailesi 🔹 KRAS, RAS adı verilen onkogen ailesinin bir üyesi olarak biliniyor. 🔹 Daraxonrasibin teorik olarak RAS mutasyonlarının etkili olduğu multipl miyelom gibi başka kanser türlerinde de fayda sağlayabileceği değerlendiriliyor. 🔹 RAS mutasyonları dünya genelinde tüm kanser vakalarının yaklaşık yüzde 20'sinde görülüyor ve her yıl yaklaşık 3,4 milyon yeni vakayla ilişkilendiriliyor. Gelecek çalışmalar 🔹 Araştırmacılar, daha gelişmiş yeni nesil ilaçların geliştirilmesinin beklendiğini belirtiyor. 🔹 Benzer yaklaşımın çocukluk çağı nöroblastomunda da kullanılabileceği yönünde umut verici çalışmalar bulunuyor. 🔹 KRAS hedefli tedavilerin geliştirilmesi, milyonlarca kanser hastası için yeni tedavi yolları açabilecek önemli bir adım olarak değerlendiriliyor.

Referandum 🔹 İsviçre'de seçmenler 14 Haziran'da ülke nüfusunun 10 milyonu aşmasını yasaklayacak referandum için sandığa gidiyor. 🔹 Referandum, sağ popülist SVP partisinin girişimiyle düzenleniyor. 🔹 Anketler sonucu belirsiz gösterirken çok sayıda seçmen nüfus sınırını destekliyor. Göç ve demografi 🔹 İsviçre'nin nüfusu 9 milyonun biraz üzerinde bulunuyor. 🔹 Ülkede doğurganlık oranı kadın başına 1,3 çocuk seviyesinde olduğu için göç olmadan nüfusun hızla azalması bekleniyor. 🔹 Ülke nüfusunun yaklaşık yüzde 30'unu yurt dışında doğan kişiler oluşturuyor. 🔹 Referandumun fiilen göç politikalarını sınırlandırmayı hedeflediği değerlendiriliyor. Olası ekonomik etkiler 🔹 10 milyon sınırına yaklaşılması halinde hükümet göç üzerinde sıkı kısıtlamalar uygulamak zorunda kalacak. 🔹 Bu durumun sağlık, ilaç, finans ve sigorta gibi sektörlerde ihtiyaç duyulan yüksek nitelikli yabancı iş gücünün girişini azaltabileceği belirtiliyor. 🔹 İsviçre'nin uluslararası yetenek çekme kapasitesinin üretkenlik ve inovasyon açısından önemli avantaj sağladığı ifade ediliyor. Avrupa Birliği ile ilişkiler 🔹 İsviçre, Schengen serbest dolaşım bölgesinin parçası olarak Avrupa Birliği vatandaşlarına yerleşim hakkı tanıyor. 🔹 Nüfus sınırının uygulanmasının AB ile mevcut anlaşmaların yeniden müzakere edilmesini gerektirebileceği belirtiliyor. 🔹 Böyle bir sürecin İsviçre vatandaşlarının AB ülkelerinde serbest yaşama hakkını da etkileyebileceği değerlendiriliyor. Uzun vadeli sonuçlar 🔹 Mevcut eğilimlerin sürmesi halinde İsviçre'nin 2041 yılında 10 milyon nüfusa ulaşması bekleniyor. 🔹 Göçün sert biçimde sınırlandırılması ve AB ile ilişkilerin bozulmasının önümüzdeki 20 yılda yaklaşık 500 milyar İsviçre frangı ekonomik kayba yol açabileceği hesaplanıyor. Çevre tartışması 🔹 Referandum çevrenin korunması gerekçesiyle de savunuluyor. 🔹 Buna karşın İsviçre Alpleri ve buzullar için en büyük tehdidin iklim değişikliği olduğu, yerel nüfus sınırlamasının bu sorunu çözmeyeceği belirtiliyor. Alternatif öneriler 🔹 Göç akışının AB anlaşmaları korunarak daha nitelikli iş gücünü teşvik edecek ücret kriterleriyle düzenlenebileceği ifade ediliyor. 🔹 Konut arzının artırılmasının yüksek konut fiyatlarını düşürmede göçü sınırlamaktan daha etkili olabileceği değerlendiriliyor. 🔹 İsviçre'nin uluslararası iş dünyasının merkezi konumunu koruyabilmesi için yabancı yeteneklere açık kalmasının önem taşıdığı vurgulanıyor.

Olay 🔹 Fahd Abu Haikal, 5 Haziran'da işgal altındaki Batı Şeria'nın El Halil kentinde ailesiyle araç kullanırken yolda İsrail askerlerini gördü ve aracını yavaşlatarak durdurdu. 🔹 Aileye göre askerlerden biri herhangi bir uyarıda bulunmadan ateş açtı. 🔹 Kurşunlardan biri aracın ön camını delerek direksiyon simidini ve Fahd Abu Haikal'ın parmağını sıyırdıktan sonra 7 aylık oğlu Sam Abu Haikal'ın başına isabet etti. 🔹 Sam Abu Haikal kaldırıldığı hastanede hayatını kaybetti. Görüntüler ve tanık ifadeleri 🔹 B'Tselem tarafından CNN ile paylaşılan görüntülerde aracın askerlerin bulunduğu noktaya yaklaşırken hızlanmadığı, aksine durarak beklediği görülüyor. 🔹 Fahd Abu Haikal ve araçta bulunan annesi, görüntüler üzerinde yaptıkları incelemede ateş açan askeri teşhis etti. 🔹 Aile, askerlerin uyarı ateşi açmadığını veya geri dönmeleri yönünde herhangi bir talimat vermediğini, doğrudan araca ateş edildiğini söyledi. 🔹 Görüntülerde ateş eden askerin daha sonra araçtan uzaklaştığı, olay yerindeki askerlerin aileye tıbbi yardım sağlamadığı görülüyor. İsrail ordusunun açıklaması 🔹 İsrail ordusu olayın yaşandığını doğrulayarak askerlerin kendilerine doğru hızlanan bir araç algıladığını ve bir askerin araca tekli atış yaptığını açıkladı. 🔹 Olayla ilgili soruşturma başlatıldığı bildirildi. 🔹 CNN'in ulaştığı yerel sakinler ve iş yeri sahipleri, İsrail güçlerinin daha sonra bölgedeki güvenlik kamerası kayıtlarına el koyduğunu öne sürdü. Ailenin açıklamaları 🔹 Fahd Abu Haikal, oğlunu hastaneye yetiştirmeye çalıştığını ancak aldığı yaranın yaşama şansı bırakmadığını söyledi. 🔹 Sam'ın annesi Dania Abu Haikal, doktorların kan vermesine rağmen bebeğin kurtarılamadığını ifade etti. 🔹 Dania Abu Haikal, kurşunun bir bölümünün kendi yüzünü de yaraladığını, göğsündeki şarapnel parçalarının kalbine çok yakın olduğu için çıkarılamadığını söyledi. 🔹 Sam'ın tek çocuğu olduğunu belirten anne, emzirdiği bebeğini kaybettikten sonra her süt pompaladığında yeniden ağladığını ifade etti. Tepkiler 🔹 B'Tselem verilerine göre Sam Abu Haikal, bu yıl Batı Şeria'da İsrail güçleri tarafından öldürülen 13'üncü çocuk oldu. 🔹 Kuruluş, 7 Ekim 2023'ten bu yana Batı Şeria'da İsrail güçleri tarafından öldürülen çocuk sayısının 236'ya ulaştığını belirtiyor. 🔹 Fahd Abu Haikal, ateş açan askerin oğlunu yanlışlıkla değil doğrudan öldürmek amacıyla hedef aldığını söyledi. 🔹 Aile, soruşturmanın ceza davasına dönüşmesini ve ateş açan askerin hesap vermesini talep ediyor.

Operasyon hazırlıkları 🔹 ABD Genelkurmay Başkanı Orgeneral Dan Caine, mayıs ayı sonunda İran'ın yüksek derecede zenginleştirilmiş uranyumunu ele geçirmek amacıyla planlanan kara operasyonu hakkında brifing almak için gizli şekilde ABD Merkez Kuvvetler Komutanlığı'nın Florida'daki karargâhını ziyaret etti. 🔹 Brifingin ardından Dan Caine, operasyon seçeneklerini ABD Başkanı Donald Trump'a sundu. 🔹 Kaynaklara göre Trump, operasyonun İran'ın sert karşılık vermesine, savaşın uzamasına ve küresel ekonomide büyük sarsıntıya yol açabileceği uyarıları üzerine planı durdurdu. Trump'ın endişeleri 🔹 Trump'ın yüksek sayıda ABD askerinin hayatını kaybetme ihtimalinden ve Amerikan kamuoyunun böyle bir operasyona destek vermeyeceğinden endişe duyduğu belirtildi. 🔹 Bir kaynak, planlanan kara operasyonunun "çok yüksek risk" taşıdığını ve Trump'ın onay vermemesinin şaşırtıcı olmadığını söyledi. 🔹 Buna rağmen İran'ın zenginleştirilmiş uranyumunu ele geçirme seçeneğinin tamamen masadan kaldırılmadığı ifade edildi. Uranyum stoku 🔹 ABD yönetimi için İran'ın yaklaşık 970 pound (yaklaşık 440 kilogram) silah seviyesine yakın zenginleştirilmiş uranyum stokunun güvence altına alınması temel hedeflerden biri olmaya devam ediyor. 🔹 Uranyumun başlıca İsfahan, Natanz ve Fordow tesislerinde derin yeraltı tünellerinde bulunduğu belirtiliyor. 🔹 ABD istihbaratının sürekli hava gözetlemesi sayesinde bu stokların yerini bildiğine inandığı aktarıldı. Askeri riskler 🔹 Nükleer uzmanlar, savaş koşullarında tüm uranyumun bulunması, doğrulanması ve güvenli şekilde çıkarılmasının son derece zor olduğunu değerlendiriyor. 🔹 Kaynaklara göre operasyon yüzlerce özel kuvvet personeli gerektirecek büyüklükte bir kara harekâtına dönüşebilir. 🔹 ABD askeri planlamacıları operasyonun risk seviyesini özel kuvvetler için "Yüksek ile Aşırı" arasında sınıflandırdı ve ciddi Amerikan kayıpları yaşanabileceği uyarısında bulundu. İran'ın olası karşılığı 🔹 ABD istihbarat değerlendirmelerine göre müzakerelerin çökmesi halinde İran, Yemen'deki Husileri devreye sokarak Bab el-Mendeb Boğazı'nı kapatma seçeneğini değerlendirebilir. 🔹 Böyle bir adımın küresel ticaret ve dünya ekonomisi üzerinde ağır sonuçlar doğurabileceği belirtiliyor. 🔹 Kaynaklara göre İran, barış görüşmelerinin sürmesi nedeniyle Husileri şu ana kadar daha geniş çaplı saldırılar için kullanmadı ancak bu seçeneği elinde tutuyor. Müzakere süreci 🔹 Trump yönetimi ile İran arasında Hürmüz Boğazı'nın açılması ve İran'ın nükleer programına ilişkin müzakereler devam ediyor. 🔹 ABD tarafı, İran'ın zenginleştirilmiş uranyumu imha edip teslim etmesini, nükleer programını sonlandırmasını ve vekil gruplara desteği kesmesini talep ediyor. 🔹 ABD'li yetkililer, uranyumun çıkarılması ve taşınmasının teknik açıdan son derece karmaşık olduğunu ve ayrıntılar üzerinde çalışmaların sürdüğünü belirtiyor.

Uranyum stokunun korunması 🔹 ABD istihbaratına dayandırılan bilgilere göre İran, bomba yapımına yakın seviyede zenginleştirilmiş yaklaşık yarım ton uranyum stokunu korumak amacıyla son haftalarda tünelleri çökertti ve girişleri patlayıcı mayınlarla tuzakladı. 🔹 Bu adımlar, uranyum stokuna ulaşmayı bir ay öncesine göre daha zor, daha tehlikeli ve daha uzun sürecek bir operasyon haline getirdi. 🔹 İran'ın yeni tahkimatlarının, Washington ile Tahran arasında yürütülen uranyumun teslim edilmesi ve imha edilmesine yönelik müzakereleri daha karmaşık hale getirdiği değerlendiriliyor. Müzakere süreci 🔹 Trump yönetimi, İran'ın yüksek derecede zenginleştirilmiş uranyumu ABD'ye teslim etmesini ve malzemenin bulunduğu yerde imha edildikten sonra ülke dışına çıkarılmasını öngören bir anlaşmaya yaklaşıldığını belirtiyor. 🔹 ABD ve İranlı yetkililer olası anlaşmanın ayrıntıları konusunda farklı açıklamalar yaparken, nihai şartlar henüz netleşmedi. 🔹 Taslak anlaşma metninin İran medyasına sızmasının ardından Donald Trump sosyal medyada sert tepki gösterdi. Operasyonel zorluklar 🔹 Kaynaklara göre İran için bile gömülü uranyumu çıkarmak ağır kazı ekipmanları ve mayın temizleme çalışmaları gerektirecek riskli bir süreç haline geldi. 🔹 Eski ABD Nükleer Malzeme Kaldırma Ofisi Başkanı Scott Roecker, bu durumun yüksek derecede zenginleştirilmiş uranyumun doğrulanması ve taşınmasını önemli ölçüde zorlaştıracağını söyledi. 🔹 Roecker, İran'ın uranyum stokunun bir bölümünün çıkarılamadığını ileri sürerek gelecekte gizli erişim imkanını koruyabileceği yönünde endişe bulunduğunu ifade etti. Nükleer tesisler 🔹 Uluslararası değerlendirmelere göre uranyum stokunun büyük bölümü İran'ın İsfahan nükleer tesisindeki çökmüş tünellerde bulunuyor, kalan kısmı ise başka tesislerde tutuluyor. 🔹 Mayıs ortasında ABD ordusunun uranyumu ele geçirmek için kara operasyonuna hazırlandığı ancak risklerin yüksek bulunması nedeniyle planın uygulanmadığı belirtildi. 🔹 İran'ın bu süreçten sonra nükleer tesislerdeki koruma önlemlerini daha da artırdığı ifade edildi. Olası sonraki adımlar 🔹 Taraflar anlaşmaya varsa bile İran'ın nükleer programının geleceğine ilişkin teknik ayrıntılar için ek müzakerelerin yapılması bekleniyor. 🔹 Uranyumun ülke dışına çıkarılması için ABD Ulusal Nükleer Güvenlik İdaresi bünyesindeki özel mobil nükleer ekiplerin görev alabileceği belirtiliyor. 🔹 Donald Trump, uranyumun çıkarılması ve taşınmasının en az iki hafta sürebileceğini söylemişti.

Belfast ve Southampton olayları 🔹 Belfast ve Southampton’da yaşanan iki ayrı bıçaklı saldırının ardından başlayan protestolar şiddet olaylarına dönüştü. 🔹 Belfast’taki olaylar, beyaz bir kişiye saldırdığı görüntülenen ve daha sonra Sudanlı bir mülteci olduğu açıklanan zanlının görüntülerinin yayılmasının ardından başladı. 🔹 Southampton’daki protestolar ise Henry Nowak cinayetine ilişkin polis kamerası görüntülerinin yayımlanmasının ardından düzenlendi. 🔹 Protestolar sırasında polis araçlarına saldırılar düzenlendi, polis ekiplerine taş, çöp konteyneri ve çeşitli cisimler atıldı, çok sayıda polis yaralandı. Siyasi tartışmalar 🔹 Reform UK lideri Nigel Farage, olayların göç politikaları ve polis uygulamalarındaki sorunların sonucu olduğunu savundu. 🔹 Farage, Belfast'taki şiddetin arkasındaki çoğunluğun sokak güvenliği konusunda endişe taşıyan insanlar olduğunu öne sürdü ve yaz aylarında önlem alınmazsa olayların büyüyebileceğini söyledi. 🔹 Farage'ın eleştirmenleri ise bu açıklamaların toplumsal kutuplaşmayı artırdığını ve siyasi amaçlarla kullanıldığını savundu. Göç ve polis tartışmaları 🔹 Kuzey İrlanda'da göçmen ve sığınmacı sayısının düşük seviyede olduğu, 2021 nüfus sayımında nüfusun yaklaşık yüzde 97'sinin beyaz olarak kaydedildiği belirtildi. 🔹 Mart 2024 itibarıyla Kuzey İrlanda'da devlet desteği alan sığınmacı sayısı 2.248 olarak kaydedildi. 🔹 Uzmanlar, "iki kademeli polislik" iddialarının uzun yıllardır polis teşkilatındaki ırkçılık tartışmalarının tersine çevrilmiş bir yorumu olduğunu ifade ediyor. Uzman değerlendirmeleri 🔹 Uzmanlara göre kitlesel şiddet olayları İngiltere'de nadir görülüyor ve bu tür olayların ortaya çıkması için güçlü toplumsal gerilimler ile güvenlik güçlerinin yetersiz kalması gibi koşulların birlikte oluşması gerekiyor. 🔹 Polis teşkilatlarının uzun süredir personel ve bütçe yetersizliği yaşadığı, Belfast ve Southampton olaylarında da bunun etkisinin görüldüğü belirtildi. 🔹 Akademisyenler son yıllarda ırk ve göç konularının İngiltere siyasetinin en önemli tartışma başlıkları haline geldiğini ve çevrim içi söylemlerin toplumsal kutuplaşmayı artırdığını değerlendiriyor. 🔹 Southampton Mahkemesi, olaylara karışan kişilerin işlediği suçların nefret suçu niteliği taşıdığını ve yerel toplum üzerinde ciddi korku ve güvensizlik oluşturduğunu belirtti.

Asker maaşları ve personel politikası 🔹 Ukrayna Cumhurbaşkanı Volodimir Zelenskiy, ordudaki personel açığını azaltmak amacıyla asker maaşlarının artırılacağını ve yabancı gönüllü alımının genişletileceğini açıkladı. 🔹 Hükümet, haziran ayı içinde yeni ödeme sistemini yürürlüğe koyacak mekanizmayı onaylayacak. 🔹 Ukrayna, Avrupa Birliği’nden sağlanan 90 milyar avroluk kredi sayesinde bu yıl savunma harcamalarını 4,4 trilyon grivnaya çıkaracak. 🔹 Temel asker maaşı üçte bir artırılarak 30 bin grivnaya yükseltilecek. 🔹 Cephede görev yapan piyade askerlerinin aylık maaşı yaklaşık 300 bin grivnaya çıkarılacak. 🔹 Muharip birliklerde görev yapacak askerler için 10, 14 veya 24 aylık sabit süreli yeni sözleşme modeli uygulanacak. Yabancı gönüllüler 🔹 Zelenskiy, Ukrayna ordusuna yabancı gönüllü kazandırmak için daha fazla başvuru ve işe alım kanalı oluşturulması talimatını verdi. 🔹 Ukrayna askeri yayınlarına göre savaşın başlamasından bu yana 70’ten fazla ülkeden yaklaşık 10 bin yabancı gönüllü Ukrayna ordusuna katıldı. Avrupa Birliği süreci 🔹 Avrupa Birliği'nin 27 üyesinin büyükelçileri, Ukrayna ve Moldova ile üyelik müzakerelerinin ilk aşamasının pazartesi günü başlaması konusunda uzlaşmaya vardı. 🔹 Zelenskiy, Avrupa Birliği liderlerine teşekkür ederek Ukrayna'nın gerekli reformları sürdürdüğünü ve AB'nin de verdiği sözleri yerine getirmesinin önemli olduğunu söyledi. Rusya-Ukrayna çatışmaları 🔹 Vladimir Putin, Ukrayna'nın Rusya içlerine yönelik artan İHA saldırılarının toplumda kargaşa oluşturmayı ve ekonomiye zarar vermeyi amaçladığını söyledi. 🔹 Putin, saldırıların ekonomik zarar verdiğini kabul ederken hasarın kısa sürede giderildiğini savundu. 🔹 Ukrayna, cephe hattından 1.000 kilometreden daha uzaktaki büyük bir petrol rafinerisini vurduğunu açıkladı. 🔹 Rusya'nın Bryansk bölgesinde bir insansız hava aracı saldırısında bir kişi hayatını kaybetti, bir kişi yaralandı. 🔹 Rusya Savunma Bakanlığı, 12 saat içinde yaklaşık 185 Ukrayna İHA'sının düşürüldüğünü açıkladı. İngiltere'nin enerji yaptırımları 🔹 İngiltere, Rusya kaynaklı dizel ve jet yakıtı ithalatına yönelik tam yasağın 2027 yılına kadar yürürlüğe gireceğini açıkladı. 🔹 Geçici ithalat izninin 1 Ocak 2027 tarihinde sona ereceği ve mevcut yaptırımların kademeli olarak sıkılaştırılacağı belirtildi.

Sivil savunma uyarıları 🔹 Sivil savunma uzmanları, Britanya'nın olası savaş veya ulusal krizlere hazırlık konusunda Avrupa ülkelerinin önemli ölçüde gerisinde kaldığı uyarısında bulundu. 🔹 Soğuk Savaş döneminde sivil savunma eğitimi alan Nick Gould, Britanya halkının yakıt ve gıda kıtlığı gibi büyük krizlere karşı yeterince hazırlıklı olmadığını söyledi. 🔹 Gould, Ukrayna savaşından sonra Polonya, Letonya, Litvanya ve Finlandiya gibi ülkelerin kapsamlı sivil savunma programları oluşturduğunu, Britanya'nın ise aynı hızda ilerlemediğini belirtti. 🔹 Yerel kurumların kriz planları hazırlamak istediğini ancak merkezi bir çerçeve ve yönlendirme eksikliği bulunduğunu ifade etti. Hazırlık eksikleri 🔹 Soğuk Savaş'ın sona ermesinden sonra savaş durumuna yönelik sivil savunma eğitimleri ve organizasyonları büyük ölçüde kaldırıldı. 🔹 Gould ve Lee Kendrick, kamu görevlileri ile acil durum personeline yönelik düzenlenen tatbikatlarda siber saldırılar, gıda ve yakıt kıtlığı, dezenformasyon kampanyaları ve bankacılık sisteminin çökmesi gibi senaryolar üzerinde çalışıyor. 🔹 Britanya'nın terör saldırıları gibi klasik acil durumlara hazırlıklı olduğu ancak ülke genelini etkileyen uzun süreli kriz senaryolarına yeterince hazır olmadığı değerlendiriliyor. 🔹 Gould, halkın devletin her durumda yardım sağlayacağına inandığını ancak büyük bir çatışmada bunun mümkün olmayabileceğini söyledi. Toplumsal dayanıklılık çağrısı 🔹 Uzmanlar vatandaşların en az 72 saat boyunca su ve gıda olmadan nasıl hareket edeceklerini planlamaları gerektiğini vurguladı. 🔹 Lee Kendrick, su kesintisi, telefon kaybı veya yakıt sıkıntısı gibi durumlar için bireysel hazırlık yapılmasının toplumsal dayanıklılığı artıracağını söyledi. Savunma politikası 🔹 Britanya'nın 2025 Stratejik Savunma İncelemesi, savunmanın yalnızca silahlı kuvvetlere bırakılamayacağını ve tüm toplumun sürece dahil olması gerektiğini ortaya koydu. 🔹 Silahlı Kuvvetler Komutanı Sir Richard Knighton da ülkenin savunma sanayisi, kritik beceriler ve sivil altyapının savaş dönemine dayanıklı hale getirilmesi gerektiğini söylemişti. 🔹 Hükümet, Kabine Ofisi koordinasyonunda yürütülen İç Savunma Programı kapsamında olası çatışma senaryolarına hazırlık çalışmalarının sürdüğünü ve savunma harcamalarının Soğuk Savaş'tan bu yana en yüksek seviyede artırıldığını açıkladı.

ABD'nin askeri katkısındaki değişiklik 🔹 NATO’nun en üst düzey askeri komutanı Orgeneral Alex Grynkewich, ABD’nin Avrupa’ya sağlayacağı uçak ve savaş gemisi sayısını azaltma planı sonrası kıtanın savunması için alternatif planlar üzerinde çalışıyor. 🔹 Pentagon geçen ay NATO müttefiklerine, Hint-Pasifik bölgesindeki tehditlere odaklanmak amacıyla ittifaka ayırdığı askeri kapasiteyi azaltacağını bildirdi. 🔹 Azaltılması planlanan ABD unsurları arasında bir uçak gemisi taarruz grubu, bazı denizaltılar, savaş uçakları, deniz karakol uçakları, havada yakıt ikmal uçakları ve insansız hava araçları bulunuyor. 🔹 NATO yetkilileri, ABD’nin uzay tabanlı hedefleme kabiliyetlerinin ise ittifakın kullanımında kalacağını belirtti. NATO'nun hazırlıkları 🔹 NATO Kuvvet Modeli, ittifakın barış, kriz ve savaş dönemlerinde ilk altı ay boyunca kullanabileceği askeri kuvvetlerin aşamalı olarak devreye alınmasını öngörüyor. 🔹 Haziran ayı başında yapılan değerlendirme toplantısında oluşacak boşlukların Avrupa ülkeleri ve Kanada tarafından doldurulması ele alındı. 🔹 Grynkewich, Avrupa ülkeleri ile Kanada'nın insanlı ve insansız hava araçları ile deniz unsurlarını kısa sürede devreye alması gerektiğini söyledi. 🔹 NATO içinde ABD'nin azaltacağı kapasitenin hangi takvimle çekileceği ve diğer ülkelerin ne zaman devreye gireceği konusundaki teknik çalışmalar sürüyor. Zirve öncesi beklentiler 🔹 Washington, NATO üyelerinin oluşacak askeri boşlukları nasıl dolduracağını Temmuz ayında Türkiye'de yapılacak NATO Zirvesi öncesinde görmek istiyor. 🔹 Avrupa'da birçok askeri kabiliyetin sınırlı sayıda bulunması nedeniyle bu eksikliklerin kısa sürede nasıl giderileceği konusunda belirsizlik devam ediyor. Kosova ve Rusya değerlendirmesi 🔹 NATO, Kosova’daki KFOR gücünde görev yapan bazı asker ve ekipmanların geri çekileceğini açıkladı. 🔹 KFOR, 1999 yılında 50 bin personelle kurulmuş, yıllar içinde kademeli olarak küçültülmüş ve 2023'te yaşanan gerilim sonrası yaklaşık bin ek asker konuşlandırılmıştı. 🔹 ABD halen KFOR bünyesinde 590 asker bulundururken en büyük katkıyı 907 personelle İtalya sağlıyor. 🔹 Grynkewich, mevcut istihbarat değerlendirmeleri ve Rus askeri hareketliliğinin Rusya’nın NATO ile çatışma arayışında olmadığını gösterdiğini söyledi. 🔹 Avrupa'daki hükümetler ve istihbarat kurumları ise Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin'in Ukrayna'da başarı sağlaması halinde üç ila beş yıl içinde Avrupa'nın başka bölgelerine yönelik saldırı kapasitesine ulaşabileceği uyarısını sürdürüyor.

Üyelik süreci 🔹 Avrupa Birliği ülkeleri, Ukrayna ve Moldova ile üyelik müzakerelerini pazartesi günü resmen başlatma kararı aldı. 🔹 AB'nin 27 üye ülkesinin büyükelçileri, müzakerelerin Lüksemburg'da düzenlenecek hükümetler arası konferansla açılmasını onayladı. 🔹 İlk aşamada AB'nin temel değerleri ve ilkelerini kapsayan politika başlıklarının yer aldığı müzakere kümeleri açılacak. 🔹 Ukrayna, savaşın sona ermesinin ardından istikrarlı bir gelecek için AB üyeliğini önemli bir güvenlik güvencesi olarak görüyor. AB'nin açıklamaları 🔹 AB Konseyi Başkanı António Costa ile Avrupa Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen, kararın iki ülkenin zorlu koşullarda sürdürdüğü reform çalışmalarının takdiri olduğunu söyledi. 🔹 İki lider, kararın Avrupa genelinde barış, güvenlik ve refahı güçlendiren stratejik bir tercih olduğunu belirtti. 🔹 Açıklamada AB'nin barış, istikrar ve fırsat sunan yapısının güçlü bir mesaj verdiği ifade edildi. Sürecin ayrıntıları 🔹 Ukrayna, Rusya'nın Şubat 2022'de başlattığı geniş çaplı işgalden bir haftadan kısa süre sonra AB üyeliğine resmen başvurmuştu. 🔹 AB Komisyonu, savaş koşullarına rağmen Ukrayna'nın reform sürecinde ilerleme kaydettiğini değerlendiriyor ancak yolsuzluk ve hukuk sistemi konusunda önemli endişelerin sürdüğünü belirtiyor. 🔹 AB üyeliği için aday ülkelerin tarımdan ticarete kadar 35 politika başlığındaki müzakereleri tamamlaması gerekiyor ve süreç yıllar sürebiliyor. 🔹 Her müzakere başlığının açılması ve kapatılması için AB'nin 27 üyesinin oy birliği gerekiyor. Siyasi gelişmeler 🔹 Almanya Başbakanı Friedrich Merz geçen ay Ukrayna'ya tam üyelikten önce "ortak üyelik" statüsü verilmesini önermişti. 🔹 Fransa ve Hollanda da Ukrayna'nın tam üyelik hakları olmadan daha hızlı şekilde AB yapısına entegre edilmesini sağlayacak alternatif modelleri gündeme getirdi. 🔹 Macaristan daha önce müzakerelerin açılmasını engellerken Budapeşte'de göreve gelen yeni hükümetin bu konudaki tutumu yumuşadı. 🔹 AB, Rusya ile Ukrayna arasındaki savaş sürerken ve ABD arabuluculuğundaki görüşmeler ilerleme kaydedemezken Moskova ile kendi müzakere girişimini başlatıp başlatmamayı da değerlendiriyor.

🔹 SpaceX'in Nasdaq'taki halka arzı teknik aksaklık yaşanmadan tamamlandı ve yılın ilerleyen dönemlerinde beklenen OpenAI ile Anthropic halka arzları için yeni bir model oluşturdu. 🔹 SpaceX'in halka arzı, ABD borsalarındaki önceki en büyük halka arzın yaklaşık üç katı büyüklüğe ulaşarak rekor kırdı. 🔹 Halka arzı yöneten bankalar, borsalar, piyasa yapıcılar, takas kuruluşları ve diğer piyasa altyapısı şirketleri milyonlarca yatırımcı emrini sorunsuz şekilde işledi. 🔹 Kanadalı yatırım şirketi Stack Capital Group CEO'su Jeff Parks, ABD bankalarının ve SpaceX ekibinin süreci başarılı yönettiğini ve işlemlerin son derece sorunsuz gerçekleştiğini söyledi. 🔹 Wall Street'te Facebook'un 2012 yılındaki teknik sorunlarla geçen halka arzının tekrarlanabileceği endişesi bulunmasına rağmen benzer bir aksaklık yaşanmadı. İşlem hacmi ve piyasa altyapısı 🔹 Citadel Securities, SpaceX halka arzının bireysel yatırımcılar açısından şimdiye kadarki en yüksek halka arz işlem hacmini oluşturduğunu açıkladı. 🔹 Citadel Securities, SpaceX'e ait bireysel yatırımcı emirlerinin büyük bölümünü işlediğini belirtti. 🔹 Charles Schwab, işlemlerin ilk saatlerinde SpaceX hisseleri için 1 milyonun üzerinde emir aldığını açıkladı. 🔹 Reuters, Wall Street kurumlarının ve borsaların SpaceX halka arzı öncesinde haftalar boyunca işlem sistemlerini yoğun stres testlerinden geçirdiğini bildirmişti. Halka arz süreci 🔹 Morgan Stanley, halka arzın istikrarını sağlamakla görevli kuruluş olarak yoğun yatırımcı talebine rağmen düzenli bir piyasa açılışı gerçekleştirdi. 🔹 SpaceX hisseleri cuma günü öğle saatlerinden kısa süre önce işlem görmeye başladı ve son dönemdeki büyük halka arzlara kıyasla daha erken açıldı. 🔹 Robinhood platformunda ilk işlemlerde sınırlı sorunlar yaşanırken, genel olarak Wall Street 2012 Facebook halka arzındaki teknik problemlerin benzerini yaşamadan süreci tamamladı. 🔹 Nasdaq CEO'su Adena Friedman, süreç boyunca bankalarla kapsamlı hazırlık yaptıklarını ve halka arzın kusursuz şekilde gerçekleştiğini söyledi.

🔹 Meta CEO'su Mark Zuckerberg, çalışanlara gönderdiği iç yazışmada şirketin yapay zekâ dönüşümü sürecinde hatalar yaptığını ve gelecekte de yeni hatalar yapılabileceğini söyledi. 🔹 Zuckerberg, Meta'nın yapay zekâ odaklı yeniden yapılanması kapsamında yüz milyarlarca dolarlık yatırım yaptığını ve şirket yapısını teknoloji etrafında yeniden şekillendirdiğini belirtti. 🔹 Zuckerberg, organizasyonel değişikliklerde mümkün olduğunca istikrar sağlamaya odaklandığını ancak hızla değişen koşullar nedeniyle fazla söz vermek istemediğini ifade etti. 🔹 Meta'nın bu yıl şirket genelinde yeni bir işten çıkarma dalgası planlamadığını yineledi. Yapay zekâ dönüşümü 🔹 Meta, mayıs ayında küresel iş gücünün yaklaşık yüzde 10'unu işten çıkardı ve 7 bin çalışanı yapay zekâ iş akışlarıyla ilgili yeni görevlere kaydırdı. 🔹 Zuckerberg, yapay zekâ modellerinin eğitimi için görevlendirilen çalışanlar adına yeni pozisyonlar oluşturmaya çalışacaklarını söyledi. 🔹 Şirketin bazı ekipleri küçültürken hata yapılması halinde çalışanların eski görevlerine geri aktarılabilmesini amaçladığını ifade etti. Organizasyon yapısı 🔹 Meta, ekip oluşturma faaliyetlerine yönelik bütçeleri artırmayı ve temmuz ayında şirket genelinde büyük bir hackathon düzenlemeyi planlıyor. 🔹 Zuckerberg, yöneticilerin çok fazla çalışanı denetlemesine ilişkin endişeleri dikkate aldıklarını ve bu uygulamayı azaltmayı planladıklarını söyledi. 🔹 Meta'nın yeni Applied AI Engineering biriminde bazı yöneticilerin yaklaşık 50 çalışandan sorumlu olduğu bildirildi. 🔹 Meta, nisan ayında 2026 yılı sermaye harcaması tahminini 125 milyar dolar ile 145 milyar dolar aralığına yükseltmişti.

🔹 Birleşik Arap Emirlikleri'nin İran için milyarlarca dolarlık fonun kullanımını serbest bırakmayı kabul ettiği iddia edildi. 🔹 Dört kaynağa göre anlaşma, ABD ile İran arasında savaşı sona erdirmeye yönelik müzakerelerin son aşamalarına denk geldi. 🔹 İki bölgesel kaynak, BAE'nin toplam en az 10 milyar doları serbest bırakmayı kabul ettiğini ve bunun 3 milyar dolardan fazlasının ilk etapta aktarıldığını söyledi. 🔹 Konuya yakın iki başka kaynak ise toplam tutarın 20 milyar dolar olduğunu ve anlaşmanın İran'ın BAE'ye yönelik füze ve İHA saldırılarını durdurması karşılığında yapıldığını öne sürdü. 🔹 Reuters, aktarılacak fonların BAE kaynaklı mı yoksa yaptırımlar nedeniyle dondurulmuş İran varlıklarından mı oluştuğunu doğrulayamadı. 🔹 BAE Dışişleri Bakanlığı, İran'a 3 milyar dolar dahil herhangi bir fon transferi yapıldığı yönündeki iddiaların tamamen asılsız olduğunu açıkladı. 🔹 Bakanlık, dondurulmuş İran varlıklarının BAE üzerinden serbest bırakılmadığını, aktarılmadığını veya kolaylaştırılmadığını belirtti. 🔹 BAE'li bir yetkili, ülkenin dış politikasının bölgesel gerilimi azaltmayı ve kalıcı barış ile istikrarı desteklemeyi amaçladığını söyledi. 🔹 ABD Başkan Yardımcısı JD Vance, İran'a herhangi bir anlaşmayı imzalaması veya görüşmelere katılması karşılığında fon aktarılmayacağını, ekonomik faydaların yalnızca yükümlülüklerin yerine getirilmesi halinde sağlanacağını ifade etti. 🔹 Kaynaklardan biri, anlaşmanın İran'ın savaş tazminatı elde ettiği, Washington'ın ödeme yapmadığını savunabildiği ve Abu Dabi'nin güvenliği ile Dubai'nin finans merkezi konumunu koruduğu bir çözüm olarak değerlendirildiğini söyledi. 🔹 Aynı kaynağa göre anlaşma kapsamında İran'ın BAE'ye yönelik füze ve İHA saldırılarını durdurması, iki ülke arasında istihbarat paylaşımı ve ekonomik iş birliğinin yeniden canlandırılması planlanıyor. 🔹 Bir kaynak, İran'ın benzer bir düzenleme için en az iki Körfez ülkesiyle daha temas kurduğunu söyledi. 🔹 Kaynaklardan biri, görüşmelerin birkaç hafta önce başladığını, ancak geçen hafta İran Devrim Muhafızları yetkililerinin Abu Dabi ziyareti sonrasında hız kazandığını belirtti. 🔹 Haberde yer alan iddiaların ardından BAE Dışişleri Bakanlığı, İran'a yönelik herhangi bir fon transferi yapıldığı yönündeki haberleri resmen yalanladı.

🔹 SpaceX, halka arzda satışa sunulan hisselerin rekor düzeyde yüzde 20'sini bireysel yatırımcılara ayırdı. 🔹 Güçlü bireysel yatırımcı talebi, hisselerin ilk işlem gününde yüzde 19 yükselmesine katkı sağladı ve SpaceX günü bireysel yatırımcıların en çok satın aldığı hisse olarak tamamladı. 🔹 Şirket ve aracı kurumlar halka arzda bireysel yatırımcılara yüzde 30'a kadar pay ayırmayı hedefledi ve bu grubun talebi halka arz sürecinde önemli rol oynadı. 🔹 Eski NASA müfettişi Joseph Gutheinz, halka arz tahsisine başvurmadığını ancak ilk işlem gününde hisse başına 161 dolardan 100 bin dolarlık SpaceX hissesi satın aldığını söyledi. 🔹 B. Riley Wealth yatırım stratejisti Art Hogan, bireysel yatırımcılara ayrılan payın Wall Street'te bugüne kadar gördüğü en yüksek oran olduğunu belirtti. 🔹 Vanda Research verilerine göre SpaceX hisselerinde net bireysel yatırımcı alımları 453 milyon dolara ulaştı ve gün içindeki tekil hisse işlemlerinin yaklaşık yüzde 4'ünü oluşturdu. 🔹 SpaceX, işlem başladıktan sonraki ilk 20 dakikada bireysel yatırımcıların en çok satın aldığı ikinci hisse olurken günün ilerleyen saatlerinde ilk sıraya yükseldi. 🔹 Halka arz tahsislerinde birçok bireysel yatırımcı talep ettiği miktarın altında hisse aldı. Bazı yatırımcılar 250 veya 555 hisse talebine karşılık hiç hisse alamadıklarını ya da yalnızca 10 hisse tahsis edildiğini paylaştı. 🔹 Elon Musk, 2024 yılında yaptığı açıklamada gelecekte halka açılacak özel şirketlerinde özellikle Tesla yatırımcıları başta olmak üzere bireysel yatırımcılara öncelik vermeyi hedeflediğini söylemişti. 🔹 Ascentis Asset Management Yatırım Direktörü Clint Sorenson, halka arz öncesi özel yatırım araçlarıyla SpaceX'e yatırım yapan müşterilerine riskten korunma imkânı sunduklarını ancak hiçbir yatırımcının hisselerini koruma altına almak istemediğini söyledi. 🔹 Sorenson, yatırımcıların SpaceX'in uzun vadeli hikâyesine güçlü şekilde inandıklarını ve mevcut aşamada hisselerini elde tutmayı tercih ettiklerini ifade etti.

🔹 ABD Başkanı Donald Trump, ABD güçlerinin düzenlediği operasyonda Venezuela merkezli Tren de Aragua suç örgütünün lideri Hector Rusthenford Guerrero Flores'in (Niño Guerrero) öldürüldüğünü açıkladı. ([Reuters][1]) 🔹 Trump, operasyonun ABD Güney Komutanlığı tarafından gerçekleştirildiğini ve Venezuela'daki yetkililerle yakın koordinasyon içinde yürütüldüğünü söyledi. ([Reuters][1]) 🔹 ABD Savunma Bakanı Pete Hegseth, operasyonun hafta içinde gerçekleştirildiğini ve Guerrero'nun saldırıda öldüğünün doğrulandığını belirtti. ([Reuters][1]) 🔹 Venezuela Enformasyon Bakanlığı, operasyon sırasında suç örgütü üyeleriyle çatışmalar yaşandığını ve Guerrero'nun etkisiz hale getirildiğini açıkladı. ([Reuters][1]) 🔹 Operasyonun iki ülke makamları arasında istihbarat paylaşımı ve teknolojik destekle yürütüldüğü bildirildi. ([Reuters][1]) 🔹 Trump yönetimi daha önce Guerrero ve diğer Tren de Aragua yöneticilerine uyuşturucu kaçakçılığı, insan kaçakçılığı ve kara para aklama suçlamaları nedeniyle yaptırım uygulamıştı. ([Reuters][1]) 🔹 ABD Dışişleri Bakanlığı, Tren de Aragua'yı yabancı terör örgütü olarak sınıflandırıyor. ([Reuters][1]) 🔹 Guerrero, 2023 yılında Venezuela'daki Tocorón Cezaevi'ne düzenlenen operasyon öncesinde diğer çete yöneticileriyle birlikte firar etmişti. ([Reuters][1]) [1]: https://www.reuters.com/world/americas/trump-says-us-military-carried-out-strike-leader-tren-de-aragua-2026-06-13/?utm_source=chatgpt.com "Trump says US military strike killed leader of Venezuela's Tren de Aragua gang"

🔹 Anthropic, ABD hükümetinin yabancı uyrukluların erişimini durdurma talimatı vermesinin ardından en gelişmiş Fable 5 ve Mythos 5 yapay zekâ modellerini tüm kullanıcılar için aniden devre dışı bırakacağını açıkladı. 🔹 Şirket, ABD'nin ulusal güvenlik gerekçesiyle ihracat kontrolü talimatı verdiğini ancak endişenin ayrıntıları hakkında kendilerine somut bilgi sunulmadığını bildirdi. 🔹 Anthropic, hükümetin Fable 5 modelindeki dar kapsamlı bir "jailbreak" yönteminin yazılım açıklarının tespitinde kullanılabileceğini düşündüğünü belirtti. Şirketin itirazı 🔹 Anthropic, sınırlı kapsamlı bir güvenlik açığının yüz milyonlarca kişiye sunulan ticari bir modelin geri çekilmesini gerektirmediğini savundu. 🔹 Şirket, kararın yanlış anlaşılmaya dayandığını düşündüğünü ve erişimi yeniden sağlamak için hükümetle çalıştığını açıkladı. 🔹 Anthropic, aynı standardın tüm sektör için uygulanması halinde ileri düzey yapay zekâ modellerinin yeni sürümlerinin fiilen durabileceğini belirtti. ABD ile gerilim 🔹 Şirket ile Trump yönetimi arasındaki ilişkiler, Anthropic'in yapay zekâ modellerinin iç gözetim faaliyetleri ve tamamen otonom silah sistemlerinde kullanılmasına izin vermemesi sonrasında bozulmuştu. 🔹 ABD yönetimi bunun ardından Anthropic'i yıl içinde yürürlüğe girmesi planlanan bir tedarik zinciri kara listesine almıştı. 🔹 Pentagon Bilgi Teknolojileri Direktörü Kirsten Davies, ulusal güvenliğin gelir, tıklanma oranları ve halka arz değerlemelerinden daha önemli olduğunu söyledi. Yapay zekâ sektörüne etkisi 🔹 Karar, ABD'nin yapay zekâ alanındaki ihracat kontrollerini yalnızca çip ve donanımlardan çıkarıp doğrudan gelişmiş yapay zekâ modellerine yöneltmesi açısından önemli bir adım olarak değerlendiriliyor. 🔹 Amazon Web Services, Anthropic'in Fable 5 ve Mythos 5 modellerine tüm bölgelerdeki kullanıcı erişiminin kaldırılmasını talep ettiğini açıkladı. 🔹 Reuters'a konuşan bir ABD yetkilisi, Ticaret Bakanlığı'nın Fable 5 ve Mythos 5 modellerine yabancı uyrukluların tüm erişiminin askıya alınmasına yönelik ihracat kontrol talimatı verdiğini doğruladı.

🔹 ABD güçleri, Hürmüz Boğazı yönüne ilerleyen çok sayıda İran yapımı tek yönlü saldırı dronunu düşürdü. 🔹 Reuters'a konuşan konuya yakın bir kaynak, dronların ticari deniz trafiği için tehdit oluşturduğunu söyledi. 🔹 Olay, Washington ile Tahran'ın barış görüşmelerinde ilerleme sağlandığını açıklamasına rağmen bölgede yeni bir askeri gerilimin yaşandığını gösterdi. 🔹 ABD Başkanı Donald Trump, İran'a gün içinde Hürmüz Boğazı'ndan geçmeye çalışan gemilere yeni dron saldırıları düzenlememesi çağrısında bulundu. 🔹 Trump, İran yönetiminin "kendine çeki düzen vermesi ve bunu çok hızlı yapması gerektiğini" söyledi.

Barış görüşmeleri 🔹 ABD ve İran, savaşı sona erdirecek bir anlaşma metni üzerinde uzlaşmaya yaklaştı ve Washington yönetimi ilk anlaşmanın önümüzdeki günlerde imzalanmasını bekliyor. 🔹 İran Dışişleri Bakanı Abbas Erakçi, taslak metinde değişikliklerin hâlâ mümkün olduğunu söyledi ve İran'ın savaştan daha güçlü çıktığını savundu. 🔹 Taslak mutabakat, Hürmüz Boğazı'nın yeniden açılmasını ve ABD'nin İran limanlarına yönelik deniz ablukasını kaldırmasını öngörüyor. 🔹 Tarafların daha sonra İran'ın nükleer programına ilişkin müzakerelere başlaması planlanıyor. Askeri gelişmeler 🔹 ABD güçleri, Hürmüz Boğazı yönünde ilerleyen çok sayıda İran yapımı tek yönlü saldırı İHA'sını düşürdü. 🔹 ABD Merkez Kuvvetler Komutanlığı, müdahalenin ardından Hürmüz Boğazı'nın deniz trafiğine açık olduğunu açıkladı. 🔹 İran medyası, Sirik Limanı ve Kiş Adası çevresinde patlama sesleri duyulduğunu, İran güçlerinin izinsiz geçiş yapan gemilere uyarı ateşi açtığını bildirdi. Taslak anlaşmanın içeriği 🔹 Taslak şartlara göre ABD, İran'a ait dondurulmuş milyarlarca dolarlık varlığı serbest bırakmaya başlayacak ve petrol ihracatına yönelik yaptırımlarda muafiyet sağlayacak. 🔹 Buna karşılık İran'ın Hürmüz Boğazı'nı yeniden ulaşıma açması öngörülüyor. 🔹 Taslakta İran'ın yüksek oranda zenginleştirilmiş uranyum stokunun imha edilmesi ve ülkeden çıkarılması ile uzun vadeli denetim mekanizması yer alıyor. 🔹 Abbas Erakçi ise İran'ın uranyumu tamamen ortadan kaldırmak yerine seyreltilmiş biçimde muhafaza etmek istediğini açıkladı. Bölgesel yansımalar 🔹 İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu, ülkesinin anlaşmanın tarafı olmayacağını açıkladı. 🔹 Erakçi, anlaşmanın Lübnan'daki savaşı da sona erdireceğini söyledi. 🔹 İsrail Savunma Bakanlığı ise Lübnan'dan çekilmeyeceklerini ve güvenlik tehditlerine karşı hareket serbestisini koruyacaklarını açıkladı. Piyasalar 🔹 Anlaşma ihtimalinin güçlenmesiyle küresel borsalar yükseldi, Brent petrol fiyatı ise yaklaşık iki ayın en düşük seviyesine gerileyerek yüzde 3'ten fazla düştü.

Misofoni nedir? 🔹 Misofoni, belirli seslere karşı aşırı olumsuz tepkiyle karakterize edilen nörofizyolojik bir bozukluk olarak tanımlanıyor. 🔹 Çiğneme, yutkunma, şapırdatma, burun çekme veya tekrarlayan tıklama gibi sesler bazı kişilerde yoğun öfke, panik, kalp çarpıntısı ve kaçma isteği oluşturabiliyor. 🔹 2024 yılında yapılan bir araştırma, ABD yetişkinlerinin yaklaşık yüzde 4,6'sının misofoni kriterlerini karşıladığını ortaya koydu. Bilimsel çalışmalar 🔹 Araştırmalar, misofoninin işitme duyusundan çok beynin belirli sesleri işleme biçimiyle ilişkili olduğunu gösteriyor. 🔹 Uzmanlara göre sorun sesin yüksekliği değil, beynin bu seslere verdiği aşırı "savaş ya da kaç" tepkisi. 🔹 Bilişsel davranışçı terapi bazı hastalarda fayda sağlayabiliyor ancak misofoni için onaylanmış özel bir ilaç veya standart tedavi bulunmuyor. Tanınma süreci 🔹 Duke Üniversitesi Misofoni ve Duygu Düzenleme Merkezi, misofoninin uluslararası hastalık sınıflandırmasına resmi tanı olarak eklenmesi için çalışmalar yürütüyor. 🔹 Resmî tanının kabul edilmesi halinde hastaların sağlık sistemi içinde tedaviye ve sigorta kapsamına erişiminin kolaylaşması bekleniyor. Günlük yaşama etkileri 🔹 Şiddetli misofonisi olan kişiler restoranlardan, kütüphanelerden, sınıflardan ve ortak yaşam alanlarından kaçınabiliyor, bazıları aile üyeleriyle birlikte yemek yiyemeyecek düzeyde etkilenebiliyor. 🔹 Bazı hastalar derslerde gürültü engelleyici kulaklıklar ve özel ses aktarım sistemleri kullanırken, aileler de günlük yaşamlarını tetikleyici sesleri azaltacak şekilde düzenleyebiliyor. 🔹 Uzmanlar, misofoninin yalnızca "seslerden rahatsız olma" durumu olmadığını, yaşam kalitesini ciddi biçimde etkileyebilen klinik bir durum olduğunu vurguluyor.

Protestolar 🔹 Donald Trump’ın damadı Jared Kushner’in Arnavutluk’un güney kıyısında planlanan lüks tatil köyü yatırımı, ülkenin son otuz yılı aşkın dönemdeki en büyük kitlesel gösterilerini tetikledi. 🔹 "Flamingo devrimi" olarak adlandırılan protestolar, çevre tepkisinden çıkarak hükümete, muhalefete ve ülkenin siyasi sistemine yönelik ülke çapında bir harekete dönüştü. 🔹 Göstericiler Başbakan Edi Rama ile eski başbakan Sali Berisha’nın istifasını ve yargılanmasını talep ediyor. Tartışmalı proje 🔹 Proje, flamingoların, deniz kaplumbağalarının ve Avrupa’nın en bakir nehir deltalarından birinin bulunduğu koruma altındaki bölgede yaklaşık 10 bin yatak kapasiteli lüks bir tatil merkezi kurulmasını öngörüyor. 🔹 Yaklaşık 1,4 milyar avroluk yatırımın çevresel etki değerlendirmesi yapılmadan onaylandığı iddiası tartışmaların merkezinde yer alıyor. 🔹 Çevreciler, proje alanındaki makine çalışmalarının bu yılki deniz kaplumbağası yuvalarından birini yok ettiğini öne sürüyor. Siyasi tartışmalar 🔹 Başbakan Edi Rama, yabancı yatırımcıların Arnavutluk için öncelikli olduğunu ve ülkeye para kazandırdıklarını söyledi. Bu açıklamalar protestoların daha da büyümesine yol açtı. 🔹 Rama, ülkeyi "Avrupa'nın Maldivleri" haline getirmeyi hedefleyen turizm politikalarını savunurken, protestocular bu modelin çevreye zarar verdiğini ve halka yeterli ekonomik fayda sağlamadığını savunuyor. Avrupa Birliği boyutu 🔹 Avrupa Birliği yetkilileri, çevre koruma standartlarının zayıflatılmasının Arnavutluk’un AB üyelik sürecini olumsuz etkileyebileceği uyarısında bulundu. 🔹 Avrupa Komisyonu, Arnavutluk yönetiminin projedeki çalışmaların durdurulacağı ve kapsamlı bir çevresel etki değerlendirmesi yapılacağı yönünde bilgi verdiğini açıkladı ancak Arnavutluk hükümeti bu ifadeyi reddetti. 🔹 Protestolar, koruma altındaki doğal alanın ötesine geçerek son 35 yıldaki siyasi ve ekonomik düzenin değişmesi talebine dönüştü.

🔹 ABD Ticaret Bakanlığı, Anthropic’in Mythos 5 ve Fable 5 yapay zekâ modellerini ihracat kontrolü kapsamına aldı. 🔹 Ticaret Bakanı Howard Lutnick, Anthropic CEO’su Dario Amodei’ye gönderdiği yazıda bu modellerin ABD dışındaki tüm ülkelere ve ABD içindeki yabancı kişilere aktarımı için ihracat lisansı gerekeceğini bildirdi. 🔹 Karar, ABD yönetiminin en gelişmiş yapay zekâ sistemlerini ulusal güvenlik varlığı olarak değerlendirme yaklaşımını güçlendiren yeni bir adım oldu. 🔹 Düzenleme kapsamında modellerin ihracatı, yeniden ihracatı veya ülke içindeki yabancı kişilere transferi lisans zorunluluğuna bağlandı. 🔹 Anthropic, düzenlemeye uyum sağlamak amacıyla cuma gecesi Mythos 5 ve Fable 5 modellerine tüm müşterilerin erişimini durdurmak zorunda kaldığını açıkladı. Düzenleyici süreç 🔹 Trump yönetimi bu ay başında en gelişmiş yapay zekâ modellerinin kullanıma alınmadan önce test edilmesini öngören bir başkanlık kararnamesi yayımlamıştı. 🔹 Kararname gönüllülük esasına dayanıyor ve zorunlu lisans sistemi oluşturmaktan kaçınıyor. 🔹 Son ihracat kontrolü kararıyla Anthropic ile ABD yönetimi arasındaki düzenleyici sürecin daha karmaşık bir hale geldiği değerlendiriliyor.

Soruşturma 🔹 Türkiye, kanatlı sektöründe serbest rekabetin ihlal edildiği iddialarına yönelik soruşturma kapsamında 13 şirkete denetim kayyımı atadı. 🔹 İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığı koordinasyonunda sekiz ilde düzenlenen operasyonlarda 32 şüpheli gözaltına alındı. 🔹 Soruşturma, haksız fiyat artışlarına ve tüketici mağduriyetine yol açtığı değerlendirilen uygulamalara odaklanıyor. Kayyım atanan şirketler 🔹 Denetim kayyımı atanan şirketler arasında Banvit Bandırma Vitaminli Yem Sanayi de bulunuyor. 🔹 Soruşturma kapsamında Şenpiliç Gıda Sanayi ile Keskinoğlu Tavukçuluk ve Damızlık İşletmeleri de yer alıyor. 🔹 Mahkeme tarafından atanan denetim kayyımları şirketlerin ticari faaliyetlerini ve yönetim kararlarını inceleyecek ancak şirket yönetimini devralmayacak. Piyasa etkisi 🔹 Borsa İstanbul'da işlem gören Banvit hisseleri haberin ardından gün içinde yüzde 3,56 değer kaybetti. 🔹 Borsa İstanbul verilerine göre Banvit'in yüzde 55'i Brezilyalı BRF'ye, yüzde 37'si ise Qatar Holding'e ait bulunuyor. Resmî açıklama 🔹 Adalet Bakanı Akın Gürlek, vatandaşların temel gıda ürünlerine adil, güvenli ve makul koşullarda ulaşmasının öncelikli hedeflerden biri olduğunu açıkladı. 🔹 Gürlek, 13 şirkete atanan denetim kayyımlarının ticari faaliyetlerin şeffaf şekilde sürdürülmesi ve tedarik zincirinde aksama yaşanmaması amacıyla görevlendirildiğini belirtti.

🔹 ABD Başkanı Donald Trump, İran ile savaşı sona erdirecek bir mutabakat zaptının birkaç gün içinde imzalanmasına yaklaşıldığını söyledi. 🔹 ABD ve İsrail saldırıları İran’ın askeri kapasitesini önemli ölçüde zayıflattı ve çok sayıda üst düzey komutanın ölümüne yol açtı ancak Trump’ın ilan ettiği stratejik hedeflerin tamamı gerçekleşmedi. Askeri kapasite 🔹 Trump mart ayında İran füzelerinin büyük bölümünün imha edildiğini söylerken daha sonra bu oranın yüzde 82 seviyesinde olduğunu açıkladı. ABD Merkez Kuvvetler Komutanlığı ise İran’ın bölgesel saldırılar düzenleyebilecek sınırlı kapasitesini koruduğunu belirtti. 🔹 İran bu hafta Körfez’deki ABD müttefiklerine füze saldırıları düzenleyerek saldırı kapasitesini tamamen kaybetmediğini gösterdi. 🔹 ABD yönetimi İran’ın savunma sanayisinin büyük ölçüde tahrip edildiğini ve yeniden inşasının yıllar sürebileceğini savunuyor. Buna rağmen Trump, İran’ın hâlâ belirli bir üretim kapasitesine sahip olduğunu söyledi. Nükleer program 🔹 Yaklaşık 970 pound zenginleştirilmiş uranyumun geleceği belirsizliğini koruyor. Trump bu malzemenin ABD, İran ve Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı koordinasyonunda imha edileceğini açıklamıştı. 🔹 Üst düzey bir ABD yetkilisi İran’ın uranyumun imha edilmesini ve ülkeden çıkarılmasını prensipte kabul ettiğini, ancak uygulama ayrıntılarının henüz netleşmediğini söyledi. Bölgesel hedefler 🔹 Trump yönetimi savaşın hedefleri arasında İsrail ve Körfez ülkelerinin güvenliğinin korunmasını da gösterdi ancak İran son günlerde Bahreyn, Kuveyt ve Ürdün’deki ABD hedeflerine saldırılar düzenledi. 🔹 Hürmüz Boğazı’ndaki ticaretin yeniden normale dönmesi de müzakerelerin önemli başlıklarından biri haline geldi. Trump olası anlaşmanın boğazın yeniden açılmasını içereceğini söyledi. 🔹 İran destekli bölgesel silahlı grupların etkisinin azaltılması da ABD’nin hedefleri arasında yer aldı. Yönetim, hazırlanmakta olan mutabakatın uzun vadeli bölgesel barışı desteklemesini ve Hizbullah ile ilgili düzenlemeleri de kapsamasını bekliyor.

Vergi gelirlerindeki artış 🔹 ABD'nin Louisiana eyaletindeki Richland Parish okul bölgesi, Meta'nın veri merkezi inşaatından kaynaklanan vergi gelirleri sayesinde bazı öğretmenlere bu yıl 50 bin doların üzerinde ikramiye verecek. 🔹 Bölgenin satış ve kullanım vergisi gelirleri mali yılın ilk dokuz ayında 42,9 milyon dolara ulaştı ve geçen yılın toplamının iki katını aştı. 🔹 Meta ayrıca mayıs ayında bölgeye 22,4 milyon dolarlık ek vergi ödemesi yaptı. Öğretmen ikramiyeleri 🔹 Okul yönetimi, öğretmenlere verilecek en yüksek ikramiyenin 50.935 dolara yükseldiğini açıkladı. 🔹 Geçen yıl aynı sistem kapsamında en yüksek ikramiye 10.200 dolar seviyesindeydi. 🔹 Bazı öğretmenlerin alacağı ikramiye, yıllık maaşlarını aşabilecek seviyeye ulaştı. 🔹 Destek personeline verilecek en yüksek ikramiye ise 17.472 dolara yükseldi. Meta veri merkezi 🔹 Meta'nın yaklaşık 10 milyar dolarlık Hyperion veri merkezi projesinin doğrudan 500, dolaylı olarak ise yaklaşık 1.000 kalıcı istihdam oluşturması hedefleniyor. 🔹 İnşaat sürecinde yaklaşık 5.000 kişinin çalıştığı belirtiliyor. 🔹 Tamamlandığında tesis yaklaşık 70 futbol sahasına eşdeğer büyüklükte bir alanı kaplayacak. Bölge ekonomisine etkisi 🔹 Yerel yetkililer, veri merkezi yatırımıyla bölgeye yaklaşık 8.000 yeni çalışanın geldiğini tahmin ediyor. 🔹 Artan ekonomik hareketlilik nedeniyle Monroe şehir okul bölgesi de öğretmen ikramiyelerini bu yıl geçen yıla göre yüzde 38 artıracağını duyurdu. 🔹 Yetkililer, inşaat dönemindeki satış vergisi gelirlerinin zamanla azalabileceğini ancak tesisin ödeyeceği emlak vergilerinin uzun vadede bölge ekonomisine katkı sağlamaya devam edeceğini belirtiyor.

Referandum önerisi 🔹 İsviçre, pazar günü ülke nüfusuna üst sınır getirilmesini öngören referanduma gidecek. 🔹 Sağ görüşlü İsviçre Halk Partisi'nin hazırladığı teklif, kalıcı nüfusun 2050 yılına kadar 10 milyonun altında tutulmasını hedefliyor. 🔹 İsviçre'nin nüfusu şu anda yaklaşık 9,1 milyon seviyesinde bulunuyor. Göç tartışmaları 🔹 2000 yılından bu yana yabancı doğumlu nüfusun oranı yaklaşık beşte birden üçte bire yükseldi. 🔹 Bu oran, zengin ülkeler arasında Lüksemburg'un ardından ikinci sırada yer alıyor. 🔹 Destekçiler, yüksek göçün konut fiyatlarını artırdığını, altyapı üzerindeki baskıyı büyüttüğünü ve yerel çalışanların fırsatlarını azalttığını savunuyor. Olası sonuçlar 🔹 Nüfus 9,5 milyona ulaştığında aile birleşimi ve yeni iltica başvurularına kısıtlamalar getirilmesi öngörülüyor. 🔹 Nüfusun 10 milyona ulaşması halinde hükümetin Avrupa Birliği ile serbest dolaşım anlaşmasını feshetmesi anayasal zorunluluk haline gelebilir. 🔹 Böyle bir adım, İsviçre'nin ihracatının yarısından fazlasını gerçekleştirdiği Avrupa Birliği ile ekonomik ilişkileri riske sokabilir. Ekonomik tartışma 🔹 Muhalifler, nüfus sınırının iş gücü açığını büyüteceğini ve ihracata dayalı ekonomiye zarar vereceğini savunuyor. 🔹 Destekçiler ise şirketlerin yabancı iş gücü yerine yerel çalışanlara ve yapay zekâ gibi verimlilik artırıcı teknolojilere daha fazla yatırım yapması gerektiğini öne sürüyor. Toplumsal etkiler 🔹 Son yıllarda artan göç nedeniyle konut fiyatları ve kiralar önemli ölçüde yükselirken birçok yerel sakin daha uygun fiyatlı bölgelere taşınmak zorunda kaldı. 🔹 Referandumun sonucu ne olursa olsun, oylama gelişmiş ülkelerde göç politikalarına yönelik artan sorgulamanın yeni bir göstergesi olarak değerlendiriliyor.

Halka arza yoğun talep 🔹 Elon Musk'ın SpaceX'i 75 milyar dolarlık hisse satışıyla tarihin en büyük halka arzını gerçekleştirmeye hazırlanıyor. 🔹 BlackRock, SpaceX hisseleri için en az 5 milyar dolarlık alım emri verdi. 🔹 Diğer büyük varlık yönetim şirketleri de milyarlarca dolarlık benzer büyüklükte alım talepleri sundu. 🔹 Bu büyüklükteki talepler, geleneksel halka arzlarda görülen emirlerin kat kat üzerine çıktı. Satış tamamlandı 🔹 SpaceX, halka arz kapsamında satışa sunduğu 555.555.555 hissenin tamamını hisse başına 135 dolardan sattığını açıkladı. 🔹 Halka arz fiyatı şirketin değerlemesini yaklaşık 1,77 trilyon dolar seviyesine taşıdı. 🔹 Hisselerin borsada işlem görmeye cuma günü başlaması planlanıyor. Bireysel yatırımcı ilgisi 🔹 Bireysel yatırımcılar tek başına 70 milyar doların üzerinde hisse talebinde bulundu. 🔹 Devlet varlık fonları ve aile yatırım ofislerinden de yoğun talep geldi. 🔹 Tek bir aile yatırım ofisinin 1 milyar doların üzerinde hisse talebinde bulunduğu belirtildi. Dağıtım süreci 🔹 Yüksek talep nedeniyle yatırımcıların başvurdukları hisselerin tamamını alamayabileceği belirtiliyor. 🔹 Halka arzın talep toplama süreci tamamlandı ve dağıtım kararları yatırım bankaları tarafından belirleniyor. 🔹 Elon Musk'ın halka arzda hisselerin yaklaşık yüzde 30'unu bireysel yatırımcılara ayırmayı hedeflediği ifade edildi. Tartışmalar sürüyor 🔹 Musk, halka arzda geleneksel fiyat aralığı yöntemi yerine hisse başına 135 dolarlık "al ya da bırak" fiyatı belirledi. 🔹 Şirketin kârlı olmaması ve yaklaşık 1,77 trilyon dolarlık değerlemesinin büyük ölçüde yapay zekâ faaliyetlerine ilişkin beklentilere dayanması yatırımcılar arasında tartışma yaratıyor. 🔹 Musk'ın halka arz sonrasında da şirket üzerindeki kontrolünü olağanüstü yüksek seviyede koruyacağı belirtiliyor.

Daha ucuz modeller yükseliyor 🔹 Büyük şirketler ve girişimler, hızla artan yapay zekâ maliyetlerini düşürmek için daha ucuz yapay zekâ modellerini kullanan yeni sistemlere yöneliyor. 🔹 Bu sistemler, görevin zorluk derecesine göre farklı yapay zekâ modelleri arasında otomatik geçiş yaparak maliyetleri önemli ölçüde azaltıyor. 🔹 Bazı şirketler, karmaşık olmayan işlemler için Alibaba ve DeepSeek gibi Çinli şirketlerin geliştirdiği düşük maliyetli modelleri kullanırken, yalnızca zor görevlerde OpenAI ve Anthropic modellerine başvuruyor. Maliyet avantajı 🔹 Şirket yöneticileri, bu yaklaşımın bazı yapay zekâ uygulamalarında maliyetleri yüzde 95'e kadar azaltabildiğini belirtiyor. 🔹 Hata tespit yazılımı geliştiren Detail girişimi, iş yükünün yüzde 90'ını Claude ve Gemini modellerinden kendi geliştirdiği sistemlere ve Çin merkezli GLM modellerine taşıdı. 🔹 Lindy adlı yapay zekâ asistanı şirketi, DeepSeek modelinin e-posta yönetimi ve takvim organizasyonu gibi görevlerde Anthropic Sonnet kadar başarılı olduğunu ve yaklaşık 10 kat daha düşük maliyet sunduğunu açıkladı. OpenAI ve Anthropic üzerindeki baskı 🔹 Artan rekabet, OpenAI ve Anthropic'i fiyat indirimine zorlayabilecek yeni bir rekabet ortamı oluşturuyor. 🔹 OpenAI'nin, Anthropic'in olası fiyat indirimlerine karşı kendi ücretlerinde ciddi düşüşleri değerlendirdiği belirtildi. 🔹 Her iki şirket de gelişmiş yapay zekâ sistemlerini geliştirmek ve çalıştırmak için milyarlarca dolar harcamaya devam ediyor ve halka arz hazırlıkları yürütüyor. Açık kaynak modeller öne çıkıyor 🔹 Microsoft, Nvidia ve çeşitli girişimler daha düşük maliyetli açık kaynak yapay zekâ modelleri geliştirmeye başladı. 🔹 OpenRouter verilerine göre açık kaynak modellerin kullanımı 2025 sonbaharı ile 2026 ilkbaharı arasında kapalı kaynak modellere göre dört kat daha hızlı büyüdü. 🔹 OpenRouter, 500'den fazla kuruluşun özel yapay zekâ modellerinden açık kaynak alternatiflerine geçtiğini bildirdi. Şirket stratejileri değişiyor 🔹 Birçok şirket kendi verileriyle eğittiği açık kaynak modellerini geliştirerek maliyetlerini daha da düşürmeye çalışıyor. 🔹 Bazı platformlar görevin niteliğine göre en ucuz modeli seçiyor, yalnızca gerektiğinde daha pahalı ve gelişmiş modellere geçiş yapıyor. 🔹 Sektörde, yapay zekâ hizmetlerinin giderek emtia niteliği kazanabileceği ve yüksek fiyatlandırma gücünün zamanla azalabileceği yönündeki tartışmalar güçleniyor.

Prometheus girişimi 🔹 Jeff Bezos, Prometheus adlı yeni girişimiyle sohbet botları yerine mühendislik süreçlerini geliştirecek "Yapay Genel Mühendis" sistemleri oluşturmayı hedefliyor. 🔹 Yaklaşık 29 milyar dolar değerlemeye ulaşan şirket bugüne kadar 12 milyar doların üzerinde finansman sağladı ve yaklaşık 150 çalışan istihdam ediyor. 🔹 Bezos, şirketin temel amacının icat ve mühendislik süreçlerini önemli ölçüde hızlandıracak araçlar geliştirmek olduğunu söyledi. Teknolojinin hedefi 🔹 Prometheus, bilgisayarlardan otomobil ve uzay araçlarına, jet motorlarından diğer karmaşık sistemlere kadar çok sayıda ürünün tasarım ve üretim süreçlerini yapay zekâ ile hızlandırmayı amaçlıyor. 🔹 Şirket, sohbet botlarında kullanılan büyük yapay zekâ modellerini fiziksel sistemlerin tasarımına uyarlayarak mühendislik verilerinden öğrenen yeni nesil araçlar geliştiriyor. 🔹 Vik Bajaj, günümüzde yeni bir jet motorunun geliştirilmesinin yaklaşık on yıl sürdüğünü, geliştirdikleri teknolojinin bu süreyi önemli ölçüde azaltabileceğini söyledi. Yeni yatırım planları 🔹 Jeff Bezos ve Vik Bajaj'ın, Prometheus'un kontrol edeceği 100 milyar dolarlık ek bir yatırım fonu oluşturmak için yatırımcılarla görüşmeler yürüttüğü belirtildi. 🔹 Fonun, Prometheus teknolojilerinden yararlanabilecek şirketlere yatırım yapması veya bu şirketleri satın alması planlanıyor. 🔹 Bezos'un uzay şirketi Blue Origin'in de geliştirilen yapay zekâ mühendislik araçlarından faydalanabilecek şirketlerden biri olduğu ifade edildi. Uzun vadeli vizyon 🔹 Prometheus, robotik, ilaç geliştirme ve bilimsel keşif alanlarında yapay zekâyı fiziksel dünyaya uygulamaya çalışan yeni nesil girişimler arasında yer alıyor. 🔹 Vik Bajaj, jet motoru gibi karmaşık sistemlerin yalnızca matematiksel denklemlerle değil, zaman içinde değişen çok boyutlu fiziksel kuvvetlerle tasarlandığını ve yeni yapay zekâ araçlarının bu süreci hızlandırmayı amaçladığını söyledi. 🔹 Jeff Bezos, şirketin vizyonunu gerçekleştirmek için önlerinde uzun yıllar sürecek yoğun bir geliştirme süreci bulunduğunu ifade etti.

Lojistik saldırıları 🔹 Ukrayna, geliştirilmiş orta menzilli insansız hava araçlarıyla cephe gerisindeki Rus kara yolları ve demiryolu ikmal hatlarını sistematik olarak hedef alıyor. 🔹 "Lojistik abluka" olarak adlandırılan operasyon, yakıt sıkıntısına yol açıyor, asker rotasyonlarını zorlaştırıyor ve Rus ordusunun cephedeki faaliyetlerini yavaşlatıyor. 🔹 Yapay zekâ destekli, gelişmiş bataryalara ve Starlink haberleşme sistemlerine sahip yeni drone modelleri, 160 kilometreden fazla uzaklıktaki hedeflere ulaşabiliyor. Cephedeki etkiler 🔹 DeepState verilerine göre mayıs ayı, 2023'ten bu yana Rusya'nın net toprak kaybı yaşadığı ilk ay oldu. 🔹 Ukrayna Genelkurmay Başkanı Oleksandr Syrskyi, mayıs ayında Ukrayna güçlerinin kaybettiğinden yaklaşık 100 kilometrekare daha fazla alan geri aldığını açıkladı. 🔹 Analistler, çok katmanlı drone saldırılarının Rus ordusunun yeni taarruzlarında önemli ilerleme sağlamasını zorlaştırdığını değerlendiriyor. Ukrayna'nın üretim kapasitesi 🔹 Ukrayna kendi savunma sanayisi sayesinde her ay 5 binden fazla orta ve uzun menzilli drone saldırısı gerçekleştirebilecek üretim kapasitesine ulaştı. 🔹 Savunma Bakanlığı, lojistik saldırı kampanyası için yeni silah sistemlerinin geliştirilmesine ek kaynak ayırdı. 🔹 Avrupa ülkeleri 2026 yılında Ukrayna'nın drone üretimine yaklaşık 1,63 milyar dolar finansman sağlamayı planlıyor. Güney cephesi 🔹 Ukrayna, Kırım'a uzanan Rus kara ikmal hattını hedef alan saldırılarla lojistik baskıyı artırıyor. 🔹 Ukrayna ordusu, Rus ordusunun Kırım'a yakıt ve malzeme sevkiyatında kullandığı güzergâhlarda hava kontrolü sağladığını açıkladı. 🔹 Hornet tipi pilot kontrollü insansız hava araçları özellikle zırhsız kamyonlar ve trenleri hedef alırken, daha güçlü mühimmatlar tahkim edilmiş tesislere karşı kullanılıyor.

🔹 SpaceX’in halka arzı planlandığı gibi gerçekleşirse Elon Musk dünyanın ilk trilyonerine dönüşebilir ve şirket tarihin en büyük halka arzlarından birine imza atmış olacak. 🔹 Halka arz, binlerce SpaceX çalışanı ile erken dönem yatırımcılarına milyarlarca dolarlık servet artışı sağlayacak ve çok sayıda yeni milyoner ortaya çıkaracak. 🔹 Nasdaq ve bazı büyük endeks sağlayıcılarının kurallarındaki değişiklikler, endeks fonları ve emeklilik fonlarının kısa süre içinde SpaceX hisselerini portföylerine eklemesine yol açabilecek. 🔹 Böylece milyonlarca pasif yatırımcı, doğrudan tercih etmese bile emeklilik ve endeks fonları aracılığıyla SpaceX hissedarı haline gelebilir. 🔹 SpaceX’in yaklaşık 1,77 trilyon dolarlık değerlemesi, şirketin finansal performansı ve yapay zekâ faaliyetlerindeki zararlar nedeniyle bazı yatırımcılar tarafından riskli bulunuyor. 🔹 Haberde, Elon Musk’a duyulan yatırımcı güveninin şirketin finansal verilerinin ötesinde önemli bir değerleme unsuru haline geldiği değerlendirmesine yer veriliyor. 🔹 Starlink ve SpaceX’in küresel jeopolitikte giderek daha fazla rol üstlenmesi nedeniyle şirketin siyasi ve jeostratejik gelişmelerden etkilenme riskinin arttığı belirtiliyor. 🔹 Yazıda, SpaceX’in büyüklüğü nedeniyle artık çok sayıda emeklilik fonu ve endeks yatırımcısının dolaylı olarak şirketin performansına bağlı hale geleceği vurgulanıyor.

Yerleşim planı 🔹 İsrail hükümeti sonbahardaki seçimler öncesinde işgal altındaki Batı Şeria’da yaklaşık 60 boş noktada yeni yerleşim alanları oluşturmayı planlıyor. 🔹 Plan kapsamında her noktaya 15 mobil konut ile iki topluluk yapısı yerleştirilmesi ve bu alanların geçici yerleşim noktası ilan edilmesi öngörülüyor. 🔹 Hükümetin önümüzdeki günlerde bu proje için yüz milyonlarca dolarlık kaynak ayırması bekleniyor. Uygulama süreci 🔹 Hükümetin kararı önce güvenlik kabinesine göndermesi ve nihai onayın pazar günü verilmesi planlanıyor. 🔹 Güvenlik kabinesi kararlarının gizli kalabilmesi nedeniyle sürecin uluslararası dikkat çekmeden yürütülmesi hedefleniyor. 🔹 Planın amacı, Batı Şeria’da geri çevrilmesi zor fiziki değişiklikler oluşturarak yeni yerleşim alanlarını kalıcı hale getirmek olarak değerlendiriliyor. Yerleşim politikası 🔹 Başbakan Binyamin Netanyahu hükümeti Batı Şeria’da Filistin devletinin kurulmasını engelleme hedefi doğrultusunda yerleşim faaliyetlerini genişletmeyi sürdürüyor. 🔹 Hükümet göreve geldiği 2022 sonundan bu yana onlarca yeni yerleşim alanını onayladı ve daha önce izinsiz kurulan birçok yerleşimi geriye dönük olarak yasallaştırdı. 🔹 Maliye Bakanı Bezalel Smotrich, hükümet döneminde 100’den fazla yeni yerleşim, on binlerce konut ve 160 yeni tarımsal yerleşim noktasının onaylandığını söyledi. Bölgedeki durum 🔹 Batı Şeria’da yaklaşık 500 binden fazla İsrailli yerleşimci ile yaklaşık 3 milyon Filistinli yaşıyor. 🔹 Son yıllarda Batı Şeria’da yerleşimci şiddetinde artış yaşanırken bazı Filistin köyleri tamamen boşaldı. 🔹 Hükümet mayıs ayında yeni yerleşim bölgelerini birbirine bağlayacak yollar için yaklaşık 340 milyon dolarlık bütçe de onayladı. Uluslararası boyut 🔹 Dünyanın büyük bölümü Batı Şeria’daki İsrail yerleşimlerini uluslararası hukuka aykırı kabul ediyor. 🔹 İsrail ise Batı Şeria’nın statüsünün müzakerelerle belirlenmesi gereken ihtilaflı bir bölge olduğunu savunuyor. 🔹 İsrail ile Filistin tarafı arasında Batı Şeria’nın geleceğine ilişkin resmi müzakereler yaklaşık on yıldır yapılmıyor.

Son olaylar 🔹 Son 10 gün içinde İngiltere ve Kuzey İrlanda'da meydana gelen iki bıçaklı saldırının ardından şiddet olayları ve protestolar yaşandı. 🔹 Belfast'ta Sudanlı bir mülteci tarafından gerçekleştirildiği belirtilen saldırının ardından göstericiler araçları ve binaları ateşe verdi, polise çeşitli cisimler attı. 🔹 Southampton'da ise geçen yıl öldürülen 18 yaşındaki bir öğrencinin görüntülerinin yayımlanmasının ardından protestolar sokak olaylarına dönüştü. Sosyal medya ve aşırı sağ 🔹 Uzmanlara göre şiddet olaylarının ardından aşırı sağ çevreler saldırıları göçmen karşıtı söylemleri güçlendirmek için sosyal medyada hızla yaygınlaştırıyor. 🔹 Araştırmacılar bu sürecin artık öngörülebilir bir kalıp haline geldiğini ve uluslararası aşırı sağ ağları tarafından beslendiğini belirtiyor. 🔹 Sosyal medya algoritmalarının çatışma ve kutuplaşmayı öne çıkarması, çevrim içi öfkenin kısa sürede sokaklara taşınmasına katkı sağlıyor. Siyasi tepkiler 🔹 Reform UK lideri Nigel Farage, son bıçaklı saldırıları göç karşıtı politikalarını savunmak için kullandı. 🔹 Farage, Belfast saldırganının ülkede bulunmaması gerektiğini söylerken olayın ayrıntıları konusunda internette dolaşan bazı iddiaları da dile getirdi. 🔹 Başbakan Keir Starmer saldırıyı kınarken sokak şiddeti ve kamu düzenini bozan eylemler için hiçbir gerekçe bulunmadığını söyledi. 🔹 Muhafazakâr Parti lideri Kemi Badenoch halkın öfkelenme hakkı bulunduğunu ancak evlerin yakılmasının kabul edilemeyeceğini ifade etti. Avrupa genelindeki eğilim 🔹 Araştırmacılar benzer göç karşıtı söylemlerin Almanya'da AfD ve Fransa'da Ulusal Birlik gibi aşırı sağ partiler tarafından da kullanıldığını belirtiyor. 🔹 Uzmanlara göre çevrim içi nefret söylemi ile gerçek hayattaki şiddet olayları arasındaki sınır giderek daha fazla belirsizleşiyor. Düzenleme girişimleri 🔹 İngiltere iletişim düzenleyicisi Ofcom, çevrim içi platformlara kriz dönemlerinde şiddeti teşvik edebilecek yasa dışı içeriklerin yayılmasını önleme yükümlülüğünü hatırlattı. 🔹 Yetkililer bazı platformlarla yasa dışı içerik riskleri konusunda temasa geçildiğini açıkladı. 🔹 Uzmanlar buna rağmen yanlış bilgi ve kışkırtıcı içeriklerin sosyal medya üzerinden hızla yayılmaya devam ettiğini belirtiyor.

SpaceX yatırımı 🔹 137 Ventures'ın kurucusu Justin Fishner-Wolfson, SpaceX hisselerinin halka arzıyla birlikte kariyerinin en büyük finansal başarısına ulaşmaya hazırlanıyor. 🔹 Şirket, 2011 yılındaki ilk yatırımından bu yana elindeki hiçbir SpaceX hissesini satmadı. 🔹 137 Ventures bugün SpaceX'in yüzde 1'den fazla hissesine sahip bulunuyor. 🔹 Halka arz değerlemesi olan 1,77 trilyon dolar üzerinden şirketin SpaceX payının yaklaşık 20 milyar dolar değerinde olduğu hesaplanıyor. Yatırım stratejisi 🔹 Fishner-Wolfson, SpaceX hisselerini şirket yaklaşık 1 milyar dolar değerindeyken satın almaya başladı. 🔹 Fon, yıllar boyunca çalışanlardan ve mevcut yatırımcılardan özel piyasa işlemleriyle SpaceX hisseleri toplamayı sürdürdü. 🔹 Uber gibi başka girişimlere yatırım yapılmasına rağmen SpaceX, 137 Ventures'ın en önemli yatırımı olmaya devam etti. SpaceX ile ilişkisi 🔹 Fishner-Wolfson, 2008 yılında Peter Thiel'in Founders Fund şirketinde çalışırken SpaceX'i yakından takip etmeye başladı. 🔹 Aynı yıl SpaceX'in başarısız roket fırlatmasını şirket merkezinden izledi ve yatırımcı ekibinin şirketten vazgeçmediğini söyledi. 🔹 Founders Fund'ın o dönemde yaptığı 20 milyon dolarlık yatırım bugün milyarlarca dolar değerine ulaştı. Halka arz sonrası plan 🔹 Halka arz öncesi yatırımcılar, şirket kuralları gereği ilk finansal sonuçların açıklanmasının beklendiği ağustos ayına kadar hisse satışı yapamayacak. 🔹 İlk altı ay boyunca da halka arz öncesi yatırımcıların tüm hisselerini satmalarına izin verilmeyecek. 🔹 Fishner-Wolfson, ilk fırsatta fon yatırımcılarına SpaceX hisselerinin büyük bölümünü dağıtarak satış kararını bireysel yatırımcılara bırakmayı planlıyor. Elon Musk ve gelecek beklentisi 🔹 Fishner-Wolfson, Elon Musk'ın kişisel hayatındaki gelişmelerin SpaceX'in faaliyetleri açısından önemli olmadığını söyledi. 🔹 SpaceX'in halka arz sonrasında kısa vadede sert yükseliş veya sert düşüş yaşayabileceğini belirterek bunun öngörülemez olduğunu ifade etti. 🔹 Buna rağmen şirketin uzun vadede halka arz değerinin yaklaşık 10 katına ulaşabileceğine inandığını söyledi.

Finansal görünüm 🔹 SpaceX, halka arzını 1,77 trilyon dolar şirket değeri üzerinden fiyatlandırdı ve hisselerinin cuma günü işlem görmeye başlaması planlanıyor. 🔹 Şirket yılın ilk üç ayında 4,3 milyar dolar zarar açıklarken aynı dönemde 4,7 milyar dolar gelir elde etti. 🔹 Yapay zekâ yatırımları ve yeni projeler nedeniyle harcamalar hızla artarken şirketin kârlılığına ilişkin soru işaretleri sürüyor. Değerleme tartışmaları 🔹 SpaceX, toplam ulaşılabilir pazar büyüklüğünün 28,5 trilyon dolar ile insanlık tarihindeki en büyük fırsat olduğunu savunuyor. 🔹 Bu hedefler, uzayda yapay zekâ veri merkezleri kurulması ve Ay’da üretim tesisleri geliştirilmesi gibi uzun vadeli projelere dayanıyor. 🔹 Morningstar, şirketin halka arz fiyatını yüksek bulurken SpaceX’in yaklaşık 780 milyar dolar değerinde olduğunu hesapladı. 🔹 Morningstar analizine göre en iyimser senaryoda şirketin değeri yaklaşık 1,97 trilyon dolara ulaşabilir. Yatırımcı endişeleri 🔹 Bazı yatırımcılar Elon Musk’ın geçmişte açıkladığı iddialı büyüme hedeflerinin gerçekleşmemesini yeni projeler açısından risk unsuru olarak görüyor. 🔹 Hedge fon yöneticisi Michael Burry, halka arz sonrasında oluşabilecek yükselişin temel göstergelerden çok piyasa coşkusu kaynaklı olabileceğini savundu. 🔹 SpaceX hissedarı Ross Gerber, şirket değerinin son 13 ayda yaklaşık 400 milyar dolardan 1,77 trilyon dolara yükselmesini dikkat çekici bulduğunu söyledi. Yapay zekâ stratejisi 🔹 SpaceX son dönemde uzay ve roket faaliyetlerinin yanı sıra yapay zekâ ve veri merkezi projelerine ağırlık vermeye başladı. 🔹 Şirket, Anthropic ve Google ile yapay zekâ hesaplama kapasitesi sağlamaya yönelik anlaşmalar yaptı. 🔹 Bazı analistler SpaceX’in yapay zekâ alanındaki stratejisinin kısa sürede değiştiğini ve bunun uzun vadeli iş modeline ilişkin belirsizlik yarattığını düşünüyor. Musk faktörü 🔹 Bazı yatırımcılar SpaceX’in yüksek değerlemesinin temelinde Elon Musk’ın geçmiş başarıları ve gelecekte büyük teknolojik dönüşümler gerçekleştireceğine duyulan güvenin bulunduğunu belirtiyor. 🔹 Ross Gerber, yatırımcıların önemli bölümünün şirketten çok Elon Musk’ın vizyonuna yatırım yaptığını söyledi.

Planlanan askeri azaltımlar 🔹 ABD, Avrupa’daki NATO operasyonları için tahsis ettiği savaş uçakları ve deniz unsurlarının önemli bölümünü azaltmayı planlıyor. 🔹 F-16 ve F-15E savaş uçaklarının sayısının yaklaşık 150’den 100’e düşürülmesi planlanıyor. 🔹 Deniz keşif uçaklarının 26’dan 15’e indirilmesi ve Avrupa için tahsis edilen sekiz havada yakıt ikmal uçağının tamamının çekilmesi öngörülüyor. 🔹 Füze fırlatma kapasitesine sahip bir denizaltı, bir uçak gemisi ve ona bağlı savaş gemileri ile çok sayıda savaş uçağının başka bölgelere kaydırılması planlanıyor. 🔹 Avrupa savunması için ayrılan iki bombardıman uçağı grubundan birinin de başka bir göreve tahsis edilmesi öngörülüyor. NATO’ya etkileri 🔹 Planlanan değişikliklerin NATO’nun uzun menzilli taarruz ve gözetleme kapasitesini sınırlandırabileceği değerlendiriliyor. 🔹 ABD varlıklarının çekilmesi, Rus denizaltı faaliyetlerinin izlenmesi ve uzun menzilli Tomahawk füzelerinin kullanılabilmesi gibi kabiliyetleri etkileyebilir. 🔹 Uzmanlar, bu adımların birlikte değerlendirildiğinde Avrupa’nın caydırıcılık hazırlıkları açısından önemli bir duruş değişikliği anlamına geldiğini ifade ediyor. ABD’nin stratejik öncelikleri 🔹 Trump yönetimi, askeri kaynakların daha büyük bölümünü Hint-Pasifik bölgesine yönlendirmeyi hedefliyor. 🔹 ABD daha önce Almanya’daki yaklaşık 5 bin askerini çekmeyi planladığını ve bazı uzun menzilli birlik konuşlandırmalarını iptal edeceğini açıklamıştı. 🔹 Pentagon, azaltımların ayrıntıları hakkında yorum yapmazken Avrupa’daki askeri taahhütlerin azaltılacağı yönündeki genel yaklaşımı doğruladı. Avrupa’daki değerlendirmeler 🔹 Avrupa ülkeleri son dönemde ABD’ye bağımlılığı azaltmak amacıyla savunma harcamalarını ve yeniden silahlanma programlarını hızlandırmaya çalışıyor. 🔹 Bazı Avrupalı siyasetçiler, asıl sorunun ABD’nin elindeki askeri varlıkların sayısından ziyade olası bir kriz anında bunları kullanma iradesi olduğunu savunuyor. 🔹 NATO’nun Avrupa’daki en üst düzey komutanı General Alexus G. Grynkewich, NATO Kuvvet Modeli’nde ABD kuvvetlerine aşırı bağımlılığın değişmesi gerektiğini ve bu dönüşümün gerçekleşeceğini söyledi.

Yer altı füze ağının dayanıklılığı 🔹 ABD ve İsrail kuvvetleri, yaklaşık 40 gün boyunca İran’ın Yezd kentindeki granit dağların içine inşa edilen yer altı füze komplekslerini yoğun şekilde bombaladı. 🔹 Bölge sakinleri, bombardıman sürmesine rağmen İran’ın ateşkese kadar aynı bölgelerden füze fırlatmaya devam ettiğini söyledi. 🔹 İranlı yetkililer ve bazı uzmanlar, bombardımanın füze kapasitesini yavaşlattığını ancak tamamen ortadan kaldıramadığını değerlendiriyor. Füze şehirleri ve askeri kapasite 🔹 Rejim kaynakları, Yezd’deki füze kompleksinin granit dağların yaklaşık 500 metre içine uzandığını ve savaş boyunca faaliyette kaldığını öne sürdü. 🔹 Aynı kaynaklar, tünel girişlerinin vurulduğunu ancak kısa sürede yeniden açıldığını ve füze operasyonlarının sürdüğünü iddia etti. 🔹 ABD istihbarat değerlendirmelerinde İran’ın mobil füze rampalarının ve savaş öncesi füze stokunun yaklaşık %70’ini koruduğu, birçok yer altı tesisini yeniden kullanıma açtığı öne sürüldü. Uzman değerlendirmeleri 🔹 Uzmanlar, savaşın en yoğun döneminde İran’ın günlük füze atışlarının belirgin şekilde azaldığını ancak uzun vadede yer altı tesislerinin füze gücünün önemli bölümünü koruduğunu belirtti. 🔹 Analistler, İran’ın birçok füze üssünü dağlık alanların derinliklerine inşa etmesinin hava saldırılarına karşı önemli koruma sağladığını ifade etti. 🔹 Bazı uzmanlar, saldırılar sonrasında aynı üslerden kısa süre içinde yeniden füze fırlatılmasının hızlı kazı çalışmaları, onarımlar veya aldatma yöntemlerinden kaynaklanabileceğini söyledi. İran’ın askeri stratejisi 🔹 İran, son yirmi yılda füze programını ülke geneline yayarak merkezi yapıyı azaltan bir strateji izledi ve bu yaklaşımın sistemin dayanıklılığını artırdığı değerlendiriliyor. 🔹 İran Devrim Muhafızları’nın savaş sırasında yoğun baskıya rağmen son ana kadar füze fırlatmayı sürdürmesinin kurumun ülke içindeki konumunu güçlendirdiği ifade edildi. 🔹 Uzmanlara göre İran’ın onlarca yer altı füze kompleksi bulunuyor ve bunların önemli bölümü dağlık bölgelerin derinliklerinde yer aldığı için konvansiyonel hava saldırılarıyla tamamen imha edilmeleri oldukça zor görülüyor.

NATO ve Rusya değerlendirmesi 🔹 NATO Avrupa Müttefik Kuvvetleri Yüksek Komutanı ABD’li General Alexus G. Grynkewich, Rusya’nın NATO ile bir çatışma arayışında olmadığını söyledi. 🔹 Grynkewich, Rusya’nın NATO’nun savunma amaçlı bir ittifak olduğunu bildiğini ve ittifakın sahip olduğu asimetrik üstünlüklerin farkında olduğunu ifade etti. 🔹 Baltık ülkelerine yönelik olası bir Rus saldırısı ihtimaline ilişkin değerlendirmesinde, Rusya’nın askeri olarak başarılı olamayacağını bildiği için böyle bir riski almayacağını söyledi. 🔹 Grynkewich, gerektiği takdirde NATO’nun aynı gün savaşmaya hazır olduğunu da vurguladı. ABD’nin NATO kuvvet planındaki değişiklikleri 🔹 ABD, NATO Kuvvet Modeli kapsamında ittifaka tahsis ettiği bazı askeri kabiliyetleri azaltmayı planlıyor. 🔹 Azaltılması planlanan unsurlar arasında bir uçak gemisi taarruz grubu, seyir füzesi taşıyabilen denizaltılar, Poseidon deniz devriye uçakları, havada yakıt ikmal uçakları ile F-16 ve F-15E savaş uçakları bulunuyor. 🔹 Planlanan değişiklikler, ABD’nin askeri kaynaklarını Asya ve Batı Yarımküre’ye kaydırma stratejisinin parçası olarak değerlendiriliyor. 🔹 ABD ayrıca Almanya’daki 5 bin askerini çekmeyi ve bu yıl konuşlandırılması planlanan uzun menzilli ateş destek taburunu iptal etmeyi planlıyor. NATO hazırlıkları 🔹 Grynkewich, NATO komutanı olarak hangi askeri imkânların elde kalacağı veya çekileceği ihtimallerine göre alternatif harekât planları hazırladıklarını söyledi. 🔹 Kısa vadede hızlı şekilde tedarik edilebilecek, konuşlandırılabilecek ve uzun süre sürdürülebilecek kabiliyetlere, özellikle uzun menzilli ateş gücüne odaklanılması gerektiğini ifade etti. Ukrayna değerlendirmesi 🔹 Grynkewich, Ukrayna kuvvetlerinin cephede direnmeye devam ettiğini ve genel olarak iyi performans gösterdiğini söyledi. 🔹 Rus ordusunun ilerleyişinin çok sınırlı olduğunu, bunun da Rusya açısından çok yüksek can kayıplarıyla gerçekleştiğini belirtti. 🔹 Cephe hatlarının genel olarak istikrarlı seyrettiğini ifade etti.

ESG ve düzenleme tartışması 🔹 Avrupa’daki varlık yönetim şirketleri, SpaceX’in Avrupa Birliği’nin Sürdürülebilir Finans Açıklama Düzenlemesi (SFDR) kapsamındaki kurumsal yönetim kriterlerini karşılayıp karşılamadığı konusunda farklı görüşlere sahip. 🔹 Tartışma, toplam büyüklüğü 6,5 trilyon euronun üzerindeki sürdürülebilir yatırım fonlarının SpaceX halka arzına katılımını etkileyebilir. 🔹 75 milyar dolarlık halka arzla yaklaşık 1,78 trilyon dolar değerlemeye ulaşan SpaceX, dünyanın en büyük halka arzlarından biri olarak yatırımcıların yoğun ilgisini çekiyor. Kurumsal yönetim eleştirileri 🔹 Bazı yatırım yöneticileri, SpaceX’in hissedar haklarının sınırlı olması, yönetim kurulunun bağımsızlığına ilişkin soru işaretleri ve içeride yoğunlaşan kontrol yapısı nedeniyle "iyi kurumsal yönetim" kriterlerini karşılamadığını savunuyor. 🔹 Eleştiriler arasında çift sınıflı hisse yapısı, içeriden kişilerin yüksek oy gücü, çıkar çatışması riski ve yönetim kurulundaki bağımsız denetimin yetersizliği öne çıkıyor. 🔹 SpaceX’te Elon Musk’ın özel hisse yapısı sayesinde halka arz sonrasında da oy haklarının yaklaşık %82’sini elinde bulacağı belirtiliyor. Fonların yaklaşımı 🔹 Avrupa’daki "Açık Yeşil" (Madde 8) ve "Koyu Yeşil" (Madde 9) fonlarının yatırım yaptıkları şirketlerde iyi kurumsal yönetim uygulamalarını değerlendirmeleri gerekiyor. 🔹 Bazı yöneticiler mevcut ESG metodolojilerinin SpaceX’i otomatik olarak dışlayacağını savunurken, bazıları ise SFDR kurallarının yorumlanabilir olması nedeniyle yatırım yapılabileceğini düşünüyor. 🔹 Avrupa Komisyonu, sürdürülebilir yatırım metodolojisinin ve kurumsal yönetim değerlendirmesinin nasıl yapılacağı konusunda belirli bir yöntemi zorunlu tutmuyor ve bu değerlendirmeyi fon yöneticilerine bırakıyor. Tesla örneği ve ESG yorgunluğu 🔹 Bazı yatırımcılar, Avrupa’daki çok sayıda ESG fonunun Tesla hisselerini portföyünde bulundurmasını SpaceX için emsal olarak görüyor. 🔹 Buna karşılık bazı yöneticiler Tesla’nın tek sınıflı hisse yapısına sahip olduğunu, SpaceX’in ise Elon Musk’a çok daha yüksek kontrol sağlayan çift sınıflı yapısı nedeniyle kurumsal yönetim açısından çok daha tartışmalı olduğunu savunuyor. 🔹 Bazı sektör temsilcileri, Avrupa’da teknoloji rallisine katılma isteğinin artmasıyla birlikte ESG kriterlerine yönelik hassasiyetin son dönemde zayıfladığını ifade ediyor.

Yükseliş dönemi 🔹 İngiliz girişimci Bob Bull, karavan ve mobil ev projeleriyle milyarlarca sterlinlik bir servet oluşturdu ve 2023 yılında İngiltere’nin en zenginleri listesine girdi. 🔹 Bull, özel kredi fonlarından, yatırım şirketlerinden ve ABD merkezli mobil ev işletmelerinden yüz milyonlarca sterlin borç alarak RoyaleLife adlı şirketini hızla büyüttü. 🔹 Şirket, geleneksel karavanları "modüler bungalov" olarak pazarlayarak kırsal alanlarda lüks emeklilik siteleri geliştirmeyi hedefledi. Çöküş süreci 🔹 Faizlerin yükselmesi ve Covid-19 sonrası satışların yavaşlaması RoyaleLife’ın nakit akışını bozdu ve şirket borçlarını çevirmekte zorlandı. 🔹 2023 yılında mahkeme şirketin temel iştiraklerinden birinin ağır şekilde iflas etmiş durumda olduğuna hükmetti ve kısa süre sonra RoyaleLife çöktü. 🔹 Bob Bull aynı yıl ikinci kez kişisel iflasını açıkladı ve yaklaşık 725 milyon sterlin tutarında kişisel borçla karşı karşıya kaldı. 🔹 RoyaleLife grubunun toplam borç yükünün en az 1,5 milyar sterline ulaştığı belirtildi. Tartışmalı finansman modeli 🔹 Şirketin bazı arazileri yüksek değerlemelerle teminat göstererek yeni krediler aldığı ve birçok taşınmazın gerçek piyasa değerinin çok üzerinde fiyatlandığı ortaya çıktı. 🔹 Bloomberg, bazı kredi başvurularında sahte planlama belgeleri ve şüpheli değerleme raporlarının kullanıldığı iddialarına yer verdi. 🔹 RoyaleLife’ın bazı mobil evleri birden fazla müşteriye sattığı ve bazı kredi işlemlerinde gerçekte bulunmayan mobil evlere ait faturaların kullanıldığı tespit edildi. Sonuçlar 🔹 Şirketin çöküşünün ardından çok sayıda karavan parkı yeni sahiplerine geçti, bazı sakinler ise altyapı sorunları, sel hasarları ve maddi kayıplarla karşı karşıya kaldı. 🔹 Şirketin finansörleri verdikleri kredilerin önemli bölümünü kaybetme riskiyle karşı karşıya kalırken, milyarlarca sterlinlik borcun nasıl oluştuğu ve kaybolan paranın nereye gittiği soruları büyük ölçüde yanıtsız kaldı.

Dolandırıcılık ekonomisi 🔹 Küresel dolandırıcılık ekonomisinin mağdurlara verdiği zararın yaklaşık 442 milyar dolar seviyesinde olduğu tahmin ediliyor. 🔹 Yapay zekâ, derin sahte içerikler ve anlık çeviri teknolojilerinin yaygınlaşmasıyla çevrim içi dolandırıcılık yöntemlerinin daha da hızlanması bekleniyor. 🔹 Yatırım, e-ticaret, kredi, şirket e-postası, şantaj, kargo, kaçırma, kimlik taklidi ve romantik ilişki dolandırıcılıkları en yaygın yöntemler arasında yer alıyor. 🔹 Pandemi sonrasında çevrim içi romantik ilişki dolandırıcılıklarında büyük artış yaşandı. Nijerya’daki "Yahoo Boys" 🔹 Nijerya’daki "Yahoo Boys" olarak bilinen internet dolandırıcıları, çevrim içi romantik ilişki dolandırıcılıklarını organize bir gelir modeline dönüştürdü. 🔹 Bloomberg, yüksek enflasyon ve genç işsizliğinin birçok genci bu faaliyetlere yönelttiğini aktardı. 🔹 Röportaj yapılan dolandırıcılardan biri, aylık düşük ücretli bir iş yerine dolandırıcılığı tercih ettiğini söyledi. 🔹 Başarılı dolandırıcılar lüks kıyafetler, pahalı otomobiller ve yüksek harcamalarıyla yaşadıkları bölgelerde dikkat çeken kişiler haline geldi. Toplumsal etkiler 🔹 Carlos Barragan’ın araştırmasına göre Lagos’taki birçok genç erkek internet dolandırıcılığıyla bağlantılı faaliyetlerde bulunuyor. 🔹 Nijerya Ekonomik ve Mali Suçlar Komisyonu yöneticisi de 2023 yılında benzer bir değerlendirme yaptı. 🔹 Dolandırıcılık faaliyetleri bazı bölgelerde otelleri, mağazaları, eğlence sektörünü ve yasa dışı uyuşturucu ticaretini besleyen bir ekonomik yapı oluşturdu. 🔹 Gençler arasında hızlı zengin olma kültürünün yaygınlaşması geleneksel eğitim ve meslek edinme süreçlerine olan ilgiyi azalttı. Tarihsel gelişim 🔹 Nijerya’daki internet dolandırıcılığı sektörü 1980'lerde petrol gelirlerindeki düşüş ve ekonomik kriz sonrasında büyümeye başladı. 🔹 İlk dönemlerde elektronik posta yoluyla yürütülen "Nijeryalı prens" dolandırıcılıkları, akıllı telefonların yaygınlaşmasıyla romantik ilişki dolandırıcılıklarına evrildi. 🔹 Bloomberg, Batı ülkelerindeki yalnızlık ve sosyal izolasyonun dolandırıcılar tarafından sıkça istismar edildiğini aktardı. 🔹 Haberde, yasa dışı yollarla elde edilen milyarlarca doların bazı toplumlarda sosyal güveni zayıflattığı, gelir eşitsizliğini artırdığı ve hızlı para kazanma kültürünü güçlendirdiği ifade edildi.

ETF ürünleri 🔹 Wall Street, SpaceX hisselerinin halka arzının hemen ardından şirkete bağlı kaldıraçlı ETF ürünlerini piyasaya sürmeye hazırlanıyor. 🔹 ProShares, Leverage Shares, Defiance ETFs, GraniteShares, REX Shares, Direxion ve Tradr ETFs dahil çok sayıda ihraççının yaklaşık 12 ETF'yi pazartesi günü işleme açması planlanıyor. 🔹 Bu fonlar, SpaceX hissesinin günlük performansının iki katı yönünde veya ters yönünde getiri sağlamayı hedefleyen kaldıraçlı ürünler olarak tasarlandı. 🔹 Bu ürünler yatırımcılara SpaceX hissesi üzerindeki pozisyonlarını kaldıraçlı şekilde artırma imkânı sunacak. Rekabet 🔹 ETF ihraççıları, benzer ürünler geliştirdikleri için dağıtım ağı, pazarlama gücü ve piyasaya ilk çıkma avantajı konusunda rekabet ediyor. 🔹 Bloomberg Intelligence ETF analisti James Seyffart, kaldıraçlı ETF'lerde piyasaya ilk çıkan ihraççının önemli avantaj elde ettiğini ve şirketlerin bu nedenle tüm imkânlarını kullanacağını söyledi. 🔹 Bu yıl içinde SpaceX'e bağlı 20'den fazla ETF başvurusu yapıldı. 🔹 Başvurular arasında kaldıraçlı, ters yönlü ve opsiyon tabanlı yatırım stratejileri bulunuyor. Halka arz sonrası süreç 🔹 Cboe Global Markets ve New York Stock Exchange'in ihraççılardan ETF lansmanlarını cuma yerine pazartesi gününe ertelemelerini istediği belirtildi. 🔹 Bloomberg'e konuşan kaynaklara göre düzenleyici süreçlerde son dakika değişikliği olmazsa ETF'lerin pazartesi günü işlem görmesi bekleniyor. Yeni halka arz trendi 🔹 Bloomberg, yaşanan sürecin 2024 yılında spot Bitcoin ETF'lerinin aynı gün piyasaya sürülmesine benzer bir rekabet ortamı oluşturduğunu aktardı. 🔹 Strategas Securities ETF stratejisti Todd Sohn, SpaceX halka arzı ile kaldıraçlı ETF birleşiminin piyasalardaki ilgiyi olağanüstü seviyeye taşıdığını söyledi. 🔹 Wall Street'in trilyon dolarlık teknoloji şirketlerini yatırım ürünlerine dönüştürme eğiliminin hızlandığı belirtiliyor. 🔹 Henüz halka açılmayan OpenAI ve Anthropic için de ETF başvurularının şimdiden yapılmış olması, gelecekte büyük teknoloji halka arzlarında benzer yarışların yaşanabileceğine işaret ediyor.

Savunma teknolojisi 🔹 Ukrayna, orta menzilli yapay zekâ destekli saldırı dronlarını geliştirerek Rus işgali altındaki bölgelerdeki ikmal hatlarına yönelik saldırıları yoğunlaştırdı. 🔹 Yeni dron modelleri elektronik karıştırmaya karşı daha dayanıklı hale gelirken, otonom hedefleme sistemi sayesinde cephe hattının 150 kilometre gerisindeki yakıt depolarını, mühimmat tesislerini ve komuta merkezlerini vurabiliyor. 🔹 Bloomberg’in Ukrayna Savunma Bakanlığı verilerine dayanan analizine göre Rus yakıt tankerlerine yönelik saldırılar mayısta bir önceki aya göre yüzde 40 arttı. 🔹 Aynı dönemde imha edilen Rus hava savunma sistemlerinin sayısı iki katın üzerine çıktı. 🔹 Ukrayna Savunma Bakanı Mykhailo Fedorov, Rus ordusuna karşı "lojistik karantinası" başlattıklarını söyledi. Kırım ve cephe hattı 🔹 Kırım’daki Rus güçleri artan saldırılar nedeniyle yakıt sıkıntısıyla karşı karşıya kaldı. 🔹 Ukrayna askeri istihbaratı, Rusya ile Kırım arasındaki ana kara ikmal yolunun dron saldırıları nedeniyle fiilen kullanılamaz hale geldiğini açıkladı. 🔹 İşgal yönetimi mayıs ayında bu güzergâhta kamyon trafiğine geçici sınırlamalar getirdi. 🔹 Ukrayna dronları perşembe günü Herson bölgesi ile Kırım arasındaki bağlantıyı sağlayan dört köprüyü daha hedef aldı. Teknolojik üstünlük 🔹 Ukrayna ordusu, bu yıl için geçen yıla kıyasla beş kat daha fazla orta menzilli saldırı dronu siparişi verdi. 🔹 Ukrayna Savunma Bakanlığı'nın 2025 yılında tüm birliklerde ortak savaş yönetim yazılımını zorunlu hale getirmesi operasyon planlamasını geliştirdi. 🔹 Ukrayna dronları SpaceX’in Starlink ağına bağlanabilirken, Rus dronları mobil internet erişiminde sorun yaşamaya devam ediyor. 🔹 Ukrayna, Rus hava savunma sistemlerini sistematik biçimde hedef alarak ikmal araçlarına yönelik saldırılar için yeni boşluklar oluşturdu. Rusya'nın karşı hamleleri 🔹 Rusya'nın Kırım'a giden yolu korumak amacıyla daha fazla topçu ve mobil hava savunma sistemi konuşlandırdığı bildirildi. 🔹 Rus orta menzilli dronlarının menzilinin yaklaşık 70 kilometreye çıkarıldığı öne sürüldü. 🔹 Ukraynalı yetkililer, Rusya'nın seçkin Rubikon dron birliklerinin bazı bölgelerde geri çekilmeye başladığını ve Ukrayna birliklerinin daha rahat hareket ettiğini ifade etti. 🔹 Ukraynalı araştırmacı Mykola Bielieskov, Rusya'nın lojistik ağını dağıtarak, koruyucu ağlar kurarak ve hava savunma unsurlarını yeniden konuşlandırarak zaman içinde yeni koşullara uyum sağlayabileceğini söyledi.

🔹 Gölge piyasalardaki işlemler, SpaceX hisselerinin borsadaki ilk işlem gününde yüzde 35'in üzerinde yükseliş gösterebileceğine işaret ediyor. 🔹 IG International tarafından sunulan türev işlemler, şirketin piyasa değerinin yaklaşık 2,4 trilyon dolara ulaşabileceğini gösterdi. 🔹 Bu değerleme, halka arzda belirlenen hisse başına 135 dolar fiyatı ve 1,77 trilyon dolarlık başlangıç değerlemesine göre yüzde 35'in üzerinde artış anlamına geliyor. 🔹 Hyperliquid platformundaki SpaceX bağlantılı vadeli sürekli kontratlar yaklaşık 180 dolar seviyesinde işlem görerek şirket değerinin 2,3 trilyon doların üzerine çıkabileceğine işaret etti. 🔹 Son 24 saatte bu kontratlarda 143 milyon doların üzerinde işlem hacmi oluşurken açık pozisyon büyüklüğü 208 milyon doları aştı. 🔹 Polymarket kullanıcıları, SpaceX'in ilk işlem gününü 2 trilyon doların üzerinde piyasa değeriyle kapatma olasılığını yüzde 70 olarak fiyatladı. 🔹 Bloomberg, gölge piyasaların düşük işlem hacmi ve sınırlı şeffaflık nedeniyle fiyat hareketlerinin küçük yatırımcı grupları, kaldıraçlı işlemler veya kısa vadeli spekülasyonlardan etkilenebileceğini belirtti. 🔹 Güçlü bir SpaceX halka arzının OpenAI ve Anthropic gibi büyük yapay zekâ şirketlerinin planlanan halka arzları için de olumlu bir gösterge oluşturabileceği değerlendiriliyor. 🔹 IG International analisti Fabien Yip, halka arza ve halka arz öncesi işlemlere yoğun ilgi olduğunu, mevcut fiyatlama eğiliminin sürmesi halinde gelecek büyük halka arzlar için emsal oluşturabileceğini söyledi. 🔹 Güçlü bir SpaceX halka arzının kısa vadede yatırımcıların Magnificent Seven hisseleri ve Tesla'dan çıkış yaparak yeni halka arza yönelmesine yol açabileceği değerlendiriliyor.

Araştırmanın bulguları 🔹 Science dergisinde yayımlanan araştırmaya göre kontrollü olarak çıkarılan orman yangınları ve düşük şiddetli doğal yangınların yanmasına izin verilmesi gelecekteki aşırı büyük yangın riskini önemli ölçüde azaltıyor. 🔹 Araştırma, kontrollü yakmaların koruyucu etkisinin 10 yıldan daha uzun süre devam edebileceğini ortaya koydu. 🔹 Stanford Üniversitesi'nden Marshall Burke, bugün yapılan kontrollü bir yakmanın ertesi gün aynı bölgede aşırı büyük yangın çıkma olasılığını yaklaşık yüzde 90 azalttığını söyledi. Yangın yönetimi 🔹 Araştırmacılar, yangınların tamamen söndürülmesine dayalı yaklaşımın gelecekte daha büyük yangınlara zemin hazırlayabilecek bir "yangın paradoksu" oluşturduğunu ifade etti. 🔹 İklim değişikliği nedeniyle kuruyan bitki örtüsü ve yakıt birikiminin bu riski daha da artırdığı değerlendiriliyor. 🔹 Kaliforniya'da yılda 1 milyon dönüm alanda düşük şiddetli yangın yönetimi uygulanması halinde büyük yangınlardan etkilenen alanın yaklaşık yüzde 25 azalabileceği hesaplandı. Ormanlar ve hava kalitesi 🔹 İğne yapraklı ormanlarda kontrollü yakmaların şiddetli yangın riskini yaklaşık yüzde 53 azalttığı belirlendi. 🔹 Kontrollü yangınların koruyucu etkisinin yaklaşık 5 kilometre uzaklığa kadar yayılabildiği tespit edildi. 🔹 Araştırmaya göre kontrollü yakmalar kısa vadede duman oluştursa da uzun vadede duman maruziyetini yaklaşık yüzde 10 azaltabiliyor. Uygulama ve tartışmalar 🔹 Kontrollü yangın uygulamalarının yaklaşık yüzde 99'u planlandığı şekilde kontrol altında tutuluyor ancak geçmişte kontrolden çıkan örnekler de yaşandı. 🔹 Kaliforniya yönetimi kontrollü yangın uygulamalarını genişletmeyi hedeflese de belirlenen yıllık hedeflere ulaşılamadı. 🔹 ABD Orman Servisi, kontrollü yangınların gelecekteki yangın söndürme maliyetlerini ve altyapı kayıplarını azaltarak yüksek geri dönüş sağladığını açıkladı. 🔹 Uzmanlar, yalnızca yangınları hızla söndürmeye dayalı stratejilerin uzun vadede daha büyük ve daha yıkıcı orman yangınlarının görülme riskini artırabileceği uyarısında bulundu.

Fiyat artışları 🔹 SpaceX'in uydu internet hizmeti Starlink, ABD'deki bazı kullanıcılarına geçen ay fiyat artışı uygulanacağını bildirdi. 🔹 Nebraska'da yaşayan Julie Slama'nın aylık internet faturası yüzde 44 artarken yıllık ek maliyet yaklaşık 500 dolara ulaştı. 🔹 Kırsal bölgelerde yaşayan birçok kullanıcı Starlink'in fiilen tek seçenek olması nedeniyle fiyat artışlarına rağmen hizmeti kullanmaya devam ediyor. Rekabet tartışması 🔹 Kırsal geniş bant uzmanları, Starlink'in alternatif internet seçeneklerinin sınırlı olduğu bölgelerde pazar gücünü artırarak fiyatları yükselttiğini savunuyor. 🔹 Benton Institute yetkilisi Drew Garner, alternatifi olmayan tüketicilerden daha yüksek ücret alınabildiğini söyledi. 🔹 Penn State Üniversitesi'nden Sascha Meinrath, Starlink'in bazı bölgelerde fiili bölgesel tekel oluşturduğunu öne sürdü. Kamu destekleri 🔹 ABD Ticaret Bakanlığı geçen yıl 42 milyar dolarlık BEAD geniş bant programında uydu internet hizmetlerinin de destek alabilmesini sağlayan değişiklikler yaptı. 🔹 SpaceX, bazı eyaletlerin fiber altyapıya öncelik vermesine karşı çıkarak kendi uydu internet çözümlerinin de desteklenmesini istedi. 🔹 Nebraska yönetimi eyalete ayrılan yaklaşık 400 milyon dolarlık fonun büyük bölümünü kullanmayarak teknoloji tarafsız bir yaklaşım benimsemeyi tercih etti. Starlink'in büyümesi 🔹 Starlink, yeniden kullanılabilir roketlerle dünyanın en büyük uydu ağını kurarak milyonlarca kullanıcıya hizmet vermeye başladı. 🔹 SpaceX belgelerine göre Starlink'in potansiyel küresel müşteri kitlesi 3,3 milyar kişiyi aşıyor. 🔹 Starlink, 2025 yılında 11 milyar doların üzerinde gelir ve 4 milyar doların üzerinde kâr elde ederek SpaceX'in en güçlü nakit kaynağı haline geldi. 🔹 SpaceX, kırsal bölgelerde karasal altyapının ekonomik olmaması nedeniyle uydu internet için uzun vadeli ve büyük bir pazar bulunduğunu değerlendiriyor. Kullanıcıların tepkisi 🔹 Nebraska'da yaşayan bazı kullanıcılar yeni evlerine Starlink sistemi kurduktan kısa süre sonra ücretlerin önemli ölçüde yükseldiğini belirtti. 🔹 Bazı kullanıcılar fiber internet hizmeti sunulması halinde Starlink'ten ayrılacaklarını ifade etti. 🔹 Kırsal bölgelerde daha fazla internet sağlayıcısının faaliyet göstermesi yönündeki talepler artarken, rekabet eksikliğinin fiyatları yükselttiği eleştirileri sürüyor.

Savaşın etkileri 🔹 Dubai'de okullar yeniden açıldı, füze ve İHA alarmları sona erdi ve finans merkezi büyük ölçüde normal faaliyetlerine döndü. 🔹 Son günlerde İran, ABD ve İsrail'in karşılıklı saldırıları savaşın yeniden büyüme ihtimaline ilişkin endişeleri artırdı. 🔹 Dubai Araştırma Merkezi B’huth Genel Direktörü Mohammed Baharoon, bölgenin geleceğine ilişkin önemli bir dönüm noktasında olunduğunu söyledi. 🔹 Baharoon, Hürmüz Boğazı üzerindeki baskının sürmesi halinde bunun Körfez'in finans ve lojistik merkezi rolünü kalıcı biçimde etkileyebileceğini ifade etti. Ekonomi ve turizm 🔹 Birleşik Arap Emirlikleri savaşın ilk haftalarında 2.600'den fazla füze ve İHA saldırısıyla karşı karşıya kaldı. 🔹 Saldırılarda 13 kişi hayatını kaybetti ve Dubai'deki bazı simge yapılar ile finans merkezi hedef alındı. 🔹 Ateşkes sonrasında birçok sektör toparlanma gösterse de turizm sektöründe ciddi kayıplar yaşanmaya devam ediyor. 🔹 Moody's, Dubai'deki otel doluluk oranının ikinci çeyrekte savaş öncesindeki yüzde 80 seviyesinden yüzde 10'a düşmesini bekliyor. 🔹 Gayrimenkul şirketi Property Finder, internet aramalarının savaş öncesi seviyelere yaklaştığını ancak satış işlemlerinin düşük kaldığını açıkladı. Halkın beklentileri 🔹 Bazı aileler savaşın uzaması halinde çocuklarını sonbaharda kendi ülkelerindeki okullara göndermeyi değerlendirmeye başladı. 🔹 Uzun süredir Dubai'de yaşayan bazı yabancılar şehirde kalmayı sürdürürken uzun vadeli planlarını yeniden gözden geçiriyor. 🔹 Şehirde günlük yaşam büyük ölçüde normale dönse de kapanan işletmeler, uluslararası okullardan ayrılan öğrenciler ve yükselen market fiyatları belirsizlik hissini güçlendiriyor. Göçmen işçiler 🔹 Dubai ekonomisinin önemli bölümünü oluşturan göçmen işçiler savaşın ekonomik etkilerini daha ağır hissediyor. 🔹 Otel ve restoranların kapanması nedeniyle çok sayıda çalışan işini kaybetti. 🔹 Çalışmaya devam eden göçmenler artan yakıt ve gıda fiyatlarının yaşamlarını zorlaştırdığını ifade ediyor. 🔹 Çöl turizmi şirketlerinde faaliyetler büyük ölçüde dururken bazı işletmeler tamamen kapandı ve çalışan sayısını azalttı. 🔹 Bazı sektör temsilcileri savaşın uzun süre devam etmesinden ve durumun kalıcı hale gelmesinden endişe duyuyor.

Gıda güvenliği 🔹 El Niño hava olayı ile İran savaşının yol açtığı yüksek yakıt ve gübre fiyatlarının birleşmesi, yıl sonuna kadar dünyanın bazı bölgelerinde büyük bir açlık krizine neden olabilir. 🔹 Uzmanlar, ekonomik ve iklim şoklarının aynı anda yaşanmasının milyonlarca insanın hayatını tehdit edebileceği ve siyasi istikrarsızlığı artırabileceği uyarısında bulundu. 🔹 ABD Dışişleri Bakanlığı destekli Famine Early Warning Systems Network, yıl sonuna kadar en kırılgan 26 ülkede 115 ila 125 milyon kişinin acil gıda yardımına ihtiyaç duyacağını öngördü. 🔹 Sudan ve Güney Sudan da kıtlık riski taşıyan ülkeler arasında gösteriliyor. İran savaşı ve enerji etkisi 🔹 Birleşmiş Milletler Gıda ve Tarım Örgütü Başekonomisti Maximo Torero, küresel açlık riskini büyüten en önemli unsurun ABD-İsrail ile İran arasındaki savaş olduğunu söyledi. 🔹 Hürmüz Boğazı'ndaki ticaretin aksaması dünya deniz yoluyla taşınan petrol ticaretinin yaklaşık dörtte birini ve gübre ihracatının yaklaşık yüzde 30'unu etkiliyor. 🔹 Artan yakıt ve gübre maliyetleri çiftçilerin ekim alanlarını daraltmasına veya daha az gübre kullanmasına yol açarken bunun tarımsal verimi düşürmesi bekleniyor. 🔹 Dünya Gıda Programı, savaş nedeniyle ilave 45 milyon kişinin akut gıda güvensizliğiyle karşı karşıya kalacağını tahmin ediyor. El Niño etkisi 🔹 ABD Ulusal Okyanus ve Atmosfer Dairesi, doğu Pasifik'te El Niño koşullarının resmen oluştuğunu açıkladı. 🔹 Kurum, El Niño'nun kış aylarında çok güçlü seviyeye ulaşma olasılığını yüzde 63 olarak hesapladı. 🔹 El Niño, Hindistan, Güneydoğu Asya ve Afrika'nın bazı bölgelerinde kuraklığı artırırken diğer bölgelerde aşırı yağışlara neden olabiliyor. 🔹 Küresel sıcaklıkların yükselmesi nedeniyle bu El Niño döneminin tarım üzerindeki etkilerinin geçmiş dönemlere göre daha ağır olabileceği değerlendiriliyor. Somali ve insani yardım 🔹 Somali'nin Bay bölgesinde kuraklık nedeniyle sorgum ve mısır tarlaları kururken, ithal pirinç fiyatları savaş kaynaklı nakliye aksaklıkları nedeniyle yükseldi. 🔹 Çiftçiler gıda satın alabilmek için hayvanlarını, ekipmanlarını ve ev eşyalarını satarken çocuklar ihtiyaç duydukları kalorinin yaklaşık yarısını alabiliyor. 🔹 Dünya Gıda Programı, artan ulaştırma maliyetleri ve finansman yetersizliği nedeniyle milyonlarca kişinin gıda yardımını kaybetme riskiyle karşı karşıya olduğunu açıkladı. 🔹 Somali'de bir sonraki hasadın başarısız olması veya seller nedeniyle yok olması halinde ülkenin resmen kıtlık ilan edilecek koşullara ulaşabileceği uyarısı yapıldı.

Küresel ekonomi 🔹 Dünya Bankası, küresel ekonominin İran savaşı, ticaret gerilimleri ve önceki krizlerin etkisiyle belirgin şekilde yavaşladığını açıkladı. 🔹 Dünya ekonomisinin 2026 yılında yüzde 2,5 büyümesi bekleniyor. 🔹 Bu büyüme oranı son iki yıldaki yüzde 2,9 seviyesinin altında kalırken Covid-19 salgınının başladığı 2020 yılından bu yana en düşük seviye olarak öngörülüyor. 🔹 Dünya Bankası Başekonomist Yardımcısı Ayhan Köse, birçok gelişmekte olan ekonominin bu şoka daha zayıf mali tamponlarla yakalandığını söyledi. Enerji şoku 🔹 Dünya Bankası, Hürmüz Boğazı'nın uzun süreye yayılan kapanmasının son 50 yılın en büyük arz şokuna yol açtığını değerlendirdi. 🔹 Petrol, doğal gaz, gübre ve sanayi kimyasallarındaki fiyat artışları gelişmiş ve gelişmekte olan ekonomileri baskı altında bırakıyor. 🔹 Dünya Bankası tahminleri, Orta Doğu enerji ticaretinin temmuz ayı sonuna kadar normale dönmesini esas alıyor. 🔹 Banka, Brent petrolünün bu yıl ortalama varil başına 94 dolar seviyesinde gerçekleşmesini bekliyor. Ülkeler ve büyüme tahminleri 🔹 Dünya Bankası, ocak ayında yaptığı tahminleri dünya ülkelerinin üçte ikisi için aşağı yönlü revize etti. 🔹 Türkiye, Bangladeş ve Güney Afrika büyüme tahminlerinde dikkat çekici aşağı yönlü revizyon yapılan ülkeler arasında yer aldı. 🔹 Kuveyt, Irak ve Katar ekonomilerinin 2026 yılında sıfıra yakın büyüme göstermesi bekleniyor. 🔹 Birleşik Arap Emirlikleri'nin bu yıl yüzde 2,4 büyümesi öngörülüyor. 🔹 ABD ekonomisinin yapay zekâ yatırımlarının desteğiyle yüzde 2,2 büyümesi bekleniyor. 🔹 Çin ekonomisinin ise yüzde 4,2 büyüyeceği tahmin ediliyor. Riskler ve destek programları 🔹 Dünya Bankası, savaşın temmuz ayından sonra da sürmesi halinde petrol fiyatlarının yıl ortalamasının 115 dolara çıkabileceğini öngörüyor. 🔹 Böyle bir senaryoda küresel büyümenin yüzde 2,1 seviyesine gerileyebileceği tahmin ediliyor. 🔹 Enerji şokunun hisse senedi ve tahvil piyasalarını da olumsuz etkilemesi halinde küresel büyümenin yüzde 1,3 seviyesine kadar düşebileceği değerlendiriliyor. 🔹 Dünya Bankası, ekonomik yavaşlamadan etkilenen gelişmekte olan ülkeler için en az 50 milyar dolarlık finansman sağlayacağını, krizin sürmesi halinde bu tutarı 15 ay içinde yaklaşık iki katına çıkarmaya hazır olduğunu açıkladı.

Gizli temas iddiası 🔹 Orta Doğulu güvenlik yetkilileri ve Batılı kaynaklara göre Katar, savaşın başında Ras Laffan doğal gaz kompleksinin hedef alınmaması için İran ile gizli temas yürüttü. 🔹 İddiaya göre Katar, İran'ın Ras Laffan'a saldırmaması karşılığında doğal gaz üretimini tek taraflı durdurmayı teklif etti. 🔹 Planın enerji fiyatlarını yükselterek ABD ve İsrail üzerinde savaşın kısa sürede sona ermesi yönünde ekonomik baskı oluşturmayı amaçladığı öne sürüldü. 🔹 Kaynaklara göre İran, Katar'a tesisin hedef alınmayacağı yönünde bir taahhüt vermedi. Katar'ın açıklaması 🔹 Katar, İran ile gizli bir anlaşma yaptığı iddialarını kesin şekilde reddetti. 🔹 Doha yönetimi, Ras Laffan'da üretimin durdurulmasının tek nedeninin çalışanlar ile altyapının güvenliği olduğunu açıkladı. 🔹 Katar, enerji üretimine ilişkin kararların İran ile koordinasyon içinde alındığı yönündeki iddiaların tamamen asılsız olduğunu bildirdi. Enerji ve savaş 🔹 Ras Laffan, dünyanın en büyük doğal gaz üretim tesislerinden biri olarak küresel gaz arzının yaklaşık beşte birini sağlıyor. 🔹 Katar, savaşın üçüncü gününde Ras Laffan'daki faaliyetleri durdurdu ve bunu askerî tehditlerle gerekçelendirdi. 🔹 Katar Enerji Bakanı Saad el-Kaabi, daha sonra İran saldırılarının ülkenin LNG ihracatının yaklaşık yüzde 20'sini etkileyen kritik altyapıya zarar verdiğini açıkladı. 🔹 Bakan, hasarın onarımının üç ila beş yıl sürebileceğini ve Çin, Güney Kore ile Belçika'ya yapılan teslimatlarda uzun süreli aksamalara yol açabileceğini söyledi. Bölgesel denge 🔹 Haberde, Katar'ın hem İran ile temaslarını hem de ABD ile yakın ilişkilerini koruyarak savaşın dışında kalmaya çalıştığı değerlendirildi. 🔹 Katar'ın savaş boyunca İran ile barış görüşmelerinde rol almaya devam ettiği ve bu hafta da Tahran'a bir heyet gönderdiği aktarıldı.

Öncelik belirleme sorunu 🔹 İş hayatında yöneticiler ve çalışanlar sürekli olarak hangi görevin, yatırımın veya hedefin önce geleceğine karar vermek zorunda kalıyor. 🔹 Araştırmalar, insanların çoğu zaman en önemli göreve değil, tamamlanması daha kolay görünen göreve yöneldiğini gösteriyor. 🔹 Queensland Üniversitesi araştırmasında katılımcılar, tek hedefe odaklanmanın daha avantajlı olduğu durumlarda bile aynı anda iki hedefi tamamlamaya çalıştı. 🔹 Araştırma, insanların bir hedefi bırakmak yerine hepsini sürdürme eğiliminde olduğunu ortaya koydu. Bireysel kararlar 🔹 Bir araştırma, borçlu kişilerin daha yüksek faizli büyük borçlar yerine küçük borçlarını önce kapatmayı tercih ettiğini gösterdi. 🔹 Katılımcılar için ilerleme hissi, ekonomik açıdan daha rasyonel tercihten daha etkili oldu. 🔹 Ofis ortamında da çalışanlar, düşük değer yaratsa bile tamamlanabilir işleri tercih etme eğilimi gösterebiliyor. Şirketlerde öncelik yönetimi 🔹 Birçok şirkette aynı anda çok fazla öncelik belirlenmesi dikkat ve kaynakların aşırı dağılmasına yol açıyor. 🔹 Lego Üst Yöneticisi Niels Christiansen, göreve başladığında şirketin yaklaşık 100 temel kurumsal risk belirlediğini ve bunun etkili yönetimi zorlaştırdığını söyledi. 🔹 Çok sayıda önceliğin aynı anda takip edilmesi şirketlerin risk almaktan kaçınmasına neden olabiliyor. Kullanılan yöntemler 🔹 Eisenhower Matrisi görevleri aciliyet ve önem derecesine göre sınıflandıran yaygın zaman yönetimi yöntemlerinden biri olarak kullanılıyor. 🔹 Etki-Öncelik Matrisi görevleri etki ve gereken çabaya göre sıralamayı amaçlıyor. 🔹 Ürün geliştirme ekipleri Reach, Impact, Confidence ve Effort kriterlerini kullanan RICE modelinden yararlanabiliyor. 🔹 MoSCoW yöntemi görevleri "zorunlu", "olmalı", "olabilir" ve "olmayacak" kategorilerine ayırıyor. 🔹 Google, inovasyon kaynaklarının yüzde 70'ini ana işe, yüzde 20'sini yakın alanlara ve yüzde 10'unu tamamen yeni fikirlere ayıran 70:20:10 yaklaşımını uyguladı. Etkili önceliklendirme 🔹 Massachusetts Teknoloji Enstitüsü araştırmasına göre şirket yöneticilerinin yalnızca yaklaşık yarısı kurumlarının stratejik öncelikleri konusunda aynı görüşü paylaşıyor. 🔹 Amazon yöneticileri Phil Le-Brun ve Jana Werner, yeni projeler başlatılırken mevcut projelerin sonlandırılmasına yönelik açık kurallar oluşturulmasını öneriyor. 🔹 Etkili öncelik belirlemenin yalnızca seçim yapmayı değil, alınan kararları açık şekilde iletmeyi ve düşük öncelikli çalışmaları durdurmayı da gerektirdiği vurgulanıyor.

Küresel göç eğilimi 🔹 Araştırma şirketi New World Wealth'e göre geçen yıl 140 binden fazla milyoner başka ülkelere taşındı ve bu rakam şimdiye kadarki en yüksek seviyeye ulaştı. 🔹 Şirket, bu yıl milyoner göçünün 165 bine çıkmasını bekliyor. 🔹 IMI verilerine göre yatırım yoluyla vatandaşlık ve oturum danışmanlığı sektörünün hacmi 2025 yılında 40 milyar dolara ulaştı. 🔹 Sektörde yatırım göçü hizmeti sunan 1.200'den fazla şirket faaliyet gösteriyor. Göç rotaları 🔹 Dubai son yıllarda milyonerlerin en fazla tercih ettiği merkezlerden biri haline geldi. 🔹 Dubai özellikle Güney Asya, Nijerya, Suriye ve Lübnan'dan gelen varlıklı kişileri çekti. 🔹 Son dönemde Batılı varlıklı kişilerin de başka ülkelere taşınmaya ilgisi arttı. 🔹 İngiltere'deki birçok zengin, salgın döneminden sonra yatırım karşılığı oturum ve vatandaşlık programlarına başvurmaya başladı. Avrupa ve ABD 🔹 Geçen yıl Fransa, Almanya ve İspanya ilk kez zengin nüfus kaybeden ülkeler arasında yer aldı. 🔹 ABD, 30 milyon doların üzerinde servete sahip kişilerin üçte birinden fazlasına ev sahipliği yapmayı sürdürüyor. 🔹 Danışmanlık şirketleri, ABD vatandaşlarının Avrupa'da oturum ve vatandaşlık seçeneklerine ilgisinin belirgin şekilde arttığını bildiriyor. 🔹 ABD'nin en az 800 bin dolar yatırım gerektiren EB-5 programına talep yüksek seviyesini koruyor. Yeni programlar ve düzenlemeler 🔹 Saint Vincent ve Grenadinler yatırım karşılığı vatandaşlık programını ülke ekonomisinin kritik unsurlarından biri olarak duyurdu. 🔹 Özbekistan, Maldivler ve Nauru yeni yatırım göçü programları geliştirmek için çalışma yürütüyor. 🔹 İspanya 2025 yılında 500 bin avroluk yatırım karşılığı oturum programını sona erdirdi. 🔹 Avrupa Birliği Adalet Divanı, Malta'nın yatırım karşılığı vatandaşlık programının AB hukukuna aykırı olduğuna hükmetti. 🔹 Portekiz çoğu göçmen için vatandaşlığa geçiş süresini beş yıldan on yıla çıkardı. Güvenlik ve denetim 🔹 Birçok ülke yatırım karşılığı vatandaşlık ve oturum programlarında güvenlik incelemelerini artırmaya yöneliyor. 🔹 Programlarda başvuru sahiplerinin geçmişlerinin ayrıntılı biçimde incelenmesi uluslararası düzeyde daha fazla önem kazanıyor. 🔹 Jeopolitik belirsizlikler varlıklı kişilerin göç kararlarını etkilerken, birçok ülke sermaye ve nitelikli insan çekebilmek için yeni programlar geliştirmeyi sürdürüyor.

Bölgesel gerilim 🔹 ABD ve İsrail son bir haftada İran'ı bombalarken, İran bir ABD helikopterini düşürdü, İsrail'e füze saldırıları düzenledi ve bazı Arap ülkelerini hedef aldı. 🔹 İki aydan uzun süredir kırılgan bir ateşkes sürmesine rağmen ABD ile İran arasındaki müzakereler çıkmazda kalırken ateşkes ihlalleri arttı. 🔹 Donald Trump, İran yönetiminin anlaşma için çaresiz olduğunu savunmasına rağmen İran düşük yoğunluklu çatışmaları sürdürmeye devam etti. 🔹 İran, İsrail'i caydırabileceği ve Trump'ı anlaşmaya zorlayabileceği hesabıyla daha fazla risk alıyor. İran'ın stratejisindeki değişim 🔹 İran yönetimi geçmişte çatışmaları kendi sınırlarından uzak tutmayı tercih ederken bölgedeki müttefik silahlı gruplar üzerinden nüfuz kurma stratejisi izliyordu. 🔹 İran'ın yeni yönetimi altı haftalık savaşın ardından ABD ile İsrail'e karşı daha fazla özgüven kazandığı değerlendirmesini yapıyor. 🔹 İran, Körfez'deki ABD güçlerine yönelik dönemsel saldırıları artık müzakerelerde baskı unsuru olarak görüyor. 🔹 İran'ın stratejisinde Hizbullah'ı İran'ı koruyan bir güç olmaktan çıkarıp korunması gereken bir unsur olarak görme eğilimi öne çıkıyor. İsrail ve ABD ile ilişkiler 🔹 İran, Beyrut'a yönelik saldırıların karşılık bulacağı uyarısında bulunmasına rağmen İsrail Lübnan'ın başkentini bombalamaya devam etti. 🔹 İran'ın İsrail'e yönelik balistik füze saldırıları ciddi hasar oluşturmadı. 🔹 İsrail'in karşı saldırılarında İran'ın enerji sektörü açısından kritik öneme sahip petrokimya tesisleri zarar gördü. 🔹 İran, Hürmüz Boğazı'nı kapatması ve Körfez ülkelerine yönelik füze ile insansız hava aracı saldırıları sonrasında ABD'nin nisan ayında ateşkesi kabul etmesini sağladı. Çatışmaların seyri 🔹 İran 9 Haziran'da Hürmüz Boğazı üzerinde bir ABD Apache helikopterini düşürdü. 🔹 ABD bunun ardından İran'ın hava savunma sistemlerini hedef alan saldırılar düzenledi. 🔹 İran daha sonra Bahreyn ve Kuveyt'teki ABD üslerine yeni saldırılar gerçekleştirdi. 🔹 Donald Trump, İran'ın anlaşma müzakerelerini geciktirdiğini söyleyerek bunun bedelini ödeyeceğini açıkladı ve yeni askerî hedeflere saldırı emri verdi. 🔹 İran'ın Hürmüz Boğazı'nı kapatmış olması ve Körfez ülkelerine yönelik geniş çaplı saldırıların ateşkesi sona erdirme riski taşıması nedeniyle seçeneklerinin sınırlı olduğu değerlendiriliyor.

Yapay zekâ serveti 🔹 Yapay zekâ sektöründeki hızlı büyüme çok büyük kişisel servetler oluşturdu. 🔹 Nvidia kurucu ortağı Jensen Huang'ın yaklaşık yüzde 4'lük hissesi 175 milyar dolar değerine ulaştı. 🔹 Anthropic'in son yatırım turunda şirketin değerlemesi yaklaşık 1 trilyon dolara yükseldi. 🔹 Araştırmalara göre Amerikalıların üçte birinden azı yapay zekânın sıradan insanları daha zengin yapacağına inanıyor. Servetin paylaşılması önerileri 🔹 Donald Trump, yapay zekâ şirketlerinin gönüllü olarak kamu varlık fonuna hisse aktaracağı bir öneriye destek verdi. 🔹 Sam Altman'ın desteklediği öneri, oluşturulacak fonun getirilerinin zamanla hanelere dağıtılmasını öngörüyor. 🔹 Bernie Sanders, yapay zekâ şirketlerinin değerinin yüzde 50'si oranında hisse vergisi alınmasını önerdi. 🔹 Anthropic CEO'su Dario Amodei, "evrensel sermaye hesapları" oluşturulması fikrini gündeme getirdi. Ekonomik etkiler 🔹 ABD'de en zengin yüzde 1'lik kesim toplam servetin yaklaşık üçte birine sahip bulunurken, nüfusun alt yarısı servetin yalnızca yüzde 2,5'ini elinde tutuyor. 🔹 Yapay zekânın sermaye getirilerini emek gelirlerine göre daha fazla artırması halinde servet eşitsizliğinin büyümesi bekleniyor. 🔹 Yapay zekâ kaynaklı olağanüstü kazançların toplumla paylaşılması gerektiği yönündeki görüş güç kazanıyor. Finansman modelleri 🔹 OpenAI ve Anthropic'in öz sermayesinin yüzde 3'ünün kamu fonuna aktarılması halinde yaklaşık 55 milyar dolarlık bir fon oluşabileceği hesaplanıyor. 🔹 Böyle bir fonun yıllık yüzde 10 büyümesi durumunda on yıl sonunda büyüklüğünün yaklaşık 140 milyar dolara ulaşabileceği öngörülüyor. 🔹 Fonun yıllık yüzde 4 getiri dağıtması halinde kişi başına yıllık ödemenin yaklaşık 20 dolar seviyesinde kalacağı hesaplanıyor. 🔹 Yapay zekâ şirketleri, çip üreticileri ve bulut hizmeti sağlayıcılarının piyasa değerine yıllık yüzde 0,2 oranında vergi uygulanması halinde yılda yaklaşık 40 milyar dolar gelir elde edilebileceği belirtiliyor. Kamu fonları ve riskler 🔹 Norveç'in petrol fonu, Alaska Daimi Fonu ve Trump'ın çocuklar için önerdiği yatırım hesapları benzer modeller arasında gösteriliyor. 🔹 Kamu ortaklığı modelinin düzenleyici ile hissedar rolünü aynı elde toplaması nedeniyle rekabet ve denetim açısından risk oluşturabileceği değerlendiriliyor. 🔹 Yapay zekâ gelirlerinin gelecekte hangi şirketlerde yoğunlaşacağının belirsiz olması nedeniyle geniş kapsamlı bir kamu varlık fonu yaklaşımı öneriliyor. 🔹 Yapay zekâdan elde edilecek olağanüstü kazançların bile uzun vadede kişi başına yalnızca sınırlı yıllık gelir sağlayabileceği ifade ediliyor.

İşe alım eğilimleri 🔹 AIDE Institute araştırmasına göre S&P 500 şirketlerinin LinkedIn'deki yapay zekâ ile ilgili iş ilanlarının yüzde 71'i üst düzey pozisyonlar için açıldı. 🔹 Yapay zekâ odaklı iş ilanlarının yalnızca yüzde 13'ü giriş seviyesindeki adaylara yönelik olurken yüzde 16'sı orta seviye pozisyonlardan oluştu. 🔹 Araştırma, büyük şirketlerin ocak ayında yayımladığı 161 binden fazla iş ilanını inceleyerek hazırlandı. 🔹 İncelenen ilanlar arasında 8 bin 140 yapay zekâ ile bağlantılı pozisyon tespit edildi. Genç çalışanlar 🔹 Araştırma, yapay zekâ alanındaki işe alımların büyük ölçüde deneyimli çalışanlara yöneldiğini ortaya koydu. 🔹 AIDE Institute Üst Yöneticisi Paul Cheek, şirketlerin hızla değişen yapay zekâ alanında deneyimli çalışanları tercih ettiğini söyledi. 🔹 Şirketler, yapay zekâ dönüşümünü yönetebilecek kıdemli çalışanları işe almak için yoğun rekabet yürütüyor. 🔹 Araştırma, yapay zekâ sektörüne giriş kapılarının yeni mezunlar için giderek daraldığını ortaya koydu. İş gücü piyasası 🔹 New York Merkez Bankası verilerine göre mart ayında yeni mezun üniversitelilerde işsizlik oranı yüzde 5,6 seviyesinde gerçekleşti. 🔹 Aynı dönemde genel işsizlik oranı yüzde 4,2 olarak kaydedildi. 🔹 Stanford Üniversitesi araştırmasına göre yapay zekâdan en fazla etkilenen mesleklerde genç çalışan istihdamı 2022 sonundan 2025 Eylül ayına kadar yüzde 6 azaldı. 🔹 Aynı dönemde daha yaşlı çalışanların istihdamı yüzde 6 ila yüzde 9 arasında arttı. Yapay zekânın etkisi 🔹 Yapay zekâ, daha önce giriş seviyesindeki çalışanların yaptığı taslak hazırlama ve rutin işlem görevlerini giderek daha fazla üstleniyor. 🔹 Bu değişim, deneyim kazanmak için kullanılan geleneksel kariyer basamaklarını daraltıyor. 🔹 ADP Başekonomisti Nela Richardson, yapay zekânın yalnızca iş sayısını değil çalışanların görev ve sorumluluklarını da yeniden şekillendirdiğini söyledi. 🔹 Richardson, işverenlerin genç çalışanları daha karmaşık ve daha yüksek katma değerli görevlere hazırlayacak yeni kariyer yolları oluşturması gerektiğini ifade etti.

Askerî hedefler 🔹 Uydu görüntülerine göre savaşın başlamasından bu yana İran'da Devrim Muhafızları karargâhı dahil 50'den fazla askerî üs ABD-İsrail saldırılarında hasar gördü. 🔹 BBC Verify tarafından incelenen görüntüler, hava üsleri, deniz tesisleri ve balistik füze merkezlerinde geniş çaplı hasar oluştuğunu gösteriyor. 🔹 ABD yetkilileri, 28 Şubat'tan bu yana İran genelinde 13 binden fazla hedefin vurulduğunu açıkladı. 🔹 Janes verilerine göre İran'da toplam 197 askerî ve Devrim Muhafızları üssü bulunuyor. Hava ve deniz kuvvetleri 🔹 Uydu görüntüleri, 12'den fazla noktada pistlerin ve askerî uçakların vurulduğunu gösteriyor. 🔹 Mehrabad Havalimanı'nda 7 Mart'taki saldırılarda askerî bölümde bulunan en az 17 uçak imha edildi. 🔹 Şiraz Hava Üssü'nde 2-17 Nisan arasındaki saldırılarda en az 13 uçak hasar gördü. 🔹 Bandar Abbas Deniz Üssü'nde çok sayıda savaş gemisi ve bina saldırılarda zarar gördü. 🔹 Konarak Deniz Üssü'nde de çok sayıda gemi ağır hasar aldı. 🔹 Devrim Muhafızları Deniz Kuvvetleri Komutanı General Alireza Tangsiri mart ayı sonunda düzenlenen İsrail operasyonunda öldürüldü. İran'ın kapasitesi 🔹 Uzmanlar, İran'ın hava ve deniz kuvvetlerinde ağır kayıplar yaşamasına rağmen füze ve insansız hava araçlarıyla karşı saldırı kapasitesini koruduğunu değerlendiriyor. 🔹 İran, düşük maliyetli insansız hava araçlarını Orta Doğu'daki altyapı tesisleri ile ABD üslerine yönelik saldırılarda kullanmayı sürdürüyor. 🔹 RAND uzmanı Raphael Cohen, İran'ın küçük ve hızlı deniz araçlarının Hürmüz Boğazı'nda tehdit oluşturmaya devam edebileceğini söyledi. Onarım çalışmaları ve iç güvenlik 🔹 Uydu görüntüleri, İran'ın ateşkesi en az dört balistik füze üssünde onarım çalışmaları yapmak için kullandığını gösteriyor. 🔹 Tebriz füze üssünde tünellerin yeniden kazıldığı ve ağır iş makinelerinin bölgede faaliyet gösterdiği görüldü. 🔹 ABD saldırıları Devrim Muhafızları ve Besic güçlerine ait iç güvenlik tesislerini de hedef aldı. 🔹 İnsan Hakları Aktivistleri Haber Ajansı verilerine göre savaşın başlamasından bu yana İran'da 1.700'den fazla sivil hayatını kaybetti. 🔹 ABD ordusundan Amiral Brad Cooper, binlerce sivilin öldüğü yönündeki iddialara itiraz etti.

Diplomasi 🔹 ABD Başkanı Donald Trump, İran ile savaşı sona erdirecek anlaşmanın önümüzdeki birkaç gün içinde imzalanabileceğini söyledi. 🔹 Trump, planlanan saldırıları iptal ettiğini ve müzakerecilerin İran ile büyük bir uzlaşmaya vardığını açıkladı. 🔹 Trump, belgelerin tamamlanmasının ardından muhtemel imza töreninin Avrupa'da düzenlenebileceğini söyledi. 🔹 İran Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü İsmail Bekayi, anlaşmaya ilişkin haberlerin spekülatif olduğunu ve hiçbir şeyin kesinleşmediğini açıkladı. Anlaşmanın içeriği 🔹 Trump, anlaşmanın İran'ın hiçbir zaman nükleer silaha sahip olmamasını garanti altına alacağını söyledi. 🔹 Trump, Hürmüz Boğazı'nın anlaşma imzalanır imzalanmaz yeniden açılacağını ifade etti. 🔹 İsrail Başbakanlığı, İsrail'in İran ile hazırlanan mutabakat zaptının tarafı olmadığını açıkladı. 🔹 Başbakan Binyamin Netanyahu, zenginleştirilmiş nükleer materyalin kaldırılması, zenginleştirme altyapısının sökülmesi, füze üretiminin sınırlandırılması ve İran'ın bölgesel vekil güçlere desteğinin sona erdirilmesini içeren nihai anlaşma hedefini desteklediğini söyledi. 🔹 Bekayi, mutabakat metninin büyük bölümünün tamamlandığını ancak ABD'nin yeni ve aşırı talepler eklediğini, İran'ın kırmızı çizgilerinden vazgeçmeyeceğini söyledi. Çatışmalar ve bölgesel gelişmeler 🔹 ABD ve İsrail, 28 Şubat'ta İran'a geniş kapsamlı saldırılar başlattı. 🔹 İran, İsrail ile ABD müttefiki Körfez ülkelerine saldırılar düzenledi ve Hürmüz Boğazı'nı fiilen kapattı. 🔹 Nisan ayında ilan edilen ateşkese rağmen ABD ile İran bu hafta iki tur karşılıklı saldırı gerçekleştirdi. 🔹 Trump, İran'ın Harg Adası başta olmak üzere petrol altyapısına yönelik saldırılar düzenleme tehdidinde bulunduktan sonra bu saldırıları iptal ettiğini açıkladı. Piyasa ve uluslararası tepkiler 🔹 Trump'ın açıklamalarının ardından Brent petrolün varil fiyatı yüzde 4,4 düşüşle yaklaşık 89 dolara geriledi. 🔹 İran ordusu, petrol altyapısına yönelik yeni saldırılar olması halinde daha sert karşılık verileceği uyarısında bulundu. 🔹 İranlı müzakereci Muhammed Bakır Galibaf, yanlış stratejilerin ABD'yi yıllarca sürecek bir çıkmaza sürükleyebileceğini söyledi. 🔹 Birleşmiş Milletler Genel Sekreteri António Guterres'in sözcüsü, Orta Doğu'daki gerilimin tırmanmasından derin endişe duyulduğunu açıkladı. 🔹 Pakistan, Rusya, Çin, Türkiye, Hindistan ve Suudi Arabistan gerilimin düşürülmesi çağrısında bulundu.

Halka arz 🔹 Bireysel yatırımcılar, SpaceX'in borsaya açılmadan önceki halka arzında 100 milyar doların üzerinde hisse alım talebinde bulundu. 🔹 SpaceX, halka arz kapsamında 75 milyar dolarlık hisse satışı gerçekleştirdi. 🔹 Bireysel yatırımcı talebi, satışa sunulan toplam hisse miktarının çok üzerine çıktı. 🔹 Bireysel yatırımcıların halka arz edilen hisselerin yaklaşık yüzde 20'sini alması bekleniyor. Piyasa etkisi 🔹 SpaceX hisseleri halka arzda hisse başına 135 dolar fiyatla satıldı. 🔹 75 milyar dolarlık halka arz, bugüne kadarki en büyük halka arz işlemi oldu. 🔹 Halka arz büyüklüğü, 2019'daki Saudi Aramco halka arzının yaklaşık üç katına ulaştı. 🔹 Şirketler halka arzlarda genellikle hisselerinin yüzde 5 ila yüzde 10'unu bireysel yatırımcılara sunarken, SpaceX daha yüksek bir oran ayırdı. Yatırımcı ilgisi 🔹 SpaceX, bu yıl borsaya açılması beklenen trilyon dolar değerlemeli şirketler arasında ilk sırada yer alıyor. 🔹 OpenAI ve Anthropic'in de önümüzdeki aylarda halka arz hazırlığı yaptığı belirtiliyor. 🔹 Analistler, son günlerde teknoloji hisselerinde görülen satışların bir bölümünün yatırımcıların SpaceX hissesi almak için nakit oluşturma isteğinden kaynaklanabileceğini değerlendirdi. 🔹 Nasdaq endeksi son bir haftada yapay zekâ çip hisselerindeki düşüşün etkisiyle yaklaşık yüzde 5 geriledi. Değerleme ve hedefler 🔹 Bazı analistler, SpaceX'in yüksek değerlemesi nedeniyle bireysel yatırımcıların hisse için yüksek fiyat ödeyebileceği uyarısında bulundu. 🔹 Şirketin halka arz belgelerinde Mars'ta 1 milyon kişilik koloni kurma ve 1 milyon yapay zekâ uydusu fırlatma hedefleri yer aldı. 🔹 Halka arzdan sağlanacak kaynağın önemli bölümünün Starship roketinin geliştirilmesi için kullanılması planlanıyor. 🔹 Kripto piyasalarında oluşturulan ön halka arz sözleşmeleri, SpaceX'in işlem görmeye başlamasının ardından şirket değerinin 2 trilyon dolara kadar ulaşabileceğine işaret ediyor.

Diplomasi 🔹 ABD Başkanı Donald Trump, İran ile savaşı sona erdirmeyi amaçlayan mutabakat zaptının önümüzdeki birkaç gün içinde, muhtemelen Avrupa'da imzalanabileceğini söyledi. 🔹 Trump, ABD ile İran'ın büyük bir uzlaşmaya yakın olduğunu ve anlaşmanın savaşı sona erdirecek bir yol haritası oluşturacağını ifade etti. 🔹 Trump, İran lideri Ayetullah Mücteba Hamaney'in anlaşmayı onaylamaya hazır olduğunu düşündüğünü söyledi. 🔹 İran Dışişleri Bakanlığı sözcüsü, arabuluculuk çalışmalarının sürdüğünü ancak çatışmayı sona erdirecek nihai bir anlaşmanın henüz tamamlanmadığını açıkladı. Çatışmalar ve müzakereler 🔹 Trump, İran'a yönelik daha yoğun bombardıman ve İran petrol altyapısını ele geçirme tehdidinin ardından planlanan saldırıları iptal ederek anlaşmanın yakın olduğunu açıkladı. 🔹 Trump, hazırlanmakta olan anlaşmanın İran'ın hiçbir zaman nükleer silah geliştirememesini sağlayacağını söyledi. 🔹 Uluslararası Kriz Grubu İran Direktörü Ali Vaez, Pakistan, Türkiye ve Katar'ın yürüttüğü arabuluculuk görüşmelerinde ilerleme sağlandığını söyledi. 🔹 İran'ın geçen hafta İsrail'e doğrudan saldırı düzenlemesi, bölgedeki askerî ve diplomatik dengeleri değiştiren gelişmelerden biri oldu. Bölgesel gelişmeler 🔹 Trump, anlaşmanın imzalanmasının ardından Hürmüz Boğazı'nın resmen yeniden açılacağını ve bunun hafta sonu gerçekleşebileceğini söyledi. 🔹 İran, Hürmüz Boğazı'nı etkin biçimde kapalı tutmayı sürdürürken nükleer program konusunda ABD ile müzakereleri yeniden başlatmayı kabul etmedi. 🔹 Trump ile G7 liderleri gelecek hafta Fransa'da yapılacak zirvede savaş ve enerji piyasalarındaki gelişmeleri ele alacak. 🔹 Trump, anlaşmanın G7 görüşmeleri başlamadan önce tamamlanabileceği konusunda iyimser olduğunu söyledi.

Sınır dışı planı 🔹 Trump yönetimi, İranlı göçmenler ile diğer bazı yabancı uyrukluları Orta Afrika Cumhuriyeti'ne sınır dışı etmeyi planlıyor. 🔹 İlk sınır dışı uçuşunun yaklaşık 20 kişiyi taşıması ve İranlıların yanı sıra Suriyeli ile Afgan göçmenleri de içermesi bekleniyor. 🔹 Bir Türk vatandaşının da siyasi baskılardan kaçarak ABD'ye geldiği ve aynı uçuşta bulunabileceği avukatı tarafından ifade edildi. 🔹 Yüzlerce göçmenin ilerleyen dönemde aynı anlaşma kapsamında Orta Afrika Cumhuriyeti'ne gönderilebileceği belirtiliyor. İranlı sığınmacılar 🔹 Gönderilmesi planlanan İranlılar arasında biri Hristiyanlığa geçen, diğeri demokrasi yanlısı aktivist olan iki kadın bulunuyor. 🔹 Kadınların avukatı Emily Trostle, müvekkillerinin İran'a gönderilmeleri halinde işkence ve zulüm riskiyle karşı karşıya kalabileceklerini söyledi. 🔹 ABD göçmenlik mahkemesi, iki kadının İran'da zulüm veya işkence görme riskinin yüzde 50'den fazla olduğuna hükmederek sınır dışı edilmelerine karşı koruma kararı vermişti. Anlaşma ve süreç 🔹 Orta Afrika Cumhuriyeti, ABD ile üçüncü ülke vatandaşlarını kabul etmeye yönelik bir anlaşmaya vardı. 🔹 ABD yönetimi, kendi ülkelerine yasal olarak gönderemediği kişileri üçüncü ülkelere sınır dışı etmek için benzer anlaşmalar yapıyor. 🔹 ABD İç Güvenlik Bakanlığı, tüm sınır dışı edilen kişilere hukuki süreç haklarının tanındığını açıkladı. 🔹 Uluslararası Göç Örgütü, Orta Afrika Cumhuriyeti hükümetinin talebi üzerine Bangui'ye gönderilecek göçmenlere varış sonrası insani yardım sağlayacağını duyurdu. Bölgesel durum 🔹 Göçmenlerin Bangui'deki dairelerde tutulması ve kısa vadede kendi ülkelerine geri gönderilmemesi bekleniyor. 🔹 Orta Afrika Cumhuriyeti, 1960 yılında Fransa'dan bağımsızlığını kazanmasından bu yana tekrarlayan çatışmalar ve siyasi istikrarsızlık dönemleri yaşadı. 🔹 Cumhurbaşkanı Faustin-Archange Touadera geçen yıl bazı isyancı gruplarla barış anlaşmaları imzalarken, Rus paralı askerleri, Ruanda birlikleri ve BM barış gücü hükümete destek vermeyi sürdürüyor.

İHA operasyonları 🔹 Ukrayna'nın İnsansız Sistemler Kuvvetleri Komutanı Robert Brovdi, Kırım'ı Rusya'dan izole etmeyi amaçlayan yeni bir operasyon yürüttüklerini söyledi. 🔹 Ukrayna'nın insansız hava aracı saldırıları, Rusya'nın işgal altındaki bölgelerdeki askerî lojistiğini ve yakıt ikmal hatlarını aksattı. 🔹 Brovdi, son bir ayda Kırım'a uzanan kritik Novorossiya kara yolundaki askerî trafiğin üçte ikiden fazla azaldığını söyledi. 🔹 Brovdi, bir ay içinde bu yol üzerinde tamamen kontrol sağlamayı hedeflediklerini ifade etti. Askerî strateji 🔹 Brovdi, Rus askerlerini ilerlemek yerine geri çekilmeye zorlayacak koşullar oluşturmayı amaçladıklarını söyledi. 🔹 Brovdi, Kırım ve işgal altındaki bölgelerde askerî personelin bulunmasını ve ulaşım hatlarının kullanılmasını son derece zor hale getirmeyi hedeflediklerini açıkladı. 🔹 Ukrayna, Rus askerî personeli, petrol tesisleri ve silah üretim altyapısını hedef alarak Moskova'nın savaşı sürdürme kapasitesini zayıflatmayı amaçlıyor. 🔹 Brovdi, Ukrayna'nın sivilleri ve sivil hedefleri doğrudan vurmadığını ve vurmayacağını söyledi. İHA kuvvetleri 🔹 Brovdi'nin komutasındaki İHA kuvvetlerinde orta menzilli operasyonların sayısı son bir yılda 28 kat arttı. 🔹 Aynı dönemde Rusya içlerine yönelik uzun menzilli saldırıların sayısı yaklaşık dört kat yükseldi. 🔹 Brovdi, bu yılın ilk beş ayında birliklerin 5,4 milyar dolar değerinde 174 Rus hava savunma sistemini imha ettiğini söyledi. 🔹 Ukrayna ordusundaki insansız hava aracı birlikleri son 12 ayda Rus kayıplarının yaklaşık üçte birinden sorumlu oldu. Cephedeki durum 🔹 Carnegie Endowment uzmanı Michael Kofman, insansız hava aracı teknolojisindeki gelişmeler sayesinde Kırım'ın zamanla izole edilmesinin mümkün olduğunu söyledi. 🔹 Kofman, Rus kuvvetlerini geri püskürtmenin ise koordineli bir kara harekâtı gerektireceğini ifade etti. 🔹 Brovdi'nin paylaştığı verilere göre Ukrayna'nın İHA birlikleri 2026'nın ilk beş ayında 50 bin 900'den fazla Rus askerini öldürdü ve 176 bin 500'den fazla hedefi vurdu. 🔹 Reuters, Ukrayna tarafından paylaşılan askerî verileri bağımsız olarak doğrulayamadı.

Af süreci 🔹 Reuters incelemesine göre Donald Trump'ın ikinci döneminde verilen af ve ceza indirimi kararlarının yüzde 96'sı Adalet Bakanlığı'nın uzun süredir uygulanan kriterlerini karşılamayan kişilere verildi. 🔹 Geleneksel süreçte başvuruların değerlendirilmesinde esas alınan beş yıllık bekleme süresi ve pişmanlık gösterme gibi kriterler birçok kararda uygulanmadı. 🔹 Reuters, Ocak 2025'ten bu yana verilen 1.700'den fazla af ve ceza indirimi kararında rol oynayan 290 etkili isim tespit etti. 🔹 Reuters'in tespit ettiği etkili isimlerden en az 110'u Trump'ın siyasi müttefikleri arasında yer alıyor. Etki ağı 🔹 Reuters, 197 başarılı af başvurusunda toplam 624 farklı girişim ve tavsiye faaliyetinin yürütüldüğünü belirledi. 🔹 Eski savcı Brett Tolman en az 12 af veya ceza indirimi sürecinde rol alırken, Roger Stone en az beş dosyada girişimde bulundu. 🔹 Sürece yakın altı kişi, Trump çevresine erişimi bulunan aracıların hizmetleri için 2 milyon dolara kadar ücret talep edebildiğini söyledi. 🔹 Reuters, resmi lobi faaliyetleri yerine Trump'ın yakın çevresiyle kurulan kişisel ilişkilerin af sürecinde daha etkili hale geldiğini tespit etti. Trevor Milton örneği 🔹 Donald Trump, geçen yıl Trevor Milton'a af vermeden önce yaptığı telefon görüşmesinde Robert F. Kennedy Jr.'ın kendisi hakkında olumlu görüş bildirdiğini söyledi. 🔹 Trump, Milton'ın haksız yere yargılandığını düşündüğünü ve kendi yaşadıklarıyla benzerlik kurduğunu ifade etti. 🔹 Trevor Milton, 2022 yılında yatırımcıları 660 milyon dolardan fazla dolandırmaktan suçlu bulunmuştu. 🔹 Reuters, Milton'ın 2024 seçimleri öncesinde Trump ve Kennedy'yi destekleyen siyasi kampanyalara en az 1,84 milyon dolar bağış yaptığını belirledi. Siyasi tartışmalar 🔹 Beyaz Saray, af ve ceza indirimi kararlarının nihai yetkisinin başkana ait olduğunu ve inceleme sürecinde Beyaz Saray Hukuk Bürosu ile Adalet Bakanlığı'nın görev aldığını açıkladı. 🔹 Reuters'e konuşan bazı hukukçular ve eski yetkililer, yeni uygulamanın siyasi bağlantılar ve kişisel erişim temelinde şekillendiği yönünde eleştiriler dile getirdi. 🔹 Reuters, mevcut sistemde yaklaşık 20 bin af başvurusunun beklemede olduğunu aktardı.

Ürün ve satış süreci 🔹 Nvidia, Çinli müşterilerine yeni Vera yapay zekâ veri merkezi işlemcilerinin ağustos ayında teslim edilebileceğini ve sipariş vermeye başlayabileceklerini bildirdi. 🔹 Vera, Nvidia'nın otonom görevler gerçekleştirebilen yapay zekâ sistemleri için geliştirdiği ilk bağımsız merkezi işlemcisi olarak öne çıkıyor. 🔹 Nvidia, Vera işlemcisinin benzer rakip ürünlerden 1,8 kata kadar daha hızlı çalıştığını açıkladı. 🔹 Nvidia, Vera satışlarından mali yıl sonunda 20 milyar dolar gelir elde etmeyi bekliyor. Çin pazarı 🔹 Nvidia, ABD'nin ileri teknoloji çip ihracat kısıtlamaları ve Çin'in teknoloji alanında kendi kendine yeterlilik politikaları nedeniyle Çin pazarındaki payının fiilen sıfıra düştüğünü açıkladı. 🔹 Şirket, Çin'de gerileyen faaliyetlerini canlandırmak amacıyla Vera işlemcilerine yöneldi. 🔹 Bir büyük Çinli bulut bilişim şirketi, her biri iki Vera işlemcisi içeren 300'den fazla sunucu siparişi vermeyi planlıyor. 🔹 İlk sistemlerin test amaçlı kullanılmasının ardından daha büyük siparişler konusunda karar verilmesi planlanıyor. Rekabet ve teknoloji 🔹 Vera işlemcileri, Intel ve AMD'nin uzun süredir hâkim olduğu sunucu işlemci pazarında rekabeti artırıyor. 🔹 Yapay zekâ sektöründe odak noktası model eğitiminden çıkarım işlemlerine kayarken merkezi işlemcilere olan talep artıyor. 🔹 Intel, Çinli müşterilerine sunucu işlemcileri için teslimat sürelerinin altı aya kadar uzayabileceğini bildirdi. 🔹 AMD, küresel işlemci pazarında talebin arzı aşması nedeniyle tedarik sıkışıklığının devam etmesini bekliyor. Veri merkezleri 🔹 Vera işlemcilerinin büyük bölümü ilk aşamada büyük ölçekli veri merkezi sistemlerinde kullanılacak. 🔹 Çinli müşteriler, Vera işlemcilerini ilk aşamada yurt dışındaki veri merkezlerinde test etmeyi planlıyor. 🔹 SemiAnalysis'e göre tek bir Vera işlemcisinin fiyatı toplu alım indirimi öncesinde 20 bin doların oldukça üzerinde bulunuyor. 🔹 Bellek yapılandırmasına bağlı olarak 256 Vera işlemcili tam donanımlı bir sistemin maliyeti yaklaşık 10 milyon dolara ulaşabiliyor.

Servet ve halka arz 🔹 SpaceX'in halka arzında 75 milyar dolar kaynak toplaması Elon Musk'ın dünyanın ilk trilyon dolar servete sahip kişisi olmasını sağladı. 🔹 Reuters hesaplamalarına göre SpaceX hisselerinin işlem görmeye başlamasıyla Elon Musk'ın net serveti 1,1 trilyon doların üzerine çıkacak. 🔹 Forbes, halka arz öncesinde Elon Musk'ın servetini yaklaşık 780 milyar dolar olarak hesaplıyordu. 🔹 Elon Musk'ın SpaceX'teki payının değeri yaklaşık 866 milyar dolar seviyesinde bulunuyor. Şirketler ve yatırımlar 🔹 Elon Musk'ın iş dünyasındaki etkisi otomotiv, uzay, yapay zekâ ve sosyal medya alanlarına yayılıyor. 🔹 SpaceX ve Tesla, Musk'ın iş imparatorluğunun merkezinde yer alıyor. 🔹 Musk, 2022 yılında Twitter'ı 44 milyar dolara satın alarak sosyal medya alanındaki etkisini genişletti. 🔹 Musk, Tesla ve SpaceX'in yanı sıra The Boring Company ve Neuralink dahil yedi şirketin kuruluşunda yer aldı. Tesla ve liderliği 🔹 Elon Musk, 2008 yılında Tesla'nın CEO'luğunu üstlenerek elektrikli otomobillerin yüksek performanslı ve yazılım odaklı araçlar olarak yaygınlaşmasına öncülük etti. 🔹 Tesla'nın başarısı, geleneksel otomobil üreticilerinin elektrikli araç yatırımlarını hızlandırmasına katkı sağladı. 🔹 Tesla, CEO ücret paketi ve kurumsal yönetim konularında hukuki süreçler ile hissedar eleştirileriyle karşı karşıya kaldı. 🔹 SpaceX'in değerlemesinin önemli bölümü henüz ticari olgunluğa ulaşması yıllar alabilecek uzay ve yapay zekâ teknolojilerine dayanıyor. Siyaset ve piyasa etkisi 🔹 Elon Musk'ın Donald Trump yönetimindeki Hükümet Verimliliği Departmanı'ndaki görevi siyasi tartışmalara yol açtı. 🔹 2025 yılında siyasi tepkiler ve tüketici boykotları Tesla'nın bazı uluslararası pazarlardaki satışlarını olumsuz etkiledi. 🔹 Piyasa gözlemcileri Elon Musk'ın şirketler ağını "Muskonomi" olarak adlandırıyor. 🔹 Yatırımcılar arasında şirket değerlemelerinde Elon Musk'ın vizyonuna duyulan güveni yansıtan "Elon primi" kavramı kullanılmaya başlandı. 🔹 JPMorgan CEO'su Jamie Dimon, Elon Musk'ı "zamanımızın Edison'u" ve "bizim Einstein'ımız" olarak nitelendirdi.

Diplomasi 🔹 ABD Başkanı Donald Trump, İran ile anlaşmanın hafta sonu kadar erken bir tarihte imzalanabileceğini söyledi. 🔹 Trump, savaşın sona erdirilmesine yönelik büyük bir uzlaşmaya varıldığını açıkladı. 🔹 Trump, anlaşmanın imzalanmasının ardından Hürmüz Boğazı'nın resmen yeniden açılacağını ve bunun çok yakında gerçekleşebileceğini söyledi. 🔹 Trump, Başkan Yardımcısı JD Vance'in anlaşma imza törenine katılacağını açıkladı. 🔹 Trump, İran'ın dini lideri Ayetullah Mücteba Hamaney'in anlaşmayı onayladığını anladığını söyledi. İran'ın tutumu 🔹 İran Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü İsmail Bekayi, anlaşmanın büyük bölümünün tamamlandığını ancak İran'ın kırmızı çizgilerinden taviz vermeyeceğini söyledi. 🔹 Bekayi, anlaşma konusunda henüz nihai karara varılmadığını ve sürecin ilgili karar alma mekanizmaları tarafından değerlendirildiğini açıkladı. 🔹 İran, nükleer silah geliştirmediğini ve böyle bir hedef taşımadığını sürdürüyor. 🔹 İran, uluslararası yaptırımların kaldırılmasını, dondurulan milyarlarca dolarlık varlıklarının serbest bırakılmasını ve Hürmüz Boğazı üzerindeki kontrolünün tanınmasını talep ediyor. Çatışmalar ve bölgesel gelişmeler 🔹 İran ile ABD arasındaki savaş üç aydır devam ediyor ve binlerce kişinin hayatını kaybetmesine yol açtı. 🔹 Taraflar bu hafta karşılıklı saldırılar düzenleyerek nisan ayında ilan edilen ateşkesi zorladı. 🔹 ABD'li bir yetkili, ABD güçlerinin Hürmüz Boğazı'ndan geçen ticari gemilere yönelik saldırı girişiminin ardından iki İran kamikaze insansız hava aracını düşürdüğünü söyledi. 🔹 İran devlet medyası, İran ordusunun Hürmüz Boğazı'ndan geçmeye çalışan bir tankeri durdurduğunu duyurdu. 🔹 Trump, daha önce planlanan İran saldırılarını müzakerelerde ilerleme sağlandığı gerekçesiyle iptal ettiğini açıkladı. Piyasalar 🔹 Anlaşma beklentileri Asya ve küresel hisse senedi piyasalarında yükselişi destekledi. 🔹 Petrol fiyatları iki ayın en düşük seviyelerine geriledi. 🔹 İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu'nun ofisi, İsrail'in İran ile hazırlanan mutabakat zaptının tarafı olmadığını açıkladı. 🔹 Netanyahu, Trump'ın zenginleştirilmiş nükleer materyalin ortadan kaldırılması, zenginleştirme altyapısının sökülmesi, füze üretiminin sınırlandırılması ve bölgesel vekil güçlere desteğin sona erdirilmesini içeren bir anlaşma hedefini desteklediğini ifade etti.

Siyasi gündem 🔹 Almanya Başbakanı Friedrich Merz ve koalisyon ortakları önümüzdeki haftalarda vergi sistemi, emeklilik sistemi ve uzun dönem bakım sigortası gibi alanlarda kapsamlı reformlar üzerinde anlaşmaya varmayı hedefliyor. 🔹 Hükümet, eylül ayında eski Doğu Almanya eyaletlerinde yapılacak seçimler öncesinde koalisyonun yönetme kapasitesini göstermek istiyor. 🔹 Friedrich Merz, Almanya'nın siyasi merkezinin ülkenin sorunlarını çözme gücünü koruması gerektiğini söyledi. 🔹 Merz, hükümetin ekonomik büyümeyi yeniden canlandırabilecek ve siyasi sisteme güveni artırabilecek adımlar atması gerektiğini ifade etti. AfD'nin yükselişi 🔹 Aşırı sağcı Almanya için Alternatif (AfD) partisi kamuoyu yoklamalarında hem doğu eyaletlerinde hem de ülke genelinde yükselişini sürdürüyor. 🔹 AfD'nin artan desteği, Merz liderliğindeki hükümeti son yılların en zayıf siyasi konumlarından birine taşıdı. 🔹 Koalisyonun dağılması ve erken seçime gidilmesi halinde AfD'nin federal seçimleri kazanabileceği endişesi hükümet üzerindeki baskıyı artırıyor. 🔹 Eylül ayındaki eyalet seçimleri Almanya'da hem hükümetin gücü hem de demokrasinin dayanıklılığı açısından kritik sınav olarak görülüyor. Reformlar ve ekonomi 🔹 Koalisyon, düşük ve orta gelir grupları için vergi indirimi ile emeklilik ve bakım sistemlerinin sürdürülebilirliğini sağlamaya yönelik reformlar hazırlıyor. 🔹 Hükümet, yaz tatiline girecek parlamentodan önce en azından reformlara ilişkin ilk siyasi uzlaşmaları sağlamayı hedefliyor. 🔹 Son günlerde hükümet yetkilileri reformların tamamlanmasının aylar sürebileceğini söyleyerek takvimin uzayabileceğine işaret etti. 🔹 Emeklilik sisteminin sürdürülebilir hale getirilmesi için emeklilik yaşının artırılması ve bazı ödemelerin azaltılması gibi seçenekler tartışılıyor. Koalisyon içi görüş ayrılıkları 🔹 Sosyal Demokrat Parti ile Hristiyan Demokratlar arasında emeklilik sisteminin geleceğine ilişkin yaklaşım farklılıkları bulunuyor. 🔹 Sosyal Demokrat Parti devlet emeklilik güvencelerini korumayı savunurken, Merz'in partisi sermaye piyasalarına dayalı özel emeklilik sisteminin genişletilmesini destekliyor. 🔹 Sosyal Demokrat Parti milletvekili Sebastian Roloff, iyi yönetişimin toplumsal güven oluşturacağını ve reformların olumlu sonuçlarının zamanla hissedileceğini söyledi. 🔹 Çalışma Bakanı Bärbel Bas, çalışanların cebinde gerçekten daha fazla para kalması için en az 500 avroluk vergi indirimi gerektiğini söyledi. 🔹 Kamuoyu araştırmalarına göre Almanların yüzde 87'si hükümetten memnun olmadığını ifade ediyor.

Ateşkes ve müzakereler 🔹 ABD ile İran arasında imzalanması beklenen mutabakat zaptı, ateşkesin Lübnan'ı da kapsayacak şekilde 60 gün uzatılmasını öngörüyor. 🔹 Bu süre içinde İran'ın nükleer programına ilişkin müzakerelerin yapılması planlanıyor. 🔹 İran'ın nükleer programına yönelik somut adımların daha ayrıntılı ikinci bir anlaşmaya bağlı olması bekleniyor. 🔹 Arabulucu ülkelerden bir diplomat, ABD ile İran'ın anlaşma metni üzerinde uzlaştığını ancak nihai onayın henüz verilmediğini söyledi. Nükleer program ve Hürmüz Boğazı 🔹 Mutabakat zaptı, İran'ın nükleer silah edinmemeyi taahhüt etmesini ve zenginleştirilmiş uranyum stokuna ilişkin anlaşmazlığın çözülmesini öngörüyor. 🔹 Hürmüz Boğazı'nın herhangi bir geçiş ücreti uygulanmadan derhal yeniden açılması planlanıyor. 🔹 Deniz taşımacılığının 30 gün içinde savaş öncesi seviyelere dönmesi hedefleniyor. 🔹 Hürmüz Boğazı'nın yeniden açılması karşılığında ABD'nin uyguladığı deniz ablukasının kaldırılması öngörülüyor. Anlaşma süreci 🔹 Taslak anlaşma, Katarlı arabulucu Ali Al-Thawadi ile İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi arasında çarşamba gecesi yapılan uzun müzakerelerin ardından hazırlandı. 🔹 ABD Hava Kuvvetleri'ne ait dört C-17 nakliye uçağı, olası imza töreni hazırlıkları kapsamında Avrupa'ya hareket etti. 🔹 Anlaşmanın Katar ve Pakistan'ın ortak arabuluculuğunda hazırlandığı ve tarafların imzalaması halinde "İslamabad Anlaşması" adını alması planlanıyor. 🔹 Yurt dışında dondurulan milyarlarca dolarlık İran varlığının akıbetine ilişkin ayrıntılar henüz netleşmedi. 🔹 İran'a yönelik yaptırımların kaldırılmasının, anlaşma hükümlerine uyum sağlanmasına bağlı olması öngörülüyor.

Diplomasi 🔹 ABD Başkanı Donald Trump, İran'a yönelik planlanan askerî saldırıları iptal ettiğini açıkladı. 🔹 Trump, savaşın müzakere yoluyla sona erdirilmesine ilişkin görüşmelerin İran yönetiminin en üst kademelerine ulaştığını söyledi. 🔹 Trump, anlaşmanın imzalanacağı zaman ve yerin kısa süre içinde açıklanacağını ifade etti. 🔹 Trump, ABD Başkanı olarak bu akşam planlanan saldırı ve bombardımanları iptal ettiğini duyurdu. Bölgesel gelişmeler 🔹 Trump, anlaşmanın ana başlıkları ve nihai ayrıntılarının ABD, İsrail, Suudi Arabistan, BAE, Katar, Türkiye, Pakistan, Bahreyn, Kuveyt, Ürdün, Mısır ve diğer taraflar tarafından onaylandığını söyledi. 🔹 Trump'ın açıkladığı ülkeler arasında İran yer almadı. 🔹 Trump, Hürmüz Boğazı'na yönelik ABD deniz ablukasının anlaşma tamamlanıncaya kadar tam olarak sürdürüleceğini söyledi. Piyasalar 🔹 Trump'ın açıklamalarının ardından Brent petrol fiyatı yaklaşık yüzde 4 gerileyerek varil başına 90 doların altına indi. 🔹 İran, Trump'ın açıklamalarına ilişkin henüz resmi bir değerlendirme yapmadı. 🔹 Washington ile Tahran arasında nükleer program ve dondurulmuş varlıklar gibi temel başlıklardaki anlaşmazlıklar devam ediyor.

Para politikası 🔹 Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası, politika faizini İran savaşının başlamasından bu yana üçüncü kez yüzde 37 seviyesinde sabit bıraktı. 🔹 Merkez Bankası, ana fonlama aracı olarak kullandığı gecelik borç verme faizini de yüzde 40 seviyesinde korudu. 🔹 Para Politikası Kurulu, mevcut parasal sıkılığın dezenflasyon sürecini korumak için yeterli olduğu ve savaşın etkilerinin geçici kalacağı değerlendirmesiyle faizlerde değişikliğe gitmedi. Ekonomi ve enflasyon 🔹 Para Politikası Kurulu, ilk çeyrek verilerinin ekonomik faaliyette yavaşlamaya işaret ettiğini ve öncü göstergelerin yurt içi talepte zayıf seyrin sürdüğünü gösterdiğini açıkladı. 🔹 Kurul, manşet enflasyondaki artışa rağmen mevsimsellikten arındırılmış enflasyonun mayıs ayında sınırlı iyileşme gösterdiğini söyledi. 🔹 Merkez Bankası geçen ay kredi büyümesine yönelik sınırları sıkılaştırdı. 🔹 İlk çeyrek büyüme verileri de ekonomide yavaşlamaya işaret etti. Enerji fiyatları ve beklentiler 🔹 Hürmüz Boğazı'nın fiilen kapanmasının ardından yükselen enerji maliyetleri Türkiye'de yıllık enflasyonun iki ay üst üste artarak yüzde 32,6 seviyesine çıkmasına katkı sağladı. 🔹 Para Politikası Kurulu, enerji fiyatlarının yüksek ve oynak seyrettiğini, Orta Doğu'daki gelişmeler ile bunların ekonomik faaliyet, beklentiler ve maliyetler üzerindeki etkilerini yakından izlediğini açıkladı. 🔹 Nomura ekonomisti Zümrüt İmamoğlu, enflasyonun haziran ayında düşüşe geçmesinin üçüncü çeyrekte faiz indirimlerinin önünü açabileceğini söyledi. 🔹 Ekonomistlerin büyük bölümü yıl sonu enflasyonunun yaklaşık yüzde 30 seviyesinde gerçekleşmesini bekliyor. Bu tahmin, Merkez Bankası'nın yüzde 26'lık öngörüsünün üzerinde bulunuyor. 🔹 BBVA stratejisti Tufan Cömert, Merkez Bankası'nın mevcut parasal sıkılık seviyesinden memnun olduğunu ve piyasaları faiz indirimlerine uzun süre ara verilebileceğine hazırladığını söyledi. 🔹 Faiz kararının ardından Türk lirası ABD doları karşısında sınırlı değişim göstererek 46,16 seviyesinde işlem gördü.

Yatırım süreci 🔹 Türkiye, BYD'ye tanınan ithalat vergisi muafiyetini 2026 yılının başından itibaren askıya aldı. 🔹 Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, yatırım anlaşması, yükümlülükler ve teminatların yürürlükte olduğunu açıkladı. 🔹 Bakanlık, yatırımın tamamlanmaması halinde şirketin aldığı teşvikleri yasal düzenlemeler ve taahhütler kapsamında geri ödemek zorunda kalacağını söyledi. 🔹 BYD, Türkiye operasyonları hakkında yorum yapmadı. Fabrika projesi 🔹 BYD ile Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, Temmuz 2024'te yıllık 150 bin elektrikli ve şarj edilebilir hibrit araç üretim kapasiteli fabrika ile Ar-Ge merkezi kurulması için anlaşma imzaladı. 🔹 Manisa'da kurulması planlanan tesisin 2026 yılı sonuna kadar faaliyete geçmesi ve 5 bin kişiye istihdam sağlaması hedefleniyordu. 🔹 Fabrika inşaatı aradan geçen yaklaşık iki yıla rağmen başlamadı. 🔹 BYD Başkan Yardımcısı Stella Li, şirketin önceliğinin Macaristan'daki tesis olduğunu, Türkiye projesinin ise beklemeye alındığını söyledi. Teşvikler ve satışlar 🔹 Türkiye, yatırım taahhüdü karşılığında BYD'ye ithalat vergisi muafiyeti sağladı ve bakım-servis ağına ilişkin bazı yükümlülüklerden muaf tuttu. 🔹 BYD'nin Türkiye satışları mayıs ayında 152 adede geriledi. Şirket ocak ayında 3 bin 866 araç satmıştı. 🔹 BYD geçen yıl Türkiye'de 45 bin 537 araç satışı gerçekleştirdi. Avrupa stratejisi 🔹 BYD, Türkiye yatırımının Avrupa'da yeni enerji araçlarına yönelik artan talebe erişimi kolaylaştıracağını açıklamıştı. 🔹 Otomotiv danışmanı Erol Şahin, Avrupa Birliği'nin "Made in Europe" girişimine ilişkin belirsizliklerin Türkiye'nin cazibesini azalttığını söyledi. 🔹 Şahin, Çinli otomobil üreticilerinin Avrupa Birliği içinde üretime daha fazla yöneldiğini ve bunun Türkiye'nin rekabet gücünü zayıflattığını ifade etti. 🔹 Şahin, yatırım gerçekleşmez ve geri ödeme yapılmazsa gümrük vergisi muafiyetinin Türkiye'ye yaklaşık 1 milyar dolar vergi kaybına yol açabileceğini söyledi. 🔹 Türkiye ile Chery arasında planlanan üretim tesisi görüşmelerinde de ilerleme sağlanmadı. 🔹 BYD, Çin dışındaki pazarlarda bu yıl 1,5 milyon adedin üzerinde araç satmayı hedefliyor ve Avrupa'nın yanı sıra Latin Amerika'da ikinci bir fabrika kurma seçeneğini değerlendiriyor.

Diplomasi 🔹 Türkiye, Fransa ile Güney Kıbrıs arasında imzalanan ve Fransız askerlerinin adada konuşlanmasına imkân tanıyan savunma anlaşmasının Türk Kıbrıs Türklerinin güvenliğini tehdit etmesi halinde güçlü karşılık vereceğini açıkladı. 🔹 Türkiye Milli Savunma Bakanlığı, Türk Silahlı Kuvvetleri'nin Kıbrıs Türklerinin güvenliğini tehdit eden düşmanca girişimlere en güçlü şekilde karşılık verecek kabiliyet ve kararlılığa sahip olduğunu söyledi. 🔹 Bakanlık, Fransa'nın Kıbrıs'ta garantör statüsü bulunmamasına rağmen imzalanan anlaşmanın adadaki hassas dengeyi tek taraflı değiştirmeyi amaçladığını savundu. 🔹 Bakanlık, anlaşmanın 1960 Kıbrıs Antlaşmaları ile uluslararası hukuka aykırı olduğunu açıkladı. Savunma ve bölgesel güvenlik 🔹 Fransa ile Güney Kıbrıs, savunma iş birliği ve Kuvvetlerin Statüsü Anlaşması imzalayarak Fransız askerlerinin Kıbrıs topraklarında bulunmasının önünü açtı. 🔹 Fransa ve Güney Kıbrıs, nisan ayında Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron'un ada ziyareti sırasında Fransız kuvvetlerinin Kıbrıs'ta konuşlandırılmasına yönelik çerçeve oluşturma planlarını duyurmuştu. 🔹 Güney Kıbrıs Cumhurbaşkanı Nikos Christodoulides, Fransız askerî varlığının Doğu Akdeniz'deki insani operasyonlara hizmet edeceğini söyledi. 🔹 Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, Türkiye ve Kıbrıs Türklerinin Doğu Akdeniz'deki hak ve çıkarlarının hedef alınması halinde Türkiye'nin cevabının açık ve kararlı olacağını söyledi. Kıbrıs ve Doğu Akdeniz 🔹 Türkiye, Yunanistan ve Birleşik Krallık, 1960 anlaşmasıyla Kıbrıs'ın garantör ülkeleri oldu. 🔹 Birleşik Krallık adadaki egemen üslerini korurken, Türkiye Kıbrıs Türklerini korumak amacıyla kuzey Kıbrıs'ta on binlerce asker bulunduruyor. 🔹 Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti yalnızca Türkiye tarafından tanınıyor. 🔹 Avrupa ülkeleri, bölgesel istikrarsızlığın artması ve Doğu Akdeniz'deki güvenlik kaygıları nedeniyle Kıbrıs'ın savunmasını güçlendirmeye yönelik adımlar atıyor. 🔹 Türkiye ile Yunanistan arasında deniz yetki alanları, hava sahası ve egemenlik ihtilafları nedeniyle süren anlaşmazlıklar son yıllarda iki NATO müttefiki arasındaki ilişkileri gergin tutuyor.

🔹 ABD'nin İran'ın güneyindeki Sirik ve Cask kentleri ile Hürmüz Boğazı'ndaki Kiş Adası çevresine düzenlediği saldırılarda Sirik'teki iki su deposu hasar gördü. 🔹 Washington, saldırıların İran'ın ABD Ordusu'na ait Apache helikopterini Körfez üzerinde düşürmesinin ardından gerçekleştirildiğini açıkladı. 🔹 Saldırılar, Sirik kentindeki Bemani ve Kouhestak bölgelerine içme suyu sağlayan iki ana rezervuarı kullanılamaz hale getirdi. Su krizi 🔹 İran devlet televizyonuna göre yaklaşık 20 bin kişi güvenli içme suyuna erişimini kaybetti. 🔹 Bölgede hava sıcaklıklarının 45 ila 50 derece arasında seyretmesi nedeniyle yerel halkın son derece zor koşullarla karşı karşıya kaldığı bildirildi. 🔹 Yetkililer, su depolarının tahrip edilmesinin bölgenin su dağıtım altyapısında ciddi aksamalara yol açtığını ve yeraltı su kaynaklarının kaybı telafi etmeye yetmediğini açıkladı. 🔹 Hürmüzgan eyaletindeki üst düzey su idaresi yetkilisi Abdolhamid Hamzehpour, etkilenen köylere alternatif su kaynakları sağlanması için çalışmaların sürdüğünü söyledi. Gerilim tırmanıyor 🔹 Tahran, saldırıları "asılsız gerekçelerle gerçekleştirilen bir saldırı" olarak nitelendirdi. 🔹 İran, ABD saldırılarına karşılık olarak Bahreyn, Ürdün ve Kuveyt'teki ABD üslerini hedef alan füze ve insansız hava aracı saldırıları düzenlediğini açıkladı.

Yeni biyometrik sistemler tanıtıldı 🔹 Pekin'de düzenlenen Uluslararası Polis ve Terörle Mücadele Teknolojileri Fuarı'nda tanıtılan yapay zekâ destekli yeni sistemler, şüphelilerin fiziksel sağlık durumunu, psikolojik özelliklerini ve risk seviyelerini analiz edebiliyor. 🔹 Çinli teknoloji şirketleri, bu sistemlerin polis teşkilatlarındaki personel eksikliğini azaltabileceğini ve soruşturma süreçlerinin verimliliğini artırabileceğini açıkladı. 🔹 Üç gün süren fuarda Çin'in yanı sıra yabancı emniyet kurumlarına da yeni güvenlik teknolojileri tanıtıldı. Endonezya'nın özellikle terörle mücadele ekipmanlarına ilgi gösterdiği bildirildi. Kameralar hayati belirtileri uzaktan ölçebiliyor 🔹 Tianjin merkezli Tiandy tarafından geliştirilen kamera sistemi aynı anda altı kişinin kalp atış hızı, tansiyonu, kandaki oksijen seviyesi ve kan akış hızını yaklaşık 10 saniyelik taramayla ölçebiliyor. 🔹 Şirket, sistemin doğruluk oranının yüzde 90'ın üzerinde olduğunu ve anormal değerlerin ekranda sarı veya kırmızı renkle işaretlendiğini belirtti. 🔹 Teknolojinin özellikle sorgu bekleme alanlarında kullanılmasının planlandığı, dört kamerayla aynı anda 24 kişinin takip edilebildiği ifade edildi. 🔹 Sistem, gözaltındaki kişilerin anlık konumunu izleyebiliyor, olası sağlık krizlerini tespit edebiliyor ve polis prosedürlerine aykırı uygulamaları da uyarı olarak bildirebiliyor. Yapay zekâ kişilik ve suç riski analizi yapıyor 🔹 Lianxin Technology tarafından geliştirilen yapay zekâ destekli kamera sistemi ve psikolojik analiz büyük dil modeli, kişinin yüz özelliklerinden kişilik analizi oluşturabiliyor. 🔹 Şirketin tanıtım broşürüne göre kişi kameraya 8 ila 12 saniye baktığında sistem kişilik özellikleri, duygusal istikrar, sağlık hassasiyetleri, temel motivasyonlar, suç işleme riski ve olası psikolojik kriz durumları hakkında değerlendirme üretiyor. 🔹 Şirket, modelin 80 milyon insan örneğiyle eğitildiğini ve Çin Siber Uzay İdaresi tarafından kayıt altına alındığını açıkladı. 🔹 Sistemlerin Çin genelinde 30'dan fazla polis merkezinde kullanılmaya başlandığı belirtildi. Polis sorgularında ve personel seçiminde kullanılabiliyor 🔹 Lianxin Technology, artan iş yükü nedeniyle polislerin yoğun fiziksel ve zihinsel baskı altında çalıştığını, yapay zekâ analizlerinin sorgu süreçlerine destek sağlayacağını savundu. 🔹 Şirket, temassız analiz yönteminin sorgulamalara yardımcı olabileceğini ve şüphelilerin risk seviyesine göre gözaltı kararlarının değerlendirilmesinde kullanılabileceğini belirtti. Yüz görüntüsüyle psikolojik analiz yapılıyor 🔹 Hefei merkezli Anhui Wuyu Security Technology ise görüntü ve ses analizleriyle kişilerin psikolojik durumu, duygusal yapısı, karakter özellikleri ve güvenilirliği hakkında değerlendirme yapan sistemler geliştirdiğini açıkladı. 🔹 Şirketin internet sitesine göre bu teknolojiler kamu güvenliği kurumları, sınır kontrol noktaları ve disiplin denetim kurumları dahil olmak üzere Çin'in 20'den fazla eyalet ve şehrinde kullanılıyor. 🔹 Sistemlerin ayrıca askeri kurumlar ve anaokulları gibi çeşitli kamu kuruluşlarında işe alım süreçlerinde aday taraması amacıyla da kullanıldığı belirtildi. 🔹 Şirket, kameraların insan gözünün göremediği yüz derisi yansımalarını ve kan dolaşımındaki değişimleri analiz ederek kişinin fizyolojik ve psikolojik durumuna ilişkin değerlendirme yaptığını açıkladı.

Turnuvaya ilgi beklentilerin altında kaldı 🔹 Bloomberg için yapılan Morning Consult anketine göre ABD'deki yetişkinlerin yarısından fazlası 2026 FIFA Dünya Kupası maçlarını televizyondan izlemeyi düşünmüyor. 🔹 Ankete katılanların yalnızca %13'ü turnuvadaki maçları kesinlikle izleyeceğini söyledi. 🔹 Katılımcıların yaklaşık %40'ı Dünya Kupası hakkında hiçbir bilgiyle karşılaşmadığını belirtirken, yalnızca dörtte biri turnuva hakkında kayda değer düzeyde bilgi sahibi olduğunu ifade etti. Kuşaklar arasında büyük ilgi farkı oluştu 🔹 Dünya Kupası'na en fazla ilgiyi Z Kuşağı gösterirken, Baby Boomer kuşağı turnuvaya en az ilgi duyan grup oldu. 🔹 60 ve 70 yaşlarındaki Baby Boomer kuşağının yaklaşık dörtte üçü futbol taraftarı olmadığını söyledi. 🔹 Aynı yaş grubundaki katılımcıların yaklaşık yarısı Arjantinli yıldız Lionel Messi'yi hiç duymadığını belirtti. ABD kamuoyu daha çok olumsuz haberleri hatırlıyor 🔹 Ankete göre Amerikalıların Dünya Kupası ile ilgili en fazla duyduğu konu yüksek bilet fiyatları oldu. 🔹 Katılımcıların yaklaşık %30'u bilet fiyatlarının çok yüksek olduğuna ilişkin haberlerden haberdar olduğunu ifade etti. 🔹 Bilet fiyatları ve satış sistemi nedeniyle eyalet düzeyinde soruşturmalar açıldı ve yaklaşık 70 ABD Kongresi üyesi fiyatların düşürülmesi çağrısında bulundu. 🔹 FIFA'nın ABD Başkanı Donald Trump'a ilk barış ödülünü vermesi ankette en çok hatırlanan ikinci gelişme oldu. 🔹 Katılımcıların %31'i bu karara kesin şekilde karşı çıktığını belirtirken, yalnızca %16'sı güçlü destek verdi. Sponsorlar milyonlarca dolar harcadı 🔹 Coca-Cola, ankete katılanların en fazla Dünya Kupası ile ilişkilendirdiği marka oldu. 🔹 Nike ikinci sırada yer alırken, resmi FIFA sponsoru olmamasına rağmen birçok milli takım ile yaptığı anlaşmalar sayesinde yüksek görünürlük sağladı. 🔹 Adidas ise resmi Dünya Kupası ortağı olmasına rağmen marka bilinirliğinde Nike'ın gerisinde kaldı. 🔹 Ankete katılanların %42'si ise listelenen markalardan hiçbirini Dünya Kupası ile ilişkilendirmedi. Harcama beklentileri de zayıf 🔹 Katılımcıların yaklaşık %60'ı bilet, forma, dışarıda maç izleme veya diğer Dünya Kupası harcamaları için hiçbir para harcamayacağını söyledi. 🔹 Turnuva öncesinde talebin beklentilerin altında kaldığına yönelik işaretler ortaya çıktı. 🔹 Arjantinli bir havayolu şirketi Dünya Kupası yolcularına yönelik bazı uçuşlarını azalttı. 🔹 Ev kiralama platformu Airbnb'de bazı ev sahipleri bekledikleri rezervasyon ilgisini göremedi. 🔹 Fast food zinciri Shake Shack de Dünya Kupası'nın satışlara olumlu katkı sağlayacağı beklentisini tahminlerinden çıkardı. 🔹 Şirket yönetimi son haftalarda özellikle büyük şehirlerde turist sayısında yavaşlama gözlendiğini açıkladı.

Çin sağlık turizminde yeni merkez olmayı hedefliyor 🔹 Çin, ileri tıbbi teknolojiler, daha düşük maliyetler ve tedavilere daha hızlı erişim imkânı sayesinde yabancı hastalar için giderek daha cazip bir sağlık turizmi merkezi haline geliyor. 🔹 Tayland, Güney Kore ve Malezya gibi ülkeler estetik cerrahi ve tüp bebek tedavileriyle öne çıkarken, Çin kanser tedavileri ve ileri biyoteknoloji uygulamalarıyla farklılaşmayı hedefliyor. 🔹 Uzmanlar, hastaların yurt dışına çıkmasının temel nedenlerinin ileri tedavilere erişim ve daha düşük fiyatlar olduğunu belirtiyor. CAR-T tedavisi yabancı hastaları çekiyor 🔹 Yeni Zelandalı Stuart Lye, yüksek riskli miyelom teşhisinin ardından ülkesinde tedavi seçenekleri tükenince Çin'deki CAR-T hücre tedavisine başvurdu. 🔹 Çin'de klinik araştırmaya katılan Lye'nin kanseri yedi haftalık tedavinin ardından kontrol altına alındı. Toplam tedavi, hastane ve uçak bileti masrafı yaklaşık 65 bin dolar oldu. 🔹 Aynı tedavinin Avustralya'da yaklaşık 500 bin Avustralya doları, ABD'de ise tek doz uygulama için 300 bin ila 475 bin dolar arasında maliyet oluşturduğu belirtiliyor. 🔹 Çin'de ticari CAR-T tedavilerinin maliyeti yaklaşık 150 bin ila 180 bin dolar seviyesinde bulunurken, onay sürecindeki yeni bir tedavinin 44 bin doların altında fiyatlanması hedefleniyor. Çin biyoteknolojide öne çıkıyor 🔹 Çin, 2021 yılında ilk CAR-T ürününü onaylamasının ardından ticari kullanımda ABD ile aynı sayıda, yedi CAR-T tedavisine ulaştı. 🔹 Dünyadaki CAR-T klinik araştırmalarının sayısında Çin ilk sırada yer alıyor. 🔹 Şanghay merkezli SinoUnited Health, 2024 sonundan bu yana yaklaşık 30 yabancı hastaya CAR-T tedavisi uyguladı. 🔹 Şirket yönetimi, yabancı hastaların ülkelerinde erişemedikleri ileri tedavilere ulaşmak için Çin'i tercih ettiğini belirtiyor. Sağlık turizmi pazarı büyüyor 🔹 Küresel sağlık turizmi pazarının yaklaşık 34 milyar dolar büyüklüğe ulaştığı ve 2035 yılına kadar 126 milyar dolara çıkmasının beklendiği ifade ediliyor. 🔹 Çin sağlık turizmi sektörünün ise 2025 yılında 1,3 milyar dolar seviyesinden 2035 yılında 3,4 milyar dolara yükselmesi öngörülüyor. 🔹 Hainan'daki Lecheng Uluslararası Sağlık Turizmi Pilot Bölgesi geçen yıl yalnızca birkaç bin yabancı hastaya hizmet verirken, yüz binlerce Çinli hastayı ağırladı. Düzenlemeler ve tartışmalar 🔹 Klinik araştırmalara ücret karşılığında hasta kabul edilmesi etik tartışmalara yol açarken, Çin geçen ay hastanelerin klinik araştırmalar kapsamında hastalardan ücret almasını yasakladı. 🔹 Aynı düzenlemeyle uygun hastanelere hücre tedavileri, beyin-bilgisayar arayüzleri ve hayvandan insana organ nakli gibi ileri teknolojileri geleneksel ilaç ruhsatı süreci olmadan ticari olarak uygulama izni verildi. 🔹 Analistler, yeni düzenlemelerin uzun süredir tartışılan denetimsiz hücre tedavisi uygulamalarını daha sıkı gözetim altına almayı amaçladığını belirtiyor. Yabancı hastalar için bazı engeller sürüyor 🔹 Uzmanlar, Çin sağlık sisteminin yabancı hastalar için henüz tam anlamıyla organize olmadığını, bilgiye erişim, dil, ödeme sistemleri ve uzun süreli sağlık vizeleri konusunda eksiklikler bulunduğunu ifade ediyor. 🔹 Buna rağmen ileri teknolojilere erişim ve düşük maliyet avantajı nedeniyle Çin'in özellikle kanser tedavileri ve yüksek teknoloji gerektiren sağlık hizmetlerinde uluslararası hasta çekmeye devam etmesi bekleniyor.

IPO değerlemesine eleştiri 🔹 Ünlü açığa satış yatırımcısı James Chanos, SpaceX’in halka arz değerlemesinin finansal temellerden çok Elon Musk’a ve yapay zekâ beklentilerine dayandığını savundu. 🔹 Chanos, yaklaşık 75 milyar dolarlık halka arzın şirketi yaklaşık 2 trilyon dolar değerlemeye taşımasının makul ticari varsayımlarla açıklanmasının zor olduğunu söyledi. 🔹 New York’taki iConnections Global Alts konferansında konuşan Chanos, bu halka arzın piyasa yatırımcılarının risk iştahını test edecek önemli bir gösterge olduğunu ifade etti. 🔹 Şirketin yaklaşık 19 milyar dolar gelir elde ettiğini ve negatif serbest nakit akışına sahip olduğunu belirten Chanos, buna rağmen ulaşılan değerlemenin "umutlar ve hayaller üzerine kurulu bir halka arz" olduğunu söyledi. Gelecek beklentileri fiyatlanıyor 🔹 Chanos, SpaceX değerlemesinin uzay tabanlı veri merkezleri, Ay’da üretim tesisleri ve diğer uzun vadeli uzay projelerine yönelik beklentileri içerdiğini belirtti. 🔹 Uzay ekonomisinin teorik olarak sınırsız büyüme potansiyeline sahip gösterildiğini ancak bunun yatırımcıların istedikleri her senaryoyu fiyatlamasına imkân verdiğini ifade etti. 🔹 Mars kolonileri, Ay fabrikaları ve uzaydaki veri merkezleri gibi projelerin değerlemeyi desteklemek için kullanılan uzun vadeli hikâyeler arasında bulunduğunu söyledi. Tesla ile karşılaştırma 🔹 Chanos, yatırımcıların Tesla’ya da gelecekteki otonom sürüş, robotik ve yapay zekâ beklentileri nedeniyle yüksek prim verdiğini hatırlattı. 🔹 Buna rağmen SpaceX’in gelirlerine göre Tesla’dan çok daha yüksek bir çarpanla fiyatlandığını savundu. 🔹 Chanos, Tesla’nın yaklaşık 14 kat gelir çarpanıyla işlem gördüğünü, SpaceX’in ise yaklaşık 90 kat gelir çarpanıyla halka arz edildiğini belirtti. Starlink ve uzay veri merkezleri 🔹 Chanos, Starlink gibi mevcut faaliyetlerin birkaç yüz milyar dolarlık bir şirket değerini destekleyebileceğini ancak geri kalan yaklaşık 1,5 trilyon dolarlık kısmın nasıl açıklanacağının belirsiz olduğunu söyledi. 🔹 Uzay tabanlı veri merkezlerinin teorik olarak mümkün olduğunu ancak fırlatma maliyetleri, bakım, sigorta ve operasyonel zorluklar nedeniyle ekonomik açıdan büyük engeller taşıdığını ifade etti. 🔹 Veri merkezlerinde sık sık teknik arızalar yaşandığını, uzayda meydana gelecek arızalarda ise teknisyen göndererek kolayca müdahale etmenin mümkün olmayacağını söyledi. Starship ve piyasa değerlendirmesi 🔹 Chanos, SpaceX’in uzun vadeli projeleri açısından kritik öneme sahip Starship roketinin henüz sürdürülebilir yörünge başarısını kanıtlayamadığını belirtti. 🔹 Mevcut piyasa ortamında yatırımcıların uzak gelecekteki vaatlere yüksek prim verdiğini, mevcut finansal gerçekleri ise ikinci plana ittiğini savundu. 🔹 Chanos, boğa piyasalarının vaatleri ödüllendirdiğini, ayı piyasalarının ise gerçek finansal sonuçlara odaklandığını belirterek mevcut piyasanın ilk kategoriye girdiğini söyledi.

Flash şarj altyapısı genişliyor 🔹 BYD, beş dakikalık "flash şarj" teknolojisini önümüzdeki yıllarda ana akım elektrikli araç modellerine yaygınlaştırmak amacıyla Avrupa'da yaklaşık 2 milyar avroluk altyapı yatırımı yapmayı planlıyor. 🔹 Dünyanın en büyük elektrikli otomobil üreticisi, ultra hızlı şarj teknolojisiyle geleneksel otomobil üreticilerinden pazar payı kazanmayı hedefliyor. 🔹 Şirketin uluslararası operasyonlarından sorumlu yöneticisi Stella Li, Avrupa'daki ilk flash şarj istasyonunun İngiltere'de hizmete girdiğini açıkladı. 🔹 Li, güçlü bir şarj altyapısı kurulmasının öncelikli hedef olduğunu ve her bir istasyonun yaklaşık 580 bin avroya mal olduğunu söyledi. Binlerce yeni şarj istasyonu kurulacak 🔹 BYD, 2026 yılı sonuna kadar Çin'de 20 bin flash şarj istasyonu kurmayı planlıyor. 🔹 Şirket, Avrupa'da ise 2027 yılına kadar 3 bin yeni flash şarj istasyonu kurmayı hedefliyor. 🔹 Bu istasyonların yaklaşık 600'ünün Birleşik Krallık'ta hizmete alınması planlanıyor. 🔹 Yetkililer, altyapı kurulumundaki en büyük zorluğun teknik süreçler değil, yerel yönetimlerden gerekli izinlerin alınması olduğunu belirtti. Beş dakikada yüzde 70 şarj 🔹 BYD'nin premium Denza markasına ait yeni Z9GT modeli, yeni nesil BYD bataryaları sayesinde beş dakikada yüzde 70 şarj seviyesine ulaşabiliyor. 🔹 Araç yaklaşık 12 dakikada neredeyse tamamen şarj edilebiliyor ve sistem eksi 30 derece sıcaklıklarda da çalışabiliyor. 🔹 Şirket, gelecekte Avrupa'da satışa sunacağı Denza modellerinin tamamında flash şarj teknolojisinin bulunacağını açıkladı. 🔹 Stella Li, önümüzdeki birkaç yıl içinde aynı batarya teknolojisini daha uygun fiyatlı BYD modellerine de taşımayı hedeflediklerini söyledi. Elektrik şebekesine yük getirmeyecek 🔹 BYD, flash şarj istasyonlarının doğrudan elektrik şebekesine yük bindirmeyeceğini açıkladı. 🔹 Şirket, istasyonların kendi batarya depolama sistemleriyle çalışacağını ve bu bataryaların gece saatlerinde daha düşük maliyetle şarj edileceğini belirtti. 🔹 Li, bu nedenle yeni altyapının mevcut elektrik şebekeleri üzerinde ilave baskı oluşturmayacağını ifade etti. Avrupa pazarında büyüme hızlandı 🔹 BYD'nin Avrupa Birliği otomobil pazarındaki payı 2026'nın ilk dört ayında yüzde 0,8'den yüzde 1,9'a yükseldi. 🔹 Birleşik Krallık'ta ise şirketin pazar payı yüzde 3,4'e ulaşarak Renault ve Volvo Cars'ın önüne geçti. 🔹 BYD ayrıca Avrupa pazarı için özel geliştirilen ve Çin'de satılmayan ilk modeli olan Dolphin G şarj edilebilir hibrit aracını da tanıttı. 🔹 Stella Li, BYD'nin ürün gamındaki teknolojik çeşitliliğe dikkat çekerek, "Zıplayabilen, dans edebilen ve suda yüzebilen otomobiller sunan başka bir üretici yok." dedi.

Patriot füzelerinde arz sıkıntısı 🔹 Lockheed Martin, Patriot hava savunma sistemlerinde kullanılan kritik PAC-3 önleme füzelerinin müttefik ülkelere hangi tarihte teslim edileceğine ilişkin kesin bir takvim veremeyeceğini açıkladı. 🔹 Şirket, İran savaşı nedeniyle daha da büyüyen küresel talep karşısında üretimi hızla artırmaya çalıştığını ancak teslimat önceliklerini ABD hükümetinin belirlediğini bildirdi. 🔹 Lockheed Martin Füze ve Ateş Kontrol Birimi Strateji ve İş Geliştirme Başkan Yardımcısı Brian Dunn, şirketin hangi ülkenin öncelikli teslimat alacağı konusunda karar verme yetkisi bulunmadığını söyledi. 🔹 Dunn, üretim kapasitesindeki artışın birçok kullanıcının ihtiyacını daha hızlı karşılamaya yardımcı olacağını ancak öncelik sıralamasının Pentagon tarafından belirleneceğini ifade etti. Üretim kapasitesi üç katına çıkıyor 🔹 Lockheed Martin, bu yıl Pentagon ile yaptığı 4,7 milyar dolarlık anlaşma kapsamında yıllık PAC-3 üretimini mevcut 650 adetten 2033 yılına kadar 2 bin adede çıkarmayı planlıyor. 🔹 PAC-3 füzeleri İran savaşı başlamadan önce de yüksek talep görüyordu ve çatışmalar Batı ülkelerinin stokları üzerindeki baskıyı daha da artırdı. 🔹 PAC-3 sistemi özellikle yüksek hızda seyreden balistik ve hipersonik füzelere karşı etkili olması nedeniyle birçok ülkenin hava savunmasında kritik öneme sahip bulunuyor. Ukrayna ve Avrupa üzerindeki etkiler 🔹 Patriot önleme füzeleri, Rusya'nın balistik ve hipersonik füze saldırılarına karşı Ukrayna savunmasının en önemli unsurlarından biri olarak görülüyor. 🔹 Analistler, önleme füzelerindeki eksikliğin Rusya'nın Ukrayna şehirlerine yönelik saldırılarında avantaj sağladığını değerlendiriyor. 🔹 Ukraynalı savunma şirketi Fire Point, geçen hafta Patriot sistemine daha ucuz alternatif olarak geliştirilen yeni bir karadan havaya füzenin ilk uçuş testini gerçekleştirdiğini duyurdu. Avrupa'nın ABD bağımlılığı tartışılıyor 🔹 Birçok Avrupa ülkesi, Donald Trump yönetimi döneminde ABD savunma teknolojilerine bağımlılığı azaltacak alternatif çözümler geliştirmeye çalışıyor. 🔹 Washington yönetimi geçen ay İngiltere, Polonya, Litvanya ve Estonya dahil bazı Avrupalı müttefikleri, İran savaşı nedeniyle ABD silah teslimatlarında uzun gecikmeler yaşanabileceği konusunda uyardı. 🔹 Lockheed Martin yöneticisi Paula Hartley, birçok yabancı hükümetin ABD silah teslimatlarındaki gecikmeler ve ürün bulunabilirliği konusunda giderek daha fazla hayal kırıklığı yaşadığını söyledi. 🔹 Hartley, şirketin tüm taahhütlerini yerine getirmek için çalışmalarını sürdürdüğünü ancak bazı gecikmelerin hükümet politikaları ve önceliklendirme kararlarından kaynaklandığını ifade etti.

Yeni sigorta uygulaması 🔹 Emirates, hükümetlerin Körfez bölgesine yönelik seyahat uyarılarına rağmen yolcuları Dubai üzerinden uçmaya teşvik etmek amacıyla özel bir seyahat sigortası uygulaması başlatmaya hazırlanıyor. 🔹 Şirket, yolcuların bölgede mahsur kalması halinde gerekirse başka hava yollarını kullanarak evlerine ulaştırılmasını garanti eden sigorta paketi sunacak. 🔹 Emirates Başkanı Tim Clark, uygulamanın yolcuların çatışmalar nedeniyle geri dönememe endişelerini azaltmayı hedeflediğini söyledi. 🔹 Sigorta ürününün sigorta şirketleriyle birlikte geliştirildiği ve makul fiyatlarla sunulmasının planlandığını açıkladı. Yolcu trafiği toparlanıyor 🔹 Dubai Havalimanı üzerinden günlük transit yolcu sayısı yaklaşık 40 bine ulaştı. 🔹 Savaş öncesinde günlük yaklaşık 100 bin transit yolcu bulunurken, Emirates bu sayının yeniden hızlı şekilde arttığını belirtti. 🔹 Bazı Londra-Dubai uçuşlarında doluluk oranı çok yüksek seviyelere ulaşırken, şirket genelinde uçaklar ortalama yüzde 75 dolulukla uçuyor. 🔹 Birçok ülkede yürürlükte bulunan seyahat uyarıları nedeniyle yolcuların standart seyahat sigortası yaptırmakta zorlandığı belirtiliyor. Finansal görünüm 🔹 Emirates, mevcut mali yılda daha önce açıkladığı kâr hedeflerinden vazgeçti. 🔹 Tim Clark, savaşın devam etmesi halinde şirketin mali yılı başa baş tamamlamasının kabul edilebilir olduğunu, önceliğin nakit pozisyonunun güçlü kalması olduğunu söyledi. 🔹 Havayolu şirketi geçen hafta, savaş öncesi kapasitesinin yaklaşık yüzde 80'ini yeniden devreye almasının ardından sınırlı da olsa kâr açıkladı. 🔹 Emirates'in mart ayında sona eren son mali yıldaki net kârı 6,3 milyar dolar oldu. Çatışmalar sırasında operasyonlar 🔹 Emirates, çatışmaların başlamasının ardından dört gün içinde uçuşlarının önemli bölümünü yeniden başlattı ve kısa sürede kapasitesinin yüzde 40 seviyesine ulaştı. 🔹 İlk günlerde uçaklar olası yön değiştirmeler için ilave beş saatlik yakıtla uçuş gerçekleştirdi. 🔹 Bazı seferler geri döndü, alternatif havalimanlarına yönlendirildi veya Umman üzerinde uzun süre beklemek zorunda kaldı. 🔹 Tim Clark, şirketin hiçbir aşamada uçuş güvenliğinden taviz vermediğini ve tüm operasyonların güvenlik kriterleri doğrultusunda yürütüldüğünü söyledi. Dubai'nin hava savunması ve enerji piyasası 🔹 Clark, Dubai'nin kente yönelen yaklaşık 3 bin füze, insansız hava aracı ve seyir füzesinin yaklaşık yüzde 98'ini etkisiz hale getirdiğini söyledi. 🔹 Emirates uçuşlarının dar askeri koridorlar üzerinden güvenli şekilde sürdürüldüğünü belirtti. 🔹 Clark ayrıca savaş sırasında jet yakıtı fiyatlarının iki katına çıkmasının küresel petrol dağıtım sisteminde kapsamlı değişikliklere yol açabileceğini öngördü. 🔹 Yakıt maliyetlerindeki artışa rağmen Emirates'in Airbus A380 filosundan vazgeçmeyi düşünmediğini, bu uçakların şirket için önemli gelir ve kârlılık kaynağı olmaya devam ettiğini ifade etti.

FCAS projesinin sona ermesi 🔹 Avrupa'nın yaklaşık 100 milyar euroluk ortak yeni nesil savaş uçağı projesi Future Combat Air System (FCAS), Almanya'nın projeden çekilmesiyle sona erdi. 🔹 Almanya Başbakanı Friedrich Merz, Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron'a, Dassault Aviation ile Airbus Defence arasındaki anlaşmazlık nedeniyle ortak savaş uçağı geliştirme projesinin sonlandırılmasının daha doğru olacağını bildirdi. 🔹 Yaklaşık yedi yıldır devam eden proje, altıncı nesil savaş uçağı, insansız hava araçları ve gelişmiş komuta-kontrol sistemlerini tek platformda birleştirmeyi hedefliyordu. 🔹 FCAS'ın amacı, 2040 yılı civarında Dassault Rafale ve Eurofighter Typhoon filolarının yerini alacak yeni nesil hava muharebe sistemi geliştirmekti. Avrupa savunması için etkileri 🔹 Projenin sona ermesi, Avrupa'nın Rusya tehdidi karşısında savunma kapasitesini artırmaya ve savunma sanayisindeki parçalanmış yapıyı azaltmaya çalıştığı dönemde önemli bir gerileme olarak değerlendiriliyor. 🔹 ABD'nin Donald Trump döneminde Avrupa'dan uzaklaşan güvenlik politikası da kıtanın kendi savunma sanayisini güçlendirme ihtiyacını artırmış durumda. 🔹 Sektör temsilcileri, savaş uçağı kısmı iptal edilse de "Combat Cloud" adı verilen komuta-kontrol yazılım sisteminin kurtarılabileceğini düşünüyor. Almanya'nın seçenekleri 🔹 Almanya Savunma Bakanı Boris Pistorius, ülkenin önünde dört seçenek bulunduğunu açıkladı. 🔹 Bunlar arasında daha fazla ABD üretimi F-35 savaş uçağı satın almak, İngiltere-İtalya-Japonya ortaklığındaki GCAP programına katılmak veya Alman liderliğinde Airbus ve diğer ortaklarla yeni bir savaş uçağı geliştirmek bulunuyor. 🔹 Pistorius ayrıca açıklamadığı dördüncü bir seçeneğin de ortaya çıkabileceğini söyledi. Savunma sektöründeki kaynaklar bunun İsveç ile olası iş birliğine işaret ettiğini değerlendiriyor. 🔹 Airbus Defence, MTU Aero Engines, Hensoldt, MBDA ve diğer Alman savunma şirketlerinden oluşan sekiz şirketlik konsorsiyum Berlin'e Avrupa merkezli yeni bir savaş uçağı projesi için ortak teklif sundu. GCAP ve İsveç seçeneği 🔹 Airbus'ın İngiltere, İtalya ve Japonya'nın yürüttüğü GCAP programına katılması ihtimaller arasında görülüyor. 🔹 Almanya'nın yüksek finansman katkısı sağlayabilecek olması GCAP açısından avantaj olarak değerlendirilirken, böyle bir ortaklığın Japonya ile yürütülen takvimi geciktirebileceği belirtiliyor. 🔹 Diğer seçeneklerden biri de İsveçli Saab ile iş birliği yapılması olarak öne çıkıyor. 🔹 Saab'ın Gripen savaş uçağının yerine geçecek yeni nesil proje üzerinde ön çalışmalar yürüttüğü ancak henüz resmi karar verilmediği ifade edildi. Fransa'nın durumu 🔹 FCAS'ın sona ermesi Fransa ve Dassault Aviation için de yeni belirsizlikler yarattı. 🔹 Fransa, Rafale savaş uçağını yaklaşık 2030 yılına kadar beşinci nesil seviyesine yükseltmek için kaynak ayırmış durumda. 🔹 Ancak uzmanlar, Fransa'nın daha sonra tek başına altıncı nesil savaş uçağı geliştirme maliyetini karşılamasının zor olacağını değerlendiriyor. 🔹 Yeni projeye ortak bulunması halinde teknoloji paylaşımı ve üretim haklarının yeniden müzakere edilmesi gerekeceği belirtiliyor. İspanya'nın tepkisi 🔹 Projenin üçüncü ortağı İspanya, FCAS'ın sona ermesini Avrupa savunma iş birliği açısından ciddi bir başarısızlık olarak değerlendirdi. 🔹 İspanya Savunma Bakanı Margarita Robles, güvenlik ihtiyaçlarının yerine sanayi şirketlerinin çıkarlarının ön plana çıkmasının Avrupa savunması açısından kaygı verici olduğunu söyledi. 🔹 Robles, İspanya'nın Fransa, Almanya ve diğer Avrupa ülkeleriyle yeni bir savaş uçağı projesine katılmaya açık olduğunu açıkladı. 🔹 İspanya, en azından "Combat Cloud" komuta-kontrol sistemi gibi ortak teknolojilerin geliştirilmesine devam edilmesini desteklediğini bildirdi.

🔹 Khosla Ventures'ın kurucusu Vinod Khosla, yapay zekânın önümüzdeki yıllarda ekonomide büyük dönüşüm yaratacağını ve mevcut vergi sisteminin bu değişime uyum sağlayamayacağını savundu. 🔹 Khosla, yapay zekânın gelecek on yıl içinde bugün insanların yaptığı ekonomik değeri yüksek işlerin yaklaşık yüzde 80'ini, mevcut mesleklerin yüzde 80'inde insanlardan daha hızlı yerine getirebileceğini öne sürdü. İş gücü ve ekonomi 🔹 Yapay zekânın yaygınlaşmasıyla aynı ekonomik üretim düzeyi için ihtiyaç duyulan insan emeğinin önemli ölçüde azalabileceği belirtildi. 🔹 Teknolojik dönüşüme hazırlık yapılmaması halinde kitlesel eksik istihdam ve ekonomik geçiş sürecinde ciddi toplumsal sorunlar yaşanabileceği ifade edildi. 🔹 Mevcut ABD vergi sisteminin emeğin ekonomik değerden önemli pay aldığı bir döneme göre tasarlandığı, yapay zekâ çağında ise sermaye gelirlerinin hızla büyümesinin yeni düzenlemeleri zorunlu kılacağı savunuldu. Vergi reformu önerileri 🔹 2028 sonrasında sermaye kazançlarının ayrıcalıklı vergi statüsünün kaldırılarak normal gelir gibi vergilendirilmesi önerildi. 🔹 Bu değişikliğin yıllık yaklaşık 400 milyar dolar ek vergi geliri sağlayabileceği öngörüldü. 🔹 Elde edilecek kaynağın öncelikle yapay zekâ nedeniyle gelir kaybına uğrayan çalışanlara destek olarak aktarılması, kalan kısmın ise yıllık geliri 75 bin doların altında olan Amerikalıların federal gelir vergilerini geri ödemede kullanılması önerildi. Yapay zekâ ve robot vergisi 🔹 2030 sonrasında yapay zekâ işlem gücü kullanımı ve robotların insan emeğinin yerine geçtiği faaliyetlerden yüzde 20 oranında sembolik vergi alınması teklif edildi. 🔹 Bu verginin ilk aşamada işsiz kalan çalışanların desteklenmesinde kullanılabileceği, ilerleyen yıllarda ise yıllık 150-200 milyar dolar gelir sağlayabileceği öngörüldü. Temel hizmetlerde yapay zekâ kullanımı 🔹 Sağlık hizmetleri, ruh sağlığı desteği, eğitim ve hukuk danışmanlığı gibi temel uzmanlık hizmetlerinin yapay zekâ sayesinde herkes için çok düşük maliyetli hale getirilebileceği savunuldu. 🔹 Doktor, öğretmen ve avukat gibi uzmanlık hizmetlerine erişim maliyetinin büyük ölçüde düşmesinin gelir eşitsizliğini azaltabileceği belirtildi. 🔹 Böyle bir dönüşümün 2035 yılına kadar ekonomide deflasyonist etki oluşturabileceği ve toplam maliyetleri aşağı çekebileceği ifade edildi. Uzun vadeli hedefler 🔹 2035 sonrasında yapay zekânın çok büyük kurumsal servet oluşturacağı ve bu servetin toplum tarafından paylaşılması gerektiği görüşü dile getirildi. 🔹 Yapay zekâ şirketlerine ortak olacak ulusal bir varlık fonu kurulmasının her Amerikalıyı yapay zekâ ekonomisinin sermaye sahibi haline getirebileceği önerildi. 🔹 Yapay zekânın muhasebe, hukuk, pazarlama ve vergi işlemlerini üstlenmesi sayesinde 2035 yılına kadar yaklaşık 50 milyon Amerikalının mikro girişimci olarak yeniden istihdam edilebileceği savunuldu. 🔹 Khosla, 1950'lerin ekonomik yapısına göre hazırlanmış vergi sisteminin 2030'ların yapay zekâ ekonomisine uygun şekilde yeniden tasarlanmasının gerekli olduğunu belirtti.

Dijital token yatırımları 🔹 Çinli yatırımcılar, Pekin'in sermaye kontrollerini aşarak SpaceX ve OpenAI gibi ABD teknoloji şirketlerinin halka arzlarına dolaylı yoldan yatırım yapabilmek için dijital token ürünlerine yöneliyor. 🔹 Bu ürünler, ilgili şirket hisselerine sentetik veya varlık destekli olduğu iddia edilen dijital tokenlar aracılığıyla maruz kalma imkânı sunuyor. 🔹 Yatırımcılar önce yuan karşılığında USDT gibi stablecoin satın alıyor, ardından bu dijital varlıklarla yurtdışındaki kripto platformlarında token işlemleri gerçekleştiriyor. 🔹 Çin'de itibari para ile kripto para dönüşümü yasak olmasına rağmen VPN ve offshore platformlar kullanılarak bu işlemler gerçekleştirilebiliyor. Yoğun talep ve sermaye kontrolü 🔹 Çinli yatırımcıların bu ürünlere ilgisi son aylarda hızla arttı ve bazı token satışları yoğun talep nedeniyle tamamen doldu. 🔹 Birçok yatırımcı, satın aldığı tokenların gerçekten şirket hisseleriyle desteklenip desteklenmediğini veya ilgili şirketlerin bu işlemleri resmî ortaklık olarak kabul edip etmediğini doğrulamadan yatırım yaptı. 🔹 Pekin yönetiminin sınır ötesi yatırım kurallarını sıkılaştırması, token tabanlı ürünleri alternatif yatırım kanalı haline getirdi. 🔹 Bu yöntem sayesinde bazı yatırımcılar Çin'deki kişi başı yıllık 50 bin dolarlık döviz transfer sınırını da aşabiliyor. SpaceX ve OpenAI ilgisi 🔹 SpaceX halka arzında yaklaşık 1,78 trilyon dolar değerlemeyi hedeflerken şirketin değeri 2023 başındaki 137 milyar dolardan 2025 sonunda 800 milyar dolara yükseldi. 🔹 OpenAI de ABD düzenleyicilerine gizli halka arz başvurusu yaptıktan sonra yatırımcı ilgisinin merkezine yerleşti. 🔹 New York merkezli Paimon Finance, SpaceX ve OpenAI bağlantılı token ürünleri sunduğunu ve bunların özel amaçlı yatırım araçları üzerinden hisse maruziyeti sağladığını açıkladı. 🔹 Seychelles merkezli Bitget'in piyasaya sürdüğü SpaceX bağlantılı preSPAX ürününün yatırımcılarının önemli bölümünü Çinli kullanıcılar oluşturdu. Kısa vadeli kazançlar 🔹 Çin'in Hubei eyaletindeki bir yatırımcı, OpenAI bağlantılı token ürünü için yaklaşık 12 bin dolar yatırım yaptığını ve iki hafta içinde yüzde 32 kazançla pozisyonunu kapattığını söyledi. 🔹 Bazı yatırımcılar, geleneksel yatırım yollarıyla erişemeyecekleri halka arz öncesi fırsatlara bu yöntem sayesinde ulaşabildiklerini belirtiyor. Riskler ve belirsizlikler 🔹 Tokenların gerçekten ilgili şirket hisseleriyle desteklenip desteklenmediğini yatırımcıların doğrulaması oldukça zor görülüyor. 🔹 Birçok ABD teknoloji şirketi, izinsiz hisse devrini tanımadığını ve bu tür işlemlerin yatırımcılara ekonomik hak sağlamayabileceğini açıkladı. 🔹 OpenAI daha önce tokenleştirilmiş özel piyasa sözleşmelerini desteklemediğini ve onaylanmayan işlemlerin yatırımcı açısından ekonomik değer taşımayabileceğini duyurmuştu. 🔹 Anthropic de izinsiz özel amaçlı yatırım araçları üzerinden yapılan hisse işlemlerini şirket kayıtlarında tanımadığını açıkladı. 🔹 Uzmanlar, tokenleştirilmiş yatırımların Çinli yatırımcılara yeni fırsatlar sunarken, hukuki koruma eksikliği ve varlık desteğinin doğrulanamaması nedeniyle önemli finansal riskler taşıdığı uyarısında bulunuyor.

🔹 Donald Trump’ın en üst düzey danışmanları, Jeffrey Epstein dosyalarının yarattığı siyasi krizi yönetmek için Temmuz 2025 boyunca Beyaz Saray Durum Odası’nda bir dizi toplantı gerçekleştirdi. Krizin başlangıcı 🔹 Adalet Bakanlığı ve FBI, Jeffrey Epstein’a ait bir “müşteri listesi” bulunmadığını açıklayan ortak bir not yayımladı ancak bu açıklama Trump destekçileri arasında büyük tepkiye yol açtı. 🔹 Aynı dönemde Trump ile Epstein arasındaki geçmiş ilişkilere ilişkin Wall Street Journal haberinin yayımlanacak olması Beyaz Saray’daki endişeyi artırdı. 🔹 Başkan Yardımcısı JD Vance, yönetimin elindeki tüm Epstein belgelerinin yayımlanmasını savunurken, bunun şeffaflık sağlayacağını ve ileride yaşanacak siyasi zararı azaltacağını dile getirdi. Beyaz Saray’daki tartışmalar 🔹 Toplantılarda mahkeme kayıtlarının açılması, Ghislaine Maxwell’in yeniden sorgulanması ve Kongre’de ifade vermesinin sağlanması gibi seçenekler değerlendirildi. 🔹 Maxwell’e af veya ceza indirimi verilmesi ihtimali de gündeme geldi ancak bunun büyük bir kamuoyu tepkisi yaratacağı değerlendirilerek destek görmedi. 🔹 Yetkililer, mahkemelerin gizli jüri kayıtlarını açmayı reddetmesi halinde sorumluluğun yargıya yüklenebileceğini de hesapladı. Adalet Bakanlığı ve FBI içindeki gerilim 🔹 FBI Direktörü Kash Patel ve Yardımcısı Dan Bongino, Epstein belgeleri konusunda yönetimin izlediği iletişim stratejisine sert şekilde karşı çıktı. 🔹 Dan Bongino, Adalet Bakanı Pam Bondi’yi süreci yanlış yönetmekle suçladı ve sert tartışmalar yaşandı. 🔹 FBI yönetimi, yayımlanan resmi notun kamuoyundaki komplo teorilerini sona erdirmek yerine daha da güçlendirdiğini değerlendirdi. Trump’ın yaklaşımı 🔹 Trump, Epstein konusunun tamamen kapanmasını isterken danışmanları ise kamuoyu baskısının giderek arttığını değerlendirdi. 🔹 JD Vance ve Donald Trump Jr., özellikle genç Cumhuriyetçi seçmenler arasında Epstein dosyalarına yönelik ilginin ciddi siyasi risk oluşturduğu görüşünü dile getirdi. 🔹 Trump, kamuoyuna yaptığı açıklamalarda Epstein dosyalarını Demokratların oluşturduğu bir “aldatmaca” olarak nitelendirdi ve destekçilerini bu konuyla ilgilenmemeye çağırdı. Belgelerin yayımlanması 🔹 Kongre baskısının artmasıyla Epstein Dosyaları Şeffaflık Yasası kabul edildi ve milyonlarca sayfalık belge kamuoyuna açıldı. 🔹 Belgelerde Trump’ın adı çok sayıda kez geçti ancak Adalet Bakanlığı Epstein’in suçlarına ilişkin Trump hakkında suçlayıcı bir delil bulunmadığını savundu. 🔹 İç kamuoyu araştırmaları, Epstein dosyalarının enflasyon ve ekonomi gibi başlıkların ardından Cumhuriyetçi seçmenler arasında en fazla konuşulan siyasi konular arasında yer almaya devam ettiğini ortaya koydu.

Savaşın süresi ve tarihi karşılaştırma 🔹 Ukrayna savaşı 1.569'uncu gününe ulaşarak dört yıl üç ayı aştı ve süresi bakımından I. Dünya Savaşı'nı geride bıraktı. 🔹 Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin, Şubat 2022'de başlattığı işgalin birkaç gün içinde sonuçlanacağını öngörmüş olsa da savaş uzun süreli bir yıpratma mücadelesine dönüştü. 🔹 Kamuoyu araştırmaları Ukraynalıların yaklaşık yarısının savaşın 2027'den önce sona ermeyeceğini düşündüğünü gösteriyor. 🔹 Çok sayıda Ukraynalı, mevcut savaşın aslında 2014 yılında Rusya'nın Kırım'ı ilhak etmesiyle başladığını savunuyor. I. Dünya Savaşı ile benzerlikler 🔹 Askerî tarihçiler, iki savaşın başlangıç aşamalarında hızlı zafer hedefleyen saldırıların başarısız olması ve ardından uzun süreli cephe savaşlarına dönüşmesi açısından dikkat çekici benzerlikler taşıdığını belirtiyor. 🔹 1914 yılında Almanya'nın Paris'e ilerleyişi nasıl durdurulduysa, 2022 yılında Rus ordusunun Kiev'e yönelik ilerleyişi de geri püskürtüldü. 🔹 Her iki savaşta da cephe hatları büyük ölçüde sabit kaldı ve taraflar uzun süre siper savaşlarıyla yıpratma stratejisi izledi. 🔹 Topçu ateşinin yoğunluğu nedeniyle askerlerin korunmak için siperlere çekilmesi, iki savaşın ortak özelliklerinden biri olarak öne çıktı. Drone savaşlarının etkisi 🔹 Ukrayna cephesinde insansız hava araçlarının yaygınlaşması klasik siper savaşının yapısını önemli ölçüde değiştirdi. 🔹 Sürekli gözetleme yapan ve yüksek hassasiyetle saldırı düzenleyen dronelar nedeniyle açık siper sistemleri yerini daha küçük ve derin yer altı barınaklarına bıraktı. 🔹 Cephede hareket eden her unsurun kısa sürede tespit edilmesi nedeniyle geniş çaplı piyade saldırıları büyük ölçüde sona ererken, operasyonlar bir veya iki askerden oluşan küçük timlerle yürütülmeye başlandı. 🔹 Savaşın ilk dönemlerinde etkili olan tanklar da dronelara karşı kolay hedef haline geldikleri için daha sınırlı kullanılmaya başladı. Yıkım ve kayıplar 🔹 Cephe hattındaki keşif görüntülerinde parçalanmış ağaçlar, yıkılmış yerleşimler ve top mermisi çukurlarıyla kaplı araziler I. Dünya Savaşı cephelerini andıran görüntüler oluşturuyor. 🔹 I. Dünya Savaşı'nda yaklaşık 9 ila 11 milyon asker hayatını kaybederken, Ukrayna savaşındaki asker kayıplarının yaklaşık 500 bine ulaştığı değerlendiriliyor. 🔹 NATO yetkilileri ve askerî analistler, yoğun drone kullanımı nedeniyle Ukrayna cephesindeki ölümcüllük seviyesinin I. Dünya Savaşı'ndaki muharebelerle karşılaştırılabilecek düzeye ulaştığını ifade ediyor. 🔹 Rus ordusunun doğudaki Pokrovsk harekâtındaki günlük ilerleme hızının, I. Dünya Savaşı'nın en kanlı muharebelerinden Somme Savaşı'ndaki bazı ilerleme hızlarından daha düşük olduğu belirtiliyor. Savaşın geleceği 🔹 Ukrayna, Rusya'nın petrol altyapısına yönelik drone saldırılarıyla Moskova'nın savaş finansmanını zayıflatmayı hedefliyor. 🔹 Personel yetersizliği nedeniyle büyük kara taarruzları düzenleyemeyen Ukrayna ordusu, cepheyi binlerce küçük saldırı dronuyla doyurarak Rus kuvvetlerine sürdürülemez kayıplar verdirmeyi amaçlıyor. 🔹 Tarihçi Yaroslav Hrytsak, Ukrayna'daki çatışmayı "droneların kullanıldığı bir I. Dünya Savaşı" olarak nitelendiriyor.

🔹 Uydu görüntüleri ve doğrulanmış videolar, ABD'nin Çarşamba günü İran'ın Hürmüz Boğazı yakınındaki güney kıyısında bulunan Bemani köyündeki bir içme suyu tesisini vurduğunu gösteriyor. 🔹 ABD Merkez Kuvvetler Komutanlığı (CENTCOM), saldırı sırasında Hürmüz Boğazı yakınındaki hedeflere ABD Hava Kuvvetleri ve Deniz Kuvvetlerine ait savaş uçaklarından hassas güdümlü mühimmat kullanılarak operasyon düzenlendiğini açıkladı. 🔹 İran devlet medyası su depolama tesislerinin hedef alındığını duyururken, yerel yetkililer saldırının ardından kasaba ve çevre köylerde yaşayan 20 binden fazla kişinin su hizmetinin kesildiğini açıkladı. 🔹 Uydu görüntülerinde köy dışındaki tepede bulunan iki su depolama yapısının açık mavi renkli su dağıtım borularına sahip olduğu ve konumlarının tipik su altyapısı özellikleri taşıdığı görüldü. 🔹 Görüntüler küçük depolama binasının çatısının tamamen çöktüğünü, yanındaki büyük yapının ise ayakta kaldığını ancak çatısının tam ortasında küçük bir isabet deliği oluştuğunu ortaya koydu. 🔹 İran medyasında paylaşılan mühimmat parçalarının bağımsız araştırmacılar tarafından GBU-39 tipi 250 librelik hassas güdümlü süzülme bombasına ait olduğu değerlendirildi. 🔹 GBU-39 mühimmatının oluşturduğu dar giriş deliği ve sınırlı patlama etkisi, görüntülerdeki hasar modeliyle uyumlu bulundu. 🔹 Tesislerin köy dışında izole bir bölgede bulunması ve çatının tam merkezinden vurulması, saldırının hassas hedefleme yöntemiyle gerçekleştirildiğine işaret eden unsurlar arasında gösterildi. 🔹 ABD'nin su tesisini bilinçli olarak hedef alıp almadığı veya yapıların su altyapısı olduğunu bilip bilmediği netlik kazanmadı. 🔹 Uluslararası hukuk kapsamında sivil altyapının kasıtlı olarak hedef alınması savaş suçu oluşturabilir. 🔹 Eyalet Su İdaresi Başkanı Abdolhamid Hamzehpour, mobil su tankerleriyle bölge halkına geçici su sağlandığını ve hasarlı depoları devre dışı bırakan yeni bir su hattının yaklaşık 12 saat içinde tamamlandığını açıkladı.

Protestolar ve polis müdahalesi 🔹 Çin'in Çongçing kentinde barınaklardan sahiplendiği köpeklere işkence edip öldürdüğü iddia edilen 39 yaşındaki bir kişi hakkında düzenlenen protestolar, ülkede nadir görülen kitlesel hayvan hakları gösterilerinden biri oldu. 🔹 Sosyal medyada paylaşılan görüntülerde yüzlerce kişinin şüphelinin yaşadığı sitenin önünde toplandığı, bazı göstericilerin el fenerleri ve hayvan istismarını kınayan pankartlar taşıdığı görüldü. 🔹 Polis ekipleri göstericilere müdahale ederek kalabalığı dağıttı. Görüntülerde bazı protestocuların yere yatırıldığı ve polis tarafından bölgeden uzaklaştırıldığı yer aldı. 🔹 Çarşamba günü yayımlanan polis açıklamasında, Li soyadlı şüphelinin gözaltına alındığı ve sahiplendiği bir köpeğe zarar vererek ölümüne neden olduğunun tespit edildiği bildirildi. Hayvan koruma yasası tartışmaları 🔹 Çin'de evcil hayvanları koruyan özel bir hayvan istismarı yasası bulunmuyor ve bu durum uzun süredir hayvan hakları savunucularının eleştirilerine konu oluyor. 🔹 Son yıllarda sokak kedilerine yönelik işkence ve öldürme vakaları sosyal medyada büyük tepki toplasa da mevcut yasal boşluk nedeniyle failler hakkında çoğu zaman ceza soruşturması açılamıyor. 🔹 Çin'de genç nüfusun evlilik ve çocuk sahibi olmayı ertelemesiyle evcil hayvan sahipliği hızla artarken, 2025 verilerine göre şehirlerde yaşayan kedi ve köpek sayısı 124 milyonu aşmış durumda. Sansür ve güvenlik endişeleri 🔹 Olayın ardından şüphelinin gözaltına alınmasına ilişkin haberler sosyal medyada gündem olurken, protesto görüntüleri ve polis müdahalesini gösteren paylaşımlar kısa süre içinde platformlardan kaldırıldı. 🔹 Hayvan hakları yasası çağrısı yapan bazı ünlü isimlerin paylaşımları da silinirken, yaralı bir köpeği tedavi eden bir hayvan hastanesinin sosyal medya hesabının geçici olarak paylaşım yapması kısıtlandı. Yetkililerin kitlesel gösterilere yaklaşımı 🔹 Bağımsız araştırmacı Wu Qiang, Çin yönetiminin özellikle orta sınıfın organize olduğu kitlesel gösterileri, konusu ne olursa olsun, potansiyel bir toplumsal hareket olarak gördüğünü ve hızla bastırma eğiliminde olduğunu söyledi. 🔹 Wu Qiang, yetkililerin hayvan koruma konusunda kapsamlı bir yasa çıkarmaya sıcak bakmadığını ve konunun sosyal değerler ile ideolojik tartışmalara dönüşebileceği gerekçesiyle siyasi açıdan hassas kabul edildiğini ifade etti. 🔹 Komşuların aylar önce polis birimlerine hayvan istismarı ihbarında bulunduğu ancak mevcut yasal düzenlemelerin yetersizliği nedeniyle işlem yapılmadığı yönündeki iddialar da protestoların büyümesinde etkili oldu.

🔹 ABD'de Dünya Kupası maçlarına ev sahipliği yapan şehirlerde birçok restoran, yabancı taraftarların Amerikan bahşiş kültürüne alışık olmaması ihtimaline karşı hesaplara otomatik servis ücreti eklemeye hazırlanıyor. Servis çalışanlarının gelirini koruma amacı 🔹 Philadelphia'daki Mission Taqueria'nın sahibi Daniel McLaughlin, Dünya Kupası boyunca tüm hesaplara yüzde 20 servis ücreti uygulayacağını açıkladı. İşletme, yoğun turist trafiği nedeniyle bahşişli çalışanların gelir kaybı yaşamasını önlemeyi hedefliyor. 🔹 Restoranda çalışan servis personeli bahşişlerle birlikte saatlik 25 ila 45 dolar arasında gelir elde ediyor. İşletme yönetimi, yoğun iş temposundan çalışanların da aynı ölçüde faydalanmasını istiyor. Dünya Kupası şehirlerinde benzer hazırlıklar 🔹 ABD'deki 11 ev sahibi şehirde faaliyet gösteren restoranlar da benzer uygulamaları değerlendiriyor. Kararlarda yerel vergi düzenlemeleri, müşteri tepkileri ve yabancı turist sayısına ilişkin beklentiler etkili oluyor. 🔹 Pennsylvania Restoran ve Konaklama Birliği ile Missouri Restoran Birliği, üyelerine Dünya Kupası süresince otomatik servis ücreti uygulanmasını tavsiye ediyor. Amaç, bahşiş konusunda yaşanabilecek kültürel farklılıkların çalışan gelirlerini olumsuz etkilemesini önlemek. Bahşiş kültürü ülkeden ülkeye değişiyor 🔹 Avrupa başta olmak üzere birçok ülkede servis ücretinin hesaba dahil olması nedeniyle bahşiş isteğe bağlı kabul ediliyor. ABD'de ise servis çalışanları saatlik yalnızca 2,13 dolar taban ücret alabiliyor ve gelirlerinin önemli kısmını bahşiş oluşturuyor. 🔹 Restoran sektöründeki temsilciler, uluslararası ziyaretçilere sürekli Amerikan bahşiş sistemini anlatmanın yoğun maç günlerinde hizmeti yavaşlatabileceğini belirtiyor. İşletmeler için vergi ve muhasebe yükü oluşturuyor 🔹 Otomatik servis ücretleri bahşişten farklı olarak restoran geliri kabul edildiği için satış vergisine tabi tutuluyor ve fazla mesai hesaplamalarında da farklı kurallar uygulanıyor. Bu durum muhasebe süreçlerini önemli ölçüde karmaşık hale getiriyor. 🔹 Bağımsız Restoran Koalisyonu üyelerine gönderdiği bilgilendirmede, otomatik servis ücretlerinin çalışanların "bahşiş vergisi indirimi" gibi bazı federal avantajlardan yararlanmasını da engelleyebileceği uyarısında bulundu. Bazı eyaletlerde şeffaflık zorunluluğu bulunuyor 🔹 Kaliforniya, Florida ve New York gibi eyaletlerde restoranların servis ücretlerini menülerde ve internet sitelerinde açık şekilde belirtmesi gerekiyor. Bu nedenle bazı işletmeler kısa süreli uygulamalar yerine mevcut sistemi korumayı tercih ediyor. Bazı işletmeler uygulamayı kalıcı hale getirmeyi planlıyor 🔹 Atlanta çevresinde dört şubesi bulunan T's Brunch Bar, Dünya Kupası için servis ücretini yüzde 18'den yüzde 20'ye çıkardı ve organizasyon sonrasında da bu uygulamayı sürdürmeyi planlıyor. 🔹 İşletme sahibi Teneshia Murray, Dünya Kupası öncesinde 50 yeni çalışan işe aldığını ve yüksek servis ücretinin çalışan motivasyonunu artıracağını düşünüyor. Tartışmalar sürüyor 🔹 Cornell Üniversitesi'nden bahşiş araştırmacısı Michael Lynn, geçmiş çalışmaların yabancı turistlerin ABD'de yerli müşterilere göre daha düşük bahşiş bıraktığını gösterdiğini ancak bu araştırmaların eski veriler içerdiğini belirtiyor. 🔹 Bazı servis çalışanları ise otomatik servis ücretlerinin yüksek bahşiş bırakabilecek müşterileri sınırladığı ve uzun vadede gelirlerini azaltabileceği görüşünü savunuyor.

🔹 Küresel sıcaklıkların yükselmeye devam ettiği bir dönemde Kuzey Atlantik'te Newfoundland'ın doğusunda ortalamanın belirgin şekilde altında deniz suyu sıcaklıklarına sahip geniş bir alan yaklaşık bir yıldır varlığını sürdürüyor. 🔹 Bilim insanları, bu olağan dışı soğuk su alanının son yıllarda okyanusların genel ısınma eğilimine uymayan nadir bölgelerden biri olduğunu ve Atlantik Meridyen Devridaim Dolaşımı (AMOC) üzerindeki olası etkilerini yakından izliyor. AMOC iklim sistemi için kritik öneme sahip 🔹 AMOC, tropikal bölgelerden Kuzey Atlantik'e sıcak su taşıyan ve Grönland, İzlanda ile Kuzey Avrupa'nın iklimini şekillendiren en önemli okyanus akıntılarından biri olarak kabul ediliyor. 🔹 Sıcak ve tuzlu sular kuzeye ulaştığında soğuyarak yoğunlaşıyor ve derin okyanusa çöküyor. Bu süreç küresel iklim sisteminin önemli bir parçasını oluşturuyor. 🔹 Kuzey Kutbu buzlarının erimesiyle okyanusa daha fazla tatlı su karışması, suyun yoğunluğunu azaltarak batmasını zorlaştırıyor ve bu durum AMOC'un yavaşlamasına yol açabilecek bir etken olarak görülüyor. Uzun süre devam ederse iklimi değiştirebilir 🔹 Soğuk su kütlesinin yıllarca devam etmesi halinde Kuzey Avrupa, İzlanda ve Grönland'da iklimin soğumasına neden olabileceği değerlendiriliyor. 🔹 Bilim insanları, AMOC'un tamamen çökmesi halinde Kuzey Yarımküre'de ciddi bir soğuma yaşanabileceğini, Güney Yarımküre'nin ise daha fazla ısınabileceğini belirtiyor. 🔹 Böyle bir senaryoda bazı bölgelerde deniz seviyeleri yükselebilir, mevsim düzenleri değişebilir ve küresel iklim sistemi önemli ölçüde etkilenebilir. Araştırmalar farklı sonuçlar ortaya koyuyor 🔹 Potsdam İklim Etkileri Araştırma Enstitüsü'nden Stefan Rahmstorf liderliğindeki araştırma ekibi, AMOC'un zayıfladığına ilişkin güçlü kanıtların toplum ve politika yapıcılar açısından ciddi endişe oluşturduğunu ve acil ilgi gerektirdiğini açıkladı. 🔹 Buna karşılık geçen yıl yayımlanan başka bir araştırmada uzun vadeli zayıflamaya ilişkin kesin kanıt bulunmadığı ancak dolaşım sisteminin ilerleyen yıllarda kademeli olarak yavaşlamasının beklendiği ifade edildi. 🔹 Hükümetlerarası İklim Değişikliği Paneli (IPCC), AMOC'un zayıfladığı konusunda yüksek güven düzeyine sahip olduğunu bildirirken sistemin 2100 yılı öncesinde ani şekilde çökmesinin beklenmediğini belirtiyor. Soğuk su kütlesinin nedeni araştırılıyor 🔹 Son günlerde sosyal medyada yeniden gündeme gelen Kuzey Atlantik'teki soğuk alanın AMOC'un gelecekte çökmesinin habercisi olup olmadığı tartışılıyor. 🔹 Uzmanlara göre Kuzey Atlantik'teki fırtınalı ve rüzgârlı hava koşulları bu yıl soğuk su alanını güçlendirdi ancak bunun tek başına bir yıldır devam eden durumu açıklaması mümkün görünmüyor. 🔹 Atlantik Çok On Yıllık Salınımı (AMO) gibi doğal iklim döngülerinin de okyanus sıcaklıklarını etkilediği belirtiliyor. AMO'nun negatif faza geçmesiyle birlikte soğuk su alanının yeniden ortaya çıktığı gözlendi. Yıl boyunca devam edebilir 🔹 İklim modelleri, insan kaynaklı küresel ısınma ile doğal iklim değişkenliğinin birlikte mevcut tabloyu oluşturduğunu gösteriyor. 🔹 Modeller, Kuzey Atlantik'teki soğuk su alanının yıl sonuna kadar varlığını sürdürebileceğini, hatta genişleyerek daha da soğuyabileceğini öngörüyor. 🔹 Bununla birlikte mevcut veriler, Batı Avrupa, İzlanda veya Grönland genelinde yaygın ve ani bir soğuma yaşanacağı yönünde kesin bir işaret vermiyor. Bilim insanları, soğuk su kütlesinin AMOC'un geleceği açısından ne anlama geldiğinin ise henüz netleşmediğini belirtiyor.

🔹 ABD’de 2025 yılında yapılan federal eğitim değerlendirmelerine göre 9 ve 13 yaş grubundaki öğrencilerin ortalama matematik puanları hâlâ 10 yıl önceki seviyelerin altında kaldı. 🔹 Sonuçlar, sorunun yalnızca Covid-19 pandemisinden kaynaklanmadığını, matematik başarısındaki durgunluğun 2012 yılından beri devam ettiğini ortaya koydu. 🔹 Eğitim Bilimleri Enstitüsü Geçici Direktörü Matthew Soldner, verilerin eğitim sistemindeki sorunun pandemiyle sınırlı olmadığını açık biçimde gösterdiğini söyledi. 13 yaş grubunda alarm verici tablo 🔹 Ulusal Eğitim Gelişimi Değerlendirme Programı (NAEP) tarafından 1970'lerden beri uygulanan uzun dönemli testlerde 13 yaş grubunun matematik ve okuma performansında 2023'e göre neredeyse hiçbir ilerleme görülmedi. 🔹 Ulusal Değerlendirme Kurulu Başkanı Lesley Muldoon, özellikle ortaokul çağındaki öğrencilerde ilerleme sağlanamamasının büyük soru işaretleri oluşturduğunu ve eğitim sisteminde değişim için uyarı niteliği taşıdığını belirtti. 🔹 En düşük başarı gösteren 13 yaş grubunun matematik puanları, istatistiksel olarak 1970'lerin başındaki en düşük seviyelerle aynı düzeye geriledi. 🔹 Uzmanlar bu durumun özellikle ortaokul dönemine daha fazla odaklanılması gerektiğini gösterdiğini ifade ediyor. 9 yaş grubunda sınırlı iyileşme 🔹 9 yaşındaki öğrencilerde matematik puanlarında küçük bir yükseliş görülürken okuma becerileri pandemi öncesi seviyelere geri döndü. 🔹 Ortalama okuma puanı 215'ten 218'e yükseldi ve artış erkek öğrenciler, düşük gelirli ailelerden gelen çocuklar ile özel gereksinimli öğrenciler dahil birçok grupta gözlendi. Ekonomiye etkisi büyük olabilir 🔹 Stanford Üniversitesi Hoover Enstitüsü araştırmacılarından Eric Hanushek, beceri seviyesi düşük bireylerin yaşamları boyunca daha az gelir elde ettiğini belirtti. 🔹 Hanushek'e göre günümüz öğrencileri, 2013 mezunlarına kıyasla yaşam boyu ortalama yüzde 8 daha az gelir elde edebilir. 🔹 Bu gelir kaybının toplam ekonomik etkisinin 2100 yılına kadar ABD ekonomisine yaklaşık 90 trilyon dolar maliyet oluşturabileceği hesaplanıyor. 🔹 Harvard Üniversitesi ve Dartmouth College araştırmacıları da pandemi dönemindeki öğrenme kayıpları nedeniyle 2020-2021 eğitim yılında devlet okullarında bulunan yaklaşık 48 milyon öğrencinin toplam yaşam boyu gelirlerinde 900 milyar dolarlık azalma yaşanabileceğini öngörüyor. İş gücü piyasasını da etkileyebilir 🔹 Lumina Foundation yöneticisi Courtney Brown, temel matematik becerilerindeki eksikliğin öğrencilerin sağlık, bilgi teknolojileri, ileri üretim, işletme ve mühendislik gibi alanlara yönelmesini zorlaştırabileceğini söyledi. 🔹 Kurumun Gallup ile yaptığı araştırmada işverenlerin yarısından fazlası ihtiyaç duydukları becerilere sahip çalışan bulmakta zorlandıklarını ifade etti. 🔹 Matematik yeterliliğinin gelecekte yüksek beceri gerektiren sektörlerde istihdam açısından kritik önem taşıdığı değerlendiriliyor. Sorunun kökeni 2010'lu yıllara uzanıyor 🔹 ABD'de matematik başarıları 2000-2012 döneminde yükseliş gösterirken 2012 sonrasında düşüş eğilimine girdi. 🔹 Araştırmacılar, 2000'li yıllarda uygulanan standart sınavlar, öğretmen değerlendirme sistemleri ve federal hesap verebilirlik politikalarının matematik başarısına olumlu katkı sağladığını belirtiyor. 🔹 Daha sonraki yıllarda eyaletlere daha fazla esneklik tanınması, okulların ruh sağlığı, devamsızlık ve dijital cihaz kullanımı gibi farklı alanlara odaklanması akademik başarı üzerindeki dikkati azalttı. 🔹 Uzmanlar geçmişte elde edilen ilerlemenin yeniden yakalanabileceğini ancak bunun için eğitim politikalarında matematik başarısını yeniden öncelik haline getirecek adımlar atılması gerektiğini vurguluyor.

🔹 2026 FIFA Dünya Kupası için ABD, Kanada ve Meksika'ya 100'den fazla ülkeden milyonlarca taraftarın gelmesi beklenirken halk sağlığı uzmanları büyük insan hareketliliğinin bulaşıcı hastalık riskini artırabileceği uyarısında bulundu. 🔹 Yetkililer, Ebola veya hantavirüs gibi daha nadir hastalıklardan ziyade kızamık, dang humması, solunum yolu enfeksiyonları ve cinsel yolla bulaşan hastalıkların sağlık sistemi üzerinde daha büyük risk oluşturabileceğini değerlendiriyor. Kızamık en büyük endişe 🔹 Enfeksiyon hastalıkları uzmanı Krutika Kuppalli, Dünya Kupası sürecinde en büyük endişesinin kızamık olduğunu söyledi. 🔹 Kızamık, aşıyla önlenebilen en bulaşıcı viral hastalıklardan biri olarak kabul ediliyor ve virüs enfekte kişinin ayrılmasından sonra iki saate kadar havada kalabiliyor. 🔹 Havaalanları, oteller, toplu taşıma araçları, restoranlar ve stadyumlarda tek bir enfekte kişinin yüzlerce kişiyi hastalığa maruz bırakabileceği belirtiliyor. 🔹 ABD'de bu yıl yaklaşık 2 bin kızamık vakası kaydedildi. Güney Carolina'da çoğu aşısız çocuklardan oluşan 997 vakalık salgın, ülkede kızamığın ortadan kaldırılmasından bu yana görülen en büyük salgınlardan biri oldu. 🔹 Uzmanlar, pandemi döneminde aksayan aşılama programları ve düşen aşılanma oranlarının kızamığın yeniden yayılmasına zemin hazırladığını ifade ediyor. Dang humması ve sivrisinek kaynaklı hastalıklar 🔹 Porto Riko'da dang humması vakalarının artması ve virüsü taşıyan sivrisinek türlerinin ABD'nin birçok bölgesinde bulunması nedeniyle Dünya Kupası sırasında yerel bulaş riski de yakından takip ediliyor. 🔹 Miami, Houston, Dallas ve Los Angeles gibi ev sahibi şehirlerde maçların sivrisinek sezonunun en yoğun döneminde oynanacak olması riski artırıyor. 🔹 Uzmanlar, dang hummasının yanı sıra chikungunya, oropouche virüsü ve sıtma gibi sivrisinek kaynaklı hastalıkların da sağlık çalışanlarının dikkate alması gereken enfeksiyonlar arasında bulunduğunu belirtiyor. Solunum yolu enfeksiyonları izlenecek 🔹 Covid-19 artık pandemi dönemindeki kadar yaygın olmasa da uzmanlar yaz aylarında görülebilecek yeni dalgaları yakından takip edecek. 🔹 Covid-19'un yanı sıra grip, RSV ve diğer solunum yolu virüslerinin de milyonlarca taraftarın yoğun şekilde bir araya gelmesi nedeniyle yayılma riski taşıdığı değerlendiriliyor. Cinsel yolla bulaşan hastalıklar da gündemde 🔹 Büyük spor organizasyonlarında artan sosyal hareketlilik ve geçici ilişkiler nedeniyle cinsel yolla bulaşan enfeksiyonlar da halk sağlığı planlamalarının bir parçası olarak izleniyor. 🔹 Uzmanlar bu hastalıkların kızamık veya dang humması kadar ani salgın riski oluşturmadığını ancak organizasyon boyunca dikkatle takip edileceğini belirtiyor. Hazırlıklar artırıldı 🔹 ABD Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezleri (CDC), ev sahibi eyaletlerde hastalık gözetimini genişletirken yerel sağlık birimleri, hastaneler ve acil servislerle koordinasyonu güçlendirdi. 🔹 Teksas eyaleti, Dünya Kupası boyunca görev yapacak sağlık personeli için 24 saat hizmet verecek özel bir danışma hattı kurdu. Hat üzerinden seyahat kaynaklı veya yeni ortaya çıkan enfeksiyonlarla ilgili uzman desteği sağlanacak. 🔹 Hat, 15 ila 20 yetişkin ve çocuk enfeksiyon hastalıkları uzmanı tarafından yönetilecek ve sağlık çalışanlarına gerçek zamanlı danışmanlık sunacak. Atık su analiziyle erken uyarı sistemi 🔹 Georgetown Üniversitesi ile MedStar Health tarafından kurulan Sağlık Güvenliği Operasyon Merkezi, Dünya Kupası süresince bağımsız bir hastalık izleme merkezi olarak faaliyet gösterecek. 🔹 Merkez; atık su analizleri, hastane başvuruları, uluslararası salgın uyarıları ve ev sahibi şehirlerden gelen verileri günlük olarak değerlendirerek kamuoyuna durum raporları yayımlayacak. 🔹 Son değerlendirmelerde ABD, Kanada ve Meksika'da kızamık salgınlarının arttığı ve bazı takım kampları ile maç şehirlerinin bu salgın bölgeleriyle örtüştüğü belirtildi.

Kongrede ifade verdi 🔹 Microsoft'un kurucu ortağı Bill Gates, ABD Temsilciler Meclisi Gözetim ve Reform Komitesi'ne gönüllü olarak ifade vererek Jeffrey Epstein ile geçmişte kurduğu ilişkinin "büyük bir muhakeme hatası" olduğunu söyledi. 🔹 Gates, komitenin mağdurlar için adalet arayışına katkı sağlamak amacıyla ifade verdiğini belirtti ve gazetecilerin sorularını yanıtlamadı. 🔹 Komite Başkanı James Comer, Gates'e Epstein ve Ghislaine Maxwell ile ilişkisinin kapsamını, neler bildiğini ve herhangi bir suça karışıp karışmadığını sorduklarını açıkladı. Epstein ile ilişkisini anlattı 🔹 Gates, Epstein ile 2011 yılında güvendiği kişilerin aracılığıyla tanıştığını ve Epstein'in küresel sağlık projeleri için milyarlarca dolarlık bağış sağlayabileceğini iddia etmesi nedeniyle görüşmeler yaptığını söyledi. 🔹 Gates, Epstein ile temaslarının 2014 yılına kadar sürdüğünü, vaat edilen bağışların gerçekleşmeyeceğini anladıktan sonra tüm ilişkisini kestiğini ifade etti. 🔹 Gates, Epstein'in adasına, çiftliğine veya Florida'daki evine hiç gitmediğini, hiçbir zaman kimseyi mağdur etmediğini ve Epstein'in devam eden suç faaliyetlerinden haberdar olmadığını söyledi. 🔹 Gates, "Eğer Epstein ile geçirdiğim zaman ona herhangi bir güvenilirlik kazandırdıysa bundan derin üzüntü duyuyorum." ifadelerini kullandı. Şantaj iddiası 🔹 Gates, evliliği sırasında sadakatsizlik yaptığını kabul etti ve Epstein'in bu bilgiyi daha sonra çeşitli yalanlarla birlikte kendisine baskı yapmak amacıyla kullanmaya çalıştığını söyledi. 🔹 Gates, bu girişimlerin başarısız olduğunu ve Epstein ile kişisel ilişki kurmak istemediğini ifade etti. Epstein dosyaları ve soruşturma 🔹 Adalet Bakanlığı tarafından bu yıl yayımlanan Epstein belgelerinde Bill Gates'in adına birçok kez yer verildi ancak Gates hakkında herhangi bir suçlama bulunmuyor. 🔹 Belgelerde Gates'in özel hayatına ilişkin doğrulanmamış iddialar yer alırken Gates bu iddiaları reddetti. 🔹 Demokrat Temsilci Melanie Stansbury, Gates'in küresel sağlık projeleri için milyarlarca dolarlık bağış toplama umuduyla Epstein'in kötü şöhretini bilmesine rağmen onunla görüşmeye devam ettiğini söylediğini aktardı. 🔹 Temsilci Robert Garcia ise Gates'in, Epstein çevresinde istismara uğrayan kişilerle aynı ortamda bulunduğunu anladığını ifade etti. Soruşturma genişliyor 🔹 Komite, Epstein'in eski yardımcısı Lesley Groff'u dinledikten sonra yatırımcı Leon Black, eski Barclays CEO'su Jes Staley ve Epstein'in eski avukatı Alan Dershowitz'i de ifade vermeye çağırmayı planlıyor. 🔹 Komite ayrıca ABD Adalet Bakanlığı'nın Epstein dosyalarını nasıl yönettiğine ilişkin soruları yanıtlaması için Adalet Bakanlığı yetkililerinin de ifade vermesini istiyor.

🔹 ABD ile İran arasında son iki aydır çok sayıda ihlale rağmen sürdürülen kırılgan ateşkes, son karşılıklı saldırılarla yeniden çökme riskiyle karşı karşıya kaldı. Askeri gerilim sürüyor 🔹 İran'ın Kuveyt, Bahreyn ve Ürdün'deki ABD hedeflerine füze saldırılarının ardından Başkan Donald Trump yeni saldırılar düzenleneceğini açıkladı ve ABD Merkez Kuvvetler Komutanlığı İran'daki çok sayıda hedefe yeni operasyon başlattı. 🔹 İran medyası ABD operasyonlarının ardından ülkenin güneyinde patlamalar meydana geldiğini duyurdu. 🔹 Birleşmiş Milletler Genel Sekreteri António Guterres mevcut ateşkesi "ateşkes değil, daha düşük yoğunluklu bir çatışma" olarak nitelendirdi. Diplomasi çıkmazı 🔹 Hem Washington hem de Tahran savaşın sona ermesini istediğini belirtirken taraflar diplomatik çıkmaz nedeniyle ortak bir zeminde buluşamıyor. 🔹 Başkan Yardımcısı JD Vance, anlaşmanın gelecek hafta da sonuçlanabileceğini, aylar sonra da gerçekleşebileceğini söyledi. 🔹 İranlı müzakereci Muhammed Bakır Galibaf, diplomasiyi tercih ettiklerini ancak taahhütlerin bozulması halinde farklı yöntemlere başvuracaklarını açıkladı. 🔹 Donald Trump ise İran'ın ABD'yi oyaladığını savunarak tarafların anlaşmaya çok yaklaştığını ancak Tahran'ın ABD şartlarını kabul etmediğini öne sürdü. Nükleer anlaşma pazarlığı 🔹 Taraflar arasında bilinen son doğrudan görüşme 11 Nisan'da Pakistan'da gerçekleştirildi ve yaklaşık 20 saat süren müzakerelerde ilerleme sağlanmasına rağmen uzlaşma sağlanamadı. 🔹 Son haftalarda görüşmeler, arabulucular üzerinden gönderilen mutabakat taslakları ve karşılıklı değişiklik talepleri üzerinden yürütülüyor. 🔹 ABD'nin İran'dan uzun süreli uranyum zenginleştirme kısıtlamaları ve daha sıkı nükleer denetimler istediği, İran'ın ise daha kısa süreli sınırlamalar önerdiği belirtiliyor. Hürmüz Boğazı ve ekonomik talepler 🔹 Taraflar Hürmüz Boğazı üzerindeki gerilim nedeniyle dünya enerji arzının yaklaşık yüzde 20'sini etkileyen sevkiyatlarda kesintilere yol açmaya devam ediyor. 🔹 İran, mutabakatın imzalanmasıyla birlikte dondurulan varlıklarının en az yüzde 50'sinin serbest bırakılmasını ve savaş zararları için tazminat mekanizmasının anlaşma metnine eklenmesini talep ediyor. 🔹 ABD ise İran'ın tüm yükümlülüklerini yerine getirip nihai nükleer anlaşma imzalanmadan herhangi bir mali serbest bırakmaya sıcak bakmıyor.

🔹 Gwynne Shotwell, Elon Musk'ın SpaceX'i kurmasının ardından şirkete katılan ilk üst düzey yöneticilerden biri oldu ve şirketin küresel uzay sektörünün en değerli şirketlerinden biri haline gelmesinde önemli rol oynadı. 🔹 Mühendislik eğitimi alan Shotwell, 2008 yılından bu yana SpaceX'in başkanlık görevini yürütüyor ve şirketin operasyonel yönetiminden sorumlu isim olarak görev yapıyor. 🔹 Shotwell, SpaceX'in Falcon roketleri, Starship programı ve ticari uzay taşımacılığı projeleri dahil olmak üzere birçok kritik programının geliştirilmesini yöneten ekiplerin başında yer aldı. SpaceX'in operasyonlarını yönetiyor 🔹 Elon Musk daha çok şirketin vizyonu ve teknolojik hedefleriyle öne çıkarken, Shotwell uzun yıllardır şirketin günlük faaliyetlerini, üretim süreçlerini ve ticari operasyonlarını yöneten isim olarak biliniyor. 🔹 Şirketin kamu kurumları, NASA, ABD Savunma Bakanlığı ve ticari müşterilerle yaptığı milyarlarca dolarlık sözleşmelerin yürütülmesinde Shotwell'in önemli rol üstlendiği belirtiliyor. 🔹 SpaceX'in dünyanın en büyük ticari fırlatma şirketlerinden biri haline gelmesinde Shotwell'in iş geliştirme ve operasyon yönetimi stratejileri etkili oldu. Yirmi yılı aşkın süredir Musk ile birlikte çalışıyor 🔹 Shotwell, Elon Musk ile yirmi yılı aşkın süredir birlikte çalışıyor ve şirketin kuruluşundan bugüne kadar en uzun süre görev yapan yöneticiler arasında bulunuyor. 🔹 SpaceX'in küçük bir girişimden küresel uzay taşımacılığı sektörünün lider şirketlerinden biri haline dönüşüm sürecinde şirket yönetiminde kilit rol oynadı. 🔹 Şirketin büyümesi sırasında üretim kapasitesinin artırılması, roket geliştirme programlarının sürdürülmesi ve ticari müşteri ağının genişletilmesi süreçlerinde aktif görev aldı. Mühendis kimliğiyle öne çıkıyor 🔹 Shotwell, teknik altyapıya sahip bir yönetici olması nedeniyle mühendislik ekipleri ile şirket yönetimi arasında köprü görevi üstleniyor. 🔹 Uzay teknolojileri alanındaki teknik deneyimi sayesinde hem geliştirme projelerinde hem de ticari karar süreçlerinde etkin rol oynuyor. 🔹 SpaceX'in yeniden kullanılabilir roket teknolojilerinin geliştirilmesi ve ticari uzay uçuşlarının yaygınlaşması sürecinde şirketin üst yönetiminde yer aldı. Dünyanın en değerli şirketlerinden birinin yöneticisi 🔹 SpaceX son yıllarda ulaştığı değerleme ile dünyanın en değerli özel teknoloji şirketlerinden biri konumuna yükselirken, Shotwell şirketin en önemli yöneticilerinden biri olarak görülüyor. 🔹 Wall Street Journal'ın hazırladığı dosyada Shotwell'in kariyeri, liderlik anlayışı ve SpaceX'in büyümesindeki rolü; röportajlar, konuşmalar ve kamuya açık kaynaklardan derlenen 19 başlık altında ele alınıyor.

Şirket ve amacı 🔹 Saronic, eski ABD Donanması SEAL komandosu Dino Mavrookas ile ortakları tarafından 2022 yılında otonom deniz araçları geliştirmek amacıyla kuruldu. 🔹 Şirket, ABD gemi inşa kapasitesini artırmayı ve otonom sistemlerle deniz üstünlüğünü yeniden tanımlamayı hedefliyor. 🔹 CEO Dino Mavrookas, insanların yerine robotların kullanılabildiği görevlerde personelin riske atılmaması gerektiğini savunuyor. İran operasyonundaki rolü 🔹 ABD Donanması, Hürmüz Boğazı yakınlarında vurulan Apache helikopterinin mürettebatını kurtarmak için Salı günü Saronic'in uzaktan kumandalı insansız deniz aracını kullandı. 🔹 Operasyon, ABD Donanması'nın yapay zekâ ve insansız sistemlerden oluşan Task Force 59 biriminin gerçek çatışma ortamındaki ilk kurtarma görevlerinden biri oldu. Teknoloji ve ürünler 🔹 Kurtarma görevinde kullanılan Corsair modeli 24 feet uzunluğunda, 35 knotun üzerinde hıza ve 1.000 deniz milinden fazla menzile sahip dizel motorlu bir insansız deniz aracı. 🔹 Şirketin ayrıca 52 feet uzunluğundaki Mirage ve 180 feet uzunluğundaki Marauder modelleri bulunuyor. 🔹 Araçlar modüler yapıları sayesinde farklı görev yükleriyle donatılabiliyor ve tek bir operatör aynı anda yüzlerce insansız deniz aracını kontrol edebiliyor. Büyüme ve yatırımlar 🔹 Saronic, Aralık ayında ABD Donanması'ndan 392 milyon dolarlık sözleşme aldı ve mayıs ayında Orta Boy İnsansız Suüstü Aracı programının deniz test aşamasına seçilen şirketlerden biri oldu. 🔹 Şirketin değeri 9,25 milyar dolara ulaştı ve son Seri D yatırım turunda 1,75 milyar dolar finansman sağladı. 🔹 Teksas'taki 500 bin metrekarelik tesisinde yılda binlerce Corsair ve Mirage üretme kapasitesine sahip olan şirket, Louisiana'daki tersanesini genişletmek için 300 milyon dolar yatırım yaptı ve daha büyük gemiler için "Port Alpha" adlı yeni nesil bir tersane kurmayı planlıyor. Şirketin gelişimi 🔹 Saronic ilk prototipini altı aydan kısa sürede, 800 dolarlık bir Amazon botuna yaklaşık 30 bin dolarlık kamera, sensör ve batarya sistemi entegre ederek geliştirdi. 🔹 Şirket bugün ABD, İngiltere ve Avustralya'daki tesislerinde yaklaşık 1.600 kişiyi istihdam ediyor.

Güvenlik önlemleri 🔹 Meksika, Dünya Kupası maçları öncesinde Guadalajara, Mexico City ve Monterrey dahil ev sahibi şehirlerde yaklaşık 100 bin güvenlik personeli görevlendirdi. 🔹 Guadalajara’daki Akron Stadı çevresinde geniş güvenlik bölgeleri oluşturuldu, keskin nişancı taşıyan Black Hawk helikopterleri, drone savunma sistemleri ve Tesla Cybertruck araçlarıyla elektronik güvenlik ağı kuruldu. 🔹 Jalisco eyaleti turnuva güvenliği için yaklaşık 11 milyon dolarlık yüksek teknoloji ekipmanı satın aldı. Karteller ve turnuva 🔹 Guadalajara, ülkenin en güçlü organize suç örgütlerinden Jalisco Yeni Nesil Karteli'nin etkili olduğu bölgelerden biri olarak öne çıkıyor. 🔹 Güvenlik uzmanları, kartellerin turnuva süresince büyük çatışmalardan kaçınarak fiili bir ateşkes uygulamasının beklendiğini değerlendiriyor. 🔹 Uzmanlara göre organize suç grupları, Dünya Kupası süresince artacak turist talebinden uyuşturucu, fuhuş ve kayıt dışı ulaşım gibi yasa dışı faaliyetlerle gelir elde etmeye çalışabilir. 🔹 Jalisco güvenlik yetkilileri, turistleri riske atabilecek büyük kartel operasyonlarından kaçınılacağını, bunun yerine yoğun görünür güvenlik önlemleri uygulanacağını açıkladı. Kayıplar ve protestolar 🔹 Meksika’da 130 binden fazla kişinin kayıp olduğu, bunların büyük bölümünün karteller tarafından kaçırıldığı veya öldürüldüğü belirtiliyor. 🔹 Aktivist gruplar, Dünya Kupası tesisleri çevresine kayıp kişilerin fotoğraflarını asarak uluslararası kamuoyunun dikkatini ülkenin güvenlik sorunlarına çekmeye çalışıyor. 🔹 Mexico City’de açılış maçı öncesinde kayıp yakınlarının ve çeşitli siyasi grupların protestolar düzenlemesi bekleniyor. 🔹 Son on yılda zorla kaybolma vakalarının iki kattan fazla arttığı, Jalisco eyaletinin 16 binden fazla çözülememiş kayıp dosyasıyla ülke genelinde ilk sırada yer aldığı ifade ediliyor. Hükümetin yaklaşımı 🔹 Meksika Devlet Başkanı Claudia Sheinbaum, gösterilere sert müdahale edilmeyeceğini açıkladı ve açılış günü yaşanabilecek yoğunluğu azaltmak amacıyla okulları kapatma ve kamu çalışanlarını uzaktan çalıştırma kararı aldı. 🔹 ABD Dışişleri Bakanlığı ise turnuvaya gidecek taraftarlara yankesicilik ve dolandırıcılık risklerine karşı dikkatli olmaları, sokaktan taksi çevirmemeleri yönünde uyarıda bulundu.

🔹 Mikro finans sistemi, düşük gelirli girişimcilere küçük krediler sağlayarak yoksulluğu azaltmayı hedeflese de son yirmi yılda bu hedeflerin büyük bölümüne ulaşılamadı. Araştırmaların bulguları 🔹 Akademik çalışmalar ve rastgele kontrollü deneyler, mikro kredilerin çoğu borçlunun gelirini veya ekonomik durumunu anlamlı şekilde iyileştirmediğini gösterdi. 🔹 Bazı araştırmalarda kredi kullanan hanelerde gıda tüketiminin bile azaldığı tespit edildi. 🔹 Mikro kredilerin önemli bir bölümü yeni iş kurmak yerine sağlık harcamaları ve temel yaşam giderleri için kullanılıyor. Sektörün büyümesi 🔹 Dünya genelinde mikro finans kuruluşlarının 140 milyondan fazla müşteriye kullandırdığı toplam kredi hacmi 2025 yılında yaklaşık 219,7 milyar dolara ulaştı. 🔹 Ortalama borç tutarı 2025 itibarıyla 1.381 dolara yükselerek 2009 seviyesinin yaklaşık iki katına çıktı. 🔹 Yüksek faiz oranları ve agresif tahsilat uygulamaları bazı ülkelerde intiharlar, ev kayıpları ve çocuk işçiliğiyle ilişkilendirildi. Kamboçya örneği 🔹 Kamboçya'da ortalama mikro kredi borcu kişi başına 3.900 doların üzerine çıkarak yıllık medyan kişi gelirinin yaklaşık üç katına ulaştı. 🔹 2025 sonunda mikro kredilerin yaklaşık yüzde 10'u 30 günden fazla gecikmeye düştü, önemli bir bölümü ise yeniden yapılandırıldı. 🔹 Bazı aileler kredi ödemeleri nedeniyle çocuklarını okuldan alarak çalıştırmak zorunda kaldı ve tefecilerden yeni borç almak durumunda kaldı. Finans sektörünün dönüşümü 🔹 Wall Street bankaları, yatırım fonları ve uluslararası kalkınma kuruluşları yüksek faiz getirileri nedeniyle mikro finans sektörüne milyarlarca dolar aktardı. 🔹 Başlangıçta sosyal kalkınma amacıyla kurulan birçok mikro finans kuruluşu zaman içinde ticari bankalara dönüştü veya büyük finans kuruluşları tarafından satın alındı. Güncel değerlendirmeler 🔹 Uzmanlar mikro finansın yoksulluğu ortadan kaldıran bir araç haline gelemediğini, ancak kısa vadeli nakit ihtiyacını karşılayan bir finansman kaynağı olarak işlev görmeye devam ettiğini belirtiyor. 🔹 Yeni çalışmalar, mikro kredilerin özellikle mevcut küçük işletmelerini büyütmek isteyen girişimcilere daha fazla fayda sağlayabildiğine işaret ediyor.

Petrol ithalatındaki düşüş 🔹 Çin’in ham petrol ithalatı İran savaşı sırasında keskin şekilde gerileyerek küresel petrol fiyatlarının düşük kalmasına katkı sağladı. 🔹 Çin’in son yıllarda günlük yaklaşık 11 milyon varil seviyesinde olan ham petrol ithalatı mayıs ayında 7,8 milyon varile düştü. 🔹 Günlük yaklaşık 3 milyon varillik ithalat azalması, İtalya ile Fransa’nın toplam günlük petrol tüketimine yakın bir miktara karşılık geliyor. Talepteki değişim 🔹 Çin’de benzinli araç kullanımı azalırken elektrikli araçlar ve yüksek hızlı trenlerin kullanımı arttı. 🔹 Mayıs tatili döneminde hava yolu yolcu trafiği geçen yıla göre yüzde 5,7 gerilerken demir yolu yolcu sayısı yüzde 4,6 yükseldi. 🔹 Otoyollardaki elektrikli araç şarj hacmi aynı dönemde yüzde 53 artarken günlük yaklaşık 15,4 milyon elektrikli araç trafiğe çıktı. Sanayi üretimi ve stoklar 🔹 Çin, savaş öncesinde ucuz Rus ve İran petrolünü stokladıktan sonra son aylarda rezervlerinden petrol kullanmaya başladı. 🔹 Analistler Çin’in toplam ham petrol rezervinin 1 ila 1,4 milyar varil arasında olduğunu ve bunun aylarca ithalat ihtiyacını karşılayabileceğini tahmin ediyor. 🔹 Rafineriler ile petrokimya tesisleri üretimlerini azaltırken etilen ve plastik hammaddesi üretiminde de yavaşlama görüldü. Küresel piyasalara etkisi 🔹 Hürmüz Boğazı’nın uzun süre kesintiye uğramasına rağmen Brent petrol fiyatı varil başına 100 doların altında kalmayı sürdürdü. 🔹 ABD son aylarda günlük ham petrol ihracatını yaklaşık 5 milyon varile çıkarırken Çin’in ithalatı azaltması küresel arz-talep dengesini destekledi. 🔹 Analistler, Çin’in yeniden spot piyasadan büyük miktarda petrol alımına başlaması halinde petrol fiyatları üzerinde yukarı yönlü baskı oluşabileceğini belirtiyor. Önümüzdeki dönem 🔹 Bazı uzmanlar Çin’in yaz aylarında ekonomik faaliyetlerini sürdürmek için petrol alımlarını yeniden artırmak zorunda kalabileceğini düşünüyor. 🔹 Diğer analizlere göre ise Çin, pahalı spot petrol almak yerine rezervlerini kullanarak mevcut stratejisini aylar boyunca sürdürebilir. 🔹 Ticaret şirketleri ve enerji piyasaları, Çin’in önümüzdeki haftalarda yeniden büyük ölçekli petrol alımlarına başlayıp başlamayacağını yakından izliyor.

🔹 OpenAI, Anthropic ile kurumsal yapay zekâ pazarındaki rekabette avantaj sağlamak amacıyla kullanıcılarından aldığı token ücretlerinde önemli indirimler yapmayı değerlendiriyor. 🔹 Şirket, Anthropic’in de benzer fiyat indirimlerine gitmesini beklediği için bu adımı önceden planlıyor. 🔹 OpenAI CEO’su Sam Altman, yapay zekâ kullanım maliyetlerinin önemli bir sorun haline geldiğini söyleyerek kullanıcıların daha düşük harcamayla daha fazla değer elde etmesini sağlayacak yöntemler üzerinde çalıştıklarını belirtti. Kurumsal yapay zekâ rekabeti 🔹 OpenAI, özellikle iş dünyasına yönelik yapay zekâ çözümlerinde hızla büyüyen Anthropic ile arasındaki farkı kapatmaya çalışıyor. 🔹 Anthropic’in Claude Code aracının yazılım geliştiricileri arasında hızla yayılması şirket gelirlerini artırdı ve girişimin değerlemesi ilk kez OpenAI’nin üzerine çıktı. 🔹 OpenAI de buna karşılık kendi yazılım geliştirme aracı Codex’i şirketin öncelikli ürünlerinden biri haline getirdi. Maliyet baskısı 🔹 Yapay zekâ modellerinin çalıştırılması için gereken yüksek hesaplama maliyetleri nedeniyle hem OpenAI hem de Anthropic milyarlarca dolar zarar etmeye devam ediyor. 🔹 Büyük fiyat indirimleri uygulanması durumunda iki şirketin kâr marjları üzerinde ilave baskı oluşabileceği değerlendiriliyor. 🔹 Bazı büyük şirketler yapay zekâ kullanım harcamalarını sınırlandırmaya başladı ve yöneticiler artan maliyetlerin iş sonuçlarına yeterince yansımadığını ifade ediyor. Token kullanımı tartışması 🔹 Silikon Vadisi’nde "tokenmaxxing" olarak adlandırılan, üretkenliği artırmak amacıyla mümkün olduğunca fazla yapay zekâ tokenı kullanma eğilimi tartışma konusu haline geldi. 🔹 Şirket yöneticileri, yüksek token tüketiminin her zaman yatırım getirisi sağlamadığı ve gereksiz maliyet oluşturabildiği görüşünü dile getiriyor. Halka arz öncesi kritik dönem 🔹 Olası fiyat savaşı, halka arz hazırlıklarını sürdüren OpenAI ve Anthropic’in iş modelleri açısından önemli bir sınav olarak görülüyor. 🔹 Müşterilerin iki şirket arasında kolayca geçiş yapabilmesi, yatırımcıların uzun süredir dikkat çektiği temel risklerden biri olarak öne çıkıyor. 🔹 OpenAI bu hafta gizli halka arz başvurusunu tamamladı ve Sam Altman çalışanlara gönderdiği mesajda şirketin gelecek bir yıl içinde borsaya açılmayı planladığını söyledi.

ABD’nin yeni saldırıları 🔹 ABD Başkanı Donald Trump, İran’ın anlaşma konusunda oyalama taktiği izlediğini söyleyerek çarşamba günü İran’daki çok sayıda hedefe yeni saldırılar düzenlenmesi talimatını verdi. 🔹 Savunma Bakanı Pete Hegseth, Washington’un İran yönetimine açık mesaj verdiğini belirterek, gerekirse müzakerelerin bombalarla yürütüleceğini söyledi. 🔹 ABD Merkez Kuvvetler Komutanlığı (CENTCOM), hassas güdümlü mühimmatlarla İran’ın askeri gözetleme sistemleri, haberleşme altyapısı ve hava savunma unsurlarının vurulduğunu açıkladı. Diplomasi ve askeri baskı 🔹 ABD yönetimi, askeri baskının İran’ı Hürmüz Boğazı’nı yeniden açmaya ve nükleer program konusunda anlaşmaya zorlayacağını düşünüyor. 🔹 İran’ın Birleşmiş Milletler Daimi Temsilcisi Emir Said İravani, kalıcı bir anlaşmanın tehdit veya güç kullanımıyla sağlanamayacağını söyledi. 🔹 Katarlı arabulucuların İran ile Washington arasındaki mutabakat taslağındaki son anlaşmazlıkları gidermek amacıyla Tahran’da temas yürüttüğü sırada ABD’nin yeni saldırıları gerçekleşti. Tırmanma riski 🔹 ABD’nin askeri baskıyı artırmasının İran’ın daha sert karşılık vermesine ve çatışmanın kontrolden çıkmasına yol açabileceği değerlendiriliyor. 🔹 ABD Temsilciler Meclisi İstihbarat Komitesi’nin kıdemli Demokrat üyesi Jim Himes, İran’ın Birleşik Arap Emirlikleri ve Katar’daki enerji altyapısını hedef alabilecek kapasiteye sahip olduğunu söyledi. 🔹 İran’ın Husiler üzerinden Kızıldeniz petrol taşımacılığını da hedef alabileceği ve bunun enerji fiyatlarını daha da yükseltebileceği ifade ediliyor. Trump’ın stratejisi 🔹 ABD yönetimi yeni saldırıların geniş çaplı bir savaşı yeniden başlatmayı değil, diplomasi için yeni şartlar oluşturmayı amaçladığını savunuyor. 🔹 İran yönetimi ise Hürmüz Boğazı üzerindeki baskısını sürdürerek müzakere masasında avantajlı konumda olduğunu düşünüyor. 🔹 İran rejiminin ağır ekonomik baskıya rağmen geri adım atmaması, ABD’nin askeri baskı stratejisinin beklenen sonucu üretmesini zorlaştırıyor. Olası sonuçlar 🔹 İran’ın geri adım atmaması durumunda Trump yönetiminin daha yoğun ve uzun süreli askeri operasyonlara yönelme riski bulunuyor. 🔹 Böyle bir senaryonun Körfez ülkelerini yeniden çatışmanın içine çekebileceği ve küresel enerji krizini daha da derinleştirebileceği değerlendiriliyor. 🔹 Hürmüz Boğazı’nın yeniden açılması ve yaptırımların geleceği konusunda olası bir anlaşmanın ardından İran’ın nükleer programı ve uranyum stoklarına ilişkin uzun müzakerelerin başlaması bekleniyor.

Lojistik hattına saldırılar 🔹 Rusya’nın işgal altındaki Ukrayna bölgelerini Rostov-na-Donu, Melitopol, Mariupol ve Kırım’a bağlayan R-280 kara ikmal hattı, Ukrayna tarafından “ölüm otoyolu” olarak adlandırılıyor. 🔹 Ukrayna İHA’ları son aylarda yol üzerindeki Rus askeri konvoylarını hedef alırken, güzergâh mayıs sonundan bu yana sivil trafiğe büyük ölçüde kapatıldı. 🔹 Yol, Kerç Köprüsü yerine Rusya’nın güneydeki birliklerine kara ikmali sağlayan en önemli koridorlardan biri olarak görülüyor. İHA operasyonları 🔹 Ukrayna birlikleri, Rusya’nın kontrolündeki Herson ile Kırım arasındaki Çongar Köprüsü’nü hedef alan İHA saldırıları nedeniyle bu hafta köprüdeki trafiğin durduğunu açıkladı. 🔹 Ukrayna 1. Ayrı Taarruz Alayı, bölgedeki tüm hareketleri izlediklerini ve onarım çalışmalarını istedikleri anda vurabileceklerini duyurdu. 🔹 Ukrayna’nın 412. "Nemesis" Tugayı dahil İHA birlikleri, yoğunlaştırılan operasyonlarda onlarca Rus kamyonu ve yakıt tankerini imha ettiklerini belirtti. Yeni saldırı stratejisi 🔹 Ukrayna, cephe hattının 20 ila 200 kilometre gerisindeki lojistik merkezleri ve ikmal hatlarını hedef alan "orta menzilli saldırı kampanyasını" yoğunlaştırdı. 🔹 Cumhurbaşkanı Volodimir Zelenskiy, bu tür saldırıların şubat ayına göre dört kat arttığını ve daha da artırılacağını açıkladı. 🔹 Savunma Bakanı Mihailo Fedorov, amaçlarının Rus ordusunun lojistik sistemini tamamen kilitlemek olduğunu ve en başarılı birliklere ilave İHA ile kaynak aktarıldığını söyledi. Sonuçlar 🔹 Ukrayna İnsansız Sistemler Kuvvetleri Komutanı Robert Brovdi, askeri yük taşımacılığının son iki haftada bu güzergâhta yüzde 71 azaldığını açıkladı. 🔹 Ukrayna’nın ABD üretimi Hornet İHA’larını yapay zekâ destekli hedef tespitiyle kullandığı ve yaklaşık 150 kilometre menzilli bu sistemlerle Rus konvoylarını sürekli izlediği belirtiliyor. 🔹 Ukrayna’nın ayrıca Morrigan isimli yeni yerli sabit kanatlı İHA’yı da kullanmaya başladığı ifade ediliyor. Rusya’nın değerlendirmesi 🔹 Rus yetkililer, Ukrayna’nın uzaktan bırakılan mayınlar da kullandığını ve sürücülerin zorunlu olmadıkça bu yolları kullanmaması gerektiğini açıkladı. 🔹 Yollarda çok sayıda imha edilmiş Rus askeri aracının kaldığı ve konvoyların tespit edilmemek için ana yolları terk etmeye çalıştığı bildirildi. 🔹 ABD merkezli Institute for the Study of War, Ukrayna’nın orta menzilli saldırılarının Rusya’nın Kırım ve Donetsk yönündeki kara ikmal hatlarını önemli ölçüde zayıflattığını değerlendirdi. 🔹 Rusya’nın işgal yönetiminin Herson Valisi Vladimir Saldo, Ukrayna’nın saldırılarını Leningrad Kuşatması’na benzeterek bunların sivil halkı korkutmayı ve bölgeler arasındaki bağlantıyı koparmayı amaçladığını öne sürdü.

Yeni yapay zekâ modeli 🔹 Anthropic, daha önce güvenlik gerekçesiyle kamuya açmadığı Mythos modelinin teknolojisini kullanan yeni Fable sohbet botunu kullanıma sundu. 🔹 Şirket, Fable’a siber saldırılar veya biyolojik silah geliştirme gibi kötü niyetli amaçlarla kullanılmasını önlemek için çeşitli güvenlik kısıtlamaları yerleştirdi. Bilim insanlarının tepkisi 🔹 Bazı biyoloji araştırmacıları, meslekleri nedeniyle Fable tarafından otomatik olarak engellendiklerini öne sürdü. 🔹 Jackson Institute biyoloğu Prof. Derya Unutmaz, biyomedikal araştırmacısı olarak tanındığı için Fable ile sıradan konuşmalar bile yapamadığını söyledi. 🔹 Unutmaz, kanser gibi temel biyoloji terimlerini içeren sorguların dahi sistem tarafından reddedildiğini belirtti. 🔹 Nebraska Üniversitesi bitki genetikçisi James Schnable da Anthropic’in biyolog kullanıcılarını fiilen kara listeye aldığını savundu. Anthropic’in açıklaması 🔹 Anthropic araştırmacısı Matt Durant, biyolojiyle ilgili soruların daha düşük yetenekli bir yapay zekâ modeline yönlendirildiğini açıkladı. 🔹 Şirket, Fable’ın biyolojik silah geliştirilmesinde kullanılma riskinin önceki modellerden daha yüksek ancak yine de düşük seviyede olduğunu değerlendirdiğini bildirdi. 🔹 Anthropic, biyoloji araştırmacılarının gelecekte Mythos seviyesindeki modellere erişebilmesi için güvenilir kullanıcı programı üzerinde çalıştığını açıkladı. Güvenlik yaklaşımı 🔹 Şirket, Fable’ın mikrobiyoloji alanında yeni bilimsel hipotezler üretebildiğini ve genom araştırmalarında büyük ölçüde otonom şekilde çalışabildiğini duyurdu. 🔹 Anthropic, biyoloji araştırmacıları için faydalı olabilecek aynı sorguların kötü niyetli kişiler tarafından da kullanılabileceğini belirtti. 🔹 Şirket ayrıca yapay zekâ araştırmalarını hızlandırabilecek sorgular için de gizli kısıtlamalar uyguladığını ve genel yapay zekâ gelişim hızının aşırı artmasından endişe duyduğunu ifade etti. Yapay zekâ güvenliği tartışmaları 🔹 Sheffield Üniversitesi öğretim üyesi Wei Xing, araştırmacıların bundan sonra Anthropic modellerinden aldıkları cevapların gerçekten en iyi yanıt mı yoksa bilinçli olarak sınırlandırılmış bir çıktı mı olduğunu sorgulamak zorunda kalabileceklerini söyledi. 🔹 Anthropic, son dönemde gelişmiş yapay zekâ sistemlerinin biyolojik silah veya siber saldırı amaçlı kullanılabileceği endişesiyle en güçlü modellerine yönelik güvenlik kısıtlamalarını artırdı. 🔹 ABD yönetimi geçen hafta yayımladığı kararnameyle, yapay zekâ şirketlerinin en gelişmiş modellerini piyasaya sürmeden önce 30 güne kadar güvenlik testine tabi tutmasını zorunlu hale getirdi.

Kaçak geçiş ağı 🔹 İnsan kaçakçılığı şebekeleri, Dublin’e uçuşlar üzerinden Birleşik Krallık’a ulaşımı sağlayan bir “arka kapı rotasını” sosyal medyada tanıtıyor. 🔹 İlanlarda, İrlanda Cumhuriyeti ile Kuzey İrlanda arasındaki pasaport kontrolü bulunmayan sınırın kullanıldığı belirtilirken İngiltere’ye “garantili geçiş” vaadi öne çıkarılıyor. 🔹 Kaçakçılar, TikTok ve WhatsApp üzerinden yaklaşık 7 bin sterlin karşılığında ulaşım ve sahte kimlik temin edilebildiğini duyuruyor. Belfast saldırısı 🔹 Pazartesi gecesi Belfast’ta bıçaklı saldırı düzenlemekle suçlanan 30 yaşındaki Sudanlı Hadi Alodid’in, Fransa’dan Dublin’e geldikten sonra otobüsle Belfast’a geçtiği değerlendiriliyor. 🔹 Alodid, 2023 yılında mülteci statüsü aldı ve Kuzey İrlanda’da beş yıl kalma izni verildi. 🔹 Mahkemeye çıkarılan Alodid, 44 yaşındaki Stephen Ogilvie’yi öldürmeye teşebbüs etmekle suçlanıyor. Saldırıda mağdur bir gözünü kaybetti ve sırtı ile başından kalıcı yaralar aldı. Olayların ardından 🔹 Saldırının ardından Kuzey İrlanda’da göçmenlere ait evler, araçlar ve iş yerleri hedef alınırken yeni protestolar yaşandı ve internette bir “hedef listesi” dolaşıma girdi. 🔹 Yaralanan Stephen Ogilvie’nin ailesi sokaktaki şiddeti kınayarak barış ve sükûnet çağrısında bulundu. Hükümetin önlemleri 🔹 Birleşik Krallık hükümeti, sosyal medya şirketlerine kriz dönemlerinde yasa dışı veya şiddeti teşvik eden içerikleri daha hızlı kaldırma zorunluluğu getirecek yeni düzenlemeler hazırladığını açıkladı. 🔹 İçişleri Bakanlığı, Ortak Seyahat Alanı’ndaki açıkları kullanan yasa dışı göçmenlere yönelik denetim ve sınır operasyonlarının Kuzey İrlanda dahil olmak üzere yoğunlaştırılacağını duyurdu. 🔹 Son bir yılda bu güzergâha yönelik yürütülen Operation Gull kapsamında 900’den fazla düzensiz göçmen gözaltına alındı. Bunların arasında 83 Rumen, 44 Arnavut ve 30 Afgan bulunuyor. Ulusal güvenlik tartışması 🔹 Birleşik Krallık’ın terör mevzuatı bağımsız denetçisi Jonathan Hall, göç konusunun yalnızca ekonomi ve konut politikaları açısından değil, ulusal güvenlik açısından da değerlendirilmesi gerektiğini söyledi. 🔹 Hall, savaş bölgelerinden gelen bazı sığınmacıların ağır travmalar yaşamış olmasının şiddet riskini artırabilecek unsurlardan biri olabileceğini ifade etti.

🔹 ABD, üst üste ikinci gece İran’daki hedeflere saldırı düzenledi ve İran’ın barış anlaşmasını kabul etmemesi halinde yeni saldırılar yapılacağı uyarısında bulundu. 🔹 ABD Merkez Kuvvetler Komutanlığı (CENTCOM), hassas güdümlü mühimmatlarla İran’ın askeri gözetleme kabiliyetleri, iletişim sistemleri ve hava savunma unsurlarının vurulduğunu açıkladı. İran’ın karşılığı 🔹 İran, Ürdün, Kuveyt ve Bahreyn’deki ABD üslerine füze ve İHA saldırıları düzenlediğini ve Hürmüz Boğazı’nı kapattığını duyurdu. 🔹 İran Devrim Muhafızları, Ürdün’deki El Azrak Hava Üssü ve komuta merkezini 12 balistik füzeyle hedef aldığını ve tesislerle birlikte çok sayıda savaş uçağını imha ettiğini öne sürdü. 🔹 İran, ABD’nin önceki saldırılarına karşılık Kuveyt ve Bahreyn’deki hava üsleri ile Bahreyn’de bulunan ABD 5. Filosu dahil 18 Amerikan askeri hedefini vurduğunu açıkladı. Trump’ın açıklamaları 🔹 Donald Trump, İranlı yetkililerle doğrudan görüştüğünü ve saldırıların durdurulmasını istediklerini söyledi. İran ise bu iddiayı reddetti. 🔹 Trump, İran’ın anlaşmayı kabul etmemesi halinde ülkeyi yeniden ağır şekilde bombalayacaklarını ifade etti. 🔹 Trump, bir aydan uzun süre önce imzalanan ABD-İran ateşkesini "dünya tarihindeki en çok ihlal edilen ateşkes" olarak nitelendirdi. Bölgedeki gelişmeler 🔹 Bahreyn İçişleri Bakanlığı, düşürülen İran İHA’larından düşen parçalar nedeniyle 11 yaşındaki bir kız çocuğunun hafif yaralandığını, araçlarda yangın çıktığını ve bazı evlerin hasar gördüğünü açıkladı. 🔹 Kuveyt, İran saldırıları nedeniyle hava sahasını geçici olarak kapattıktan sonra hava trafiğini yeniden normale döndürdü. 🔹 ABD Dışişleri Bakanlığı, Ürdün’de bulunan Amerikan vatandaşlarına füze ve İHA tehdidi nedeniyle derhal sığınaklara geçmeleri çağrısı yaptı. Birleşmiş Milletler ve Lübnan 🔹 BM Genel Sekreteri António Guterres, Orta Doğu’daki ateşkesin artık "ateşkesten çok daha düşük yoğunluklu bir çatışma" haline geldiğini belirterek gerilimin tam ölçekli savaşa dönüşme riskine dikkat çekti. 🔹 İsrail’in Güney Lübnan’a düzenlediği son saldırılarda Lübnan resmi ajansına göre en az 16 kişi hayatını kaybetti. 🔹 BM Genel Sekreteri, Batı Şeria’daki yasa dışı İsrail yerleşimlerinin genişletilmesine son verilmesi çağrısı yaptı. Piyasalar 🔹 İran’ın Hürmüz Boğazı’nı kapatma açıklamasının ardından petrol fiyatları varil başına 1 doların üzerinde yükseldi. 🔹 Asya borsaları güne düşüşle başladı. Japonya Nikkei endeksi yüzde 0,5 gerilerken, Güney Kore Kospi yüzde 0,2 düştü, Şanghay Bileşik Endeksi yüzde 0,2 değer kaybetti ve Hong Kong Hang Seng endeksi yüzde 0,2 yükseldi.

Halka arz yapısı 🔹 SpaceX, tarihinin en büyük halka arzlarından biri olması beklenen işlemde bireysel yatırımcılara alışılmışın üzerinde pay ayırmayı planlıyor. 🔹 Halka arzın yüzde 30’una kadar olan kısmının bireysel yatırımcılara tahsis edilmesi öngörülüyor. Geleneksel halka arzlarda bu oran genellikle yüzde 5-10 seviyesinde bulunuyor. 🔹 Bireysel yatırımcıların Charles Schwab, Fidelity, Robinhood, SoFi ve Morgan Stanley E-Trade platformları üzerinden halka arza katılması planlanıyor. Yatırımcı ilgisi 🔹 Fidelity, bazı yatırımcıların yalnızca 2.000 dolar hesap bakiyesiyle halka arzdan hisse alabilmesine imkân tanıyacağını açıkladı. 🔹 Yoğun talep nedeniyle ilgi bildiren tüm yatırımcıların hisse tahsisi alması garanti edilmiyor. 🔹 Şirket, bireysel yatırımcıların yoğun işlemleri nedeniyle hisse fiyatında yüksek oynaklık yaşanabileceği uyarısında bulundu. Kısa vadeli satış riski 🔹 Halka arzdan alınan hisselerin kısa süre içinde satılması durumunda bazı aracı kurumlar yatırımcıların gelecekteki halka arzlara katılımını kısıtlayabiliyor. 🔹 Bu nedenle yatırımcıların hızlı al-sat stratejilerinin ileride halka arz erişimini etkileyebileceği belirtiliyor. Şirketin finansal durumu 🔹 SpaceX’in Mart 2026 sonu itibarıyla yaklaşık 29,1 milyar dolar borcu bulunuyor. 🔹 Şirket 2025 yılında 4,9 milyar dolar zarar açıklarken, 2026’nın ilk üç ayında da 4,3 milyar dolar zarar etti. 🔹 Şirket, gelecekte kârlılığa ulaşamayabileceğini de yatırım belgelerinde kabul ediyor. Endekslere dahil olma ihtimali 🔹 Nasdaq kurallarındaki değişiklik sayesinde SpaceX, halka arzdan yalnızca 15 işlem günü sonra Nasdaq 100 endeksine dahil olabilecek büyüklüğe ulaşabilir. 🔹 Böyle bir durumda Nasdaq 100’ü takip eden QQQ ETF’si gibi fonlara yatırım yapan kişiler, herhangi bir işlem yapmasalar bile dolaylı olarak SpaceX hissesi sahibi olabilir. 🔹 S&P 500 endeksi ise hızlı üyelik sağlayacak benzer bir düzenleme yapmadı. Oy hakları 🔹 Halka arz kapsamında satışa sunulan 555,6 milyon A sınıfı hisse yatırımcılara hisse başına bir oy hakkı sağlayacak. 🔹 Elon Musk’ın elindeki B sınıfı hisseler ise hisse başına 10 oy hakkı içeriyor. 🔹 Musk’ın bu yapı sayesinde halka arz sonrasında şirketin toplam oy gücünün yüzde 82’sinden fazlasını kontrol etmeyi sürdürmesi bekleniyor. 🔹 Bazı ABD emeklilik fonları, Musk’ın yönetim üzerindeki bu güçlü kontrolünün kurumsal yönetim açısından hesap verebilirliği zayıflatabileceği yönünde endişelerini dile getirdi. İşlem kodu 🔹 SpaceX hisseleri Nasdaq’ta SPCX koduyla işlem görmeyi planlıyor. Bu kod, Virgin Galactic’in SPCE sembolüne oldukça yakın olması nedeniyle yatırımcıların dikkatli olması gerektiği uyarısı yapılıyor.

Visa ve OpenAI iş birliği 🔹 Visa, ödeme ağını ChatGPT içine entegre ederek yapay zekâ ajanlarının kullanıcı adına alışveriş yapmasına ve ödeme işlemlerini tamamlamasına imkân tanıdı. 🔹 Kullanıcılar Visa kartlarını ChatGPT’ye bağlayarak Visa kabul eden satıcılarda yapay zekâ aracılığıyla alışveriş yapabilecek. 🔹 OpenAI, ChatGPT üzerinden ajanların karar almasını ve satın alma başlatmasını sağlayacak teknolojiyi sunacak; Visa ise ödeme yetkilendirme ve dolandırıcılık izleme altyapısını sağlayacak. Önceki denemeler 🔹 OpenAI geçen yıl Instant Checkout özelliğini duyurmuştu ancak sistem hatalara açık olduğu ve satıcılara uygulanan ücret yüksek bulunduğu için mart ayında kapatıldı. 🔹 Visa ile yapılan yeni iş birliği, yalnızca belirli satıcılarla sınırlı kalmadan daha geniş bir ödeme ağı üzerinden işlem yapılmasını hedefliyor. Güvenlik ve kontrol 🔹 Visa, yapay zekâ ajanlarıyla yapılan alışverişlerde harcama limitleri, zorunlu onay adımları ve onaylı satıcı listeleri gibi güvenlik önlemleri uygulanacağını açıkladı. 🔹 Şirket, işlem anlaşmazlıklarında tüketicinin satın alma niyeti ve satıcının işlemi doğru şekilde gerçekleştirip gerçekleştirmediği gibi mevcut ödeme kurallarını esas alacak. 🔹 Visa, yapay zekâ kaynaklı işlem hatalarını azaltmak için token altyapısını ve veri toplama sürecini güncelliyor. Alışveriş deneyimi 🔹 Visa örneğinde bir kullanıcı ChatGPT’ye 150 doların altında kablosuz kulaklık aradığını söylediğinde, sohbet botu uygun ürünü bulup kullanıcı adına satın alabilecek. 🔹 İlk aşamada işlemlerin büyük bölümünde yapay zekâ ajanlarının kullanıcıya bildirim göndererek satın alma onayı istemesi bekleniyor. 🔹 Visa yöneticisi Jack Forestell, kullanıcıların yapay zekânın alışveriş önermesine alıştığını ancak satın alma işlemini tamamen devretmenin daha yüksek güven gerektirdiğini söyledi. Rakipler 🔹 Mastercard da ödeme ağında yapay zekâ alışveriş özellikleri geliştirmeye başladı. 🔹 Mastercard’ın sistemi, işletmelerin yapay zekâ ajanlarına reklam ve web hizmetleri gibi ticari hizmetleri satın alma yetkisi vermesine odaklanıyor.

Raporun bulguları 🔹 Uluslararası Af Örgütü, İsrail hükümetini işgal altındaki Batı Şeria'da Filistinlileri zorla yerlerinden ederek bölgeyi ilhak etmeyi amaçlayan bir "etnik temizlik" politikası yürütmekle suçladı. 🔹 Kuruluş, Filistinlilerin zorla yerinden edilmesinin yalnızca yerleşimcilerin eylemlerinden değil, devlet politikası niteliğindeki uygulamalardan kaynaklandığını savundu. 🔹 Raporda yerleşimci şiddetinin devlet tarafından desteklenen sistematik bir yerinden etme kampanyasının temel unsurlarından biri olduğu iddia edildi. Yerinden edilme verileri 🔹 Birleşmiş Milletler verilerine göre Ocak 2023 ile Nisan 2026 arasında Batı Şeria'da 100'den fazla köy tamamen veya kısmen boşaltıldı. 🔹 Aynı dönemde İsrail güçlerinin ev ve yapı yıkımları nedeniyle 7 bin 280'den fazla bireysel Filistinli yerinden edildi. 🔹 Raporda özellikle Bedevi topluluklarının yerleşimci saldırıları, yeni yerleşimlerin kurulması ve arazi el koymaları nedeniyle en kırılgan gruplar arasında bulunduğu belirtildi. Yerleşim politikaları 🔹 İsrail'de Başbakan Binyamin Netanyahu koalisyonundaki bazı bakanlar Batı Şeria'nın resmen ilhak edilmesini destekliyor ve yerleşim faaliyetlerinin hızlandığı belirtiliyor. 🔹 Batı Şeria ve Doğu Kudüs'te 700 binden fazla İsrailli yerleşimcinin yaşadığı, Filistinlilerin ise bu bölgeleri gelecekteki devletlerinin parçası olarak gördüğü ifade ediliyor. 🔹 Barış yanlısı izleme grubu Peace Now verilerine göre Batı Şeria'daki en az 363 kaçak yerleşim noktasının 212'si 2023 yılından sonra kuruldu. İsrail'in tutumu 🔹 İsrail yönetimi daha önce benzer "etnik temizlik" suçlamalarını uzun süredir devam eden önyargılı yaklaşımların parçası olarak nitelendirmişti. 🔹 İsrail, Batı Şeria'yı tartışmalı bölge olarak görüyor ve bölgenin nihai statüsünün müzakereler yoluyla belirlenmesi gerektiğini savunuyor. 🔹 İsrail hükümeti, haberin yayımlandığı sırada Af Örgütü'nün raporuna ilişkin resmi bir açıklama yapmadı.

Tayvan'ın açıklamaları 🔹 Tayvan Sahil Güvenliği, Çin'in doğu kıyılarındaki sularda yargı yetkisi oluşturma girişimlerinin egemenliği ihlal edemeyeceğini açıkladı. 🔹 Tayvan, Pekin yönetiminin bu sularda hiçbir egemenlik veya yargı yetkisine sahip olmadığını ve Çin gemilerinin görüldüğü durumlarda kendi sahil güvenlik unsurlarının bunları bölgeden uzaklaştıracağını bildirdi. 🔹 Tayvan Sahil Güvenliği, milliyeti ne olursa olsun bölgede yargı yetkisi iddiasında bulunan tüm gemilerin istisnasız şekilde çıkarılacağını duyurdu. Çin'in devriyesi 🔹 Çin devlet medyası, Tayvan'ın doğusundaki sularda yürütülen özel deniz trafik denetim operasyonunun sona erdiğini açıkladı. 🔹 Çin tarafı devriye sırasında 198 geminin denetlendiğini, üç gemide ihlal tespit edildiğini, hidrografik araştırmalar yapıldığını ve denizaltı kablolarının bulunduğu bölgelerde devriye gerçekleştirildiğini bildirdi. 🔹 Çin, Japonya ile Filipinler'in Tayvan çevresindeki deniz yetki alanları konusunda resmi görüşmelere başlama kararına tepki olarak bu operasyonu başlatmıştı. Gerilim sürüyor 🔹 Tayvan, bu hafta bölgeden geçen üç ticari geminin Çin sahil güvenliği tarafından durdurularak kalkış ve varış noktalarına ilişkin bilgi vermeye zorlandığını açıkladı. 🔹 Tayvan Okyanus İşleri Konseyi, Çin'e ait resmi gemilerin Güney Çin Denizi'ndeki Tayvan kontrolündeki Itu Aba Adası yakınındaki kısıtlı sulara kısa süreli giriş yaptığını ve bunun provokasyonların tırmandığını gösterdiğini belirtti. 🔹 Çin, Tayvan'ın egemenlik iddialarını tanımıyor ve savaş gemileri ile savaş uçakları adanın çevresinde düzenli faaliyetlerini sürdürüyor. Tayvan ise geleceğine yalnızca ada halkının karar verebileceğini savunuyor.

Ekonomik gerileme 🔹 Britanya ekonomisi 2007 küresel finans krizinden bu yana uzun süreli durgunluk yaşadı ve kişi başına üretim seviyesi ABD'nin en yoksul eyaleti Mississippi'nin yalnızca biraz üzerine geriledi. 🔹 Sterlinin dolar karşısındaki değeri önemli ölçüde düştü, reel ücret artışları durma noktasına geldi ve Britanya birçok Avrupa ülkesinin gerisine düştü. 🔹 Mevcut eğilimlerin sürmesi halinde gelecek on yıl içinde ortalama Polonya vatandaşının yaşam standardının ortalama Britanyalıya yaklaşabileceği ifade ediliyor. Krizlerin etkisi 🔹 2008 finans krizi sonrasında uygulanan sıkı kemer sıkma politikaları kamu hizmetlerinde ciddi bozulmalara yol açtı ve sağlık sistemi ile yerel yönetimler üzerinde uzun vadeli baskı oluşturdu. 🔹 NHS'de milyonlarca kişi tedavi beklerken birçok belediye mali kriz yaşadı ve çocuk yoksulluğu belirgin şekilde arttı. 🔹 Brexit sonrasında yatırımlar, verimlilik ve kişi başına milli gelir üzerinde kalıcı olumsuz etkiler oluştuğu belirtiliyor. Yapısal sorunlar 🔹 Britanya'da enerji maliyetleri dünyanın en yüksek seviyelerine çıkarken sanayi bölgelerinde üretim ve istihdam büyük ölçüde azaldı. 🔹 Konut üretimi, altyapı yatırımları ve büyük projeler uzun izin süreçleri ve bürokrasi nedeniyle yavaş ilerliyor, maliyetler ise hızla yükseliyor. 🔹 Londra ülkenin ekonomik merkezi olmayı sürdürse de başkent dışındaki bölgelerde verimlilik ve gelir seviyeleri belirgin biçimde geride kaldı. Siyasi sonuçlar 🔹 Uzun süreli ekonomik durgunluk ve yaşam standardındaki gerileme göç karşıtlığını ve sistem karşıtı siyasi hareketlerin yükselişini hızlandırdı. 🔹 Reform UK lideri Nigel Farage mevcut siyasi düzenin başarısızlığını öne çıkararak kamu yönetimi ve göç politikalarında köklü değişiklikler vaat ediyor. 🔹 Makalenin temel görüşüne göre Britanya'nın gerilemesinin temel nedeni dış faktörlerden ziyade yıllar boyunca alınan hatalı ekonomik ve siyasi kararlar oldu.

Bireysel verimlilik 🔹 Yapay zekâ destekli kodlama araçları birçok yazılım mühendisinin daha önce günler süren işleri saatler içinde tamamlamasını sağlıyor. 🔹 Kamyon lojistiği girişimi Double Nickel'da çalışan yazılım mühendisi Iren Azra Zou, Anthropic'in Claude Code aracının daha önce bir hafta süren görevleri bir günde tamamlamasına yardımcı olduğunu söyledi. 🔹 Buna karşın daha fazla kod üretimi her zaman daha iyi ürün veya yeni özellik anlamına gelmiyor ve şirketlerin yapay zekâ harcamalarını artırabiliyor. Şirketlerdeki tablo 🔹 Araştırmalar, bireysel verimlilik artışlarının şirket gelirlerine, kârlılığına veya genel üretkenliğine henüz istikrarlı biçimde yansımadığını gösteriyor. 🔹 Amazon veri bilimcisi Sarthak Gupta, yapay zekâ altyapısı kurma ve mevcut iş akışlarını entegre etme sürecinde kısa vadede daha uzun saatler çalıştığını söyledi. 🔹 Gupta, asıl kazancın tek bir görevin hızlanmasından ziyade aynı otomasyon altyapısının uzun süre tekrar tekrar kullanılabilmesi olduğunu belirtti. Ekonomik etkiler 🔹 ABD'de iş gücü verimliliği son yıllarda yükselse de araştırmacılar bunun doğrudan yapay zekâ kaynaklı olduğuna dair güçlü kanıt bulunmadığını ifade ediyor. 🔹 Yaklaşık 6 bin yöneticiyi kapsayan bir araştırmaya göre yapay zekâyı aktif kullanan şirketlerin yaklaşık yüzde 90'ı son üç yılda üretkenlik üzerinde kayda değer bir etki görmediğini bildirdi. 🔹 Uzmanlar uzaktan çalışma, iş gücü hareketliliği ve iş gücü yapısındaki değişimlerin son verimlilik artışlarında önemli rol oynadığını değerlendiriyor. Şirketlerin beklentisi 🔹 Şirket yöneticileri yapay zekânın üretkenliği artıracağı beklentisiyle yatırımlarını hızlandırırken, bu kazanımların şirket geneline yayılması konusunda zorluklar yaşanıyor. 🔹 McKinsey'den Alexander Sukharevsky, birçok şirketin çalışanların yapay zekâyı benimsemesi ve etkili kullanması konusunda sorun yaşadığını belirtti. 🔹 Uber Operasyon Direktörü Andrew Macdonald, yapay zekâ kullanımındaki artışın doğrudan tüketicilere yönelik faydalı ürün özelliklerine dönüşmediğini söyledi. Gelecek beklentileri 🔹 JPMorgan Başekonomisti Michael Feroli, büyük dil modellerini kullanmanın önceki teknolojilere göre daha az eğitim gerektirebileceğini ve verimlilik artışlarının yıllar içinde ortaya çıkabileceğini ifade etti. 🔹 Moody's Başekonomisti Mark Zandi ise yapay zekânın ekonomik veriler üzerindeki büyük etkisinin ancak 2020'lerin sonu veya 2030'ların başında belirginleşmesini beklediğini söyledi. 🔹 Uzmanlar, yapay zekânın çalışma hayatında elektronik tablo ve e-posta gibi temel bir araç haline gelme potansiyeline sahip olduğunu ancak henüz iş süreçlerinin vazgeçilmez omurgası haline gelmediğini değerlendiriyor.

Organizasyon 🔹 ABD'nin bağımsızlığının 250. yılı için 28 Haziran'da Brüksel'deki Cinquantenaire Parkı'nda düzenlenecek kutlama, yaklaşık 5 bin resmi konuğu ağırlayacak ve yaklaşık 8 bin davetiye gönderildi. 🔹 Etkinlik nedeniyle parkın büyük bölümü 24 ila 36 saat boyunca halka kapatılacak ve geniş güvenlik önlemleri uygulanacak. 🔹 Davetliler arasında Belçika Başbakanı Bart De Wever, NATO Genel Sekreteri Mark Rutte, Avrupa Parlamentosu Başkanı Roberta Metsola, çok sayıda siyasetçi, diplomat ve askeri yetkili bulunuyor. Güvenlik önlemleri 🔹 Davetlilerden girişte kullanılmak üzere yüz tanıma sistemi için önceden biyometrik fotoğraf yüklemeleri istendi. 🔹 Organizasyon yetkilileri, fotoğrafların etkinlik sonrasında silineceğini ve veri koruma kurallarına uygun şekilde işleneceğini belirtti. 🔹 Güvenlik planlamasında Belçika polisi, hükümeti ve askeri kurumları görev alacak. Tartışmalar 🔹 Avrupa Birliği ile Donald Trump yönetimi arasında ticaret tarifeleri, Grönland ve İran konularındaki gerilim sürerken organizasyonun zamanlaması eleştirilere yol açtı. 🔹 Avrupa Parlamentosu üyeleri ve bazı Belçikalı siyasetçiler, mevcut siyasi atmosferde böyle bir kutlamanın uygun olmadığını savundu. 🔹 Brüksel Bölge Hükümeti Ulaştırma Bakanı Elke Van den Brandt, ABD ile ilişkilerin önemini vurgularken mevcut Amerikan yönetiminin insan hakları politikaları nedeniyle kutlamaya katılmayı düşünmediğini söyledi. Çevresel kaygılar 🔹 Planlanan 30 dakikalık havai fişek gösterisinin parkta yaşayan kuş türleri üzerinde olumsuz etki yaratabileceği gerekçesiyle çevreci kuruluşlar gösterinin iptal edilmesini istedi. 🔹 Brüksel Çevre Ajansı, etkinliğin parkta yuvalayan kuş kolonileri üzerindeki etkisine ilişkin değerlendirme talep etti. 🔹 Daha önce planlanan F-35 savaş uçağı gösterisi Belçika hava sahasının kapatılmasının ekonomik kayıplara yol açacağı gerekçesiyle iptal edildi. Bunun yerine tarihi uçaklarla uçuş gösterisi yapılacak. Program 🔹 Etkinlikte konuşmalar, festival alanı, havai fişek gösterisi ve tarihi uçakların uçuşu yer alacak. 🔹 Ana sahnede Zac Brown Band konser verecek. Daha önce açıklanan Nile Rodgers programdan çıkarıldı. 🔹 Katy Perry davet edilmesine rağmen Brüksel'deki mevcut konser programı nedeniyle etkinlikte sahne almayacak. 🔹 Organizasyonun 4 Temmuz yerine 28 Haziran'da düzenlenmesi, Washington'daki resmi Bağımsızlık Günü kutlamalarıyla çakışmaması amacıyla planlandı.

🔹 ABD ordusu, İran'a yönelik ikinci gece üst üste hava saldırıları düzenledi. 🔹 ABD'li yetkililer operasyonların amacının Tahran'ı bir anlaşma imzalamaya zorlamak olduğunu belirtirken, saldırıların askeri gerilimi daha da tırmandırma riski taşıdığı ifade edildi. Askeri gelişmeler 🔹 ABD Savunma Bakanı Pete Hegseth, Florida'daki CENTCOM karargâhını ziyareti sırasında "CENTCOM bu gece yoğun olacak çünkü İran'ı sert şekilde vuracağız" dedi. 🔹 CENTCOM, yerel saatle 21.00'in ardından yaptığı açıklamada saldırıların tamamlandığını duyurdu. 🔹 İran'ın Tasnim Haber Ajansı, askeri bir kaynağa dayandırdığı haberinde ABD saldırılarına "ağır karşılıklar" verileceğini bildirdi. İran'ın tepkisi 🔹 Tahran yönetimi, ABD'nin son saldırılarına karşılık İran ordusunun Bahreyn'deki ABD Beşinci Filosu'nu insansız hava araçlarıyla hedef aldığını açıkladı. 🔹 Saldırının herhangi bir hedefi vurup vurmadığına ilişkin net bilgi paylaşılmadı. Diplomatik temaslar 🔹 ABD Başkanı Donald Trump, Çarşamba günü Başkan Yardımcısı JD Vance, Dışişleri Bakanı Marco Rubio, CIA Direktörü John Ratcliffe, Genelkurmay Başkanı Orgeneral Dan Caine ve Beyaz Saray Özel Temsilcisi Steve Witkoff'un da bulunduğu üst düzey isimlerle bir araya geldi. 🔹 ABD kaynakları, Trump'ın İran'ın son teklifine yaklaşık iki haftadır yanıt vermemesi nedeniyle giderek daha fazla rahatsızlık duyduğunu belirtti.

🔹 OpenAI, Çin bağlantılı hesapların ChatGPT’yi kullanarak ABD’de yapay zekâ veri merkezleri ve gümrük tarifeleri konusundaki tartışmaları etkilemeye yönelik sosyal medya kampanyaları hazırladığını tespit ederek bu hesapları yasakladı. 🔹 OpenAI, iki ayrı operasyonun ChatGPT aracılığıyla sosyal medya gönderileri, yorumlar ve siyasi karikatürler ürettiğini açıkladı. 🔹 Kampanyalar, ABD’de zaten yoğun şekilde tartışılan yapay zekâ altyapısı ve ticaret politikaları gibi konuları hedef aldı. Yapay zekâ veri merkezleri kampanyası 🔹 OpenAI, Çin hükümetiyle bağlantılı olduğunu düşündüğü bir yükleniciye bağlı kullanıcıların ChatGPT’den elektrik şebekesi kapasitesi ve elektrik fiyatları hakkında çizgi romanlar hazırlamasını istediğini belirledi. 🔹 Hazırlanan içeriklerin yapay zekâ veri merkezlerinin enerji tüketimi ve maliyetleri konusunda kamuoyu tartışmalarını etkilemeyi amaçladığı değerlendirildi. Gümrük tarifeleri tartışmaları 🔹 Tespit edilen operasyonlardan biri, ABD’nin gümrük tarifeleri konusundaki siyasi tartışmalarına yönelik sosyal medya içerikleri üretmek için ChatGPT’den yararlandı. 🔹 İçerikler, mevcut ekonomik ve siyasi görüş ayrılıklarını büyütmeye yönelik mesajlar üretmeye odaklandı. Sonuç 🔹 OpenAI, söz konusu kampanyaların çevrim içi ortamda kayda değer bir etki yaratamadığını açıkladı. 🔹 Şirket, bu faaliyetlerin yabancı etki operasyonlarının yapay zekâ araçlarını kullanarak siyasi ve ekonomik tartışmalar etrafında içerik üretimini ölçeklendirmeye başladığının erken işaretlerinden biri olduğunu değerlendirdi.

🔹 2026 FIFA Dünya Kupası, 48 takım, 104 maç ve ABD, Kanada ile Meksika'daki 16 şehirde düzenlenecek organizasyonuyla turnuva tarihinin en büyük versiyonu olarak başladı. 🔹 FIFA, turnuvanın 5 milyondan fazla seyirci çekmesini ve yaklaşık 3 milyar dolar gelir üretmesini bekliyor. Küresel izleyici kitlesinin ise 6 milyar kişiye ulaşacağı öngörülüyor. Küresel etki 🔹 Dünya Kupası yalnızca katılımcı ülkelerde değil, Çin, Hindistan ve futbol kültürünün güçlü olmadığı birçok ülkede de yoğun ilgi görüyor. Lionel Messi ve Cristiano Ronaldo'nun son Dünya Kupası, Lamine Yamal gibi genç yıldızların ise ilk Dünya Kupası olması ilginin artmasına katkı sağlıyor. 🔹 Futbolun düşük maliyetle her yerde oynanabilmesi ve evrensel yapısı, Dünya Kupası'nı farklı kültürleri ortak bir etkinlik etrafında buluşturan küresel bir organizasyona dönüştürüyor. Organizasyona yönelik eleştiriler 🔹 Yazıda FIFA Başkanı Gianni Infantino'nun Rusya, Katar ve ABD Başkanı Donald Trump ile ilişkileri üzerinden FIFA yönetimine yönelik eleştiriler yer alıyor. Turnuvanın siyasi gelişmelerden ve jeopolitik krizlerden etkilendiği ifade ediliyor. 🔹 Bilet fiyatlarının yüksek olması ve bazı ülkelerin taraftarlarının ABD'ye girişte yaşadığı sorunlar nedeniyle organizasyonun erişilebilirliği konusunda tartışmalar yaşanıyor. Turnuvanın futbol yönü 🔹 Dünya Kupası tarihi boyunca Almanya, Arjantin, Fransa ve İtalya gibi güçlü takımların yanı sıra Kuzey Kore, Kamerun, Senegal, Fas ve Suudi Arabistan gibi ülkelerin sürpriz başarıları turnuvanın unutulmaz anları arasında yer aldı. 🔹 2026 turnuvası Lionel Messi, Cristiano Ronaldo, Luka Modrić, Neymar ve Kevin De Bruyne gibi yıldızların son Dünya Kupası olabilirken, Lamine Yamal, Endrick ve Kendry Páez gibi genç oyuncular için küresel vitrine çıkma fırsatı sunuyor. 🔹 Yazıda Dünya Kupası'nın siyasi tartışmalar ve ticari boyutunun ötesinde toplumları ortak sevinç ve üzüntüler etrafında buluşturan en güçlü küresel spor organizasyonu olmayı sürdürdüğü değerlendirmesi yapılıyor.

Erdoğan'ın açıklamaları 🔹 Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, İsrail'in Lübnan ve Suriye'ye yönelik saldırılarının artık Türkiye'nin güvenliğini de tehdit ettiğini söyledi. 🔹 Erdoğan, İsrail'in saldırganlığının tüm dünya için tehdit oluşturduğunu ve durdurulması gerektiğini ifade etti. 🔹 Türkiye'nin güvenliğinin Halep, Şam ve Beyrut'tan başladığını belirten Erdoğan, Ankara'nın kardeş ülkelerin zarar görmesine izin vermeyeceğini söyledi. 🔹 Erdoğan, Türkiye vatandaşlarının haklarına zarar verilmesi halinde Ankara'nın karşılık vereceğini açıkladı. Netanyahu'nun yanıtı 🔹 İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu, Erdoğan'ı "antisemitik bir diktatör" olarak nitelendirdi. 🔹 Netanyahu, Erdoğan'ın Kürtlere soykırım uyguladığını, Hamas'ı desteklediğini, kendi halkına baskı yaptığını ve siyasi rakiplerini hapse attığını öne sürdü. 🔹 Netanyahu, İsrail'in İran ve bölgedeki vekil güçlerine karşı askeri operasyonlarını sürdüreceğini söyledi. NATO ve Doğu Akdeniz 🔹 Erdoğan, ABD Başkanı Donald Trump'ın Ankara'daki NATO zirvesine katılım kararının ittifakın birlikteliğine önemli katkı sağlayacağını belirtti. 🔹 Ankara'daki NATO zirvesinin NATO tarihinde bir dönüm noktası olması için hazırlıkların sürdüğünü söyledi. 🔹 Erdoğan, Doğu Akdeniz'de İsrail'in "kötü planlar" yürüttüğünü öne sürerek bölgedeki maceralardan kaçınması uyarısında bulundu. 🔹 Erdoğan, Kıbrıs ve Yunanistan'a da atıfta bulunarak bazı küçük aktörlerin İsrail'in yanında yer aldığını ve Doğu Akdeniz'de gerçekçi olmayan hedefler peşinde koştuğunu söyledi. Karşılıklı söylem 🔹 ABD Başkanı Donald Trump, Erdoğan'ı "çok iyi bir dostum" ve "güçlü bir lider" olarak nitelendirdiğini söyledi. 🔹 Trump, Türkiye ile İsrail arasında daha büyük bir çatışma ihtimali konusunda bir işaret görmediğini, böyle bir durum olması halinde Erdoğan ile görüşeceğini ifade etti. 🔹 Türkiye İçişleri Bakanı Mustafa Çiftçi, Kudüs'ün yeniden Türkiye'nin egemenliğine dönmesi için dua ettiğini ve kentin valisi olarak atanmayı arzuladığını söyledi. 🔹 Türkiye Dışişleri Bakanlığı daha önce Netanyahu'yu "çağımızın Hitler'i" olarak nitelendirmiş, Netanyahu ise Erdoğan'ın İran ile iş birliği yaptığını ve Kürt vatandaşlara karşı katliam gerçekleştirdiğini öne sürmüştü.

🔹 İran Dışişleri Bakanı Abbas Erakçi, ABD’nin İran’ın güneyine yönelik son askeri saldırılarının ardından Türkiye Dışişleri Bakanı Hakan Fidan ve Suudi Arabistan Dışişleri Bakanı Faysal bin Ferhan ile ayrı ayrı telefon görüşmeleri yaptı. 🔹 Görüşmelerde bölgedeki son gelişmeler ele alınırken, İran egemenliğini ve toprak bütünlüğünü savunma kararlılığını yineledi. 🔹 Erakçi, ABD saldırılarının İran’ın ulusal egemenliğini, toprak bütünlüğünü ve uluslararası hukuku ihlal ettiğini söyledi. 🔹 İran’ın Birleşmiş Milletler Şartı kapsamında meşru müdafaa hakkına sahip olduğunu belirten Erakçi, İran Silahlı Kuvvetleri’nin attığı adımların yabancı saldırganlığa karşı meşru bir yanıt olduğunu ifade etti. Askeri gelişmeler 🔹 İran, ABD’nin aynı gün İran topraklarına düzenlediği saldırılara karşılık olarak bölgedeki ABD askeri noktalarına füze ve insansız hava aracı saldırıları düzenlediğini açıkladı. 🔹 Hatemü’l Enbiya Merkez Karargâhı, operasyonun İran Ordusu ile Devrim Muhafızları tarafından ortak şekilde gerçekleştirildiğini duyurdu. 🔹 Açıklamada çok sayıda ABD üssünün hedef alındığı ve operasyonun ABD saldırılarına güçlü ve koordineli bir karşılık olduğu belirtildi. 🔹 İranlı askeri yetkililer, ülkeye yönelik yeni saldırıların bölgede belirlenen hedeflere karşı daha geniş kapsamlı misillemeleri tetikleyeceği uyarısında bulundu. Bölgesel diplomasi 🔹 Gerilim, ABD’nin Hürmüz Boğazı yakınındaki Kişm, Cask, Sirik ve Bender Abbas çevresindeki hedeflere saldırılar düzenlemesinin ardından tırmandı. 🔹 Washington, saldırıları Hürmüz Boğazı üzerinde bir ABD helikopterinin düşürülmesini gerekçe göstererek gerçekleştirdi. 🔹 İran yönetimi, yabancı askeri müdahalelerin ve ABD güçlerinin bölgedeki varlığının istikrarsızlığın temel nedenlerinden biri olduğunu savunuyor. 🔹 Tahran, bölgesel güvenliğin bölge ülkeleri arasındaki iş birliğiyle sağlanması gerektiğini vurgularken, Türkiye ve Suudi Arabistan ile yapılan temasların bölgesel istikrarı korumaya yönelik diplomatik girişimlerin parçası olduğunu belirtiyor.

Türkiye’nin bölgesel vizyonu 🔹 Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, Türkiye’nin güvenliğinin Hatay’dan değil Halep, Şam ve Beyrut’tan başladığını söyledi. 🔹 Erdoğan, Suriye ve Lübnan’ı Türkiye’nin “merhamet ve kardeşlik coğrafyası” içinde gördüğünü ifade etti. 🔹 Türkiye, Suriye Cumhurbaşkanı Ahmed el-Şara’nın askeri ve siyasi hamisi olarak Şam yönetiminin sınırlarını ve siyasi etkisini güçlendirmeye çalışıyor. Lübnan ve Suriye bağlantısı 🔹 Türkiye, İsrail ile Lübnan arasındaki müzakerelerde Suriye’nin çıkarlarının dikkate alınmasını istiyor. 🔹 Şam yönetimi, İsrail-Lübnan anlaşmasının ABD gözetiminde yapılması halinde İsrail’in Güney Lübnan’da kalıcı askeri varlık elde edebileceğinden endişe ediyor. 🔹 Suriye, Lübnan’ın İsrail’le herhangi bir anlaşma imzalamadan önce Şam’la istişare etmesini talep ediyor. 🔹 Erdoğan, İsrail-Lübnan anlaşmasının yalnızca ikili bir mesele olmadığını ve Suriye’nin çıkarlarını da kapsaması gerektiğini Washington’a göstermek istiyor. Yeni güvenlik düzeni 🔹 Dışişleri Bakanı Hakan Fidan’ın geliştirdiği doktrin, bölge ülkelerinin güvenliği dış güçlere bağımlı olmadan üstlenmesini hedefliyor. 🔹 Fidan, Türkiye’nin Türk, Arap veya Fars hâkimiyetine dayanmayan, ülkeler arası güvene bağlı bir bölgesel savunma ittifakı istediğini söylemişti. 🔹 İran’ın Körfez ülkelerine saldırıları ve ABD’nin doğrudan karşılık vermemesi, Ankara’ya göre bölgesel güvenlikte yeni bir yapıya duyulan ihtiyacı artırdı. NATO ve Körfez ülkeleri 🔹 Erdoğan, 7-8 Temmuz’da Ankara’da yapılacak NATO Kuzey Atlantik Konseyi toplantısını yeni bölgesel güvenlik vizyonu için kullanmayı hedefliyor. 🔹 Türkiye, NATO çerçevesinin Suudi Arabistan ve Umman’ı da kapsayacak şekilde genişletilmesini istiyor. 🔹 Ankara, ABD’ye mutlak güvenlik bağımlılığını azaltacak ve bölge ülkeleriyle NATO üyeleri arasında yeni güvenlik iş birliği ilkeleri oluşturacak bir model geliştirmeye çalışıyor. Türkiye’nin konumu 🔹 Türkiye, NATO’nun ikinci büyük ordusuna sahip bir askeri güç olarak Ortadoğu’da daha merkezi bir güvenlik aktörü haline gelmek istiyor. 🔹 Ankara hem Rusya hem Ukrayna ile ilişkilerini korurken, Avrupa’nın güvenlik bağımsızlığı arayışında da kendisini çözüm ortağı olarak sunuyor. 🔹 Erdoğan, NATO’dan kopmadan bölge ülkelerini ABD’ye bağımlılıktan uzaklaştıracak alternatif bir güvenlik düzeni kurmayı amaçlıyor.

🔹 ABD Adalet Bakanlığı, Türkiye'nin kamu bankası Halkbank hakkında İran yaptırımlarının ihlal edildiği iddiasıyla açılan ceza davasının düşürülmesi için mahkemeye başvurdu. 🔹 Savcılık, Mart ayında Halkbank ile imzalanan ertelenmiş kovuşturma anlaşmasındaki tüm şartların yerine getirildiğini bildirdi. 🔹 Ernst & Young'ın Türkiye iştiraki EY Kurumsal Finansman Danışmanlık tarafından yapılan incelemede Halkbank'ın ABD yaptırımlarına uyum ve kara para aklamayı önleme programlarında herhangi bir uyumsuzluk tespit edilmedi. 🔹 ABD Savcılığı, Halkbank hakkındaki suçlamaların resmen düşürülmesi talimatını verdi. Nihai karar mahkeme tarafından verilecek olsa da ABD mahkemelerinin Adalet Bakanlığı'nın kovuşturmadan vazgeçme kararını engelleme yetkisi oldukça sınırlı bulunuyor. 🔹 Halkbank, Mart ayında yaptığı açıklamada herhangi bir suç kabulünde bulunmadığını ve anlaşma kapsamında adli veya idari para cezası ödemeyeceğini duyurmuştu. 🔹 2019 yılında açılan dava, Halkbank'ın İran'ın ABD yaptırımlarını aşmasına yardımcı olduğu ve yaklaşık 20 milyar dolarlık kısıtlı fonun transferini sağladığı iddialarını içeriyordu. 🔹 Dava, devlet kontrolündeki bir banka olması nedeniyle Halkbank'ın yargı bağışıklığı bulunduğu yönündeki temyiz süreçleri nedeniyle yıllarca devam etti. ABD Yüksek Mahkemesi Ekim ayında bu başvuruyu reddetmişti. 🔹 ABD yönetimi, mahkemeye sunduğu yazıda Türkiye'nin Gazze'de ateşkes ve rehine müzakerelerine sağladığı katkıya da atıfta bulundu. 🔹 Dava, Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan ile ABD Başkanı Donald Trump arasındaki görüşmelerde de gündeme gelmiş ve Türkiye tarafı konunun çözüme kavuşmasını beklediğini açıklamıştı.

ABD'de uzun yıllardır devam eden Halkbank davasında önemli bir gelişme yaşandı. New York Güney Bölgesi Savcılığı, mahkemeye sunduğu yeni dilekçede, daha önce imzalanan Ertelenmiş Kovuşturma Anlaşması (Deferred Prosecution Agreement - DPA) kapsamında Halkbank hakkındaki suçlamaların düşürülmesi için resmi başvuruda bulundu. Mahkemeye sunulan 12 sayfalık belgede, Halkbank'ın kara para aklamanın önlenmesi (AML) ve ABD yaptırımlarına uyum süreçlerinin bağımsız denetim kuruluşu Ernst & Young (EY) tarafından incelendiği belirtildi. İncelemenin ardından hazırlanan raporun bankanın anlaşma kapsamındaki yükümlülüklerini yerine getirdiğini ortaya koyduğu ifade edildi. EY Raporu: Uyumsuzluk Tespit Edilmedi Belgede yer alan bilgilere göre EY, bankanın yaptırım uyum sistemi, müşteri tanıma (KYC) süreçleri, işlem izleme mekanizmaları, eğitim faaliyetleri ve iç denetim yapısını ayrıntılı şekilde inceledi. Yapılan değerlendirmelerde herhangi bir uyumsuzluk (noncompliance) bulgusuna rastlanmadığı kaydedildi. İran Bağlantılı İşlem Talepleri Gerçekleşmedi Raporda ayrıca inceleme döneminde İran bağlantılı üç işlem talebinin bankaya iletildiği, ancak Halkbank'ın bu işlemlerin hiçbirini gerçekleştirmediği belirtildi. EY tarafından yapılan bağımsız incelemede de bunların dışında ilave bir işlem veya işlem girişimi tespit edilmediği ifade edildi. İyileştirme Önerileri Sunuldu Denetim sırasında bazı süreçlerin yazılı hale getirilmesi, müşteri taramalarının daha sık yapılması ve eğitim programlarının geliştirilmesi gibi çeşitli "en iyi uygulama" tavsiyeleri sunulduğu, Halkbank'ın ise inceleme süreci devam ederken bu önerilerin büyük bölümünü uygulamaya aldığı aktarıldı. Belgede bunların herhangi bir ihlal değil, sistemin daha da güçlendirilmesine yönelik tavsiyeler olduğu vurgulandı. Mahkemenin Kararı Bekleniyor ABD Savcılığı ile Halkbank tarafından ortak sunulan dilekçede, DPA kapsamındaki yükümlülüklerin tamamlandığı belirtilerek iddianamenin "kesin olarak düşürülmesi" (dismissal with prejudice) talep edildi. Nihai karar ise New York Güney Bölgesi Federal Mahkemesi Hakimi Richard M. Berman tarafından verilecek.

Olay ve Yanlış Suçlama 🔹 Dallas'ta yaşayan 25 yaşındaki girişimci Akash Singhania, internette tanıştığı bir kadınla buluşmak için Santa Ana'da bir parka gitti. 🔹 "Vitaly" takma adıyla bilinen internet yayıncısı Vitaly Zdorovetskiy ve ekibi, çocuk istismarcılarını ifşa etme iddiasıyla yaptıkları Kick canlı yayınında Akash Singhania'ya pusu kurdu. 🔹 Vitaly ve ekibi, reşit olmayan bir çocukla buluşmaya çalıştığını iddia ederek Singhania'yı çevreledi ve ona yönelik aşağılayıcı eylemlerde bulundu. 🔹 Akash Singhania, kadının kendisine 16 yaşında olduğunu hiçbir zaman söylemediğini belirterek telefonundaki mesajları göstermeye çalıştı ancak ekip kanıtları incelemeyi reddetti. 🔹 Olay yerine gelen Santa Ana polisi Akash Singhania'yı kelepçeleyerek gözaltına alırken, memurlar gitmeden önce Vitaly ile el sıkışıp fotoğraf çektirdi. İnternet Linci ve Mağduriyet 🔹 Canlı yayın sırasında Akash Singhania'nın ismi ve telefon numarası ifşa edildi. 🔹 Yayını izleyen kişilerin Singhania ile ailesinin sosyal medya hesaplarını, ev adreslerini ve şirket bilgilerini internette paylaşması üzerine aileye yüzlerce taciz ve tehdit mesajı geldi. 🔹 Emniyette yapılan incelemelerin ve telefon kayıtlarının kontrol edilmesinin ardından Santa Ana polisi Singhania'nın tamamen masum olduğunu açıkladı ve kendisini serbest bıraktı. 🔹 Vitaly'nin ekibinde yer alan ve para karşılığı "yem" olarak kullanılan kadının, Snapchat üzerinden başka bir hesaba gönderdiği "16 yaşındayım" mesajını yanlışlıkla Singhania'ya aitmiş gibi gösterdiği belirlendi. 🔹 Akash Singhania, serbest bırakılma belgelerini ve polis amirinin ses kaydını Vitaly’ye ulaştırdıktan sonra yayıncı hatasını kabul etti. Platform Modeli ve Son Durum 🔹 Vitaly, X hesabı üzerinden Akash Singhania ve ailesinden özür dileyen bir mesaj yayınladı ancak olay anına ait video kesitleri internette yayılmaya devam etti. 🔹 Vitaly, bu yayınları kripto kumar sitesi Stake'in sahipleri tarafından kurulan Kick platformunda gerçekleştirmektedir. 🔹 Kick platformu, canlı yayınlardaki çarpıcı anları kısa videolara dönüştürüp TikTok, Instagram ve YouTube'da paylaşmaları için "kırpıcılara" para ödemekte ve bu yolla ana kumar sitesine trafik çekmektedir. 🔹 Los Angeles şehri, eyalette yasa dışı kumar oynattığı gerekçesiyle Stake ve Kick şirketlerine dava açtı. 🔹 Yaşadığı travma nedeniyle insanlara güvenini kaybettiğini belirten Akash Singhania, avukatları aracılığıyla hukuki seçenekleri değerlendiriyor. 🔹 Bir aylık aranın ardından Kick platformuna geri dönen Vitaly, çocuk istismarcısı avlama konseptli yayınlarına Avrupa'da devam edeceğini açıkladı.

Yatırımın durumu 🔹 Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın Temmuz 2024’te duyurduğu 1 milyar dolarlık BYD yatırımı, iki yıl sonra hâlâ fiilen başlamadı. 🔹 Manisa’daki 1,6 milyon metrekarelik fabrika arazisi inşaat başlamadan boş durumda kaldı. 🔹 Proje kapsamında yıllık 150 bin elektrikli ve şarj edilebilir hibrit araç üretim kapasitesine sahip fabrika ile bir Ar-Ge merkezi kurulması planlanıyordu. 🔹 Fabrikanın 2026 sonunda üretime başlaması ve 5 bin doğrudan istihdam oluşturması hedeflenmişti. BYD’nin öncelik değişikliği 🔹 BYD Başkan Yardımcısı Stella Li, şirketin Türkiye fabrikası çalışmalarını durdurduğunu ve önceliğini Avrupa üretimine verdiğini açıkladı. 🔹 Şirket, ilk önceliğin Macaristan’daki üretim tesisi olduğunu, ikinci önceliğin ise Avrupa’da yeni bir üretim tesisi kurmak olduğunu belirtti. Türkiye’deki teşvikler 🔹 Ankara, yatırım başlamadan önce BYD araçlarına önemli vergi avantajları sağladı. 🔹 Bu teşviklerin etkisiyle BYD’nin Türkiye satışları 2025 yılında 45 bin adedin üzerine çıktı. 🔹 Uzmanlar, şirketin vergi avantajları sayesinde Türkiye pazarından 500 milyon ila 1 milyar dolar arasında ek kâr elde etmiş olabileceğini tahmin ediyor. 🔹 Sanayi ve Teknoloji Bakanı Fatih Kacır, yatırım taahhütlerinin yerine getirilmemesi halinde şirkete yaptırım ve para cezası uygulanabileceğini açıklamıştı. Çin ve Avrupa faktörü 🔹 Çin Ticaret Bakanlığı'nın, gelişmiş elektrikli araç teknolojilerinin Türkiye ve Hindistan gibi ülkelere taşınmaması konusunda otomobil üreticilerini uyardığı öne sürüldü. 🔹 Kaynaklara göre bu uyarı, BYD'nin Türkiye yatırımına yönelik ilgisinin azalmasına yol açtı. 🔹 Avrupa Birliği'nin hazırladığı "Made in Europe" düzenlemelerinin Türkiye'de Çinli şirketler tarafından üretilen elektrikli araçlara sınırlamalar getirebileceği beklentisi de yatırım kararını olumsuz etkiledi. Ek talepler 🔹 Çinli yetkililerin Ankara'dan döviz kuru dalgalanmalarına karşı ek koruma, ilave vergi avantajları ve Çinli çalışanlar için daha hızlı çalışma vizesi süreçleri talep ettiği belirtildi. 🔹 Haberde, Çin yönetiminin BYD yatırımını hızlandırmaya çalıştığını savunmasına rağmen Ankara'da bu açıklamanın ikna edici bulunmadığı ifade edildi.

Yeni hava savunma sistemi 🔹 Ukraynalı savunma şirketi Fire Point, FP-7.x isimli yeni hava savunma füzesinin ilk uçuş testini gerçekleştirdi. 🔹 Şirket, FP-7.x füzesini ABD yapımı Patriot ve Fransız-İtalyan ortak üretimi SAMP-T sistemlerine göre daha düşük maliyetli ve seri üretime uygun bir alternatif olarak geliştiriyor. 🔹 Şirket yetkilileri testin başarılı geçtiğini açıkladı. Üretim planı 🔹 Gerekli kızılötesi arayıcı başlığın tedarik edilmesi halinde seri üretimin ağustos ayında başlaması planlanıyor. 🔹 Tam donanımlı füzelerin 2027 yılında kullanıma hazır hale gelmesi hedefleniyor. 🔹 Fire Point, füzenin birim maliyetinin yaklaşık 700 bin dolar olduğunu açıkladı. 🔹 ABD Ordusu bütçe tahminlerine göre Patriot PAC-3 önleme füzesinin maliyeti yaklaşık 3,8 milyon dolar seviyesinde bulunuyor. 🔹 Fire Point, üretim başladıktan sonra günde üç füze üretebileceğini belirtiyor. Avrupa iş birliği 🔹 Freyja adı verilen hava savunma sisteminin radar ve komuta kontrol altyapısının Avrupalı ortaklardan sağlanması planlanıyor. 🔹 Fire Point'in Almanya, İtalya ve Norveç merkezli savunma şirketleriyle radar ve komuta kontrol teknolojileri konusunda görüşmeler yürüttüğü belirtiliyor. Patriot eksikliği 🔹 Ukrayna, yoğun Rus füze ve İHA saldırıları karşısında yeterli sayıda Patriot önleme füzesi temin etmekte zorlanıyor. 🔹 Eski Ukrayna Dışişleri Bakanı Dmitro Kuleba, ABD'nin İran savaşı nedeniyle Patriot stoklarını öncelikle kendi ihtiyaçları için kullanacağını düşündüğünü söyledi. 🔹 Volodimir Zelenskiy, Orta Doğu'daki savaş nedeniyle Patriot teslimatlarının azaldığını ve PAC-3 sistemlerinin tamamen yerli üretimle ikame edilemediğini açıkladı. Teknik özellikler 🔹 FP-7.x yaklaşık 25 kilometre irtifaya ulaşabiliyor ve balistik füzeleri önlemek üzere tasarlandı. 🔹 Sistem hedefe yaklaşmanın son aşamasında kızılötesi arayıcı başlık kullanırken, Patriot gelişmiş yer radarlarıyla yönlendirme yapıyor. 🔹 Uzmanlar, Freyja sisteminin Patriot’un tüm kabiliyetlerini tamamen karşılamasının zor olduğunu ancak Ukrayna’nın hava savunmasına önemli katkı sağlayabileceğini değerlendiriyor.

Starship’in önemi 🔹 SpaceX’in tarihindeki en büyük projelerden biri olan 407 feet (yaklaşık 124 metre) yüksekliğindeki Starship roketi, şirketin Mars hedeflerinin ve gelecekteki büyüme planlarının merkezinde yer alıyor. 🔹 SpaceX, şimdiye kadar 15 milyar doların üzerinde yatırımı Starship programına aktardı. 🔹 Şirket, Starship’i dünyanın ilk tamamen yeniden kullanılabilir ağır yük roket sistemi haline getirmeyi hedefliyor. 🔹 Roketin her iki aşamasının yeniden kullanılabilmesi, daha büyük uyduların daha düşük maliyetle uzaya taşınmasına ve Ay ile Mars görevlerinin desteklenmesine imkan sağlayabilir. Teknik durum 🔹 Starship henüz operasyonel hale gelmedi ve mayıs ayındaki test uçuşunda güçlendirici kontrolünün kaybedilmesinin ardından ABD düzenleyicileri programı geçici olarak durdurdu. 🔹 Sistemin güvenilir hale gelmesi için uzayda yakıt ikmali gibi önemli teknolojik sorunların çözülmesi gerekiyor. 🔹 SpaceX şimdiye kadar 12 Starship test uçuşu gerçekleştirdi ve bazı denemeler araç kontrolünün kaybedilmesi veya patlamalarla sonuçlandı. 🔹 Bir test sırasında roket fırlatma rampasında infilak ederken, bazı uçuşlarda parçalar Karayipler üzerine düştü. Starlink ve yapay zekâ planları 🔹 SpaceX, mevcut Falcon roketlerinin gelecek nesil Starlink uydularını gerekli ölçekte taşıyamayacağını belirtiyor. 🔹 Starlink ağı dünya genelinde 10 milyondan fazla kullanıcıya ulaştı ve geçen yıl 4,4 milyar dolar faaliyet kârı elde etti. 🔹 Şirket, Starship sayesinde daha büyük Starlink uydularını yörüngeye göndermeyi ve ağ kapasitesini artırmayı planlıyor. 🔹 SpaceX ayrıca Starship’in gelecekte uzay tabanlı yapay zekâ veri merkezlerinin kurulmasını destekleyebileceğini yatırımcılara aktardı. Uzun vadeli hedefler 🔹 Şirket, Starship’in gelecekte 100 metrik tona kadar yükü yörüngeye taşıyabileceğini, sonraki modellerde bu kapasitenin daha da artacağını öngörüyor. 🔹 Elon Musk, yıllardır Mars'ta kendi kendine yetebilen şehirler kurma hedefini dile getiriyor. 🔹 Bu hedeflerin gerçekleşmesi için SpaceX’in yılda binlerce Starship fırlatması gerçekleştirebilecek operasyonel kapasiteye ulaşması gerekiyor. 🔹 Uzmanlar, Starship’in düzenli ve güvenilir bir uzay ulaşım sistemine dönüşmesinin şirketin uzun vadeli büyüme senaryoları açısından kritik önem taşıdığını belirtiyor.

Faiz kararı beklentisi 🔹 Bloomberg anketine katılan 21 ekonomistin 18’i, Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası’nın perşembe günü politika faizini üçüncü toplantıda da yüzde 37 seviyesinde sabit bırakmasını bekliyor. 🔹 JPMorgan, politika faizinin yüzde 40’a yükseltilmesini bekleyen az sayıdaki kurum arasında yer alıyor. 🔹 Merkez Bankası Başkanı Fatih Karahan, politika faizini değiştirmeden sıkılaşma adımları attı ve fonlamayı yüzde 37’lik haftalık repo yerine yüzde 40 gecelik faiz üzerinden yönlendirdi. Enflasyon ve rezervler 🔹 İran savaşı başladıktan sonra Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası’nın brüt döviz rezervleri yaklaşık 20 milyar dolar azaldı. 🔹 Merkez Bankası, lira üzerindeki baskıyı sınırlamak amacıyla altın varlıklarının bir bölümünü sattı veya takas işlemlerinde kullandı. 🔹 Hürmüz Boğazı’nın büyük ölçüde kapanması enerji ithalat maliyetlerini artırdı ve bu durum yıllık enflasyonun üst üste iki ay hızlanmasına katkı sağladı. 🔹 Ekonomistlerin büyük bölümü yıl sonu enflasyonunun yaklaşık yüzde 30 seviyesinde gerçekleşmesini bekliyor. Bu oran Merkez Bankası’nın yüzde 26 tahmininin üzerinde bulunuyor. Ekonomik görünüm 🔹 Bank of America, zayıf ilk çeyrek büyümesi ve düşük döviz talebinin mevcut para politikasının korunmasını desteklediğini değerlendiriyor. 🔹 Fatih Karahan, geçen ay yaptığı sunumda faizleri sabit tutma kararını enflasyon görünümündeki sınırlı bozulmaya bağlarken, politika faizi ile fiili fonlama maliyetinin uzun süre farklı kalmaması gerektiği uyarısında bulundu. 🔹 Koç Üniversitesi öğretim üyesi Selva Demiralp, İran savaşı ve Türkiye’deki siyasi gelişmeler nedeniyle rezervler üzerindeki baskının sürmesini gerekçe göstererek politika faizinin yüzde 40’a yükseltilmesini savundu. 🔹 Bloomberg Economics tahminine göre, ana muhalefet partisinin liderinin mahkeme kararıyla görevden alınmasının ardından lirayı desteklemek için yapılan müdahalelerin maliyeti yaklaşık 13 milyar dolar oldu.

Demiryolu yenileme programı 🔹 Almanya, yaklaşık 100 milyar euroluk demiryolu yatırımıyla ülkenin eskiyen ray ağını kapsamlı şekilde yenilemeye başladı. 🔹 Hükümetin 1 trilyon euroluk borç finansmanlı harcama planında demiryolları ve savunma yatırımları öncelikli alanlar arasında yer alıyor. 🔹 Ulaştırma Bakanı Patrick Schnieder, vatandaşların temel kamu hizmetlerine olan güvenini kaybetmesinin demokrasi açısından risk oluşturabileceği uyarısında bulundu. Demiryollarındaki sorunlar 🔹 Almanya'da uzun mesafeli trenlerin yalnızca yüzde 60'ı zamanında varış yapıyor. Bu oran yaklaşık yirmi yıl önce yüzde 84 seviyesindeydi. 🔹 Yıllarca süren yetersiz yatırımlar nedeniyle ray ağındaki altyapının yüzde 16'sı kötü veya yetersiz durumda bulunuyor ve acil yenilenmeye ihtiyaç duyuyor. 🔹 Tren gecikmelerinin yaklaşık yüzde 80'i eskiyen altyapıdan kaynaklanıyor. Yenileme çalışmaları 🔹 Wuppertal yakınlarında kullanılan "Mammoth" isimli ray yenileme treni tek vardiyada yaklaşık 2 kilometrelik hattı yenileyebiliyor ve geleneksel yöntemlerden dört kat daha hızlı çalışıyor. 🔹 Deutsche Bahn, parçalı onarım yerine ana hatları aylarca kapatarak tamamen yenileme stratejisini uygulamaya başladı ve 2036 yılına kadar 35 büyük hat yenilemesi planlıyor. 🔹 2024 yılından bu yana yaklaşık 900 kilometrelik demiryolu hattı yenilendi ve bu rakam 2036 hedefinin yaklaşık dörtte birine ulaştı. Ekonomik etkiler 🔹 2025 yılında altyapı yatırımları için ayrılan 37 milyar euronun yalnızca 24 milyar eurosu harcanırken, demiryolu projeleri fon kullanımında öne çıkan alanlardan biri oldu. 🔹 Flix, 2028'den itibaren kullanmak üzere yeni yüksek hızlı trenler için 2,4 milyar euroluk, İtalyan Italo ise Almanya pazarına giriş için 3,6 milyar euroluk yatırım planlıyor. 🔹 İtalya'da demiryolu rekabetinin başlamasının ardından ilk beş yılda ortalama bilet fiyatları yüzde 41 düşerken yolcu sayısı iki katına çıktı ve benzer bir etkinin Almanya'da da oluşabileceği değerlendiriliyor.

Halka arz dalgası 🔹 SpaceX, Anthropic ve OpenAI'nin dev halka arzları ABD borsalarına büyük miktarda yeni hisse arzı getirmeye hazırlanıyor. 🔹 Goldman Sachs, ABD'de net hisse arzının 2003'ten bu yana ilk kez 2026 yılında sıfıra yaklaşacağını, 2027'de ise yeniden pozitif bölgeye geçeceğini öngörüyor. 🔹 Bu yıl şimdiye kadar 60 ABD şirketi halka açılarak yaklaşık 40 milyar dolar fon topladı ve 2021'den bu yana en yüksek seviyeye ulaşıldı. 🔹 Goldman Sachs, büyük halka arzların tamamlanmasıyla 2026 yılındaki toplam halka arz büyüklüğünün 225 milyar dolarla rekor seviyeye çıkmasını bekliyor. Yapay zekâ yatırımları etkisi 🔹 Büyük teknoloji şirketleri yapay zekâ yatırımlarını finanse etmek için milyarlarca dolarlık yeni hisse satışlarına yöneliyor. 🔹 Alphabet geçen hafta yaklaşık 85 milyar dolarlık hisse satışı gerçekleştirerek yapay zekâ yatırımlarına kaynak sağladı. 🔹 Meta'nın da benzer büyüklükte bir sermaye artırımı üzerinde çalıştığı belirtiliyor. 🔹 Yapay zekâ harcamalarının artması nedeniyle hisse geri alımları azalırken bazı büyük teknoloji şirketleri net hisse ihraççısı konumuna geçmeye başladı. Piyasaya etkileri 🔹 Analistler, yeni hisse arzındaki artışın son on yılda Wall Street'i destekleyen azalan hisse arzı dinamiğini tersine çevirebileceğini değerlendiriyor. 🔹 Bazı yatırımcılar yeni halka arzlara kaynak ayırabilmek için mevcut portföylerindeki hisseleri satmak zorunda kalabilir. 🔹 SpaceX halka arz başvurusundan bu yana "Muhteşem Yedili" teknoloji şirketlerinin toplam piyasa değerinden 1 trilyon dolardan fazla silindi. Balon endişeleri 🔹 Bazı fon yöneticileri yoğun halka arz dönemlerinin geçmişte piyasa zirveleriyle aynı döneme denk geldiğini hatırlatıyor. 🔹 Richard Bernstein, rekor düzeyde yeni hisse ihracının finansal piyasa balonlarının klasik işaretlerinden biri olduğunu savundu. 🔹 SpaceX, Anthropic ve OpenAI halka arzlarından sağlanacak fonların, enflasyona göre düzeltilmiş haliyle bile 1999-2000 teknoloji balonu dönemindeki toplam halka arz büyüklüğünü aşabileceği belirtiliyor.

Nükleer kapasite yarışı 🔹 Çin'in önümüzdeki beş yıl içinde nükleer enerji kapasitesi bakımından ABD'yi yakalayarak dünyanın en büyük nükleer enerji üreticisi olması bekleniyor. 🔹 Çin, dünya genelinde yapımı süren nükleer reaktörlerin yaklaşık yarısına sahip bulunuyor. 🔹 Gavekal Technologies analizine göre Çin'in nükleer sektörü 2035 yılına kadar dünyanın en dinamik ve en önemli nükleer endüstrisi konumuna ulaşabilir. Yapay zekâ ve enerji talebi 🔹 Yapay zekâ veri merkezlerinin hızla artan elektrik ihtiyacı ve Orta Doğu savaşı nedeniyle küresel enerji piyasalarında yaşanan sorunlar nükleer enerjiye olan ilgiyi yeniden artırdı. 🔹 Güvenilir ve karbon emisyonu düşük enerji kaynağı olarak görülen nükleer enerji, birçok ülkenin enerji güvenliği stratejisinde yeniden ön plana çıkıyor. Çin'in yatırım planı 🔹 Pekin yönetimi son beş yıllık kalkınma planında nükleer enerjiyi stratejik enerji kaynaklarından biri olarak belirledi. 🔹 Çin, 2030 yılına kadar 110 gigavat kurulu nükleer kapasiteye ulaşmayı hedefliyor. 🔹 Nisan ayı itibarıyla ülkede 36 yeni nükleer reaktörün inşası devam ediyordu. ABD ile karşılaştırma 🔹 ABD hâlen dünyanın en büyük faal nükleer reaktör filosuna sahip olmasına rağmen 1996'dan bu yana yalnızca üç yeni reaktörü devreye alabildi. 🔹 Donald Trump yönetimi, 2050 yılına kadar ABD'nin nükleer kapasitesini 400 gigavata çıkarma hedefini açıkladı ve izin süreçlerini hızlandırmaya yönelik kararlar aldı. 🔹 Rapora göre yüksek yatırım maliyetleri ve düzenleyici engeller ABD'de yeni nükleer santral yatırımlarını yavaşlatmaya devam ediyor. Maliyet avantajı 🔹 Çin, standartlaştırılmış reaktör tasarımları ve yerli tedarik zinciri sayesinde yeni nesil reaktörleri watt başına yaklaşık 2-3 dolar maliyetle inşa edebiliyor. 🔹 ABD'deki son nükleer santral projelerinde maliyet watt başına yaklaşık 15 dolar seviyesine ulaştı. 🔹 Çin yeni bir nükleer santrali yaklaşık altı yılda, ABD ise son projelerde on yılı aşan sürede tamamlayabiliyor. Füzyon teknolojisi 🔹 Rapora göre Çin fisyon tabanlı nükleer enerjide öne çıkarken, nükleer füzyon teknolojisi yarışında ABD önemli avantajını koruyor. 🔹 Dünyadaki füzyon girişimlerinin yarısından fazlası ABD'de faaliyet gösteriyor ve sektör özellikle yapay zekâ şirketlerinin yoğun ilgisini çekiyor. 🔹 Çin'deki füzyon çalışmaları ise büyük ölçüde devlet tarafından yürütülüyor ve özel sektör ekosistemi henüz erken gelişim aşamasında bulunuyor.

Halka arz engeli 🔹 Çin ana karası ve Hong Kong'daki yatırımcılar, düzenleyici ve uyumluluk gerekçeleriyle SpaceX'in halka arzına doğrudan katılamıyor. 🔹 SpaceX hisseleri 135 dolar fiyatla pazarlanıyor ve şirketin yaklaşık 1,8 trilyon dolar değerlemeyle Nasdaq'ta işlem görmesi bekleniyor. 🔹 ABD hisselerinde işlem yapan birçok Çinli yatırımcı, halka arz tahsisatı alamadığı için hisseleri ancak borsada işlem görmeye başladıktan sonra satın alabilecek. Alternatif yatırım arayışları 🔹 Çinli yatırımcılar SpaceX temasına dolaylı erişim sağlamak için yurt dışı hesaplara, A hissesi piyasasındaki vekil şirketlere ve ticari uzay sektörüne odaklanan yatırımlara yöneliyor. 🔹 Pekin yönetiminin lisanssız sınır ötesi menkul kıymet hizmetlerine yönelik iki yıllık denetim süreci, ana karadaki yatırımcıların yurt dışı piyasalara erişimini daha da zorlaştırdı. 🔹 Buna rağmen bazı aracı kurumlar yeni müşteri kazanmak amacıyla SpaceX hissesi veya parçalı hisse ödülleri içeren kampanyalar düzenliyor. Çin'deki uzay sektörü hisseleri 🔹 Çin ticari uzay sektörü endeksi yıl başından bu yana yaklaşık %6,7 yükseldi. 🔹 Bazı yatırımcılar SpaceX halka arzının Çin uzay sektöründeki şirketlerin değerlemelerini de yükseltebileceğini düşünerek yerli uzay fonlarına yatırım yapıyor. 🔹 Bu fonların önemli yatırımları arasında China Aerospace Times Electronics, China Spacesat ve China Satellite Communications bulunuyor. Tedarik zinciri spekülasyonları 🔹 SpaceX veya Starlink tedarik zinciriyle bağlantılı olduğu düşünülen Çinli şirket hisselerinde güçlü spekülatif yükselişler görüldü. 🔹 Radyo frekans bileşenleri üreten Sunway Communication hisseleri bu yıl yaklaşık %57 yükselerek rekor seviyeye ulaştı. 🔹 Lens Technology ve Western Materials gibi şirketler de SpaceX bağlantısı iddiaları nedeniyle yatırımcı ilgisi gördü. Beklentiler 🔹 Analistler, SpaceX halka arzının Çin ticari uzay sektöründeki şirketler için yeni bir değerleme ölçütü oluşturabileceğini düşünüyor. 🔹 Uydu fırlatmaları, yeniden kullanılabilir roket testleri, devlet desteği ve sermaye girişlerinin artmasıyla Çin ticari uzay sektörünün büyüme hızının yükseldiği değerlendiriliyor.

Üretim kapasitesi 🔹 En yeni PAC-3 MSE Patriot önleme füzeleri saniyeler içinde ateşlenebilse de üretimleri iki yıldan uzun sürüyor ve her birinin maliyeti yaklaşık 4 milyon dolar seviyesinde bulunuyor. 🔹 Pentagon, Lockheed Martin ile yıllık üretimi üç kattan fazla artırarak yaklaşık 2.000 füze seviyesine çıkarma konusunda anlaşma yaptı. 🔹 Lockheed Martin'in bu üretim kapasitesine 2030 sonundan önce ulaşması beklenmiyor. Talep ve stok sorunu 🔹 İran savaşı, Ukrayna savaşı ve ABD müttefiklerinden gelen yüksek siparişler Patriot stokları üzerindeki baskıyı artırdı. 🔹 Center for Strategic and International Studies analizine göre Patriot stoklarının İran savaşı öncesi seviyelere dönmesi en az üç yıl sürebilir. 🔹 Mevcut mühimmat bütçelerinin stokların yeniden oluşturulması için yeterli olmayabileceği değerlendiriliyor. Üretim süreci 🔹 Patriot üretiminde 400'den fazla şirket görev alıyor ve tedarik zincirindeki her aşama üretim süresini uzatabiliyor. 🔹 Boeing füzenin hedef arayıcı sistemleri, devre kartları ve kablolama bölümlerini üretirken, L3Harris roket motoru ve itki sistemlerini hazırlıyor. 🔹 Tüm parçalar Lockheed Martin'in Arkansas'taki tesisine ulaştıktan sonra nihai montaj yaklaşık altı haftada tamamlanabiliyor. 🔹 Son kontrollerin ardından füzelerin dünyanın farklı bölgelerindeki hava savunma birliklerine sevkiyatı gerçekleştiriliyor ve üretimin yaklaşık yarısı yabancı müşterilere teslim ediliyor. Tedarik zinciri sorunları 🔹 Patriot programının ikinci kademe tedarikçilerinin yüzde 80'den fazlası aynı zamanda başka füze programlarına da parça sağlıyor. 🔹 Bu durum Patriot üretiminin artırılmasının diğer füze programlarının tedarik zincirlerini de etkileyebilmesine yol açıyor. 🔹 Füzenin hedef arayıcı sisteminde kullanılan bazı elektronik bileşenler ticari olarak artık üretilmediği için ABD pahalı yabancı tedarikçilere bağımlı kalıyor. 🔹 Lockheed Martin, Boeing ve L3Harris üretim darboğazlarını azaltmak için robotik sistemler, yeni tedarikçiler ve fabrika yatırımlarıyla kapasiteyi artırmaya çalışıyor.

🔹 SpaceX'in 13 Haziran'da gerçekleşmesi beklenen halka arzında yaklaşık 75 milyar dolar kaynak toplanması ve şirket değerlemesinin 1,77 trilyon dolara ulaşması hedefleniyor. 🔹 Halka arzın başarılı olması halinde Elon Musk'ın dünyanın ilk trilyonerine dönüşebileceği değerlendiriliyor. Bireysel yatırımcı ilgisi 🔹 SpaceX'in halka arzında hisselerin yaklaşık yüzde 20'sinin bireysel yatırımcılara ayrılması bekleniyor. Geleneksel halka arzlarda bu oran genellikle yüzde 5-7 seviyesinde bulunuyor. 🔹 Robinhood ve Fidelity gibi aracı kurumlar SpaceX hisseleri için yoğun talep bekliyor. Fidelity, bu halka arz için asgari hesap bakiyesi şartını 100 bin-500 bin dolardan 2 bin dolara indirdi. 🔹 Charles Schwab'a göre SpaceX izahnamesinin yayımlanmasının ardından yaklaşan halka arz sayfasına ziyaretçi sayısı üç kat arttı. Musk etkisi 🔹 Tesla'da bireysel yatırımcılar hissedar tabanının yaklaşık üçte birini oluşturuyor ve Musk'ın sadık yatırımcı kitlesinin SpaceX'e de güçlü destek vermesi bekleniyor. 🔹 Musk daha önce küçük yatırımcılara öncelik vereceğini açıklamış ve SpaceX halka arzında bunu uygulamaya hazırlanıyor. Riskler 🔹 SpaceX'in değerlemesi son birkaç yılda yüzde 2.000'den fazla yükseldi ve birçok bireysel yatırımcı bu artışın büyük bölümünü kaçırdı. 🔹 Şirket 2025 yılında 18,7 milyar dolar gelir elde etmesine rağmen zarar açıkladı ve 2026'nın ilk çeyreğinde zararını artırdı. 🔹 Şirketin fiyat/satış oranı yaklaşık 93,6 seviyesinde bulunurken S&P 500 şirketlerinin ortalaması yaklaşık 3,3 seviyesinde yer alıyor. Endekslere hızlı giriş planı 🔹 Nasdaq, SpaceX hisselerinin yalnızca 15 işlem günü sonra Nasdaq-100 endeksine dahil olabilmesine onay verdi. 🔹 S&P 500 ise şirketin kârlılık şartını karşılamaması nedeniyle erken endeks üyeliğine izin vermedi.

Teknoloji hisselerinde dalgalanma 🔹 Nasdaq endeksi salı günü yaklaşık yüzde 1 gerileyerek yıl başından bu yana en sert yükseliş dönüşlerinden birini yaşadı. 🔹 Faiz artışı beklentileri, yapay zekâ yatırımlarına ilişkin endişeler ve yaklaşan büyük teknoloji halka arzları teknoloji hisselerinde oynaklığı artırdı. 🔹 SpaceX halka arzının başlamasıyla teknoloji sektörüne yeni hisse arzlarının hızlanması bekleniyor. Farklı sektörlere yöneliş 🔹 S&P 500 endeksi yüzde 0,3 gerilerken endeksteki 11 sektörün 9'u günü yükselişle tamamladı. 🔹 Gayrimenkul, temel tüketim ve sağlık sektörleri yükseliş gösterirken Home Depot ve J.M. Smucker günün öne çıkan hisseleri arasında yer aldı. 🔹 Joshua Schachter, birçok çip hissesinin değerlemeler yerine duygu ve momentumla işlem gördüğünü, piyasanın diğer alanlarında fırsatlar bulunduğunu söyledi. Ulaştırma hisseleri öne çıkıyor 🔹 Güçlü istihdam verileri ekonomik büyüme beklentilerini desteklerken ulaştırma şirketlerinin hisseleri yükselişini sürdürdü. 🔹 Dow Jones Transportation Average beş işlem günüdür yükselirken 2026 yılı kazancı yüzde 29'a ulaştı. 🔹 Old Dominion Freight Line yıl başından bu yana yüzde 59, Ryder System yüzde 45 ve Matson yüzde 57 değer kazandı. Kâr büyümesi devam ediyor 🔹 Malzeme sektöründeki şirketlerin kârları yaklaşık yüzde 42, tüketici harcamaları sektöründe yüzde 41 ve finans sektöründe yüzde 22 arttı. 🔹 Analistler ikinci çeyrekte şirket kârlarının yüzde 22, yıl genelinde ise yüzde 23 artmasını bekliyor. Alternatif yatırım tercihleri 🔹 Eşit ağırlıklı S&P 500 endeksi yıl başından bu yana yüzde 8 yükselerek piyasa değeri ağırlıklı S&P 500 endeksini geride bıraktı. 🔹 Teknoloji satışları sırasında put opsiyon işlemleri rekor seviyelere yaklaşırken S&P 500 opsiyon hacmi 7,8 milyon kontrata ulaştı. 🔹 İşlemlerin yaklaşık yüzde 64'ünü aynı gün vadeli sıfır gün opsiyonları (0DTE) oluşturdu. Yurt dışı piyasalara ilgi 🔹 Bazı yatırımcılar ABD dışındaki daha düşük değerlemeli piyasalara yönelmeye başladı. 🔹 Güney Kore Kospi endeksi yüzde 92 yükselse de performans büyük ölçüde Samsung ve SK Hynix hisselerinden kaynaklandı. 🔹 Japonya Nikkei endeksi yıl başından bu yana yüzde 30 yükselirken İngiltere FTSE 100 endeksi yüzde 3 değer kazandı.

Brezilya'nın yükselen rolü 🔹 Batılı şirketler, Çin'in nadir toprak elementlerindeki küresel hâkimiyetini azaltmak amacıyla Brezilya'daki projelere büyük yatırımlar yapıyor. 🔹 Çin'in ardından dünyanın en büyük ikinci nadir toprak rezervlerine sahip olan Brezilya, küresel tedarik zincirinde daha stratejik bir konuma yükselmeyi hedefliyor. 🔹 Brezilya yalnızca cevher çıkarmayı değil, ayrıştırma tesisleri, metal üretimi ve mıknatıs üretimi gibi yüksek katma değerli süreçleri de ülke içinde geliştirmeyi amaçlıyor. Çin'e bağımlılığı azaltma çabası 🔹 Çin küresel nadir toprak rezervlerinin yaklaşık yarısını elinde bulundurmasına rağmen işleme ve mıknatıs üretim kapasitesinin yüzde 90'dan fazlasını kontrol ediyor. 🔹 ABD ve Batılı ülkeler, Çin'e olan bağımlılığı azaltmak amacıyla Afrika, Avustralya ve Brezilya gibi ülkelerde yeni projeleri destekliyor. 🔹 ABD yönetimi sektör için finansman, alım garantileri ve fiyat destekleri sağlayarak Çin'in fiyat baskısıyla rakiplerini piyasadan çıkarmasını önlemeye çalışıyor. Brezilya'nın tarafsız politikası 🔹 Brezilya Maden ve Enerji Bakanı Alexandre Silveira, ülkenin egemenliğine saygı gösteren tüm ülkelerin yatırımına açık olduklarını söyledi. 🔹 Brezilya, ABD öncülüğündeki kritik mineraller bloğuna katılmak yerine ABD, Avrupa Birliği, Çin ve diğer ülkelerle eş zamanlı iş birliği yürütmeyi tercih ediyor. 🔹 Devlet Başkanı Luiz Inácio Lula da Silva, Brezilya'nın yalnızca ham madde ihracatçısı olmak istemediğini, yüksek teknoloji üreten yerli bir nadir toprak sanayisi oluşturmayı hedeflediğini belirtti. Yatırımlar hızlanıyor 🔹 Avustralyalı Viridis ve Meteoric ile Kanadalı Aclara Brezilya'daki büyük nadir toprak projelerini geliştirirken, USA Rare Earth de Serra Verde şirketini 2,8 milyar dolara satın alma anlaşması yaptı. 🔹 Viridis, 2028 yılında üretime başlamayı ve özellikle elektrikli araçlar ile savaş uçaklarında kullanılan ağır nadir toprak elementlerini üretmeyi planlıyor. 🔹 Brezilya'daki kil bazlı rezervlerin Avustralya'daki sert kaya yataklarına göre daha düşük maliyetle işlenebildiği değerlendiriliyor. Gelecek planları 🔹 Viridis ilk aşamada üretimini Avrupa'daki Solvay tesislerine göndermeyi planlarken, 2030'lu yıllarda ayrıştırma işlemlerinin bir bölümünü Brezilya'da gerçekleştirmeyi hedefliyor. 🔹 Brezilya Kongresi stratejik minerallere ilişkin yeni düzenlemeler üzerinde çalışırken, sektör temsilcileri aşırı katı yerli üretim şartlarının yatırımları yavaşlatabileceği uyarısında bulunuyor. 🔹 Çin, Brezilya madencilik sektörüne yatırım yapmayı sürdürürken BYD gibi Çinli şirketlerin sanayi yatırımları da ülkeye yönelmeye devam ediyor. 🔹 Analistler, Brezilya'nın önemli bir nadir toprak gücü hâline gelebileceğini ancak bunun Batı tedarik zincirinin parçası olacağı anlamına gelmeyebileceğini değerlendiriyor.

Değişen savaş dengeleri 🔹 Yazar, ABD, Rusya ve Çin gibi büyük güçlerin askerî üstünlüklerine rağmen istedikleri stratejik sonuçları elde etmekte zorlandığını savundu. 🔹 ABD'nin İran'a yönelik operasyonlarına rağmen Tahran yönetiminin ayakta kaldığını, Hürmüz Boğazı'nı abluka altında tutmaya ve İsrail ile Körfez ülkelerine füze saldırıları düzenlemeye devam ettiğini belirtti. 🔹 Ukrayna'nın ABD desteğinin azalmasına rağmen cephe hattını koruduğu ve Rusya topraklarına giderek daha etkili saldırılar gerçekleştirdiği ifade edildi. Teknolojinin etkisi 🔹 İHA'lar ve düşük maliyetli hassas mühimmatların küçük ve orta ölçekli ülkelerin askerî kapasitesini önemli ölçüde artırdığı savunuldu. 🔹 Letonya Dışişleri Bakanı Baiba Braže, Ukrayna'nın teknolojik üstünlüğü sayesinde daha sağlam bir konuma geldiğini söyledi. 🔹 Çin'in Tayvan konusunda karar alırken Ukrayna ve İran savaşlarından çıkan askerî dersleri yakından izlediği aktarıldı. Uzman değerlendirmeleri 🔹 İtalya Savunma Bakanı Guido Crosetto, işgal ederek ülke ele geçirmenin artık uygulanabilir bir savaş yöntemi olmaktan çıktığını söyledi. 🔹 Hollanda Genelkurmay Başkanı Onno Eichelsheim, ilk haftalarda sonuç alınamayan savaşların uzun süreli çıkmaza dönüştüğünü ve askerî güçle rejim değiştirmenin giderek zorlaştığını ifade etti. 🔹 Çinli emekli Albay Zhou Bo, Ukrayna savaşının insansız hava araçlarının kullanımına ilişkin önemli askerî dersler sunduğunu ve Çin'in bu alandaki tecrübeleri incelemesi gerektiğini söyledi. Orta güçlerin rolü 🔹 Singapurlu akademisyen Bilahari Kausikan, küçük ve orta ölçekli ülkelerin doğru strateji geliştirmeleri halinde büyük güçlere karşı da hareket alanına sahip olabileceğini savundu. 🔹 Kausikan, Ukrayna örneğinin en önemli dersinin dış yardım değil, ülkenin kendi direniş iradesi olduğunu söyledi ve Tayvan'ın bu konuda yanlış sonuç çıkardığını öne sürdü. 🔹 Filipinler Savunma Bakanı Gilberto Teodoro Jr., barışın korunabilmesi için güçlü savunma kapasitesine ihtiyaç bulunduğunu ifade etti. Uluslararası dengeler 🔹 Kanada, Avrupa ülkeleri ve Asya demokrasilerinin ABD ve Çin'e bağımlılığı azaltmak amacıyla askerî, ekonomik ve güvenlik alanlarında iş birliklerini güçlendirdiği belirtildi. 🔹 Fransız siyaset bilimci Nicolas Tenzer, orta büyüklükteki ülkelerin birlikte hareket etmeleri halinde büyük güçlerin kararlarını dengeleme kapasitesine sahip olabileceklerini söyledi.

🔹 Japonya, yapay zekâ ve veri merkezi yatırımlarının hızla artmasıyla büyüyen denizaltı internet kablosu sektöründe küresel konumunu güçlendirmeye çalışıyor. 🔹 Geleneksel olarak çok sayıda telekom şirketinin ortak finanse ettiği kablo projeleri, karar alma süreçlerinin yavaşlaması nedeniyle daha küçük yatırım gruplarına yönelmeye başladı. Yeni yatırımlar 🔹 NTT Data, Sumitomo ve JA Mitsui Leasing ortaklığıyla Japonya, Güney Kore, Malezya, Singapur, Tayvan ve Filipinler'i bağlayacak 150 milyar yenlik Intra-Asia Marine (I-AM) kablo projesini başlattı. 🔹 Küresel denizaltı kablo yatırımlarının 2026 yılında 6 milyar doların üzerine çıkması, Asya'daki projelerin ise 2026-2029 döneminde 4 milyar doları aşması bekleniyor. Yapay zekâ etkisi 🔹 Google, Meta, Microsoft ve Amazon gibi teknoloji devleri, bulut ve yapay zekâ altyapısını desteklemek amacıyla denizaltı kablolarına doğrudan yatırım yapan en büyük oyuncular arasında yer alıyor. 🔹 Büyük telekom konsorsiyumlarının yerini daha küçük yatırım grupları almaya başlarken, teknoloji şirketlerinin yeni kablolardaki sahiplik payının 2030'da yüzde 30'a ulaşacağı öngörülüyor. Japon şirketlerinin stratejisi 🔹 Arteria Networks, yalnızca yurt içi fiber altyapısının yeterli olmadığını değerlendirerek Japonya-Singapur arasındaki denizaltı kablo projelerine yatırım yapmaya başladı. 🔹 Sumitomo, denizaltı kablolarını veri merkezleri, sanayi parkları ve akıllı şehir projeleri için temel altyapı yatırımı olarak görüyor. 🔹 JA Mitsui Leasing, Asya'daki veri tüketiminin hızla arttığını ve yalnızca Japonya-ABD kablolarının gelecekte yeterli olmayacağını değerlendirdi. Stratejik altyapı 🔹 Japon hükümeti denizaltı kablolarını yarı iletkenler ve veri merkezleriyle birlikte ekonomik güvenlik açısından stratejik altyapı olarak görüyor ve yeni iniş noktalarını destekliyor. 🔹 NEC, önümüzdeki beş yılda 100 milyar yenden fazla yatırım yaparak üretim kapasitesini artırmayı ve küresel denizaltı kablo pazarındaki payını yüzde 20'nin üzerinden yüzde 40'a çıkarmayı hedefliyor. 🔹 NTT, mevcut kablo yapısını değiştirmeden veri iletim kapasitesini dört kat artırabilecek dört çekirdekli optik fiber teknolojisini 2029 civarında ticarileştirmeyi planlıyor. 🔹 SoftBank, yapay zekâ uygulamalarının gelecekte oluşturacağı veri trafiğinin bugünden tam olarak öngörülemediğini ancak gerekli altyapının önceden kurulması gerektiğini belirtiyor.

🔹 Liaquat Ahamed, son 18 ayda küresel hisse senedi yükselişinin en dikkat çekici unsurunun ABD dışındaki piyasaların çok daha güçlü performans göstermesi olduğunu savundu. 🔹 2025 başından itibaren gelişmekte olan ülke borsaları yüzde 68, Avrupa yüzde 45 ve Japonya yüzde 44 getiri sağlarken ABD hisse piyasasının yüzde 26 getiriyle geride kaldığını yazdı. Yapay zekâ yatırımlarının küresel etkisi 🔹 Yapay zekâ yatırımlarının yalnızca ABD teknoloji şirketlerine değil, dünyanın farklı bölgelerindeki tedarik zincirlerine de büyük kazanç sağladığını savundu. 🔹 Nvidia'nın çip tasarımları, ASML'nin litografi makineleri ve TSMC'nin üretim kapasitesinin gelişmiş yapay zekâ çiplerinin temelini oluşturduğunu belirtti. 🔹 Yüksek bant genişlikli bellek üretiminde Güney Koreli şirketlerin küresel pazarda önemli paya sahip olduğunu yazdı. 🔹 Avrupa şirketlerinin veri merkezleri için gerekli enerji altyapısı, transformatör ve elektrik yönetim sistemlerinde küresel lider konumda bulunduğunu ifade etti. Küresel kâr artışı 🔹 2025 yılında şirket kârlarının yalnızca ABD'de değil, dünyanın hemen her büyük bölgesinde güçlü büyüme gösterdiğini savundu. 🔹 Japonya'da şirket yönetim anlayışının değiştiğini, hissedar getirilerine daha fazla önem verildiğini ve kurumsal reformların hızlandığını yazdı. 🔹 Avrupa'da Rusya-Ukrayna savaşı sonrasında savunma harcamalarının artmasının havacılık ve savunma sanayii şirketlerine önemli katkı sağladığını belirtti. 🔹 Almanya'nın mali disiplin politikasından uzaklaşmasının Avrupa ekonomisine ilave destek oluşturduğunu ifade etti. ABD piyasalarının ağırlığı 🔹 ABD'nin küresel hisse senedi piyasa değerinin yaklaşık yüzde 65'ini oluşturmasının yatırımcıların dünya piyasalarını ABD üzerinden değerlendirmesine yol açtığını savundu. 🔹 Amerikan finans medyasının ve yatırım endekslerinin ağırlığının küresel yükselişin diğer ülkelerdeki boyutunu gölgede bıraktığını yazdı. Son değerlendirme 🔹 ABD ekonomisinin derin sermaye piyasaları, girişimcilik kültürü ve enerji bağımsızlığı sayesinde önemli avantajlarını koruduğunu belirtti. 🔹 Yapay zekâ devriminin yalnızca Amerikan teknoloji şirketlerinin başarısından ibaret olmadığını, Tayvan, Güney Kore, Avrupa ve gelişmekte olan ülkelerin de bu büyümenin önemli parçaları olduğunu savundu. 🔹 Küresel boğa piyasasının yalnızca ABD'den ibaret görülmesinin yatırımcıların dünyadaki daha geniş fırsatları gözden kaçırmasına neden olabileceğini ileri sürdü.

🔹 Thomas L. Friedman, İsrail, İran, Hizbullah, Hamas ve ABD yönetimlerinin son Ortadoğu savaşındaki performanslarını inceleyecek bir soruşturma komisyonu istemediğini savundu. 🔹 Friedman, savaşın henüz sona ermemesine rağmen tüm tarafların siyasi, ahlaki ve ekonomik açıdan kaybettiğini öne sürdü. Hamas ve Gazze 🔹 Friedman, Hamas'ın 7 Ekim 2023 saldırısıyla İsrail'e karşı bölgesel bir ayaklanma başlatmayı ve Yahudi devletini ortadan kaldırmayı hedeflediğini savundu. 🔹 Hamas'ın iki devletli çözümü hedefleyen bir siyasi plan sunmadığını, yalnızca İsrail'e saldırı planlarıyla hareket ettiğini ileri sürdü. 🔹 İsrail'in sert askeri karşılığı sonucunda Gazze'de on binlerce sivilin hayatını kaybettiğini ve yüz binlerce kişinin yaralandığını yazdı. 🔹 Hamas lideri Yahya Sinvar'ın sivil kayıpları Filistin davası için gerekli fedakârlık olarak gördüğünü öne sürdü. İsrail 🔹 Friedman, Başbakan Binyamin Netanyahu'nun Hamas'ı askeri açıdan zayıflatmasına rağmen Gazze için ılımlı bir Filistin alternatifini desteklemediğini savundu. 🔹 İsrail'in milyarlarca dolar harcadığını, uluslararası itibar kaybettiğini ve buna rağmen Hamas'ın Gazze'nin önemli bölümünde varlığını sürdürdüğünü yazdı. 🔹 Netanyahu'nun iktidarını korumak ve hakkındaki yolsuzluk davalarının etkisini azaltmak için siyasi hesaplarla hareket ettiğini ileri sürdü. Hizbullah 🔹 Friedman, Hizbullah'ın Lübnan'ı istemediği bir savaşa sürüklediğini ve İran'ın çıkarları doğrultusunda hareket ettiğini savundu. 🔹 İsrail'in saldırıları sonucu Güney Lübnan ve Beyrut'taki Şii bölgelerinin ağır hasar gördüğünü, yaklaşık bir milyon Lübnanlının yerinden edildiğini yazdı. İran 🔹 Friedman, ABD ve İsrail'in İran rejimini hava saldırılarıyla devirmeyi hedeflediğini ancak bu planın başarısız olduğunu savundu. 🔹 İran'ın buna karşılık Hürmüz Boğazı'nı kapatarak küresel petrol arzını baskı altına aldığını ve Körfez ülkelerindeki ABD müttefiklerini hedef aldığını yazdı. 🔹 İran yönetiminin milyarlarca dolarlık nükleer ve bölgesel nüfuz politikalarının ülke halkına refah sağlamadığını ileri sürdü. ABD 🔹 Friedman, Donald Trump'ın İran'ı nükleer programından vazgeçirmesi halinde savaşın sonunda diplomatik bir kazanım elde edebileceğini belirtti. 🔹 İran'ın nükleer faaliyetlerini durdurması karşılığında yaptırımların kaldırılması, dondurulmuş varlıkların serbest bırakılması ve Hürmüz Boğazı üzerindeki fiili kontrolünün kabul edilmesini talep edebileceğini savundu. Sonuç 🔹 Friedman, savaşın tarafı olan liderlerin kendi siyasi çıkarlarını halklarının refahının önüne koyduğunu öne sürdü. 🔹 Ateşkesin kalıcı hale gelmesi durumunda toplumların kendi liderlerinden hesap sormasının bölge için tek umut olabileceğini savundu.

🔹 Kanada makamları, Air Canada pilotu Geoff Wall'un 17 yıl boyunca kaptan pilot lisansı olmadan yüzlerce uçuş gerçekleştirdiğini öne sürdü. 🔹 59 yaşındaki Wall hakkında 5 bin Kanada dolarının üzerinde dolandırıcılık, belge sahteciliği ve kamu otoritesini yanıltma dahil yedi ayrı suçlama yöneltildi. 🔹 Pilot, soruşturma başlamadan önce geçen yıl emekli oldu. Soruşturma 🔹 Kanada Ulaştırma Bakanlığı düzenlemelerine göre kaptan pilot olarak görev yapabilmek için Havayolu Taşıma Pilotu Lisansı (ATPL) bulunması gerekiyor. 🔹 Yetkililer, Wall'un bazı geçerli uçuş belgelerine sahip olduğunu ancak kaptan pilot olarak görev yapmasını sağlayacak lisansa sahip olmadığını açıkladı. 🔹 Buna rağmen Wall'un 2009-2025 yılları arasında 900 uçuşta kaptan pilot olarak görev yaptığı belirtildi. 🔹 Kanada Ulaştırma Bakanlığı olayla ilgili idari soruşturma yürüttüğünü ve para cezaları uyguladığını açıkladı ancak ayrıntı paylaşmadı. Lisansın ortaya çıkışı 🔹 Mart 2025'te Toronto Pearson Havalimanı'nda yapılan rutin denetimde Wall'un sunduğu belgeler şüpheli bulundu. 🔹 Bunun ardından Kanada ulaştırma otoriteleri ile polis tarafından "Project Icarus" adı verilen soruşturma başlatıldı. 🔹 Polis, Wall'un kullandığı pilot lisansının sahte olduğunun tespit edildiğini açıkladı. 🔹 Wall 1 Haziran'da gözaltına alındıktan sonra serbest bırakıldı ve ay sonunda mahkemeye çıkması bekleniyor. Air Canada'nın açıklaması 🔹 Air Canada, yolcu güvenliğinin tehlikeye girmediğini savundu. 🔹 Şirket, pilotların her altı ayda bir tekrar eğitiminden geçtiğini ve Wall'un bu eğitimlerde gerekli yeterlilikleri başarıyla karşıladığını açıkladı. 🔹 Havayolu şirketi, lisansın güvenlik zincirinin temel unsurlarından biri olduğunu belirterek olayı büyük ciddiyetle ele aldığını bildirdi. 🔹 Air Canada, pilot kadrosunda yapılan denetimlerde benzer başka bir lisans ihlaline rastlanmadığını açıkladı. Arka plan 🔹 Kanada mevzuatına göre ATPL alabilmek için üç yazılı sınavın başarıyla tamamlanması ve en az 1.500 saat uçuş tecrübesi gerekiyor. 🔹 Havacılık yönetimi uzmanı John Gradek, hem Kanada Ulaştırma Bakanlığı'nın hem de Air Canada'nın rutin denetimlerde bu durumu fark edememesi nedeniyle sorumluluk taşıdığını söyledi. 🔹 Wall, geçen yıl yayımlanan kişisel yazısında lise yıllarında özel pilot lisansı aldığını, Kanada ordusunda deniz helikopteri pilotu olarak görev yaptığını ve 1998 yılında Air Canada'da çalışmaya başladığını ifade etmişti. 🔹 Kanada Savunma Bakanlığı, Geoffrey Wall isimli bir kişinin 1987 yılında orduya katıldığını ve 2004 yılına kadar deniz helikopteri pilotu olarak görev yaptığını doğruladı.

🔹 İsviçreli araştırmacılar 10 yıl süren ve 12 milyon dolara mal olan bir çalışmayla kuantum fiziği kullanarak neredeyse kusursuz rastgele sayılar üretmeyi başardı. 🔹 Çalışmanın sonuçları geçen ay Nature dergisinde yayımlandı. Kuantum rastgeleliği 🔹 Dijital şifreleme sistemleri özel anahtarlar üretmek için rastgele sayılara ihtiyaç duyuyor. 🔹 Geleneksel bilgisayarlar karmaşık algoritmalar kullansa da tamamen rastgele sayı üretemiyor; hesaplama süreci bilindiğinde sonuçlar teorik olarak tahmin edilebiliyor. 🔹 Zayıf rastgelelik, saldırganların şifreleme sistemlerini analiz ederek özel anahtarlara ulaşabilmesine imkan sağlayabiliyor. Yeni yöntem 🔹 ETH Zürih ekibi "rastgelelik güçlendirme" yöntemiyle daha düşük kaliteli rastgele sayıları kuantum fiziği yardımıyla çok daha yüksek kaliteye dönüştürdü. 🔹 Araştırmacılar, bu yöntemin işlem gücüne değil doğrudan fizik yasalarına dayanması nedeniyle önceki yöntemlerden ayrıldığını belirtiyor. 🔹 Çalışmaya katılmayan kuantum fizikçisi Morgan W. Mitchell, ortaya çıkan rastgele sayıların "fiilen kusursuz" seviyede olduğunu söyledi. Deney düzeni 🔹 Deneyde mutlak sıfırın hemen üzerinde, 15 milikelvin sıcaklıkta çalışan iki kriyojenik sistem kullanıldı. 🔹 Bu sistemlerde kuantum mekaniğine göre çalışan süperiletken devreler (qubit) soğutuldu. 🔹 Araştırmanın temel amacı, klasik fiziğin etkisini minimuma indirerek saf kuantum rastgeleliğini elde etmek oldu. Dolaşıklık (entanglement) 🔹 Araştırmacılar iki qubit arasında yalnızca kuantum koşullarında oluşabilen dolaşıklık bağı kurarak rastgele sayı üretimini gerçekleştirdi. 🔹 Andreas Wallraff, yüksek kaliteli dolaşıklığın pratik ölçekte rastgele sayı üretimini mümkün hale getirdiğini söyledi. Sonuçlar 🔹 Dokuz saat boyunca dolaşık qubitler 1,34 milyar kez ölçüldü. 🔹 Ölçüm sonuçları kullanılarak 5,4 milyar bitlik başlangıç verisi özel bir algoritma yardımıyla 45 milyon bitlik çok yüksek kaliteli rastgele sayıya dönüştürüldü. 🔹 Araştırmaya katılmayan Krister Shalm, çalışmanın kuantum rastgeleliği alanında önemli bir ilerleme sağladığını ifade etti. Siber güvenlik 🔹 2012 yılında araştırmacılar 7,1 milyon açık anahtardan oluşan bir veri tabanında anahtarların yaklaşık %0,2'sinin yeterince rastgele olmadığını tespit etmişti. 🔹 2010 yılında PlayStation 3 sistemi, aynı rastgele sayıların tekrar kullanılması nedeniyle saldırıya uğramıştı. 🔹 2023 yılındaki "Milk Sad" saldırısında zayıf özel anahtar üretimi nedeniyle yaklaşık 900 bin dolar değerinde kripto varlık çalındı. 🔹 Araştırmacılar, kuantum tabanlı yüksek kaliteli rastgele sayı üretiminin gelecekte şifreleme sistemlerinin güvenliğini önemli ölçüde artırabileceğini belirtiyor.

Küresel servet artışı 🔹 Dünyadaki milyarderlerin toplam serveti 15 yıl önce 4,5 trilyon dolarken, 2024'te 14,2 trilyon dolara ulaştı. 🔹 Milyarderlerin toplam serveti bugün 20,1 trilyon dolara yükseldi ve bu tutar dünya ekonomisinin yıllık toplam üretiminin yaklaşık beşte birine eşit seviyeye ulaştı. 🔹 Fransız ekonomist Gabriel Zucman'a göre servetin en üst kesimde yoğunlaşması son yıllarda hız kazandı. Yapay zekâ ve teknoloji şirketleri 🔹 Yapay zekâ yatırımlarındaki büyük artış, sermayenin az sayıdaki teknoloji şirketinde yoğunlaşmasına yol açtı. 🔹 Nvidia, Apple, Microsoft, Alphabet, Meta ve Taiwan Semiconductor Manufacturing Company gibi şirketlerin piyasa değeri 1 trilyon doların üzerine çıktı. 🔹 Bu şirketlerin kurucuları ve ilk yatırımcıları finansal kazançların büyük bölümünü elde etti. Elon Musk ve SpaceX 🔹 SpaceX'in halka arzının 1,77 trilyon dolar değerleme ile tarihin en büyük halka arzlarından biri olması hedefleniyor. 🔹 Elon Musk'ın şirket hisselerinin yaklaşık %42'sine sahip olması nedeniyle halka arzın ardından dünyanın ilk trilyonerlerinden biri haline gelmesi bekleniyor. Servet dağılımı 🔹 ABD'deki milyarderlerin serveti son iki yılda yaklaşık %40 arttı. 🔹 Dünyadaki yaklaşık 3 bin milyarderin üçte biri ABD'de yaşıyor. 🔹 ABD Merkez Bankası verilerine göre ülkedeki hisselerin yarısı en zengin %1'lik kesimin elinde bulunuyor. 🔹 Yaklaşık 135 bin haneden oluşan en zengin %0,1'lik kesim 13,7 trilyon dolarlık hisse senedine sahipken, yaklaşık 115 milyon haneden oluşan nüfusun alt %90'ı toplam 7,1 trilyon dolarlık hisseye sahip bulunuyor. İş gücü ve eşitsizlik 🔹 Ekonomistler, işçi gelirlerinin milli gelir içindeki payının azalırken sermaye gelirlerinin daha hızlı arttığını belirtiyor. 🔹 Sendikaların zayıflaması, otomasyon, yapay zekâ, küreselleşme ve yatırım gelirlerinin ücretlerden daha düşük vergilendirilmesi bu eğilimin nedenleri arasında gösteriliyor. 🔹 Büyük teknoloji şirketlerinin sektörlerinde baskın konuma gelmesi, ekonomik kazançların çalışanlardan çok şirket sahiplerine yönelmesine katkı sağlıyor. Vergi tartışmaları 🔹 Son yıllarda ABD'deki vergi düzenlemeleri en zengin kesime önemli avantajlar sağladı. 🔹 Şirket vergilerindeki indirimler ve hisse geri alımları ultra zenginlerin servet artışını hızlandırdı. 🔹 Fransa, Almanya, İngiltere, Brezilya ve ABD'de servet vergisi önerileri tartışılıyor. 🔹 Kaliforniya'da kasım ayında oylanacak "2026 Milyarder Vergisi Yasası", milyarderlerin net serveti üzerinden tek seferlik %5 vergi alınmasını öngörüyor. Gelecek nesiller 🔹 Araştırmacılar, büyük servetlerin önemli bölümünün vergilendirilmeden nesilden nesile aktarılmasının kalıcı servet eşitsizliği oluşturabileceğini değerlendiriyor. 🔹 Anthropic CEO'su Dario Amodei, mevcut servet yoğunlaşmasının tarihsel olarak eşi görülmemiş seviyelere ulaştığını ve bunun toplumsal dengeleri bozabilecek boyutlara ulaşabileceğini söyledi.

Artemis programı 🔹 NASA, 2028 yılı sonuna kadar Ay'a yeniden astronot indirmeyi hedefliyor. 🔹 Bu hedefin gerçekleşmesi, 2027 ortasında fırlatılması planlanan Artemis III görevinin başarısına bağlı bulunuyor. 🔹 NASA Başkanı Jared Isaacman, kurumun 2028 hedefini gerçekleştirme konusunda son derece güvenli olduğunu söyledi. Teknik zorluklar 🔹 NASA, Artemis II göreviyle Space Launch System roketi ve Orion uzay aracının insanları Ay yörüngesine taşıyabildiğini gösterdi. 🔹 Ay yüzeyine iniş ve dönüş için gerekli iniş araçlarını SpaceX ve Blue Origin geliştirecek. 🔹 SpaceX'in Starship roketi test uçuşlarında art arda başarısızlıklar yaşarken, Blue Origin'in New Glenn roketi mayıs ayında patlayarak şirketin tek fırlatma rampasına zarar verdi. 🔹 Her iki şirket de Ay iniş araçlarının geliştirilmesini henüz tamamlamadı. Uzman görüşleri 🔹 Uzay politikası uzmanı Casey Dreier, 2028 tarihinin gerçekçi görünmediğini ancak tamamen imkânsız olmadığını söyledi. 🔹 Eski NASA yöneticisi Phil McAlister, hedefin gerçekçi olmadığını ancak tamamen imkânsız olarak değerlendirilemeyeceğini ifade etti. 🔹 Uzay güvenliği uzmanı Clayton Swope, 2028 iniş ihtimalinin giderek azaldığını ancak hâlâ düşük de olsa bir şans bulunduğunu belirtti. Özel şirketlerin rolü 🔹 NASA'nın Ay programı, SpaceX ve Blue Origin'in geliştireceği sistemlere büyük ölçüde bağımlı durumda bulunuyor. 🔹 Uzmanlar, NASA'nın Ay hedeflerinin önemli ölçüde Elon Musk ve Jeff Bezos'un şirketlerinin teknik başarısına bağlı olduğunu ifade ediyor. Çin rekabeti 🔹 Çin, 2013 ve 2019 yıllarında Ay'a keşif araçları indirdi, 2020 ve 2024 yıllarında Ay'dan örnekler topladı. 🔹 Çin'in 2030 yılına kadar Ay'a insan göndermeyi planlaması, NASA'nın 2028 hedefini sürdürmesindeki önemli motivasyonlardan biri olarak görülüyor.

🔹 Almanya, Fransa ve İspanya ile birlikte yürüttüğü Future Combat Air System (FCAS) savaş uçağı projesinden çekildiğini açıkladı. 🔹 Kararın, Avrupa'nın yeniden silahlanma hedeflerine ve ABD yapımı savunma sistemlerine bağımlılığı azaltma çabalarına darbe vurduğu değerlendiriliyor. Projenin durumu 🔹 FCAS projesi 2017 yılında Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron ile Almanya Başbakanı Angela Merkel tarafından başlatıldı, İspanya ise 2019 yılında projeye katıldı. 🔹 Proje, Almanya ve İspanya'nın Eurofighter uçakları ile Fransa'nın Rafale savaş uçaklarının yerini alacak yeni nesil görünmez savaş uçağı geliştirmeyi hedefliyordu. 🔹 Proje, Dassault Aviation ile Airbus arasında yönetim konusunda yaşanan anlaşmazlıkların ardından uzun süredir ilerleme kaydedemiyordu. Maliyet ve etkiler 🔹 Projenin 2040'lı yıllarda tamamlanması ve yaklaşık 100 milyar avroya mal olması öngörülüyordu. 🔹 Almanya Savunma Bakanı Boris Pistorius, projenin "gerçeklerle karşılaşınca çöken iddialı bir Avrupa projesi" olduğunu söyledi. 🔹 Fransa ve İspanya'nın projeyi tek başlarına sürdürüp sürdürmeyecekleri henüz netlik kazanmadı. Avrupa savunması 🔹 FCAS'ın iptali, Avrupa ülkelerinin Rusya tehdidi karşısında ortak savunma kapasitesini artırma çabalarının sürdüğü bir dönemde gerçekleşti. 🔹 Avrupa ülkeleri, ABD'nin güvenlik alanındaki rolünü azaltma yönündeki yaklaşımı nedeniyle kendi savunma sanayilerini güçlendirmeye çalışıyor. 🔹 Almanya Başbakanlığı, savaş uçağı projesi iptal edilse de Fransa ile savaş uçakları, insansız hava araçları ve diğer askeri platformlar arasında ortak dijital iletişim sistemi geliştirme çalışmalarının devam edeceğini açıkladı.

ABD-Çin ilişkileri 🔹 Donald Trump yönetimi ile Çin arasında ilişkileri istikrara kavuşturmayı hedefleyen yeni bir "yapıcı stratejik istikrar" yaklaşımı benimsendi. 🔹 Yeni diplomatik yaklaşım, iki ülkenin ticaret ve Tayvan başta olmak üzere gerilimleri sınırlayarak iş birliği alanlarını genişletmesini amaçlıyor. 🔹 Trump, Çin Devlet Başkanı Şi Cinping'i övdü ve ABD ile Çin'i "iki büyük ülke" olarak tanımladı. Tayvan politikası 🔹 Trump, Tayvan'a yönelik silah satışlarını Çin ile müzakerelerde pazarlık unsuru olarak beklettiğini söyledi. 🔹 Trump, Tayvan konusunda bağımsızlık yönünde bir gelişme istemediğini ve tarafların gerilimi düşürmesini istediğini ifade etti. 🔹 ABD yönetiminin Tayvan'a yönelik yaklaşık 14 milyar dolarlık silah paketini inceleme sürecinde tuttuğu belirtildi. Asya'daki etkiler 🔹 ABD'nin Çin'e yönelik yeni yaklaşımı Tayvan, Hindistan, Filipinler ve diğer Asya ülkelerinde politika hesaplarının yeniden yapılmasına yol açtı. 🔹 Bazı eski ve mevcut yetkililer, Trump'ın Çin'i daha fazla dikkate alan bir politika izlediğini ve diğer ülkelerin de buna uyum sağlamasının beklendiğini değerlendiriyor. 🔹 Hindistan başta olmak üzere bazı bölge ülkelerinde ABD'nin Çin'e karşı stratejik yaklaşımını değiştirdiğine yönelik endişeler arttı. Teknoloji ve ekonomi 🔹 Trump yönetimi, Nvidia'nın gelişmiş yapay zekâ çiplerini Çinli şirketlere satmasına izin verme kararı aldı. 🔹 Çin yönetimi uzun süredir ABD tarafından eşit bir küresel güç olarak tanınmayı hedefliyordu ve yeni yaklaşım Pekin tarafından iş birliği odaklı bir gelişme olarak değerlendiriliyor. Bölgesel güvenlik 🔹 ABD Savunma Bakanı Pete Hegseth, Asya'da Çin'in askeri faaliyetlerine ilişkin kaygılar bulunduğunu belirtirken Çin'in hedeflerine saygı duyduklarını söyledi ve konuşmasında Tayvan'a değinmedi. 🔹 ABD Hint-Pasifik Komutanlığı bölgede yeni lojistik merkezleri kurmayı ve müttefiklerle ortak askeri tatbikatları sürdürmeyi planlıyor.

🔹 BYD, Macaristan'ın Szeged kentindeki ilk Avrupa fabrikasında otomobil üretimine 2026 yılının dördüncü çeyreğinde başlayacak. 🔹 BYD Başkan Yardımcısı Stella Li, şirketin önceliğinin şu anda Macaristan tesisi olduğunu, ikinci önceliğin ise Avrupa'da ikinci bir üretim tesisi bulmak olduğunu söyledi. 🔹 Macaristan fabrikasının üretime başlaması, şirketin daha önce açıkladığı takvime göre yaklaşık bir yıl gecikmiş olacak. 🔹 Stella Li, fabrikanın hâlen ekipman kurulum aşamasında olduğunu açıkladı. Avrupa yatırımları 🔹 BYD'nin Avrupa satışları geçen yıl %270 artarak yaklaşık 188 bin araca ulaştı. 🔹 Şirketin Avrupa satışları bu yılın ocak-mayıs döneminde geçen yılın aynı dönemine göre %144 artarak 100 bin adedin üzerine çıktı. 🔹 Avrupa'da üretim yapılması, BYD'nin Çin'de üretilen elektrikli araçlara uygulanan Avrupa Birliği tarifelerinden kaçınmasına yardımcı olacak. Türkiye yatırımı 🔹 Stella Li, BYD'nin Türkiye'de planlanan fabrikanın inşasına henüz başlamadığını açıkladı. 🔹 Türkiye'deki fabrika projesi şu anda beklemeye alındı ve üretimin ne zaman başlayacağına ilişkin bir takvim bulunmuyor.

SpaceX halka arzı 🔹 SpaceX'in halka arzı, roketler, uydu sistemleri ve yapay zekâyı tek bir endüstriyel ekosistemde birleştiren Elon Musk vizyonuna yatırım anlamına geliyor. 🔹 Şirket yaklaşık 1,8 trilyon dolar değerlemeye ulaşırsa dünyanın en değerli halka açık şirketlerinden biri arasına girecek. 🔹 Elon Musk'ın halka arz sonrasında oy haklarının yaklaşık %85'ini elinde tutması bekleniyor. Şirketler arasındaki entegrasyon 🔹 SpaceX, Tesla, xAI, Neuralink ve Boring Company arasında sermaye, insan kaynağı ve altyapı paylaşımı giderek arttı. 🔹 Tesla 2016 yılında SolarCity'yi satın aldı, xAI ise önce X'i bünyesine kattı ve daha sonra SpaceX tarafından satın alındı. 🔹 Bu birleşmeler Musk'ın güçlü şirketlerini daha zayıf şirketlerini desteklemek için kullanmasına olanak sağladı. Yapay zekâ ve veri merkezleri 🔹 xAI son dönemde SpaceX bünyesine katıldı ve şirket yönetiminde çok sayıda SpaceX yöneticisi görev almaya başladı. 🔹 SpaceXAI veri merkezleri Anthropic ve Google gibi rakip yapay zekâ şirketlerine yüksek kapasiteli işlem gücü sağlamaya başladı. 🔹 Musk, SpaceX, Tesla ve xAI iş birliğiyle dünyanın en büyük yapay zekâ çip üretim tesislerinden birini kurmayı hedefliyor. Yatırımcıların endişeleri 🔹 Bazı yatırımcılar şirketler arasındaki işlemlerin piyasa koşullarında yapılıp yapılmadığının belirsiz olduğunu savunuyor. 🔹 Morningstar SpaceX'in değerini yaklaşık 780 milyar dolar olarak hesaplayarak hedeflenen halka arz değerinin oldukça altında bir tahminde bulundu. 🔹 Danimarkalı büyük bir emeklilik fonu şirketin aşırı değerli olduğu ve kurumsal yönetim yapısının zayıf olduğu gerekçesiyle yatırım yapmayacağını açıkladı. Tesla ile ilişkiler 🔹 SpaceX 2025 sonuna kadar 131 milyon dolarlık Cybertruck ve en az 966 milyon dolarlık Tesla Megapack batarya satın aldı. 🔹 Tesla ve SpaceX'in finansal ilişkilerinin giderek daha fazla iç içe geçtiği, iki şirket arasındaki sınırların zayıfladığı belirtiliyor. Kurumsal yönetim tartışmaları 🔹 Bazı yatırımcı grupları Musk'ın şirket üzerindeki güçlü kontrolü nedeniyle azınlık hissedarlarının haklarının sınırlı kalabileceği uyarısında bulundu. 🔹 Bazı kamu fonları, Musk'ın aynı anda hem Tesla hem de SpaceX'i yönetmesinin çıkar çatışması riski oluşturabileceğini savundu. 🔹 Bloomberg analizine göre SpaceX giderek çok sayıda farklı sektörü bünyesinde toplayan büyük bir sanayi konglomerasına dönüşüyor.

El Niño'nun dönüşü 🔹 Pasifik Okyanusu yüzey sularındaki kalıcı ısınmanın atmosferi etkilemesiyle oluşan El Niño yeniden ortaya çıktı. 🔹 Japonya Meteoroloji Ajansı 10 Haziran'da El Niño koşullarının resmen başladığını açıkladı. 🔹 ABD İklim Tahmin Merkezi, olayın 2027 yılına doğru güçlü veya çok güçlü seviyeye ulaşma olasılığını yüzde 67 olarak hesapladı. 🔹 Çok güçlü El Niño olayları gayriresmî olarak "Süper El Niño" olarak adlandırılıyor. Küresel etkiler 🔹 El Niño, Pasifik'te başlamasına rağmen dünya genelinde yağış düzenlerini, sıcaklıkları ve fırtına rotalarını değiştiriyor. 🔹 Olayın küresel ekonomi üzerinde enerji piyasaları, tarım ürünleri ve emtia fiyatları üzerinden etkili olması bekleniyor. 🔹 El Niño'nun dönüşü, Orta Doğu'daki savaş nedeniyle enerji sıkışıklığı, gübre kıtlığı ve enflasyon baskılarının yaşandığı döneme denk geldi. İklim ve hava durumu 🔹 El Niño sırasında doğudan batıya esen ticaret rüzgârları zayıflıyor veya yön değiştiriyor, sıcak okyanus suları Amerika kıtasına doğru kayıyor. 🔹 Olay genellikle iki ila yedi yılda bir görülüyor ve son El Niño 2023-2024 döneminde yaşanmıştı. 🔹 Bilim insanları 2027 yılının kaydedilen en sıcak yıllardan biri olabileceğini öngörüyor. 🔹 Avustralya, Güneydoğu Asya, Kuzey ABD ve Kanada'da daha sıcak ve kurak hava koşulları görülmesi bekleniyor. 🔹 Hindistan'da muson yağışlarının bozulabileceği, ABD'nin güneyi, Şili, Arjantin ve Doğu Afrika'nın bazı bölgelerinde ise sel riskinin artabileceği tahmin ediliyor. Fırtınalar ve enerji 🔹 Atlantik kasırga sezonunun El Niño yıllarında genellikle daha sakin geçtiği, buna karşılık Pasifik'te tayfun faaliyetlerinin arttığı belirtiliyor. 🔹 Daha yüksek sıcaklıkların elektrik talebini artırarak enerji şebekeleri üzerinde baskı oluşturabileceği ifade ediliyor. 🔹 Kuraklık nedeniyle hidroelektrik üretiminin azalması ve Panama Kanalı'ndaki su seviyelerinin düşmesi küresel taşımacılığı olumsuz etkileyebilir. Tarım ve ekonomi 🔹 El Niño; pirinç, buğday, palm yağı, kahve ve şeker gibi birçok temel tarım ürününün üretildiği bölgelerde kuraklık riskini artırabilir. 🔹 Peru açıklarında olduğu gibi deniz ekosistemlerinin değişmesi balıkçılığı da olumsuz etkileyebilir. 🔹 Daha düşük tarım üretimi, azalan balık avı ve aşırı hava olayları küresel gıda güvenliği üzerinde baskı oluşturabilir ve fiyatları yükseltebilir. 🔹 Dartmouth College araştırmasına göre 1997-1998 El Niño olayı küresel ekonomide yaklaşık 5,7 trilyon dolarlık üretim kaybına yol açtı. İklim değişikliği 🔹 Bilim insanları iklim değişikliğinin El Niño'nun sıklığı ve şiddeti üzerindeki etkisini araştırmayı sürdürüyor. 🔹 Daha sıcak bir dünyanın El Niño kaynaklı kuraklıkları ve aşırı yağışları daha şiddetli hale getirebileceği değerlendiriliyor.

🔹 İsveç merkezli sürücüsüz kamyon şirketi Einride, çarşamba günü Nasdaq'ta işlem görmeye başlayacak. 🔹 Şirket, halka arzını özel amaçlı satın alma şirketi Legato Merger Corp. III ile birleşerek gerçekleştiriyor. 🔹 İşlem, yaklaşık 1,35 milyar dolar şirket değerlemesi üzerinden tamamlanıyor. 🔹 Bu değerleme, kasım ayında açıklanan 1,8 milyar dolar seviyesinin ve daha önce olası halka arz görüşmelerinde konuşulan yaklaşık 5 milyar dolar değerlemenin altında kaldı. 🔹 Einride Üst Yöneticisi Roozbeh Charli, yatırımcı ilgisini artırmak amacıyla daha düşük bir değerlemeyi tercih ettiklerini söyledi. 🔹 Birleşme sonrasında Capital Group ve EQT Ventures bağlantılı kuruluşlar şirketin en büyük hissedarları olmayı sürdürecek, onları Alyeska Investment Group takip edecek. Şirket stratejisi 🔹 2016 yılında kurulan Einride, elektrikli kamyon yazılımları ve otonom taşımacılık teknolojileri geliştiriyor. 🔹 Şirket, dizel kamyonlardan elektrikli taşımacılığa geçiş sürecinin beklenenden daha yavaş ilerlediğini belirtti. 🔹 Yüksek araç maliyetleri ve şarj altyapısındaki yetersizlikler sektörün önündeki temel engeller arasında yer alıyor. Sektör görünümü 🔹 ABD'de işlem gören sürücüsüz kamyon şirketleri Aurora Innovation ve Kodiak AI'nin halka arz sonrası zayıf performansı, sektörün piyasa değerini koruma konusunda karşılaştığı zorlukları ortaya koydu. 🔹 Roozbeh Charli, otonom kamyon şirketlerinin büyük ölçüde aynı pazarı hedeflediğini ancak her şirketin farklı bir yaklaşım benimsediğini söyledi. 🔹 Charli, SpaceX'in bu hafta gerçekleşecek halka arzının derin teknoloji şirketlerine ve yaşanan büyük teknolojik dönüşümlere yatırımcı ilgisini artıracağını ifade etti.

Değerleme 🔹 Hollandalı çip ekipmanı üreticisi ASML'nin hisseleri 2026 yılında yüzde 64 yükselerek rekor seviyelere ulaştı. 🔹 Buna rağmen şirketin benzer sektör şirketlerine göre ileriye dönük fiyat/kazanç oranı son 10 yılı aşkın dönemin en düşük göreceli seviyesine geriledi. 🔹 ASML'nin hisseleri, ABD yarı iletken sektöründeki yükselişin ve Applied Materials ile Samsung Electronics gibi şirketlerin performansının gerisinde kaldı. Yatırımcı endişeleri 🔹 Yatırımcılar, ASML'nin güçlü talebe rağmen makine fiyatlarını artırmama kararını sorguluyor. 🔹 Şirketin yeni nesil yüksek sayısal açıklıklı (High-NA) litografi sistemlerinin beklenenden yavaş benimsenmesi de endişeler arasında yer alıyor. 🔹 Yatırımcılar ayrıca artan talebi karşılamak için üretim kapasitesinin yeterince hızlı artırılıp artırılamayacağını yakından izliyor. 🔹 Bernstein analisti David Dai, güçlü pazar talebi oluşsa bile şirketin bu talebi gelir artışına dönüştüremeyeceğine yönelik kaygılar bulunduğunu söyledi. Teknolojik gelişmeler 🔹 ASML, gelişmiş yarı iletken üretiminde kullanılan aşırı ultraviyole (EUV) litografi makinelerinin dünyadaki tek tedarikçisi konumunda bulunuyor. 🔹 Şirketin en gelişmiş EUV makinelerinin birim fiyatı yaklaşık 350 milyon avroya ulaşıyor. 🔹 ASML Üst Yöneticisi Christophe Fouquet, güçlü talebe rağmen makinelerin fiyatlarını artırmayı planlamadıklarını açıklamıştı. 🔹 Taiwan Semiconductor Manufacturing Company, en gelişmiş ASML sistemlerini çip üretiminde 2029 yılına kadar kullanmayı erteleyeceğini duyurdu. Görünüm 🔹 Yatırımcılar, çip üreticilerinin harcamalarının litografi dışındaki üretim süreçlerine yönelmesi nedeniyle ASML'nin toplam sektörel yatırımlardan daha küçük pay alabileceğinden endişe ediyor. 🔹 Buna karşın bazı analistler şirketin üretim kapasitesini beklenenden hızlı artırdığını belirtiyor. 🔹 Bank of America, ASML'nin yıllık EUV makinesi üretiminin 2027 sonunda 90 adede ulaşmasını bekliyor. Şirket geçen yıl 48 adet EUV sistemi satmıştı. 🔹 Capital Group'tan John Lamb, mevcut düşük göreceli değerlemenin uzun vadeli yatırımcılar için cazip olabileceğini ve piyasanın ilerleyen dönemde ASML'yi daha yüksek değerleyebileceğini söyledi.

🔹 ABD Merkez Kuvvetler Komutanlığı, Umman açıklarında düşen ABD Ordusuna ait AH-64 Apache helikopterinin iki mürettebatının deniz yüzeyindeki insansız bir araç sayesinde kurtarıldığını açıkladı. 🔹 Operasyonda kullanılan 24 feet uzunluğundaki Corsair otonom deniz aracı, Saronic Technologies tarafından üretildi ve ABD 5. Filosu bünyesindeki Task Force 59 tarafından işletildi. 🔹 Corsair, denize düşen Apache mürettebatını bulunduğu noktadan alarak başka bir konuma taşıdı ve burada personel bir kurtarma helikopteri tarafından vinç sistemiyle tahliye edildi. 🔹 ABD Merkez Kuvvetler Komutanlığı, bunun insansız bir deniz aracının ilk kez gerçek bir personel kurtarma operasyonunda kullanıldığı olay olduğunu bildirdi. 🔹 ABD Başkanı Donald Trump, İran'ın helikopteri düşürdüğünü söylemiş ve buna karşılık verileceğini açıklamıştı. 🔹 Corsair otonom deniz aracı yaklaşık 450 kilogram yük taşıyabiliyor ve yaklaşık 1.850 kilometre menzile sahip bulunuyor. 🔹 Task Force 59, ABD Donanması tarafından 2021 yılında Basra Körfezi'nde insansız sistemler ile yapay zekâyı deniz operasyonlarına entegre etmek amacıyla kuruldu. 🔹 ABD ordusu, söz konusu görev gücünün mart ayı sonlarında insansız deniz araçlarını aktif olarak kullanmaya başladığını açıkladı. 🔹 Olay, insansız sistemlerin yalnızca saldırı görevlerinde değil, personel kurtarma gibi ölümcül olmayan askeri operasyonlarda da kullanılabileceğini gösteren ilk örneklerden biri oldu. 🔹 Pentagon'un 2027 mali yılı bütçe talebinde insansız hava ve deniz araçları ile bunlara karşı geliştirilen sistemler için yaklaşık 75 milyar dolar kaynak ayrılması öngörülüyor.

Piyasa hareketleri 🔹 Altın fiyatları, ABD'nin İran'a yönelik saldırılarının ardından yüzde 2,1'e kadar gerileyerek ons başına yaklaşık 4.173 dolara düştü. 🔹 Bir önceki seansta yüzde 1,6 değer kaybeden altın, düşüşünü ikinci güne taşıdı. 🔹 ABD, Umman açıklarında düşürülen askeri helikoptere misilleme olarak Hürmüz Boğazı yakınındaki İran hedeflerini vurdu. 🔹 İran medyası, Keşm Adası ve ülkenin güney kıyılarında patlama sesleri duyulduğunu bildirdi. Jeopolitik gelişmeler 🔹 Son çatışmalar, kırılgan ateşkesi tehdit ederken Hürmüz Boğazı'ndaki enerji taşımacılığının yeniden aksama riski oluşturdu. 🔹 İran Dışişleri Bakanı Abbas Erakçi, ülkesinin hiçbir saldırıyı veya tehdidi cevapsız bırakmayacağını açıkladı. 🔹 İran devlet medyası, İran'ın Bahreyn'deki ABD Beşinci Filosu'na insansız hava araçlarıyla saldırı düzenlediğini duyurdu. Faiz beklentileri ve altın 🔹 Petrol fiyatlarının yükselmesi küresel enflasyon endişelerini artırırken merkez bankalarının faizleri yüksek tutabileceği veya artırabileceği beklentilerini güçlendirdi. 🔹 Faiz getirisi bulunmayan altın, daha sıkı para politikası beklentilerinden olumsuz etkilenmeye devam etti. 🔹 ABD'de açıklanacak enflasyon verileri öncesinde iki yıllık Hazine tahvili faizleri son bir yılın en yüksek seviyelerine yükseldi. Teknik görünüm 🔹 Altın fiyatı, İran savaşının başladığı şubat sonundaki seviyesinin yaklaşık yüzde 20 altında işlem görüyor. 🔹 Fiyatın 200 günlük hareketli ortalamanın altına inmesi, kurumsal yatırımcıların takip ettiği önemli teknik seviyenin kırılması nedeniyle ilave satışları tetikledi. 🔹 Standard Chartered Emtia Araştırmaları Küresel Başkanı Suki Cooper, faiz artırımı ihtimalinin yükselmesiyle altın fiyatlarının kısa vadede daha kırılgan hale gelebileceğini söyledi. 🔹 Cooper, altın için bir sonraki önemli teknik destek seviyesinin ons başına yaklaşık 4.100 dolar olduğunu belirtti. 🔹 Çin'de fiziksel altın talebi güçlü kalırken Hindistan gibi bazı pazarlarda talebin zayıf seyrettiği ifade edildi.

Test sonuçları 🔹 ABD'de 9 ve 13 yaş grubundaki öğrencilerin ortalama matematik puanları 2025 federal test sonuçlarına göre 10 yıl önceki seviyelerin altında kalmaya devam etti. 🔹 Veriler, matematik başarısındaki zayıflığın yalnızca pandemi kaynaklı olmadığını ve 2012'den bu yana süregelen bir durgunluk yaşandığını gösterdi. 🔹 Ulusal Eğitim İstatistikleri Merkezi tarafından uygulanan uzun dönem eğilim testi, 1970'lerden bu yana 9 ve 13 yaş grubundaki öğrencilerin matematik ve okuma performansını ölçüyor. Öğrenci performansı 🔹 9 yaş grubunda matematik puanları hafif yükselirken okuma puanları pandemi öncesi seviyelere geri döndü. 🔹 13 yaş grubunda ise matematik ve okuma başarıları 2023 testine göre neredeyse hiç ilerleme göstermedi. 🔹 En düşük performans gösteren 13 yaş grubunun matematik puanları, 1970'lerin başındaki en düşük seviyelerle istatistiksel olarak aynı düzeyde kaldı. Ekonomik etkiler 🔹 Araştırmacılar, matematik becerilerindeki gerilemenin gelecekte iş gücü verimliliğini ve ekonomik büyümeyi olumsuz etkileyebileceğini değerlendirdi. 🔹 Stanford Üniversitesi'nden Eric Hanushek, mevcut öğrencilerin yaşam boyu ortalama kazançlarının 2013 mezunlarına göre yaklaşık %8 daha düşük olabileceğini söyledi. 🔹 Hanushek, bu gelir kaybının 2100 yılına kadar ABD ekonomisine toplam 90 trilyon dolarlık maliyet oluşturabileceğini hesapladı. 🔹 Harvard ve Dartmouth üniversitelerinin araştırmacıları da pandemi dönemindeki öğrenme kayıplarının yaklaşık 48 milyon öğrencinin yaşam boyu gelirinde toplam 900 milyar dolarlık azalmaya yol açabileceğini öngördü. Eğitim politikaları 🔹 Uzmanlar, 2000-2012 döneminde uygulanan sıkı standart testler ve hesap verebilirlik politikalarının matematik başarısını artırdığını belirtti. 🔹 Son yıllarda eyaletlerin daha esnek eğitim politikalarına yönelmesi, okulların ruh sağlığı, devamsızlık ve dijital cihazlar gibi konulara daha fazla odaklanmasıyla akademik ölçümlerin ikinci plana düştüğü ifade edildi. 🔹 Eğitim uzmanları, geçmişte elde edilen başarıların yeniden yakalanmasının mümkün olduğunu ve yüksek matematik performansına tekrar ulaşılabileceğini belirtti.

Mahkeme kararı 🔹 Teksas jürisi, 19 yaşındaki Karmelo Anthony’yi geçen yıl düzenlenen lise atletizm organizasyonunda 17 yaşındaki Austin Metcalf’i öldürmekten 35 yıl hapis cezasına çarptırdı. 🔹 Olay sırasında Anthony’nin Metcalf’in takım çadırına sığındığı, çıkan tartışmanın ardından bıçak kullandığı ve daha sonra olayı kolluk kuvvetlerine itiraf ettiği belirtildi. 🔹 Anthony ve avukatı olayın meşru müdafaa olduğunu savundu. Yargılama süreci 🔹 Sekiz gün süren dava sonunda jüri Anthony’yi suçlu buldu ve yaklaşık üç saatlik müzakerenin ardından cezasını belirledi. 🔹 Anthony, suç işlendiği tarihte yaşı nedeniyle idam cezasıyla karşı karşıya kalmadı ancak ömür boyu hapis cezası alma ihtimali bulunuyordu. 🔹 Savunma tarafı olayın "ani öfke" sonucu gerçekleştiğini ileri sürerek daha düşük ceza talep etti ancak jüri bu savunmayı kabul etmedi. Toplumsal tepkiler 🔹 Dava, hayatını kaybeden Austin Metcalf’in beyaz, Karmelo Anthony’nin siyah olması nedeniyle aşırı sağcı grupların ilgisini çekti. 🔹 Kararın ardından adliye önünde karşıt gruplar arasında gerginlik yaşandı ve en az iki kişi gözaltına alındı. 🔹 Austin Metcalf’in babası Jeff Metcalf, davanın hiçbir zaman ırkla ilgili olmadığını, meselenin doğru ile yanlış arasındaki fark olduğunu söyledi. Ailelerin açıklamaları 🔹 Austin Metcalf’in annesi Megan Metcalf, oğlunu son kez atletizm yarışmasının sabahında kucakladığını ve artık geriye sadece anılarının kaldığını söyledi. 🔹 Megan Metcalf, Anthony’ye hitaben "Sen 35 yıl ceza aldın, ben ise oğlum olmadan ömür boyu yaşamaya mahkûm edildim." dedi. 🔹 Jeff Metcalf, oğlunu arkadaş, lider ve savaşçı olarak tanımlayarak kamuoyundaki tartışmaların oğlunun hatırasını zedelediğini ifade etti. Yerel etkiler 🔹 Dava, son yıllarda hızla büyüyen ve demografik yapısı değişen Frisco kentinde ırk ve göç tartışmalarını yeniden gündeme taşıdı. 🔹 Teksas Eyalet Temsilcisi Jared Patterson, kararın adaletin yerine gelmesini sağladığını belirterek yaşanan trajedinin toplum üzerinde kalıcı iz bıraktığını söyledi.

SpaceX halka arzı 🔹 SpaceX’in 12 Haziran’da gerçekleştirilmesi planlanan halka arzı öncesinde Wall Street’te yoğun yatırımcı ilgisi oluştu. 🔹 Şirketin yaklaşık 75 milyar dolarlık hisse satışıyla 1,8 trilyon dolar değerlemeye ulaşması hedefleniyor. 🔹 Halka arzdan elde edilecek danışmanlık ücretlerinin yatırım bankalarına 500 milyon doların üzerinde gelir sağlaması bekleniyor. Wall Street’in hazırlıkları 🔹 Fidelity, bireysel yatırımcıların halka arza katılabilmesi için minimum hesap büyüklüğü şartını 100 bin-500 bin dolar seviyesinden 2 bin dolara indirdi. 🔹 Nasdaq ve FTSE Russell, SpaceX hisselerini endekslerine hızlandırılmış şekilde dahil etmeye hazırlanıyor. 🔹 Goldman Sachs, Morgan Stanley ve diğer büyük yatırım bankaları SpaceX yöneticileriyle yatırımcı buluşmaları düzenleyerek halka arz sürecini destekliyor. Gelir beklentileri 🔹 Goldman Sachs’ın SpaceX’in xAI faaliyetlerinden elde edilen gelirin 2025’te yaklaşık 3 milyar dolardan 2030’da 322 milyar dolara çıkmasını beklediği belirtiliyor. 🔹 Morgan Stanley’in 2040 yılı için SpaceX’in 3,4 trilyon dolar gelir ve 2,7 trilyon dolar faaliyet kârına ulaşabileceğini öngördüğü ifade ediliyor. Halka arz modeli 🔹 SpaceX, hisselerin yaklaşık %30’unu bireysel yatırımcılara ayırmayı planlıyor. 🔹 Şirket hisse fiyatını 135 dolar olarak belirleyerek yatırım bankalarının fiyatlama üzerindeki geleneksel etkisini önemli ölçüde sınırlandırdı. 🔹 Bu yapı, yatırım bankalarının halka arz sürecindeki dağıtım ve fiyatlama yetkisini geçmiş dönemlere göre azaltıyor. Wall Street’in değişen rolü 🔹 Şirketlerin daha uzun süre özel şirket olarak kalması yatırım bankalarının halka arz gelirleri ve piyasa üzerindeki etkisini azaltıyor. 🔹 Özel kredi kuruluşları ve alternatif finansman yöntemleri geleneksel yatırım bankalarının faaliyet alanlarını daraltıyor. 🔹 Yatırım bankaları, SpaceX halka arzının başarısız olması halinde sınırlı kontrollerine rağmen eleştirilerin odağı haline gelebilir. 🔹 Başarılı bir halka arz gerçekleşse bile sürecin büyük teknoloji şirketlerinin yatırım bankaları karşısındaki pazarlık gücünün arttığını göstermesi bekleniyor.

NATO’ya yaklaşım değişiyor 🔹 Türkiye, 7 Temmuz’da düzenlenecek NATO zirvesine ev sahipliği yapmaya hazırlanırken son on yılın en güçlü NATO desteğini sergiliyor. 🔹 Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan ve hükümet üyeleri NATO’yu Türkiye’nin güvenliğinin temel unsurlarından biri olarak tanımlıyor. 🔹 Mart ayında yapılan Metropoll araştırmasına göre Türklerin %61’i NATO’yu ulusal güvenlik açısından önemli görüyor. 🔹 Soğuk Savaş döneminde bile sınırlı olan NATO desteği, 2016 darbe girişiminin ardından Batı’ya yönelik tepkiler nedeniyle önemli ölçüde zayıflamıştı. Bölgesel tehditler NATO’nun önemini artırdı 🔹 ABD-İran savaşı ve Rusya-Ukrayna savaşı Türkiye açısından NATO’nun güvenlik değerini yeniden öne çıkardı. 🔹 Mart ayında NATO hava savunma sistemleri Türkiye’ye yönelen dört İran balistik füzesini düşürdü. 🔹 Türkiye’de bulunan iki NATO üssü ve radar istasyonuna ek olarak ittifakın bölgedeki askeri varlığının genişlemesi planlanıyor. 🔹 Almanya haziran sonunda 150 askerle birlikte yeni bir Patriot hava savunma sistemi konuşlandırmayı planlıyor. 🔹 NATO ayrıca Türkiye’de yeni bir çok uluslu kolordu karargâhı kuruyor. ABD ile ilişkiler 🔹 Donald Trump yönetiminin ABD askerlerini Suriye’den çekme kararı, Ankara ile Washington arasındaki önemli anlaşmazlıklardan birini ortadan kaldırdı. 🔹 Erdoğan yönetimi, Türkiye’nin 2019’da durdurulan F-35 savaş uçağı programına yeniden dahil olabileceği yönündeki mesajları olumlu karşılıyor. 🔹 F-35 satışı, Türkiye’nin Rusya’dan S-400 hava savunma sistemi satın almasının ardından askıya alınmıştı. Avrupa’nın Türkiye’ye yaklaşımı 🔹 Avrupa ülkeleri, ABD’nin NATO’ya bağlılığının azalabileceği endişesiyle Türkiye ile ilişkilerini güçlendirmeye çalışıyor. 🔹 Almanya dışında NATO üyeleri, Erdoğan yönetiminin muhalefete yönelik yargı süreçlerine ilişkin kamuoyu önünde eleştiri yöneltmedi. 🔹 Türkiye, Ukrayna dışında Avrupa’nın en büyük ve en tecrübeli ordularından birine sahip olması nedeniyle Avrupa güvenliği açısından önemli görülüyor. Savunma sanayii 🔹 Türk savunma sanayii son aylarda Fransa, İtalya, İspanya ve Estonya ile yeni anlaşmalar imzaladı. 🔹 Baykar, Arnavutluk, Hırvatistan, Polonya ve Romanya’ya silahlı insansız hava araçları sattı. 🔹 Türkiye geçen yıl İspanya’ya yaklaşık 3 milyar dolar değerinde 30 eğitim uçağı satışı konusunda anlaşmaya vardı. Rusya ile ilişkiler 🔹 Türkiye ile NATO üyeleri arasındaki güven sorunu tamamen ortadan kalkmış değil. 🔹 Avrupa ülkeleri Rusya’yı ittifakın en büyük tehdidi olarak görürken, Erdoğan yönetimi aynı değerlendirmeyi paylaşmıyor. 🔹 Türkiye, Rus enerji kaynaklarına, nükleer teknolojiye ve Rus turistlere bağımlılığını önemli ölçüde azaltmadı. 🔹 Buna rağmen Ankara’nın Moskova’ya yaklaşımı son dönemde daha mesafeli hale geldi. 🔹 Karadeniz’de Rus donanmasının zayıflaması, Suriye’de Esad yönetiminin devrilmesi ve Ermenistan’ın Rusya’dan uzaklaşarak Türkiye ile normalleşme arayışına yönelmesi Ankara’nın bölgesel konumunu güçlendirdi. 🔹 Erdoğan yaklaşık üç yıldır Vladimir Putin’i ziyaret etmedi.

Sagrada Família’nın tamamlanma süreci 🔹 Barcelona’nın simgesi haline gelen Sagrada Família Bazilikası geçen yıl yaklaşık 5 milyon ziyaretçi ağırlayarak dünyanın en çok ziyaret edilen kiliselerinden biri oldu. 🔹 Yaklaşık 150 yıllık inşaat sürecinin ardından Şubat ayında ana kulenin üzerine 17 metre yüksekliğinde beyaz seramik haç yerleştirildi. 🔹 Yapı böylece Almanya’daki Ulm Katedrali’ni geride bırakarak dünyanın en yüksek kilisesi haline geldi. 🔹 Kalan son cephenin tamamlanmasının yaklaşık 10 yıl daha sürmesi bekleniyor. 🔹 Papa XIV. Leo, 10 Haziran’da bazilikada ayin düzenleyerek yapının tamamlanmaya yaklaşmasını ve Antoni Gaudí’nin ölümünün 100. yılını anacak. Gaudí’nin mimari anlayışı 🔹 Antoni Gaudí doğadan ilham alan eğrileri, bitki ve hayvan figürlerini tercih ederek düz çizgiler ve dik açılardan kaçınan bir mimari yaklaşım geliştirdi. 🔹 Kendi kendini yetiştiren bir mühendis olan Gaudí, hiperbolik paraboloidler ve spiral formlar gibi alışılmadık geometrik şekilleri yoğun biçimde kullandı. 🔹 Sagrada Família’da dış destek payandalarını reddederek çatının yükünü ağaç gövdelerini andıran kolonlarla dağıtan yenilikçi bir sistem tasarladı. 🔹 İncil figürlerini oluştururken çevrede yaşayan insanları model olarak kullandı. İnanç ve Katalan kimliği 🔹 Gaudí’nin eserleri Katolik inancı ile Katalan milliyetçiliğinin güçlü etkilerini taşıdı. 🔹 Son 12 yılını ticari projeleri bırakarak tamamen Sagrada Família’ya adadı. 🔹 1926 yılında tramvay çarpması sonucu yaşamını yitiren Gaudí yanlışlıkla evsiz sanılarak yoksullar hastanesine götürüldü ve üç gün sonra hayatını kaybetti. Değişen mirası 🔹 1936’da İspanya İç Savaşı sırasında anarşistler Gaudí’nin maketlerini parçaladı ve çizim arşivlerini yağmaladı. 🔹 George Orwell, Sagrada Família’yı dünyanın en çirkin yapılarından biri olarak nitelendirdi ve anarşistlerin onu yıkmamasını kötü zevk olarak değerlendirdi. 🔹 Daha sonraki yıllarda sürrealistler, 1960’ların karşı kültürü ve Japon ziyaretçiler Gaudí’nin eserlerine farklı anlamlar yükleyerek mimarın yeniden keşfedilmesini sağladı. 🔹 1980’lerden itibaren artan turizm gelirleri sayesinde bazilikanın inşaatı hız kazandı ve finansmanının büyük bölümü ziyaretçi giriş ücretlerinden sağlandı. Tartışmalı estetik 🔹 Gaudí’nin teknik ustalığı Le Corbusier, Frank Gehry ve Zaha Hadid gibi birçok önemli mimarı etkiledi. 🔹 Hiçbir yapısında ciddi yapısal zayıflık görülmemesi mimarlık çevrelerinde önemli başarılarından biri olarak kabul ediliyor. 🔹 Bazı eleştirmenler Gaudí’nin mimarisini kitsch olarak görürken, destekçileri eserlerini özgün ve kuralları yıkan bir yaklaşımın simgesi olarak değerlendiriyor. 🔹 Papa Francis geçen yıl Gaudí’yi “saygıdeğer” ilan ederek azizlik sürecinin resmen başlamasının önünü açtı.

Derin saldırıların yayılması 🔹 Ukrayna’nın Rusya sınırından en az 100 kilometre içeride gerçekleştirdiği derin saldırılar son bir yılda iki kattan fazla arttı. 🔹 Haziran başında St. Petersburg’daki liman, petrol deposu ve deniz üssüne yönelik saldırılar Ukrayna’nın yaklaşık 800 kilometre uzaklıktaki hedefleri vurabildiğini gösterdi. 🔹 Economist’in analizine göre 2025 yılında 658 derin saldırı gerçekleştirildi ve mevcut hız korunursa 2026 sonunda bu sayı 800’ü aşabilir. Hedefler genişliyor 🔹 2025 yılında Rusya’daki stratejik tesislerin 2.377’si en az bir Ukrayna derin saldırısının 5 kilometre yakınında yer aldı. 🔹 Saldırılar rafineriler, petrol depoları, limanlar, havaalanları, drone üretim tesisleri, füze ve topçu altyapısı ile askeri sanayi tesislerini kapsayacak şekilde genişledi. 🔹 St. Petersburg ve Tuapse gibi enerji merkezleri son dönemde tekrarlanan saldırıların başlıca hedefleri arasında yer aldı. Ekonomik etkiler 🔹 Ukrayna aynı tesisleri tekrar tekrar hedef alarak onarım maliyetlerini artırıyor ve üretim kapasitesini baskılıyor. 🔹 Rus petrol şirketlerinin rafineri faaliyetleri için kullandığı banka kredileri 2024 başından bu yana 22 milyar dolar arttı. 🔹 Ukrayna saldırıları özellikle benzin ve dizel gibi yüksek katma değerli ürünlerin üretildiği rafineri ünitelerini hedef almaya başladı. 🔹 Rusya’nın petrol rafineri üretimi bu ilkbaharda geçen yılın aynı dönemine göre yaklaşık %15 daha düşük gerçekleşti. 🔹 Hükümet iç piyasada arz sıkıntısını önlemek amacıyla benzin ve jet yakıtı ihracatına sınırlamalar getirdi. Gelir kaybı 🔹 Modelleme çalışması Rusya’nın fosil yakıt gelirlerinin petrol fiyatlarının işaret ettiği seviyelerin altında kaldığını gösteriyor. 🔹 Haziran-Aralık 2025 döneminde fosil yakıt ihracat gelirleri beklenen seviyenin yaklaşık 18 milyar dolar altında gerçekleşti. 🔹 2026 yılının ilk dört ayında gelirler model beklentisinin yaklaşık %34 altında kaldı. 🔹 Gelir kaybında Ukrayna saldırılarının yanı sıra güçlü ruble ve Batı yaptırımlarının da etkili olduğu değerlendiriliyor. Yeni silahlar 🔹 Ukrayna daha uzun menzilli ve daha hassas silah sistemleri geliştirmeyi sürdürüyor. 🔹 Flamingo seyir füzesinin yaklaşık 3.000 kilometre menzile sahip olduğu belirtiliyor. 🔹 Seri üretime geçmesi planlanan balistik füzeler ve devam eden insansız hava aracı saldırılarıyla Rusya’nın iç bölgelerindeki askeri ve enerji altyapısı üzerindeki baskının sürmesi bekleniyor.

Faiz görünümü 🔹 ABD Merkez Bankası Başkanı Kevin Warsh göreve başladığında faiz indirimleri için ekonomik gerekçeler bulunuyordu ancak mevcut koşullar bu tabloyu değiştirdi. 🔹 Donald Trump faiz indirimlerini savunmaya devam ederken mevcut ekonomik veriler daha sıkı para politikasına ihtiyaç duyulduğuna işaret ediyor. 🔹 Warsh'ın ilk para politikası toplantısı 16 Haziran'da yapılacak ve faiz indirimlerinin gündemde olmaması bekleniyor. 🔹 Yılın ilerleyen dönemlerinde faizlerde değişiklik yapılması gerekirse yönün aşağı değil yukarı olabileceği değerlendiriliyor. Ekonomik görünüm 🔹 Mart-Mayıs döneminde ABD'de aylık ortalama istihdam artışı 188 bin kişi oldu ve iş gücü artış hızının üzerinde gerçekleşti. 🔹 İşsizlik oranı kasım ayından sonra gerileyerek %4,3 seviyesinde istikrar kazandı. 🔹 Hisse senedi piyasaları rekor seviyelere yakın seyrederken vergi indirimleri ve yapay zekâ yatırımları ekonomik büyümeyi destekledi. 🔹 Atlanta Fed göstergesi ikinci çeyrekte ekonominin yıllıklandırılmış yaklaşık %3 büyüdüğüne işaret ediyor. Enflasyon baskısı 🔹 İran savaşı nedeniyle yükselen petrol fiyatları ABD'de yıllık enflasyonu Merkez Bankasının hedeflediği ölçüte göre %3,8 seviyesine çıkardı. 🔹 Enflasyonun beş yılı aşkın süredir %2 hedefinin üzerinde seyretmesi fiyat artışlarının kalıcı hale gelmesi riskini artırıyor. Yapay zekâ ve para politikası 🔹 Kevin Warsh daha önce yapay zekânın verimliliği artırarak enflasyonu düşüreceğini ve faiz indirimlerine alan açacağını savunmuştu. 🔹 Yapay zekâ yatırımlarıyla hızlanan veri merkezi harcamaları ve piyasalardaki yükselişin yatırım ve tüketimi artırarak enflasyon baskısını güçlendirdiği belirtiliyor. 🔹 Fed üyelerinin önemli bir bölümü verimlilik artışının ekonomik teori gereği faizleri düşürmek yerine yükseltebileceği görüşünü dile getirdi. Tahvil bilançosu 🔹 Warsh, Fed bilançosunun küçültülmesiyle birlikte aynı anda faiz indirimi yapılabileceğini savunmuştu. 🔹 Bilanço küçültmenin uzun vadeli tahvil faizleri üzerindeki etkisinin sınırlı kalabileceği ve para politikasında anlamlı bir gevşeme alanı oluşturmayabileceği değerlendiriliyor.

Bölgesel strateji 🔹 İran'ın bu hafta İsrail'e düzenlediği saldırılar, uzun yıllardır vekil güçler ve dolaylı operasyonlar üzerinden yürütülen çatışmada yeni bir aşamaya işaret etti. 🔹 Tahran, Lübnan'daki saldırılara karşılık İsrail'i hedef alarak kırmızı çizgilerinin artık kendi sınırlarıyla sınırlı olmadığını gösterdi. 🔹 İran, İsrail'in bölgedeki müttefiklerine yönelik saldırılarının da doğrudan İran karşılığıyla sonuçlanabileceği mesajını verdi. Ateşkes ve gerilim 🔹 İran, 8 Nisan'daki ABD-İran ateşkesinden bu yana ABD ve İsrail'i ateşkesi askeri operasyonlarla aşındırmakla suçladı. 🔹 İsrail'in Lübnan'da ateşkes kısıtlamalarına rağmen yaklaşık 3.500 saldırı düzenlediği belirtildi. 🔹 İran, ABD ve Körfez'deki hedeflere sınırlı misillemeler gerçekleştirirken diplomasinin başarısız olması halinde savaşın yeniden başlayabileceği ve çatışmanın Basra Körfezi'nin ötesine genişleyebileceği uyarısında bulundu. 🔹 Hafta başında ABD helikopterinin düşürülmesinin ardından ABD ile İran arasında yeniden karşılıklı saldırılar yaşandı. İran'ın yaklaşımı 🔹 İran Başmüzakerecisi Muhammed Bakır Galibaf, kağıt üzerinde var olan ancak sahada sürekli ihlal edilen ateşkes düzenini değiştirdiklerini söyledi. 🔹 İran Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü İsmail Bekayi, ülkesinin ateşkes ihlallerini kabul etmeyeceğini açıkladı. 🔹 İran yönetimi askeri, ekonomik ve bölgesel etkisini kullanarak Orta Doğu'daki gelişmeleri daha aktif biçimde şekillendirmeye hazır olduğunu gösterdi. ABD ve İsrail boyutu 🔹 İran, ABD ile İsrail arasında savaşın nasıl sona ermesi gerektiği konusundaki görüş ayrılıklarından yararlanmaya çalışıyor. 🔹 Donald Trump, diplomatik çözümün mümkün olduğunu savunarak İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu'nun anlaşmayı kabul etmek zorunda kalacağını söyledi. 🔹 İran'ın İsrail'e yönelik son saldırısının ardından Trump, Netanyahu ile iki kez görüşerek yeni bir askeri tırmanışı önlemeye çalıştı. 🔹 İran Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü İsmail Bekayi, Washington'un İsrail'in eylemlerinden sorumlu olduğunu ve bunun diplomatik süreci etkileyeceğini söyledi.

Gıda güvenliği 🔹 Dünya Gıda Programı Geçici İcra Direktörü Carl Skau, İran savaşının küresel etkilerinin milyonlarca kırılgan insanı kriz seviyesinde açlık riskiyle karşı karşıya bıraktığını söyledi. 🔹 Hürmüz Boğazı'nın kapanması yakıt maliyetlerini hızla artırırken, gıda fiyatlarının da dünya genelinde yükselmesine neden oldu. 🔹 Körfez bölgesinden Sudan gibi ülkelere ulaştırılması gereken gübre sevkiyatları aksadı ve tarımsal üretim risk altına girdi. 🔹 Dünya Gıda Programı birçok bölgede mevcut kaynaklarla aç insanlardan daha ağır durumdaki açlara yardım etmek zorunda kaldığını açıkladı. Finansman sıkıntısı 🔹 Kuruluşun hükümetlerden aldığı bağışlar önemli ölçüde geriledi. 🔹 ABD'nin 2026 yılı katkısı haziran başı itibarıyla yaklaşık 731 milyon dolar seviyesinde kalırken, 2024 yılında bu tutar 4 milyar doların üzerindeydi. 🔹 Kuruluş, son bir yılda finansmanda yaklaşık %40 düşüş yaşandığını açıkladı. Sahadaki etkiler 🔹 Kuruluş, petrol fiyatlarının 100 doların üzerinde kalması halinde temmuz ayına kadar 45 milyon kişinin daha akut açlık riskiyle karşılaşabileceği uyarısında bulunmuştu. 🔹 Sri Lanka, Somali ve Afganistan'da savaşın dolaylı etkilerinin sahada görülmeye başladığı belirtildi. 🔹 Hürmüz Boğazı yeniden açılsa bile mevcut ekonomik etkilerin uzun süre devam edebileceği ifade edildi. İnsani operasyonlar 🔹 Güney Sudan'da yalnızca hava yoluyla ulaşılabilen kıtlık bölgelerine yardım ulaştırmanın maliyeti hızla yükseldi. 🔹 Afganistan'da kaynak yetersizliği nedeniyle yardım alacak ailelerin daha dar kriterlerle seçilmesi gerektiği belirtildi. 🔹 Carl Skau, zengin ülkelerin krizin en kırılgan toplumlar üzerindeki etkisini hafifletmek için daha fazla destek sağlaması gerektiğini söyledi. 🔹 Skau, küresel açlığın azaltılmasının uluslararası istikrar açısından da önem taşıdığını belirterek hiçbir çocuğun aç yatmaması gerektiğini ifade etti.

Rusya içindeki saldırılar 🔹 Moskova bölgesindeki Balaşiha’da meydana gelen bombalı araç saldırısında Rus ordusunun ağır mühimmat tedarikinden sorumlu General Damir Davydov hayatını kaybetti. 🔹 Güneybatı Moskova’da ikinci bir bombalı araç tespit edildi ve güvenlik güçleri tarafından kontrollü şekilde imha edildi. 🔹 Savaş boyunca Moskova’nın askeri faaliyetlerinde görev alan üst düzey isimlere yönelik çok sayıda suikast düzenlendi. Enerji altyapısı ve yakıt krizi 🔹 Ukrayna saldırıları nedeniyle yakıt tedarikindeki aksamalar Krasnodar bölgesinde benzin alımlarında paniğe yol açtı. 🔹 Ust-Labinsk kentindeki petrol deposunda Ukrayna insansız hava aracı saldırısıyla çıkan yangın birkaç gün süren çalışmaların ardından söndürüldü. 🔹 Rostov bölgesinde bir insansız hava aracı saldırısı yakıt tankında yangına neden oldu. 🔹 Dağıstan'ın Kızılyurt kentinde doğal gaz boru hattındaki patlama sonrası gaz dağıtım tesisinde yangın çıktı. 🔹 Samara bölgesindeki Novokuybişevsk kenti insansız hava aracı saldırısına uğradı ve bölgedeki hava sahası geçici olarak kapatıldı. Avrupa Birliği adımları 🔹 Avrupa Birliği, yeni yaptırım paketi kapsamında Rus askerlerinin üye ülkelere girişini yasaklamayı, bankalar ve kripto şirketlerine yönelik yaptırımları genişletmeyi planlıyor. 🔹 Paket kapsamında Rus petrolüne uygulanan fiyat tavanının 2027 yılı başına kadar 44 dolar seviyesinde korunması ve yaptırım listesindeki gölge filo tankerlerinin sayısının artırılması öngörülüyor. 🔹 Rus balık ürünleri, metaller, cevherler ve otomotiv parçalarına yönelik yeni ithalat yasakları da gündemde bulunuyor. 🔹 Avrupa Birliği, gelecek hafta Ukrayna ve Moldova ile üyelik müzakerelerinde hukukun üstünlüğü ve demokratik standartlara ilişkin ilk başlıkları açmayı planlıyor. Diplomasi 🔹 Volodimir Zelenskiy Estonya’da İskandinav ve Baltık ülkelerinin liderleriyle bir araya geldi ve düşük maliyetli insansız hava aracı savunma sistemleri konusunda destek sözü verdi. 🔹 Bulgaristan Savunma Bakanı Dimitar Stoyanov, ülkesinin Ukrayna’ya artık silah göndermeyeceğini ve Moskova ile Kiev’in müzakere masasına oturması gerektiğini söyledi. 🔹 Kremlin Sözcüsü Dmitriy Peskov, Donald Trump ile Vladimir Putin arasında planlanmış bir telefon görüşmesi bulunmadığını açıkladı. 🔹 Peskov, Avrupa Birliği'nin Ukrayna barış sürecinde arabulucu rolü üstlenmeye hazır olmadığını ve Rusya’ya ön şartlar sunularak yürütülecek girişimlerin kabul edilemeyeceğini söyledi.

Güven algısı 🔹 Avrupa genelinde 15 ülkede yapılan ankette katılımcıların ortalama yalnızca %11’i ABD’yi müttefik olarak gördü. 🔹 Bu oran altı ay önce %16, 2024 Kasım ayında ise %22 seviyesindeydi. 🔹 Katılımcıların çoğu ABD’yi artık "gerekli bir ortak" olarak değerlendirirken, ortalama %13’ü rakip, %12’si ise doğrudan hasım olarak görüyor. 🔹 Ankete katılan tüm ülkelerde çoğunluk, ülkeleri saldırıya uğrarsa ABD’nin yardım edeceğine güvenmediğini ifade etti. Avrupa savunması 🔹 Katılımcılar Avrupa’nın ABD’ye olan güvenlik bağımlılığını azaltmasını ve savunma kapasitesini güçlendirmesini destekledi. 🔹 Ortalama olarak savunma harcamalarının artırılmasına destek geçen yıla göre 4 puan yükseldi. 🔹 İtalya dışında ankete katılan ülkelerin çoğunda savunma harcamalarının artırılmasına destek öne çıktı. 🔹 Katılımcıların ortalama %47’si Avrupa Birliği'nin ortak borçlanma yoluyla savunma finansmanı sağlamasını destekledi. 🔹 Ankete katılan ülkelerin büyük bölümünde çoğunluk, ABD yapımı askeri teçhizata stratejik bağımlılığın azaltılmasını istedi. NATO ve dış politika 🔹 Katılımcıların yalnızca %29’u NATO yerine yalnızca Avrupa Birliği üyelerinden oluşan yeni bir savunma yapısının kurulmasını destekledi. 🔹 Ülkelerin büyük bölümünde çoğunluk, Donald Trump görevden ayrıldıktan sonra ABD-Avrupa ilişkilerinin düzeleceğini düşünüyor. 🔹 Katılımcıların %44’ü Rusya’dan petrol ve doğal gaz ithalatının yeniden başlatılmasını kötü bir fikir olarak değerlendirdi. Ukrayna konusu 🔹 Ukrayna’nın Avrupa Birliği üyeliği konusunda Avrupa kamuoyu bölünmüş durumda. 🔹 Macaristan, Bulgaristan, Avusturya, Almanya ve Estonya'da katılımcılar mevcut koşullarda Ukrayna'nın AB üyeliğine destek vermekten ziyade karşı çıkmaya daha yatkın göründü.

Güven algısı 🔹 Avrupa genelinde 15 ülkede yapılan ankette katılımcıların ortalama yalnızca %11’i ABD’yi müttefik olarak gördü. 🔹 Bu oran altı ay önce %16, 2024 Kasım ayında ise %22 seviyesindeydi. 🔹 Katılımcıların çoğu ABD’yi artık "gerekli bir ortak" olarak değerlendirirken, ortalama %13’ü rakip, %12’si ise doğrudan hasım olarak görüyor. 🔹 Ankete katılan tüm ülkelerde çoğunluk, ülkeleri saldırıya uğrarsa ABD’nin yardım edeceğine güvenmediğini ifade etti. Avrupa savunması 🔹 Katılımcılar Avrupa’nın ABD’ye olan güvenlik bağımlılığını azaltmasını ve savunma kapasitesini güçlendirmesini destekledi. 🔹 Ortalama olarak savunma harcamalarının artırılmasına destek geçen yıla göre 4 puan yükseldi. 🔹 İtalya dışında ankete katılan ülkelerin çoğunda savunma harcamalarının artırılmasına destek öne çıktı. 🔹 Katılımcıların ortalama %47’si Avrupa Birliği'nin ortak borçlanma yoluyla savunma finansmanı sağlamasını destekledi. 🔹 Ankete katılan ülkelerin büyük bölümünde çoğunluk, ABD yapımı askeri teçhizata stratejik bağımlılığın azaltılmasını istedi. NATO ve dış politika 🔹 Katılımcıların yalnızca %29’u NATO yerine yalnızca Avrupa Birliği üyelerinden oluşan yeni bir savunma yapısının kurulmasını destekledi. 🔹 Ülkelerin büyük bölümünde çoğunluk, Donald Trump görevden ayrıldıktan sonra ABD-Avrupa ilişkilerinin düzeleceğini düşünüyor. 🔹 Katılımcıların %44’ü Rusya’dan petrol ve doğal gaz ithalatının yeniden başlatılmasını kötü bir fikir olarak değerlendirdi. Ukrayna konusu 🔹 Ukrayna’nın Avrupa Birliği üyeliği konusunda Avrupa kamuoyu bölünmüş durumda. 🔹 Macaristan, Bulgaristan, Avusturya, Almanya ve Estonya'da katılımcılar mevcut koşullarda Ukrayna'nın AB üyeliğine destek vermekten ziyade karşı çıkmaya daha yatkın göründü.

🔹 İngiliz otonom araç girişimi Wayve, yatırımcılarının hisselerini Londra Borsası'nın özel şirketler için oluşturduğu Pisces platformu üzerinden satmasına izin vermeyi değerlendiriyor. 🔹 Olası satışın gerçekleşmesi için hissedar onayı gerekiyor ve şirket henüz nihai bir karar vermedi. Pisces platformu 🔹 Pisces, özel şirket hisselerinin düzenli aralıklarla işlem görmesini sağlayan ve bu yıl faaliyete geçen yeni bir piyasa platformu olarak kuruldu. 🔹 Platformun amacı, özel şirketlere halka arzın maliyet ve düzenleyici yüklerine katlanmadan hisse likiditesi sağlaması ve ileride olası halka arzlara geçişi kolaylaştırması. 🔹 Wayve'nin platformu kullanması halinde Pisces'te işlem gören ilk büyük şirket olması bekleniyor. 🔹 Şu ana kadar Oxford Science Enterprises hisselerini tutan bir yatırım aracı ile masa oyunu üreticisi Qplay platformda işlem görmeye başladı. Octopus, Revolut ve OakNorth gibi büyük özel şirketler ise platforma katılmadı. Wayve'nin büyümesi 🔹 Wayve son yatırım turunda 1,2 milyar dolar fon topladı ve şirketin değeri 8,6 milyar dolar olarak belirlendi. 🔹 Şirket, otonom sürüş teknolojisini Nissan ve Stellantis dahil küresel otomobil üreticilerine lisanslamak için anlaşmalar imzaladı. Sürücüsüz araç planları 🔹 Uber, müşterilerine Wayve teknolojisi kullanıma sunulduğunda sürücüsüz araç rezervasyonu yapmak isteyip istemediklerini sormaya başladı. 🔹 Wayve CEO'su Alex Kendall, sürücüsüz otomobillerin Londra'da "çok yakında" hizmet vermeye başlayacağını söyledi ancak kesin bir tarih vermedi. 🔹 İlk aşamada araçlarda herhangi bir sorun yaşanması durumunda kontrolü devralabilecek bir güvenlik sürücüsü direksiyon başında bulunacak.

🔹 Rus birlikleri, ikmal hatlarının kesilmesi nedeniyle Karadeniz'in kuzeyindeki Kinburn Burnu'ndaki mevzilerini terk etmeye başladı. Orta menzilli İHA saldırıları 🔹 Washington merkezli Savaş Araştırmaları Enstitüsü, Ukrayna'nın işgal altındaki bölgelerde özellikle Herson çevresindeki orta menzilli saldırılarının sahada giderek daha belirgin sonuçlar üretmeye başladığını değerlendirdi. 🔹 Ukrayna, cephe hattının 20 ila 110 mil gerisindeki yakıt depolarını, ulaşım hatlarını, komuta merkezlerini ve mühimmat depolarını giderek daha yoğun şekilde hedef alıyor. 🔹 Ocak ile nisan ayları arasında aylık orta menzilli saldırı sayısı 41'den 160'a yükseldi. Rus lojistiğine etkisi 🔹 Saldırılar Rus yük trenlerini, kargo gemilerini, mühimmat depolarını ve kritik köprüleri hedef alarak ikmal hatları üzerindeki baskıyı artırdı. 🔹 Rus ordusu lojistik merkezlerini zaman zaman cephe hattından 75 milin ötesine çekmek zorunda kaldı ve bu durum geniş çaplı taarruz operasyonlarını destekleme kapasitesini azalttı. 🔹 Ukrayna, Güney Rusya'dan Mariupol üzerinden Kırım'a uzanan önemli ikmal güzergâhını hedef alan saldırılar düzenledi ve Chonhar Köprüsü'nü yeniden vurdu. Kırım'daki yakıt sıkıntısı 🔹 Rus yönetimi 4 Haziran'da nakit yakıt satışlarını yasakladı ve kupon sistemiyle 20 litrelik yakıt kotası uygulamaya başladı. 🔹 Yakıt sıkıntısı Rusya'nın 14 bölgesine yayıldı ve yılbaşından bu yana fiyatlar yaklaşık yüzde 5 arttı. 🔹 Rusya Enerji Bakanlığı, enerji altyapısının artan hava saldırıları nedeniyle geçici yakıt tedarik sorunları yaşandığını kabul etti. Hava üstünlüğü 🔹 Ukrayna, yerli İHA üretimi, istihbarat kapasitesi ve hava savunma sistemlerini hedef alan operasyonları sayesinde hava sahasında üstünlük sağladı ve mart ile nisan aylarında saldırılarını üç katına çıkardı. 🔹 Askerî analist Emil Kastehelmi, düşük irtifada sürü halinde uçan düşük maliyetli sabit kanatlı dronların Rus ordusunun hazırlıklı olmadığı yeni bir hava tehdidi oluşturduğunu söyledi. 🔹 Kastehelmi, Rusya'nın zamanla bu tehdide uyum sağlayabileceğini ancak Ukrayna'nın mevcut fırsat penceresinden azami ölçüde yararlanmaya çalıştığını ifade etti.

Enflasyon beklentileri 🔹 ABD'de mayıs ayı tüketici enflasyonunun yıllık bazda yüzde 4,2'ye yükselmesi bekleniyor. 🔹 Bu gerçekleşirse yıllık enflasyon nisandaki yüzde 3,8 seviyesinden yükselerek son üç yılın en yüksek seviyesine ulaşacak. 🔹 Aylık bazda tüketici fiyatlarının yüzde 0,5 artması bekleniyor. Petrol ve akaryakıt etkisi 🔹 İran savaşı nedeniyle petrol ve doğal gaz fiyatlarının yükselmesi enflasyon üzerindeki baskıyı artırdı. 🔹 Hürmüz Boğazı'nın kapanması küresel petrol arzının yaklaşık beşte birini etkilerken, ABD'de benzin fiyatları nisan ortasındaki galon başına 4,04 dolardan mayıs ortasında 4,49 dolara yükseldi. 🔹 Benzin fiyatları daha sonra ortalama 4,16 dolara geriledi ve bunun haziran enflasyonunu sınırlayabileceği değerlendiriliyor. Fiyat baskıları 🔹 Gıda ve enerji hariç çekirdek enflasyonun mayısta aylık yüzde 0,3 artması bekleniyor. 🔹 Çekirdek enflasyonun yıllık bazda yüzde 2,8'den yüzde 2,9'a yükselmesi öngörülüyor. 🔹 Dizel yakıt fiyatlarındaki artış taşımacılık maliyetlerini yükseltirken, UPS ve FedEx son aylarda yakıt ek ücretleri uygulamaya başladı. 🔹 Market fiyatları nisanda aylık yüzde 0,7 artarken yıllık bazda yüzde 2,9 yükseldi. Fed beklentileri 🔹 Kalıcı enflasyon nedeniyle ABD Merkez Bankası yetkilileri faiz indirimi beklentilerinden uzaklaşırken, bir sonraki adımın faiz artırımı olabileceği görüşü güçleniyor. 🔹 Vadeli işlem piyasaları aralık ayında 25 baz puanlık faiz artırımını fiyatlıyor. 🔹 Faiz artışları gerçekleşirse konut kredileri, otomobil kredileri ve ticari kredilerin maliyetlerinin zamanla yükselmesi bekleniyor. Ekonomik görünüm 🔹 Mayıs ayında istihdam artışının güçlenmesi ve ekonominin büyümeyi sürdürmesi, Fed üzerinde ekonomiyi desteklemek amacıyla faiz indirme baskısını azaltıyor. 🔹 Bazı ekonomistler giyim gibi ürünlerde tarifelerin maliyetleri artırmaya devam edeceğini, yükselen yakıt fiyatlarının ise havayolu biletlerini de pahalılaştırabileceğini öngörüyor.

Diplomatik girişim 🔹 Filipinler, Güney Çin Denizi'ndeki ihtilaflı Scarborough Sığlığı'na yerleştirilen yüzer yapının kaldırılması için Çin'e çağrıda bulundu. 🔹 Manila, söz konusu "hareketli platform" nedeniyle Çin'e diplomatik protesto notası verdi. Güvenlik endişeleri 🔹 Filipin Donanması Sözcüsü Roy Trinidad, Scarborough Sığlığı'nın yeni bir yapay adaya dönüştürülmesini engellemek için gerekli adımları attıklarını söyledi. 🔹 Filipinli güvenlik yetkilileri, üzerinde personel ve merkezinde anten bulunan kare biçimli yüzer platformun fotoğraflarını kamuoyuyla paylaştı. 🔹 Platformun ahşap bir güverte ile çevresindeki silindirik yüzdürme elemanlarından oluştuğu belirtildi. Çin'in tutumu 🔹 Çin, yapının kendisine ait olduğunu doğrulamadı veya yalanlamadı. 🔹 Pekin, Scarborough Sığlığı üzerinde tartışmasız egemenliğe sahip olduğunu savunarak bölgede yürüttüğü bilimsel araştırmalar dahil tüm faaliyetlerin meşru olduğunu açıkladı. 🔹 Filipin güvenlik birimlerinin paylaştığı görüntülerde sığlık çevresinde şamandıralar ve başka anten sistemleri de yer aldı. Bölgesel gerilim 🔹 Uydu görüntüleri platformun bölgede bulunduğunu doğrularken, Filipin Sahil Güvenliği yapının en son lagünün orta kısmında görüldüğünü açıkladı. 🔹 Filipinler ile Çin arasındaki ilişkiler, Güney Çin Denizi'ndeki ihtilaflı bölgelerde yaşanan tekrarlayan deniz olayları nedeniyle gerilmeye devam ediyor. 🔹 Çin, yıllık yaklaşık 3 trilyon dolarlık küresel ticaretin geçtiği Güney Çin Denizi'nin büyük bölümünde hak iddia ediyor. ASEAN müzakereleri 🔹 Güneydoğu Asya Uluslar Birliği (ASEAN) ile Çin arasında Güney Çin Denizi Davranış Kuralları müzakereleri sürüyor ancak henüz anlaşmaya varılamadı. 🔹 Filipinler Dışişleri Bakanı Ma. Theresa Lazaro, Birleşmiş Milletler Deniz Hukuku Sözleşmesi temel alınmayan kötü bir anlaşmadansa hiç anlaşma yapılmamasının daha iyi olacağını söyledi.

Hedefler 🔹 BYD Yönetim Kurulu Başkanı Wang Chuanfu, şirketin beş yıl içinde üretim ölçeği açısından dünyanın en büyük otomobil üreticisi olacağını söyledi. 🔹 Wang, güçlü ihracat performansı ile batarya ve hızlı şarj teknolojilerindeki gelişmelerin hem yurt içi hem de yurt dışı büyümeyi destekleyeceğini ifade etti. Mevcut durum 🔹 BYD, 2025 yılında 4,6 milyon araç satışıyla dünyanın altıncı büyük otomobil üreticisi oldu. 🔹 Şirketin bu hedefe ulaşabilmesi için 2025 yılında BYD'nin iki katından fazla araç satan Toyota'yı geride bırakması gerekiyor. Büyüme stratejisi 🔹 Wang, ikinci nesil Blade Bataryası üretiminin artırılmasının bu yıl şirketin büyümesindeki en önemli darboğaz olduğunu belirtti. 🔹 Şirket, batarya teknolojisi ve hızlı şarj altyapısındaki ilerlemelerin rekabet avantajını güçlendireceğini düşünüyor. Satış performansı 🔹 Ocak-mayıs döneminde BYD'nin ihracatı geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 65 arttı. 🔹 Brezilya, İngiltere ve Avustralya şirketin en büyük ihracat pazarları olurken, düşük ticaret engelleri bu büyümeyi destekledi. 🔹 Aynı dönemde şirketin toplam araç teslimatları yurt içi pazardaki zayıflık nedeniyle yüzde 20'den fazla geriledi. Hisse performansı 🔹 Hong Kong'da işlem gören BYD hisseleri son bir yılda zirve seviyesinden yüzde 45'ten fazla değer kaybetti. 🔹 Shenzhen borsasında işlem gören hisseler ise aynı dönemde yüzde 33 geriledi. 🔹 Çarşamba günü sabah işlemlerinde Hong Kong'daki BYD hisseleri yüzde 4,3, Shenzhen'deki hisseleri ise yüzde 1,6 düştü.

Tatbikat 🔹 Tayvan ordusu, ABD yapımı HIMARS yüksek hareket kabiliyetli roket sistemlerini Çin'den gelebilecek olası bir çıkarma harekâtını simüle eden tatbikatta kullandı. 🔹 Tatbikat, HIMARS sistemlerinin ateş ettikten sonra hızla mevzi değiştirerek karşı saldırılardan kaçabilen “vur-kaç” kabiliyetini göstermeyi amaçladı. 🔹 Şirket komutanı Ko Ming-pin, HIMARS birliklerinin güçlü muharebe kabiliyetlerini sergilediğini ve eğitimin başarıyla tamamlandığını söyledi. Savunma hazırlıkları 🔹 Tatbikat, HIMARS sistemlerinin Tayvan'ın doğu kıyısındaki ilk denemesinden sonra ilk kez batı kıyısındaki Taichung bölgesinde gerçekleştirildi. 🔹 Tayvan Boğazı'nın karşısındaki batı kıyısındaki plajlar ve çamur düzlükleri, olası bir Çin çıkarma operasyonunun en muhtemel hedef bölgeleri olarak değerlendiriliyor. 🔹 Tayvan, hareket kabiliyeti yüksek ancak güçlü ateş gücüne sahip sistemlerle asimetrik savaş kapasitesini artırarak adayı saldırılması zor bir “kirpi” savunmasına dönüştürmeyi hedefliyor. Silah sistemleri 🔹 Yaklaşık 300 kilometre menzile sahip HIMARS sistemleri, Tayvan Boğazı'nın karşı kıyısındaki Çin'in Fujian eyaletindeki hedefleri vurabilecek kapasiteye sahip bulunuyor. 🔹 HIMARS sistemlerinin, Tayvan'ın yerli üretimi Thunderbolt-2000 çok namlulu roketatarlarıyla birlikte kullanılarak Çin kuvvetlerinin limanlardan çıkışı veya çıkarma girişimleri sırasında hedef alınması planlanıyor. 🔹 Thunderbolt-2000 sistemleri de tatbikatın ilk günü olan salı günü ateşlendi. Bölgesel gerilim 🔹 Çin, demokratik olarak yönetilen Tayvan'ı kendi toprağı olarak görüyor ve adayı kontrol altına almak için güç kullanma seçeneğinden vazgeçmediğini belirtiyor. 🔹 Çin savaş uçakları ve savaş gemileri Tayvan çevresinde neredeyse her gün faaliyet gösterirken, Tayvan hükümeti adanın geleceğine yalnızca Tayvan halkının karar verebileceğini savunuyor.

Piyasalardaki ilk tepki 🔹 Asya borsaları, İran ile ABD'nin nisan ayındaki ateşkesten bu yana en büyük askeri karşılaşmalarından birini yaşamasının ardından sert düşüş kaydetti. 🔹 MSCI Japonya hariç Asya-Pasifik endeksi yaklaşık yüzde 3 geriledi, Japonya Nikkei endeksi yüzde 2 düştü ve teknoloji ağırlıklı Güney Kore KOSPI endeksi yaklaşık yüzde 7 değer kaybetti. 🔹 Avrupa vadeli endeksleri ise yatırımcıların gelişmelerin etkisini değerlendirmesi nedeniyle yatay seyretti. Petrol ve emtia piyasaları 🔹 Brent petrol yüzde 0,7 yükselerek varil başına 92,08 dolara, ABD tipi WTI petrol ise yüzde 0,6 artışla 88,73 dolara çıktı. 🔹 Petrol fiyatları yükselse de önceki seansta görülen yedi haftanın en düşük seviyelerinden sınırlı bir toparlanma gerçekleşti. 🔹 Altın fiyatları ise yüzde 2 gerileyerek son 11 haftanın en düşük seviyelerine indi. ABD-İran gerilimi 🔹 İran Devrim Muhafızları, ABD'nin Hürmüz Boğazı çevresindeki saldırılarına karşılık Ürdün'deki ABD üssü ve Körfez'deki 21 hedefe saldırılar düzenlediğini açıkladı. 🔹 ABD ordusu ise İran hava savunma sistemleri, komuta merkezleri ve gözetleme radarlarını hedef aldığını duyurdu. Faiz beklentileri 🔹 Piyasalar, ABD'de açıklanacak enflasyon verilerinin faiz görünümünü nasıl etkileyeceğine odaklandı. 🔹 Reuters anketine göre ABD'de mayıs ayı yıllık enflasyonunun yüzde 4,2'ye yükselmesi bekleniyor. 🔹 Güçlü istihdam verilerinin ardından piyasalar artık aralık ayında 25 baz puanlık Fed faiz artışını tamamen fiyatlıyor. Döviz ve Japonya 🔹 Dolar güçlü seyrini korurken Japon yeni dolar karşısında 160,36 seviyesinde işlem gördü ve resmi müdahale ihtimalinin konuşulduğu 160 seviyesine yakın kaldı. 🔹 Japonya'da mayıs ayı toptan eşya enflasyonu son üç yılın en hızlı artışını gösterdi ve Japonya Merkez Bankası'nın faiz artırımı beklentilerini güçlendirdi. Analist değerlendirmeleri 🔹 Saxo Baş Yatırım Stratejisti Charu Chanana, piyasanın jeopolitik gelişmeleri şimdilik makroekonomik şok olarak fiyatlamadığını, ancak enerji altyapısı veya deniz taşımacılığı hedef alınırsa fiyatlamaların hızla değişebileceğini söyledi. 🔹 Ameriprise Baş Piyasa Stratejisti Anthony Saglimbene, petrol fiyatları, enflasyon ve Fed politikalarının aynı anda hisse piyasaları aleyhine hareket etmesinin piyasalar için büyüyen bir risk oluşturduğunu belirtti.

Karşılıklı saldırılar 🔹 İran Devrim Muhafızları, ABD'nin Hürmüz Boğazı çevresindeki İran hedeflerine yönelik saldırılarının ardından Ürdün, Bahreyn ve Kuveyt'teki ABD askeri üslerine füze ve İHA saldırıları düzenledi. 🔹 ABD ordusu, Hürmüz Boğazı yakınlarında İran hava savunma sistemleri, komuta merkezleri ve gözetleme radarlarını hedef alan saldırılar gerçekleştirdi ve yaklaşık 20 İran hedefini vurdu. 🔹 Çatışmalar, ABD ile İran'ın nisan ayında varılan ateşkesten bu yana yaşadığı en büyük askeri gerilimlerden biri oldu. Ürdün ve Körfez 🔹 İran, Ürdün'deki El-Azrak ABD üssünde F-35 hangarları ile komuta kontrol merkezinin de bulunduğu dört noktayı uzun menzilli füzelerle hedef aldığını açıkladı. 🔹 Ürdün ordusu, El-Azrak yönüne atılan beş İran füzesini havada imha ettiğini, düşen parçaların can veya mal kaybına yol açmadığını duyurdu. 🔹 Kuveyt ordusu hava savunma sistemlerinin düşman hava hedeflerine müdahale ettiğini açıklarken, Bahreyn hava savunma sistemleri de İran saldırılarının engellendiğini bildirdi. İran'ın uyarıları 🔹 İran Dışişleri Bakanlığı, ülkenin güneyine yönelik ABD saldırılarını kınadı ve İran'ın meşru müdafaa kapsamında hareket ettiğini açıkladı. 🔹 İran, ABD veya İsrail güçlerinin Körfez ülkelerinin topraklarını kullanması halinde bu ülkelerin sonuçlarına katlanacağını ve gelecekteki saldırıların kaynaklarını hedef alacağını duyurdu. Helikopter olayı 🔹 Donald Trump, İran'ın Hürmüz Boğazı yakınlarında bir ABD Apache helikopterini düşürdüğünü açıkladı. 🔹 Helikopterde bulunan iki ABD pilotu insansız deniz aracıyla kurtarıldı ve sağlık durumlarının iyi olduğu bildirildi. 🔹 İran Dışişleri Bakanı Abbas Erakçi, bölgedeki yabancı askeri güçlerin kaza veya çapraz ateş riski altında olduğunu belirterek en iyi çözümün bölgeden ayrılmaları olduğunu söyledi. Ateşkes ve enerji 🔹 Son karşılıklı saldırılar, 28 Şubat'ta başlayan savaşın sona erdirilmesine yönelik müzakerelerin geleceğine ilişkin belirsizliği artırdı. 🔹 İran, Hürmüz Boğazı'ndaki deniz trafiğine yönelik kısıtlamalarını sürdürürken ABD de İran limanlarına yönelik ablukasını devam ettiriyor. 🔹 Çatışmaların ardından Asya işlemlerinde petrol fiyatları yaklaşık yüzde 1 yükseldi.

🔹 İran Devrim Muhafızları, ABD'nin Hürmüz Boğazı çevresindeki İran hedeflerine yönelik saldırılarının ardından Ürdün'deki ABD üssü ile Körfez bölgesindeki 21 hedefe füze ve İHA saldırıları düzenlediğini açıkladı. ABD ve İran saldırıları 🔹 ABD ordusu, Apache helikopterinin düşürülmesine karşılık Hürmüz Boğazı çevresindeki yaklaşık 20 İran hedefini vurduğunu açıkladı. 🔹 İran saldırılarının Kuveyt, Bahreyn ve Ürdün'deki ABD tesislerini kapsadığı bildirildi. 🔹 İran, Cask (Jask), Sirik ve Keşm Adası çevresindeki bölgelerin ABD saldırılarının hedefi olduğunu duyurdu. Ürdün ve Körfez'deki gelişmeler 🔹 Ürdün ordusu, İran'dan El-Azrak bölgesine yönelen beş füzeyi havada imha ettiğini ve düşen parçaların can veya mal kaybına yol açmadığını açıkladı. 🔹 Bahreyn hava savunma sistemleri sivil bölgeleri hedef alan saldırıları engellediğini duyururken, Kuveyt ordusu da hava savunma sistemlerinin düşman hava hedeflerine müdahale ettiğini açıkladı. Diplomasi ve ateşkes 🔹 İran Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü İsmail Bekayi, ateşkes ihlalleri sürdüğü sürece ABD ile diplomatik sürecin ilerleyemeyeceğini söyledi ve mevcut gelişmeler sonrası diplomatik sürecin yeniden değerlendirileceğini açıkladı. 🔹 Son çatışmalar, nisan ayında ilan edilen ateşkesten bu yana ABD ile İran arasındaki en büyük askeri gerilimlerden biri olarak değerlendiriliyor ve savaşın sona erdirilmesine yönelik müzakerelerin geleceğine ilişkin belirsizliği artırıyor. Piyasa etkileri 🔹 Gelişmelerin ardından petrol fiyatları yükselirken Asya borsalarında düşüş yaşandı ve ABD vadeli endeksleri geriledi. 🔹 Dolar küresel para birimleri karşısında güçlü seyrini korurken Brent petrol 92 doların, ABD ham petrolü ise 88 doların üzerine çıktı.

Karşılıklı saldırılar 🔹 ABD, İran’ın bir ABD Ordusu AH-64 Apache helikopterini düşürmesinin ardından salı akşamı İran’daki hedeflere yönelik bir dizi saldırı gerçekleştirdi. 🔹 İran ordusu da ABD saldırılarına karşılık olarak bölgedeki ABD üslerini hedef alan misilleme saldırıları düzenlediğini açıkladı. ABD açıklamaları 🔹 ABD Merkez Kuvvetler Komutanlığı (CENTCOM), Amerikan güçlerinin Apache helikopterinin düşürülmesine karşılık "meşru müdafaa saldırılarını" tamamladığını duyurdu. 🔹 Başkan Donald Trump, ABD'nin helikopterin düşürülmesine "zorunlu olarak karşılık vermesi gerektiğini" söyledi. İran açıklamaları 🔹 İran Devrim Muhafızları, ABD'nin Cask, Sirik ve Keşm bölgelerindeki çeşitli noktaları hedef aldığını açıkladı. 🔹 Sirik'te bir telekomünikasyon kulesinin hasar gördüğü ve Bemani bölgesinde iki su deposunun imha edildiği bildirildi. Helikopter olayı 🔹 Düşürülen ABD Ordusu AH-64 Apache helikopterinin iki mürettebatı insansız deniz aracıyla kurtarıldı ve sağlık durumlarının iyi olduğu açıklandı. Diplomasi ve gerilim 🔹 Yaşanan son karşılıklı saldırılar, Başkan Trump'ın savaşı sona erdirecek bir anlaşma arayışını sürdürdüğü dönemde İran ile yeni bir askeri tırmanma riski oluşturdu. 🔹 İran Dışişleri Bakanı Abbas Erakçi, ülke topraklarına yakın yabancı askeri unsurların kaza veya çapraz ateş riski altında olduğunu belirterek diplomasiyi tercih ettiklerini ancak gerektiğinde farklı yollarla da karşılık verebileceklerini söyledi.

Seçici erişim modeli 🔹 Anthropic ve OpenAI, en gelişmiş siber güvenlik yeteneklerine sahip yapay zekâ modellerini tamamen açık sunmak yerine seçici erişim modeliyle kullanıma açma stratejisi izliyor. 🔹 Bu yaklaşım, en güçlü yapay zekâ araçlarına kimlerin erişebileceğine şirketlerin karar verdiği yeni bir siber güvenlik ekosistemi oluşturuyor. Anthropic’in planı 🔹 Anthropic, Mythos sınıfındaki modellerinin bir versiyonu olan Fable 5'i genel kullanıcıların erişimine açacağını duyurdu. 🔹 Şirket, Mythos 5 ve gelecekteki daha az kısıtlı modeller için hangi kullanıcıların erişim hakkı kazanacağını belirleyecek resmi bir güvenilir erişim programı üzerinde çalışıyor. OpenAI’nin yaklaşımı 🔹 OpenAI hâlihazırda benzer şekilde iki kademeli bir erişim sistemi uyguluyor. 🔹 Bu sistem kapsamında en gelişmiş siber güvenlik yetenekleri yalnızca belirli ve güvenilir görülen kullanıcı gruplarına sunuluyor. Olası etkiler 🔹 Seçici erişim modeli, gelişmiş saldırı ve savunma yeteneklerinin kötü niyetli kişilere ulaşmasını sınırlandırırken şirketlerin güçlü yapay zekâ modellerinden ticari gelir elde etmesine de imkân sağlayabilir. 🔹 Güvenilir erişim programına kabul edilen kullanıcılar, diğer kuruluşların erişemediği güvenlik açıklarını tespit etme, araştırmalar yürütme ve yeni ürünler geliştirme avantajı elde edebilir. 🔹 Mythos benzeri gelişmiş yapay zekâ modellerinin etkin kullanılabilmesi için insan müdahalesinin hâlen gerekli olduğu belirtildi.

🔹 Yazıda karma dövüş sanatlarının güçten çok disiplin, teknik, özdenetim ve rakibe saygı üzerine kurulu olduğu, Donald Trump’ın ise bu anlayışla çelişen bir liderlik tarzı sergilediği savunuldu. UFC ve Trump ilişkisi 🔹 Donald Trump'ın UFC Başkanı Dana White ile onlarca yıla dayanan yakın ilişkisi bulunuyor ve iki isim geçmişte birçok ticari projede birlikte çalıştı. 🔹 Trump, 14 Haziran’daki doğum günü kutlamaları kapsamında Beyaz Saray bahçesinde kurulacak sekizgen kafeste bir UFC organizasyonuna ev sahipliği yapacak. 🔹 Trump'ın UFC ve WWE'nin çatı şirketi TKO Group Holdings'te hisse satın aldığı belirtildi. Dövüş sanatlarının felsefesi 🔹 Yazıda judo, jiu-jitsu, boks ve Muay Thai gibi dövüş sanatlarının yalnızca fiziksel güç değil, zihinsel disiplin, sabır ve öz kontrol gerektirdiği ifade edildi. 🔹 Profesyonel dövüşçülerin öfkeyle hareket etmek yerine reflekslerini kontrol etmeyi, rakiplerine saygı göstermeyi ve teknik üstünlüğü ön plana çıkarmayı öğrendikleri vurgulandı. 🔹 Dövüşçülerin maç öncesinde uzman antrenörlerden oluşan ekiplerle ayrıntılı hazırlık yaptığı ve disiplinli çalışmanın başarının temel unsuru olduğu aktarıldı. Trump eleştirisi 🔹 Yazıda Trump'ın İran savaşı da dahil olmak üzere önemli krizlerde hazırlıksız hareket ettiği, uzman görüşlerini dikkate almadığı ve nitelikli ekipler yerine kendisine sadık isimlerle çalışmayı tercih ettiği savunuldu. 🔹 Trump'ın sosyal medya üzerinden yaptığı çıkışların müttefiklerle ilişkileri ve uluslararası müzakereleri olumsuz etkileyebildiği öne sürüldü. 🔹 Profesyonel dövüşlerde kurallara ve rakibe saygının temel ilke olduğu, Trump'ın ise rakiplerine karşı bu anlayışı sergilemediği ve seçim yenilgisi sonrası yaşanan 6 Ocak olaylarının bunun örneklerinden biri olduğu iddia edildi. Son değerlendirme 🔹 Yazıda gerçek gücün saldırganlık değil, kendini kontrol edebilmek olduğu savunuldu. 🔹 Ronda Rousey'nin rakibini armbar hareketiyle pes ettirirken kolunu kırmamayı tercih etmesi, gücün yanında özdenetimin de göstergesi olarak örnek gösterildi.

🔹 Adrian Shtuni ve Colin P. Clarke, İran’ın iç savaş ve bölgesel çatışmalara rağmen Avrupa ve Kuzey Amerika’da vekil yapılar üzerinden terör faaliyetlerini sürdürdüğünü savundu. HAYI ve yeni saldırılar 🔹 ABD Adalet Bakanlığı, Kataib Hezbollah komutanı Muhammed Bakır Saad Davud El-Saadi’nin İran Devrim Muhafızları adına faaliyet gösteren Harakat Ashab al-Yamin al-Islamiya (HAYI) örgütünün Avrupa ve Kuzey Amerika’daki saldırılarından sorumlu olduğunu ileri sürdü. 🔹 El-Saadi Türkiye’de Moskova’ya giderken gözaltına alındı ve hakkındaki suçlamaları reddetti. 🔹 HAYI, Mart ayında faaliyet göstermeye başladı ve Avrupa’da sinagoglar, Yahudi okulları, ambulanslar ve Yahudi toplum merkezlerini hedef alan en az 18 saldırıyı üstlendi. Hibrit savaş yöntemi 🔹 Yazıda İran’ın Rusya’nın kullandığı hibrit savaş yöntemlerini benimsediği ve Telegram benzeri platformlar üzerinden düşük profilli ajanlar kullanarak Batılı ülkelerde sabotaj ve saldırılar organize ettiği savunuldu. 🔹 Saldırıların yalnızca antisemitik korku oluşturmayı değil, Müslüman göçmenler ile Yahudi toplulukları arasındaki gerilimleri artırarak Avrupa toplumlarını kutuplaştırmayı amaçladığı öne sürüldü. Avrupa örneği 🔹 Fransa’da camilere domuz başı bırakılması, Yahudi merkezlerine boya atılması ve etnik-dini gerilim yaratmayı amaçlayan eylemler nedeniyle üç Sırp vatandaşı casusluk ve nefret suçu kapsamında mahkûm edildi. 🔹 Mahkeme kayıtları operasyonların Rus istihbaratı tarafından yönlendirildiğini ortaya koyarken sanıklar elektronik kelepçeyle ev hapsi cezası aldı. ABD ve Batı için öneriler 🔹 Yazıda Avrupa ülkelerinin hibrit tehditleri klasik terörizm kadar ciddi değerlendirmesi, istihbarat paylaşımını artırması ve diaspora topluluklarını hedef alan işe alım faaliyetlerine karşı bilinçlendirme çalışmaları yürütmesi gerektiği savunuldu. 🔹 El-Saadi’nin New York’taki bir sinagog ile Los Angeles ve Scottsdale’deki Yahudi toplum merkezlerine yönelik saldırılar planlamaya çalıştığı iddia edildi. 🔹 İran destekli ağların propaganda kanallarının kapatılması, siber operasyonlarla işe alım ağlarının hedef alınması ve destek veren devletlere ilave yaptırımlar uygulanmasının bu faaliyetleri sınırlandırabileceği görüşü dile getirildi.

🔹 Gönül Tol, Türkiye’nin son yıllarda Rusya’ya yakınlaşma politikasından uzaklaşarak yeniden Batı ve NATO ile daha yakın bir çizgiye yöneldiğini savundu. Rusya’ya yakınlaşma süreci 🔹 2015 yılında Türk hava kuvvetlerinin Rus savaş uçağını düşürmesinin ardından yaşanan kriz ve Batılı müttefiklerle yaşanan güven sorunu Ankara’yı Moskova ile ilişkileri geliştirmeye yöneltti. 🔹 2016’daki darbe girişiminin ardından Vladimir Putin’in Erdoğan’a hızlı destek vermesi, iki ülke arasındaki siyasi yakınlaşmayı hızlandırdı. 🔹 Türkiye, Rus yapımı S-400 hava savunma sistemini satın aldı ve bu karar NATO ile ciddi gerilim yarattı. Ekonomi ve enerji politikası 🔹 2022’de Ukrayna savaşının ardından Türkiye Rusya’ya yönelik Batı yaptırımlarına katılmadı ve iki ülke arasındaki ticaret hacmi önemli ölçüde arttı. 🔹 Türkiye, Rus enerji kaynaklarına bağımlılığı azaltmak amacıyla ABD ve diğer tedarikçilerden LNG alımını artırdı, İran ve Türkmenistan gazı için yeni görüşmeler yürüttü. 🔹 Ankara, Rusya’nın Türkiye’de doğal gaz merkezi kurma planını rafa kaldırırken Rus petrolü ithalatını da önemli ölçüde azalttı. NATO ile yeniden yakınlaşma 🔹 Türkiye, İsveç’in NATO üyeliğine yönelik itirazını kaldırdı ve Rusya’ya yönelik bazı ihracat kısıtlamalarını uygulamaya başladı. 🔹 Türkiye, ABD ve Avrupa ile savunma sanayi iş birliğini artırırken Eurofighter Typhoon savaş uçakları alımı ve Avrupa savunma projelerine katılım yönünde adımlar attı. 🔹 Erdoğan, uzun süre ikinci parti S-400 alımı mesajı verdikten sonra 2025 sonunda sistemin Rusya’ya geri alınmasını talep etti. Bölgesel gelişmeler 🔹 Beşşar Esad yönetiminin devrilmesi ve Şam’da Ankara’ya yakın yeni yönetimin kurulması, Türkiye’nin Suriye konusunda Moskova’ya olan bağımlılığını azalttı. 🔹 İran savaşı sırasında Türkiye hava sahasına giren bazı İran füzeleri NATO bağlantılı hava savunma sistemleri tarafından engellendi ve ittifak Türkiye’nin hava savunmasını güçlendirdi. 🔹 Türkiye, Fransa ve İtalya ile SAMP/T hava savunma sistemi görüşmelerini hızlandırırken Almanya ilave Patriot bataryası konuşlandırma kararı aldı ve Karadeniz’de NATO bağlantılı mayın temizleme girişimlerine katılımını artırdı. 🔹 Makale, Türkiye’nin stratejik özerklik hedefini tamamen terk etmediğini ancak ekonomik ve güvenlik çıkarları nedeniyle ABD ve Avrupa ile uyumlu hareket etmenin Ankara açısından daha avantajlı görüldüğünü savundu.