The Economist

🔹 Demokratik Kongo Cumhuriyeti'nin doğusundaki Ebola salgını hızla büyüyor. Salgın ilan edilmeden önce virüsün en az altı hafta boyunca yayıldığı açıklandı. 🔹 11 Temmuz itibarıyla ülkede 1.830 doğrulanmış Ebola vakası ve 648 ölüm kaydedildi. Vakaların %90'ından fazlası Ituri eyaletinde görüldü. 🔹 Hükümet, 9 Temmuz'da virüsün iki eyalete daha yayıldığını açıkladı. Salgının kısa süre içinde komşu Güney Sudan'a ulaşma riski bulunuyor. 🔹 Uzmanlar, mevcut müdahalenin güçlendirilmemesi halinde salgının, on yıl önce Batı Afrika'da 11 binden fazla kişinin ölümüne yol açan Ebola salgını kadar büyük hale gelebileceği uyarısında bulunuyor. 🔹 Uzmanlara göre bildirilen vaka sayıları gerçek durumu yansıtmıyor. Yeni vakaların yalnızca yaklaşık %30'u daha önce tespit edilen hastaların temaslılarından oluşuyor. 🔹 Salgına Bundibugyo Ebola türü neden oluyor. Bu türe karşı onaylanmış bir aşı bulunmadığı için test, temaslı takibi ve izolasyon en kritik mücadele yöntemleri olarak öne çıkıyor. 🔹 Ituri eyaletinde sağlık çalışanları koruyucu ekipman eksikliği, yetersiz personel ve maaş ödemelerindeki gecikmeler nedeniyle salgınla mücadelede ciddi zorluk yaşıyor. Salgında onlarca sağlık çalışanı enfekte olurken 25'i yaşamını yitirdi. 🔹 Bölgedeki silahlı çatışmalar, yerinden edilmiş yaklaşık 900 bin kişi, ulaşım zorlukları ve yasa dışı altın madenlerine yönelik yoğun nüfus hareketi salgının kontrol altına alınmasını güçleştiriyor. 🔹 Dünya Sağlık Örgütü ve Afrika Hastalık Kontrol Merkezleri, salgınla mücadele için gereken 518 milyon doların üzerinde, 1,2 milyar dolardan fazla finansman taahhüdü verildiğini açıkladı. Ancak bunun yalnızca 115 milyon doları sahaya aktarıldı. 🔹 Ebola taşıdığı sonradan doğrulanan hamile bir kadının cenazesinin Kisangani kentine götürülmesi virüsün yeni bölgelere yayılma riskini artırdı. Uzmanlar, Güney Sudan'a önümüzdeki üç ay içinde Ebola vakasının ulaşma olasılığını yaklaşık %70 olarak değerlendiriyor.

🔹 ABD'nin dolar ve finansal sistem üzerindeki etkisini dış politika aracı olarak daha sık kullanması, birçok ülkeyi kendi ödeme altyapılarını geliştirmeye ve ABD merkezli finans sistemine bağımlılığı azaltmaya yöneltiyor. 🔹 Brezilya, ABD'nin baskısına rağmen Pix adlı anlık ödeme sistemini koruyacağını açıkladı. Brezilya yönetimi, sistemin ülkenin önemli teknolojik kazanımlarından biri olduğunu vurguladı. 🔹 Avrupa'da Visa ve Mastercard'a alternatif ödeme sistemleri geliştirme çalışmaları hız kazandı. Avrupa Merkez Bankası da dijital euroyu 2029 yılına kadar hayata geçirmeyi hedefliyor. 🔹 Rusya yaptırımların ardından kendi ödeme mesajlaşma sistemi ile Mir kart ağını kullanmaya başladı. Çin ise CIPS sınır ötesi ödeme sistemini ve dijital yuan altyapısını genişletmeye devam ediyor. 🔹 Hindistan'ın UPI ödeme sistemi dokuz ülkede kullanılmaya başlandı. Hindistan, farklı ülkelerin kendi ulusal ödeme sistemlerini kurmasına da teknik destek sunuyor. 🔹 İkili ve çok taraflı ödeme sistemleri sayesinde ülkeler, uluslararası ödemelerin daha büyük bölümünü Visa, Mastercard ve geleneksel bankacılık altyapısı dışında gerçekleştirmeyi hedefliyor. 🔹 Avrupa başta olmak üzere ulusal ödeme sistemlerinin yaygınlaşması, Visa ve Mastercard'ın uluslararası faaliyetlerinden elde ettiği yüksek kâr marjlarını baskı altına alabilir. 🔹 Visa, Avrupa'da 500 milyon avroluk yeni altyapı yatırımı açıkladı ve 2027'de Polonya'da yeni bir teknoloji merkezi açmayı planlıyor. Mastercard ise Fransa'da 250 milyon avroluk veri merkezi yatırımı gerçekleştiriyor. 🔹 Uluslararası finans uzmanları, ödeme sistemlerinin bölgesel ağlara ayrılmasının küresel finans sisteminde uyumsuzluk, dolandırıcılık ve yaptırımların aşılması risklerini artırabileceği uyarısında bulunuyor. 🔹 SWIFT destekli bir çalışmaya göre mevcut finansal parçalanma eğiliminin sürmesi halinde küresel ekonomik üretim 2030 yılına kadar yaklaşık %2,6 oranında azalabilir.

🔹 Çin, dünya bisiklet üretiminin yaklaşık %60'ını gerçekleştirirken, uzun yıllar Batılı markalara parça tedarik etmesine rağmen kendi markaları düşük kaliteli olarak görülüyordu. 🔹 Son yıllarda Çinli üreticiler, benzer teknik özelliklere sahip Batılı modellere göre yaklaşık %40 daha düşük fiyatlı yüksek performanslı bisikletler geliştirmeye başladı. 🔹 Çin yapımı bisikletler ilk kez 2025 Tour de France'ta Kazakistan takımının kullandığı X-Lab markasıyla yarışta yer aldı. 🔹 X-Lab yetkilileri, Çin'in daha önce de birçok Tour de France zaferinde kullanılan bisikletlerin üretiminde yer aldığını, ancak bunların Çin markası taşımadığını belirtiyor. 🔹 Çinli Quick Pro markası bu yıl Dünya Turu organizasyonlarında yarışmaya başlarken, Pardus da Avrupa pazarına açılacağını duyurdu. 🔹 Çinli üreticiler uluslararası tüketici pazarında büyümek için bayi ağlarını genişletiyor ve doğrudan tüketiciye satış kanallarına yatırım yapıyor. 🔹 X-Lab, nisan ayındaki ABD lansmanının ardından yaklaşık 300 bayiyle anlaşma yaptı. Çin yapımı bisiklet ve parça satan çevrim içi platformlar da uluslararası satışları destekliyor. 🔹 Çinli markaların Tour de France gibi üst düzey organizasyonlarda daha sık yer almasının, ürünlerin küresel pazardaki güvenilirliğini ve marka bilinirliğini artırması bekleniyor.

🔹 Çin yönetimi, yapay zekâ, insansı robotlar, füzyon enerjisi ve beyin implantları gibi ileri teknolojilerde küresel lider olmayı hedefliyor ve bu alanlarda büyük sermaye ihtiyacı bulunuyor. 🔹 Önümüzdeki beş yılda yalnızca yapay zekâ veri merkezleri için yaklaşık 2 trilyon yuan yatırım gerekirken, robotik ve ileri üretim teknolojilerinin de benzer büyüklükte finansmana ihtiyaç duyabileceği öngörülüyor. 🔹 Çin yönetimi, teknoloji sektörüne yönelik önceki kısıtlamaları gevşeterek sermayeyi öncelikli teknoloji alanlarına yönlendirmeye başladı. 🔹 2026'nın ilk beş ayında 9.500'den fazla yeni hisse yatırım fonu kuruldu. Devlet destekli teknoloji fonlarının topladığı yeni sermaye ise bir yılda 11 milyar yuandan 230 milyar yuana yükseldi. 🔹 DeepSeek'in yaklaşık 60 milyar dolar değerleme üzerinden yatırım görüşmeleri yürüttüğü, Unitree'nin ise halka arz onayı aldığı belirtildi. Yılın ilk yarısında değeri 1 milyar doları aşan girişim sayısı 80'e ulaştı. 🔹 Çin şirketleri bu yıl yaklaşık 32 milyar dolar halka arz geliri elde etti. Bellek çipi üreticisi CXMT'nin 4,3 milyar dolarlık halka arz hazırlığında olduğu, birçok teknoloji şirketinin de milyarlarca yuanlık halka arz planladığı ifade edildi. 🔹 Devlet destekli fonlar ve kamu şirketleri teknoloji girişimlerine yoğun yatırım yaparken, yatırımların büyük bölümü hükümetin sanayi ve teknoloji önceliklerine uygun şirketlere yönlendiriliyor. 🔹 Devlet desteği almayan şirketler daha düşük değerlemelerle karşılaşabiliyor ve halka arz onayı almakta daha fazla zorlanabiliyor. 🔹 Çin Menkul Kıymetler Düzenleme Komisyonu, sermaye piyasalarının istikrarını korumanın yanı sıra yatırımların hükümetin teknoloji politikalarına uygun alanlara yönlendirilmesini de amaçlıyor. 🔹 Analistler, devletin sermaye tahsisindeki ağırlığının özel yatırımcıların iştahını azaltabileceğini ve kaynakların piyasa verimliliği yerine politika önceliklerine göre dağıtılmasının uzun vadede Çin'in teknoloji hedeflerini zorlaştırabileceğini belirtiyor.

🔹 Rus gübre üreticisi ve sanayici Andrey Melnichenko, Ukrayna savaşının uzaması ve ekonomik maliyetlerinin artmasının Rusya'yı çıkmaza sürüklediğini söyledi. 🔹 Melnichenko, Rusya'nın mevcut yönetim anlayışıyla devam etmesi halinde ülkenin uzun vadede ağır siyasi ve ekonomik sorunlarla karşılaşacağını savundu. 🔹 Savaşın Rusya içinde etkileri belirginleşirken, enerji altyapısına yönelik saldırılar yakıt kuyruklarına, zorunlu askerlik uygulamaları ise toplumsal hoşnutsuzluğa yol açtı. 🔹 Sosyal medyada savaş karşıtı paylaşımlar ve eleştiriler daha görünür hale gelirken, Ukrayna'nın Kırım'a yönelik İHA saldırıları bölgedeki baskıyı artırdı. 🔹 Melnichenko, Rusya'nın savaş nedeniyle üç olumsuz senaryoyla karşı karşıya kalabileceğini söyledi: devlet otoritesinin zayıflaması ve kaos, Çin'e bağımlılığın artması veya Kuzey Kore benzeri kapalı ve sürekli çatışma halinde bir ülkeye dönüşmesi. 🔹 Melnichenko, Rusya'nın dış dünyayla öngörülebilir ilişkiler kurması ve iç yönetimde zorlayıcı yöntemler yerine daha geniş yetki paylaşımına yönelmesi gerektiğini savundu. 🔹 Melnichenko, Batılı ülkelerin de çatışmayı daha fazla tırmandırmaktan kaçınması ve Rusya ile uzun vadeli barışa imkan verecek bir düzen kurulmasına katkı sağlaması gerektiğini söyledi. 🔹 Rusya'da güvenlik bürokrasisinin mevcut düzenin sürmesinden yana olduğu, buna karşılık teknokratlar ile bazı büyük iş insanlarının reform ihtiyacını daha güçlü biçimde dile getirmeye başladığı değerlendiriliyor. 🔹 Tarihsel olarak 1905 Rus-Japon Savaşı sonrasında yaşanan reform sürecine atıfta bulunularak, kalıcı siyasi reformların Rusya'nın geleceği açısından kritik önem taşıdığı vurgulanıyor.

CMS'deki görevi 🔹 Donald Trump tarafından ABD Medicare ve Medicaid Hizmetleri Merkezleri'nin (CMS) başına getirilen Mehmet Öz, yaklaşık 1,6 trilyon dolarlık yıllık sağlık harcamasını ve yaklaşık her beş Amerikalıdan ikisinin sağlık programlarını yönetiyor. 🔹 Mehmet Öz, görevinin ilk 14 ayında Trump yönetiminin sağlık politikalarını uygulayan en etkili isimlerden biri haline geldi. 🔹 Demokrat yönetimindeki eyaletler, Medicaid kesintilerini yasal sınırların ötesinde uyguladığı gerekçesiyle 29 Haziran'da Öz'e karşı dava açtı. 🔹 30 Haziran'da New York'un Medicaid dolandırıcılığı soruşturma biriminin federal fonu kesildi. Gerekçe olarak birimin yeterince etkili çalışmaması gösterildi. Sağlık politikaları 🔹 Mehmet Öz, Trump'ın vergi ve harcama paketindeki Medicaid reformlarının uygulanması için Kongre nezdinde lobi yürüttü. 🔹 Yeni kurallara göre birçok Medicaid yararlanıcısının sağlık güvencesini sürdürebilmesi için ayda en az 80 saat çalışması gerekiyor. 🔹 CMS, sigorta şirketlerinden ön onay gerektiren tedavi sayısını azaltma taahhüdü aldı. 🔹 Mehmet Öz, ilaç şirketleriyle görüşerek daha fazla ilacın TrumpRX isimli indirimli ilaç programına dahil edilmesini destekledi. 🔹 CMS, 1 Temmuz'da Medicare kapsamındaki bazı kişilerin GLP-1 ilaçlarına aylık 50 dolar karşılığında erişebilmesini sağlayan pilot program başlattı. Yaklaşık 4 milyon kişinin bu programdan yararlanabileceği öngörülüyor. Dolandırıcılıkla mücadele 🔹 Mehmet Öz, sağlık dolandırıcılığına karşı kapsamlı denetimler başlattı ve birçok operasyonu kamuoyuyla paylaştı. 🔹 Kaliforniya'da bazı sağlık kuruluşlarını inceleyen operasyonlarda Los Angeles'taki sağlık dolandırıcılığının önemli bölümünün Rus-Ermeni suç örgütleriyle bağlantılı olduğunu söyledi. 🔹 Kaliforniya Valisi Gavin Newsom bu açıklamalar nedeniyle sivil haklar şikâyetinde bulundu. 🔹 Nisan ayında 50 eyalet valisine gönderilen yazıyla yüksek riskli bölgelerde sağlık hizmeti sağlayıcılarının dolandırıcılık açısından denetlenmesi istendi. 🔹 CMS, dolandırıcılık incelemeleri nedeniyle Kaliforniya ve Minnesota'daki yaklaşık 1,6 milyar dolarlık Medicaid ödemelerinin geciktirilmesini talep etti. Yönetim yaklaşımı 🔹 Mehmet Öz, önceki CMS yöneticileriyle düzenli temas kurdu ve kurum içinde deneyimli yöneticileri görevlendirdi. 🔹 Eski CMS yöneticileri, Mehmet Öz'ün göreve en hazırlıklı gelen yöneticilerden biri olduğunu belirtiyor. 🔹 ABD'deki bazı diğer sağlık kurumlarında yönetim değişiklikleri ve üst düzey görev boşlukları yaşanırken, CMS çalışmalarını kesintisiz şekilde sürdürüyor.

Yapay zekâ ile yapılan analiz 🔹 The Economist, 2000 yılından bu yana yayımladığı yaklaşık 7.000 başyazıyı GPT-5.5 ile analiz ettirdi. 🔹 Yapay zekâ, yaklaşık 1.400 başyazıda doğrulanabilir gelecek tahmini bulunduğunu belirledi. 🔹 Her tahmin, dönemin genel görüşünden ne kadar farklı olduğu ve gerçekleşme doğruluğu açısından 10 puan üzerinden değerlendirildi. 🔹 Analiz, genel kabul gören tahminlerin daha yüksek doğruluk oranına sahip olduğunu, en sıra dışı tahminlerin ise daha düşük başarı gösterdiğini ortaya koydu. 🔹 Orta düzeyde sıra dışı tahminlerin ise ortalamanın üzerinde isabet oranı yakaladığı belirlendi. İsabetli tahminler 🔹 2002 yılında akıllı telefonların geleceğin temel bilişim platformu olacağı öngörüldü. 🔹 2003 yılında Vladimir Putin'in Rusya'daki fiili liderliğini uzun süre sürdüreceği tahmin edildi. 🔹 2003 yılından itibaren ABD konut piyasasında balon oluştuğu ve otomobil üreticilerinin zorlanacağı uyarısı yapıldı. 🔹 2005 yılında ABD konut fiyatlarında düşüş beklentisi dile getirildi. Sonraki dönemde konut piyasası ve küresel finans sistemi ciddi kriz yaşadı. 🔹 2008 yılında çevrim içi yayın platformlarının DVD pazarının yerini alacağı öngörüldü. 🔹 2011 yılında Çin üretimi otomobillerin Batı pazarlarında hızla yaygınlaşacağı tahmin edildi. 🔹 2013 yılında Bitcoin'in kalıcı olacağı öngörüldü. Bitcoin'in değeri o tarihten bu yana %60.000'in üzerinde arttı. 🔹 Ocak 2020'de COVID-19'un küresel ölçekte yayılacağı uyarısı yapıldı. Şubat 2020'de salgının pandemi haline geleceği öngörüldü. 🔹 2022 yılında enflasyon nedeniyle faizlerin piyasa beklentilerinden daha fazla yükseleceği tahmin edildi ve bu gerçekleşti. Gerçekleşmeyen tahminler 🔹 1999 yılında petrol fiyatlarının varil başına 5 dolara kadar gerileyebileceği öngörüldü. Petrol fiyatları sonraki yıllarda bunun çok üzerine çıktı. 🔹 2013 yılında küresel petrol talebinin zirve yaptığı tahmin edildi ancak petrol talebi artmaya devam etti. 🔹 2026 yılında İran savaşı nedeniyle petrol fiyatlarının yükseleceği beklentisi gerçekleşmedi ve fiyatlar geriledi. 🔹 2000 yılında dağıtık elektrik şebekelerinin, 2003 yılında ucuz biyoetanolün, 2008 yılında sosyal medya için açık standartların ve 2016 yılında artırılmış gerçekliğin hızlı dönüşüm yaratacağı beklentileri gerçekleşmedi. 🔹 2011 yılında küresel ekonomide ikinci bir durgunluk yaşanacağı öngörüldü ancak bu senaryo gerçekleşmedi. 🔹 2022 yılında faiz artışlarının resesyona yol açacağı tahmin edildi. Ekonomi resesyona girmeden enflasyonun gerilemesiyle yumuşak iniş gerçekleşti. Geleceğe ilişkin beklentiler 🔹 The Economist, gelişmiş ülkelerde kamu borçlarının uzun vadede enflasyonist sorunlara yol açacağını öngörüyor. 🔹 Yapay zekânın ekonomi ve siyasette büyük dönüşümler yaratacağı beklentisini sürdürüyor. 🔹 Küresel nüfusun resmî projeksiyonlardan daha erken zirveye ulaşacağı tahmin ediliyor. 🔹 Bu uzun vadeli öngörülerin doğruluğunun değerlendirilmesi için henüz yeterli zaman geçmedi.

Avrupa ekonomisi ve borsalar 🔹 Avrupa ekonomisinin bu yıl %1,1 büyümesi beklenirken, gelişmiş ekonomiler için büyüme tahmini %1,8, ABD için ise %2,3 seviyesinde bulunuyor. 🔹 Avrupa, yapay zekâ alanında ABD ve Çin'deki teknoloji devleriyle rekabet edecek büyük şirketlere sahip değil. Veri merkezi kapasitesi, elektrik altyapısı ve enerji arzı da önemli baskılar altında bulunuyor. 🔹 Avrupa enerji ihtiyacının yaklaşık %60'ını ithalatla karşılıyor. Ukrayna ve İran'daki çatışmalar bu bağımlılığı daha görünür hale getirdi. Şirket kârlılığı 🔹 Avrupa borsalarında işlem gören şirketlerin gelirlerinin yarısından fazlası gelişmiş Avrupa ekonomileri dışındaki ülkelerden geliyor. Piyasa değeri ağırlıklı hesaplamada bu oran yaklaşık %60'a ulaşıyor. 🔹 Hürmüz Boğazı'nın kapanması sırasında uluslararası yatırımcıların Avrupa hisselerine ilgisi belirgin şekilde azaldı ve sermaye girişleri yavaşladı. 🔹 Hürmüz Boğazı'ndaki gelişmeler nedeniyle Avrupa hisseleri düşüş yaşasa da toparlanma ABD hisselerine göre daha yavaş gerçekleşti. 🔹 MSCI Europe endeksindeki şirket kârlarının yaklaşık %20'si enerji ve kimya gibi emtia fiyatlarındaki artıştan faydalanabilecek sektörlerden geliyor. 🔹 Otomotiv ve gıda gibi tedarik zinciri aksaklıklarından olumsuz etkilenebilecek sektörlerin Avrupa şirket kârlarındaki payı yaklaşık %10 seviyesinde bulunuyor. Beklentiler 🔹 Avrupa borsasının piyasa değerinin yaklaşık %40'ını emtia, makine ve yarı iletken gibi reel varlıklardan gelir elde eden şirketler oluşturuyor. Bu şirketler enflasyon dönemlerinde daha güçlü performans gösterebiliyor. 🔹 Avrupa borsasının yaklaşık %20'sini bankalar oluşturuyor. Faiz oranlarının yükseldiği dönemlerde bankaların kâr marjları artabiliyor. 🔹 Analistler, Avrupa şirketlerinin hisse başına kârlarının 2026 yılında yaklaşık %17 artmasını bekliyor. Bu oran ABD için öngörülen büyümenin altında olsa da iki yıl önceki %9'luk beklentinin belirgin şekilde üzerinde bulunuyor.

Çip tasarımındaki ilerleme 🔹 Yapay zekâya yönelik talep, yarı iletken sektörünü dünyanın en kârlı endüstrilerinden biri haline getirirken Çinli çip üreticileri küresel rekabette hızlı ilerleme kaydediyor. 🔹 Huawei, en gelişmiş Batı üretim ekipmanlarını kullanmadan çip performansını artıran devre katmanlama tekniğini tanıttı. 🔹 Hong Kong borsasında işlem gören yarı iletken şirketlerinin hisseleri son bir yılda yaklaşık %130 yükseldi. 🔹 Alibaba ve Baidu çip tasarım birimlerini halka açmayı planlarken bellek çipi üreticisi CXMT de halka arz hazırlığı yapıyor. 🔹 ABD'nin ileri yapay zekâ çiplerine yönelik ihracat kısıtlamalarının ardından Çin, yerli çip kullanımını teşvik etti ve yerli tasarım şirketleri hızla büyüdü. 🔹 Çin'de bu yıl yapay zekâ çipi harcamalarının yaklaşık %80'inin yerli tasarımcılar tarafından karşılanması bekleniyor. 🔹 Çinli bulut şirketlerinin önümüzdeki üç yılda yapay zekâ altyapısına 400 milyar dolardan fazla yatırım yapması bekleniyor. Devletin de beş yılda veri merkezlerine yaklaşık 295 milyar dolar yatırım planladığı belirtiliyor. 🔹 Huawei, DeepSeek ve diğer Çinli şirketler donanım ve yazılım entegrasyonu ile daha düşük hassasiyetli işlem tekniklerini kullanarak mevcut çiplerden daha yüksek performans elde etmeye çalışıyor. Üretimde devam eden engeller 🔹 Huawei'nin en gelişmiş Ascend 910C işlemcisi, Nvidia'nın yaklaşık dört yıl önce tanıtılan H100 modelinin yaklaşık %80 performansına ulaşıyor. 🔹 Çinli üreticiler ağırlıklı olarak mevcut yapay zekâ modellerini çalıştırmaya yönelik işlemcilerde rekabet ederken, en gelişmiş modellerin eğitimi için gereken performans seviyesine henüz ulaşamıyor. 🔹 Çinli dökümhaneler, ASML'nin aşırı ultraviyole (EUV) litografi makinelerine erişemedikleri için 7 nanometrenin altındaki gelişmiş çipleri güvenilir şekilde seri üretemiyor. 🔹 Gelişmiş bellek üretiminde de Çin dışa bağımlılığını sürdürüyor. Yapay zekâ sistemlerinde kullanılan yüksek bant genişlikli belleklerin büyük bölümü Micron, Samsung ve SK Hynix tarafından üretiliyor. Yatırımlar ve gelecek planları 🔹 Çin'in çip üretim ekipmanı ithalatı 2019'dan bu yana üç kat artarak yıllık 39 milyar dolara ulaştı ve küresel talebin yaklaşık %40'ını oluşturdu. 🔹 Naura ve AMEC gibi yerli şirketler kimyasal kaplama, aşındırma ve wafer temizleme gibi kritik üretim aşamalarında rekabetçi ekipmanlar geliştiriyor. 🔹 CXMT'nin küresel yüksek bant genişlikli bellek üretimindeki payının 2028 yılına kadar yaklaşık %12'ye yükselmesi bekleniyor. 🔹 Çin, EUV litografi teknolojisinde henüz yerli bir alternatif geliştiremedi. Sektördeki tahminlere göre yerli EUV sisteminin geliştirilmesi yaklaşık 10 yıl alabilir. 🔹 Çinli üreticiler, EUV eksikliğini çoklu desenleme teknikleri ve gelişmiş çip paketleme yöntemleriyle telafi ederek eski üretim teknolojileriyle daha yüksek performans elde etmeye çalışıyor. 🔹 Apple, bellek çipi arzındaki sıkıntılar nedeniyle Çinli CXMT'den önceki nesil bellek satın alabilmek için ABD hükümetinden izin talep ediyor.

🔹 1850 öncesinde yapılmış eserleri kapsayan Eski Usta tablolarına yönelik ilgi yeniden artıyor. 🔹 Londra'da düzenlenen bir müzayedede 17. yüzyıldan isimsiz Hollandalı bir ressama ait tablo, tahmini değerinin yaklaşık dört katına çıkarak 431 bin sterline satıldı. 🔹 Aynı müzayedede Sir Thomas Lawrence'ın Wellington Dükü portresi 9,7 milyon sterline alıcı bulurken altı sanatçı için yeni müzayede rekoru kırıldı. 🔹 Küresel Eski Usta sanat eserleri satışları 2025 yılında yüzde 30 artarak 1,2 milyar dolara ulaştı. 🔹 Sotheby's verilerine göre Eski Usta eserleri için teklif verenlerin yaklaşık yüzde 16'sı 40 yaşın altında bulunuyor. Bu oran beş yıl öncesinin yaklaşık üç katına çıktı. 🔹 Çağdaş sanat piyasasındaki dalgalanmalar, koleksiyoncuları daha istikrarlı ve görece daha uygun fiyatlı Eski Usta eserlerine yöneltti. 🔹 Müzelere her yıl daha fazla Eski Usta eseri girmesi, piyasadaki arzı azaltarak bu eserlerin değerini destekliyor. 🔹 Koleksiyoncular farklı dönemlere ait eserleri aynı koleksiyonlarda sergilemeye daha açık hale gelirken, bu eğilim 2017'de Leonardo da Vinci'nin Salvator Mundi tablosunun 450 milyon dolara satılmasıyla hız kazandı. 🔹 Yeni koleksiyoncu kuşağı, geleneksel sanat uzmanlığından çok eserin görsel etkisine önem veriyor. 🔹 Portreler ve figüratif eserler sosyal medyada ilgi görmeleri nedeniyle daha fazla talep görüyor. 🔹 Müzayede evleri ve galeriler, dini temalı eserler yerine daha geniş kitlelere hitap eden veya dikkat çekici hikâyelere sahip eserleri öne çıkararak pazarlama stratejilerini değiştiriyor.

Yapay zekâ yatırımları ve tahvil ihracı 🔹 Yapay zekâ yatırımlarındaki hızlı artış, şirket tahvili piyasasında büyük bir ihraç dalgası oluşturuyor. 🔹 Meta, Nvidia ve Oracle bu yıl yapay zekâ yatırımlarını finanse etmek için ayrı ayrı 25 milyar dolarlık tahvil ihraç etti. 🔹 SpaceX, geçen ay hisse ihracıyla sağladığı 86 milyar dolara ek olarak 25 milyar dolarlık tahvil satışı gerçekleştirdi. 🔹 Amazon mart ayında 37 milyar dolarlık tahvil ihraç etti. 🔹 Alphabet, şubat ayında Birleşik Krallık'ta 1 milyar sterlin tutarında 100 yıl vadeli tahvil ihraç etti ve aynı dönemde farklı para birimlerinde ilave borçlanmaya gitti. 🔹 Morgan Stanley, ABD'de bu yıl yapay zekâ bağlantılı yatırım yapılabilir seviyedeki tahvil ihraçlarının 350-400 milyar dolara ulaşmasını bekliyor. 🔹 Aynı yıl içinde yapay zekâ projelerine bağlı yüksek riskli tahvil ihraçlarının da yaklaşık 50 milyar dolar olması öngörülüyor. Riskler ve piyasa görünümü 🔹 Uluslararası Ödemeler Bankası (BIS), bazı yapay zekâ projelerinin borçlarını geri ödeyecek kadar gelir üretemeyebileceği uyarısında bulundu. 🔹 Alphabet, Amazon, Meta, Microsoft ve Oracle'ın toplam borcu mart ayına kadar olan altı aylık dönemde 228 milyar dolar arttı. 🔹 Büyük teknoloji şirketlerinin güçlü kredi notları nedeniyle şirket tahvili risk primleri son 25 yılın en düşük seviyelerine yakın seyretmeye devam ediyor. 🔹 Yatırımcılar, büyük teknoloji şirketlerinin tahvilleri ile veri merkezi ve yapay zekâ altyapısı projelerini finanse eden daha riskli tahviller arasında giderek daha belirgin ayrım yapmaya başladı. 🔹 Yapay zekâ sektöründeki hızlı değişim nedeniyle bugün güçlü görülen şirketlerin gelecekte rekabet avantajını kaybetme ihtimali bulunuyor. Bu durum uzun vadeli tahvil yatırımlarında şirket seçimini daha kritik hale getiriyor.

ASML ve EUV teknolojisi 🔹 ABD, Çin'in dünyanın en gelişmiş yarı iletkenlerini üreten ASML'nin aşırı ultraviyole (EUV) litografi makinelerinden birini elde etmiş olabileceği endişesini dile getirdi. 🔹 ASML, bugüne kadar ürettiği 340 EUV makinesinin tamamının yerini bildiğini ve hiçbirinin Çin'de bulunmadığını açıkladı. 🔹 Şirket, Çin'e hiçbir EUV makinesi veya bu makineler için özel tasarlanmış parça göndermediğini belirtti. 🔹 Hollanda hükümeti, iddiayı ciddiye aldığını ancak şu aşamada konuyla ilgili resmî bir soruşturma yürütmediğini açıkladı. Çin'in yarı iletken çalışmaları 🔹 Çin'in kendi EUV litografi makinesini geliştirme çalışmaları sürüyor. 🔹 Çin'de geliştirilen bir EUV prototipinin test edildiği ve işlevsel çip üretiminin 2028 yılına kadar hedeflendiği belirtiliyor. 🔹 Sektörde birçok uzman, Çin'in tamamen işlevsel bir EUV sistemi geliştirmesinin yaklaşık on yıl sürebileceğini değerlendiriyor. 🔹 Çinli şirketler SMIC ve Huawei, eski nesil derin ultraviyole (DUV) litografi teknolojisini çoklu desenleme yöntemiyle kullanarak 7 nanometrenin altındaki gelişmiş mantık çiplerini üretmeye başladı. 🔹 Bu yöntem EUV üretimine göre daha maliyetli ve hata oranı daha yüksek olsa da Çin'in gelişmiş yapay zekâ çipleri üretme kapasitesini artırabilir. ABD ve Avrupa arasındaki görüş ayrılıkları 🔹 ABD, Çin'e yönelik teknoloji ihracat kontrollerinin daha da sıkılaştırılmasını savunuyor. 🔹 Avrupa ülkeleri, güvenlik kaygılarının yanında ASML ve Avrupa yarı iletken ekosisteminin ticari çıkarlarının da korunması gerektiğini düşünüyor. 🔹 ABD, Aralık ayında yapay zekâ tedarik zincirlerinde iş birliğini artırmayı amaçlayan Pax Silica girişimini başlattı. 🔹 Avrupa Birliği ve Hollanda, Haziran ayında Pax Silica girişimine katıldı. Yeni ihracat kısıtlamaları 🔹 ABD Kongresi'ne sunulan MATCH Act tasarısı, Çin'e DUV makinelerinin satışının yanı sıra bu sistemlere bakım, yedek parça ve yazılım desteğinin de sınırlandırılmasını öngörüyor. 🔹 Tasarı, müttefik ülkelerin 150 gün içinde ABD ile uyumlu ihracat kontrolleri uygulamaması halinde Amerikan ihracat kurallarının yabancı şirketlere de uygulanmasını öngörüyor. 🔹 Hollanda hükümeti, ABD'nin kendi ihracat kurallarını yabancı şirketlere uygulama yaklaşımına karşı çıkıyor. 🔹 Hollanda, ABD'nin DUV ihracatını kısıtlama talebine karşın Nvidia'nın H200 yapay zekâ çiplerinin Çin'e ihracatına izin verilmesini çelişkili buluyor. Çin ile ticari gerilim 🔹 Çin, ABD'nin yeni ihracat kısıtlamalarına karşı çıktığını açıkladı. 🔹 Çin, yabancı şirketlerin ABD yaptırımları veya ihracat kontrollerine uyması halinde yaptırım uygulanmasına imkân tanıyan yeni düzenlemeler yürürlüğe koydu. 🔹 Hollanda'nın Çin sermayeli Nexperia'nın faaliyetlerini sınırlandırmasının ardından Çin, şirketin ihracatını durdurarak Avrupa ve Japon otomotiv üreticilerinin tedarik zincirini olumsuz etkiledi. 🔹 Yapay zekâ ve yarı iletken teknolojileri üzerindeki küresel rekabetin önümüzdeki dönemde daha da yoğunlaşması bekleniyor.

🔹 NATO Genel Sekreteri Mark Rutte, Ankara'daki NATO Zirvesi öncesinde Donald Trump'ın ittifaka yaptığı katkıları övdü ve Avrupa ülkelerinin savunma harcamalarını artırmasında Trump'ın etkili olduğunu söyledi. 🔹 Rutte, NATO üyelerinin savunma harcamalarını artırması gerektiğini yineledi ve Rusya'ya karşı caydırıcılığın ABD desteği olmadan sağlanamayacağını vurguladı. 🔹 Rutte, Trump'ın İran savaşı sırasında Avrupa'nın yeterince destek vermediği yönündeki eleştirilerine karşı Avrupa'nın ABD operasyonlarına önemli katkı sunduğunu söyledi. 🔹 Yaklaşık 5 bin ABD uçağının Avrupa'daki üslerden İran operasyonlarını desteklediğini, İngiltere, Fransa ve diğer müttefiklerin de Hürmüz Boğazı'ndaki deniz yollarının güvenliğine katkı sağlamayı kabul ettiğini belirtti. 🔹 Rutte, Ukrayna'nın Rusya üzerinde baskı kurduğunu ve Vladimir Putin'i zor durumda bıraktığını ifade etti. 🔹 Trump ile sık görüşmeler yapan Rutte'nin, ABD Başkanı ile doğrudan iletişim kurarak NATO içindeki gerilimleri azaltmaya çalıştığı belirtiliyor. 🔹 Bazı NATO üyeleri, Rutte'nin Trump'a yönelik övgülerini eleştirirken, diğer üyeler bunun ABD'nin ittifaktaki rolünü korumaya yardımcı olduğunu değerlendiriyor. 🔹 Avrupa'da bazı çevreler, Rutte'nin Avrupa'nın ABD sonrası güvenlik düzenine hazırlanmasını yavaşlattığını savunuyor. 🔹 Rutte ise Avrupa'nın NATO dışında ayrı savunma yapıları oluşturmasının ittifakı zayıflatabileceği ve ABD'nin ayrılmasını hızlandırabileceği görüşünü benimsiyor. 🔹 Avrupa'nın yeniden silahlanması için zaman kazanılmasının ve ABD'nin NATO içindeki konumunun korunmasının öncelikli hedef olduğu değerlendiriliyor.

Rapidus ve Hokkaido 🔹 Japonya, Rapidus öncülüğünde ileri seviye yarı iletken üretimine yeniden öncülük etmeyi hedefliyor. 🔹 Rapidus, 2022'de kuruldu ve ilk üretim tesisini 2023'te Hokkaido'nun Chitose kentinde inşa etmeye başladı. 🔹 Şirket, 2 nanometre çiplerin pilot üretimine başladı ve seri üretime gelecek yıl geçmeyi hedefliyor. 🔹 Japon hükümeti ile büyük Japon şirketlerinden oluşan bir konsorsiyum Rapidus'u destekliyor. 🔹 Hokkaido, ileri teknoloji üretiminin yeni merkezi olma hedefiyle öne çıkıyor. Hokkaido'nun avantajları 🔹 Hokkaido, yarı iletken üretimi için gerekli bol su kaynaklarına sahip bulunuyor. 🔹 Bölgenin 2040 yılına kadar Japonya'nın rüzgâr enerjisinin yaklaşık üçte birini üretmesi bekleniyor. 🔹 Hokkaido'daki nükleer santralin yeniden devreye alınmasıyla çip üretimi için istikrarlı elektrik arzı sağlanması planlanıyor. 🔹 Geniş arazi yapısı, yeni üretim tesislerinin kurulmasına elverişli bir ortam sunuyor. 🔹 Serin iklimi nedeniyle veri merkezleri için de uygun bir bölge olarak görülüyor. 🔹 Hokkaido'nun Tayvan'a göre daha kuzeyde bulunması, olası bölgesel çatışmalarda üretim açısından coğrafi çeşitlilik avantajı sağlayabilir. Ekonomik hedefler 🔹 Bölgesel bir çalışmaya göre yarı iletken yatırımları 2023-2036 döneminde Hokkaido ekonomisine yaklaşık 11,2 trilyon yen katkı sağlayabilir. 🔹 SoftBank, Tomakomai kentinde yaklaşık 65 milyar yen yatırımla bir veri merkezi inşa etmeye başladı. 🔹 Rapidus'un teknoloji alanındaki temel ortaklarından biri IBM oldu. Karşılaşılan zorluklar 🔹 Hokkaido'nun en büyük sorunlarından biri yeterli sayıda yarı iletken mühendisi yetiştirmek ve nitelikli iş gücünü bölgeye çekmek. 🔹 Bölgede yabancı çalışanların çocukları için uluslararası okul sayısının az olması ve Japonya'daki maaş seviyelerinin küresel rakiplerin gerisinde kalması işe alımı zorlaştırıyor. 🔹 Hokkaido'daki üniversiteler ağırlıklı olarak tarım, balıkçılık ve ormancılık alanlarında uzmanlaşmış durumda; yarı iletken eğitimi yeni geliştiriliyor. 🔹 Bölgedeki yarı iletken tedarik zinciri henüz sınırlı düzeyde bulunuyor ve güçlü bir sanayi ekosisteminin oluşmasının en az on yıl sürebileceği değerlendiriliyor. Rapidus'un geleceği 🔹 Rapidus, büyük hacimli standart çip üretimi yerine küçük miktarlarda özel tasarım yapay zekâ çipleri üretmeyi planlıyor. 🔹 Japon hükümeti Rapidus projesine 15 milyar doların üzerinde destek taahhüdünde bulundu. 🔹 Hokkaido'nun küresel yarı iletken merkezi olma hedefinin başarısı, Rapidus'un ticari başarı elde etmesine bağlı bulunuyor.

Savunma yeniden canlandırılıyor. Ursula von der Leyen ve Mark Rutte’ye göre şimdi sanayi daha fazlasını, daha iyisini ve daha hızlı üretmeli. İkimiz de Soğuk Savaş’ın gölgesinde büyüdük. O dönemde Avrupa korunuyor, tetikte duruyor ve barışa yatırım yapıyordu. “Bir daha asla” bizim kuşağımızın parolasıydı. Yüzyıllar süren çatışmaların ardından Avrupa, kalıcı barış için ekonomik işbirliğinin şart olduğu inancıyla şekillendi. Bölünmüş bir kıtanın anıtları komünizmin çöküşüyle yıkıldığında, savaş korkusu da azaldı. Savunma bütçeleri küçüldü ve silahlı kuvvetlerimiz zayıfladı. Onlara tedarik sağlayan savunma sanayilerinin çoğu kapandı. Avrupa, güvenliği tehdit edildiğinde ihtiyaç duyacağı kabiliyetler için NATO aracılığıyla Amerika’ya daha fazla bağımlı hale geldi. Zamanla Avrupa’da birçok kişi bu düzene ve kıtanın savunma ile güvenlik kabiliyetlerinin büyük bölümünü dışarıya havale etmeye alıştı. Bugünün dünyasının sert gerçekliği ve tehlikeleri bu düşünme biçimini sona erdirdi. Avrupa’nın savunmasının büyük bölümünü dışarıya devretme dönemi artık bitti. Avrupalı NATO müttefikleri ve AB üyesi devletler, savaşı önlemek istiyorsak savaşa hazır olmamız gerektiğini yeniden öğreniyor. Vatandaşlarımızı, özgürlüğümüzü ve güvenliğimizi koruyabilmek için yeniden silahlanıyor ve savunma sanayi tabanını yeniden canlandırıyorlar. Savunma harcamaları da üretim de artıyor: Yeni fabrikalar açılıyor, mevcut olanlar vardiya ve üretim hatları ekliyor. Üretimi artıranlar yalnızca geleneksel savunma şirketleri değil. Sektörde giderek daha fazla büyük inovasyon görüyoruz. Yeni şirketler modern savaşın gerektirdiği araç ve teknolojileri geliştiriyor. Dronlar, insansız kara araçları, elektronik harp sistemleri — bütün bunlar silahlı kuvvetlerimizin caydırması, koruması ve savunması için gerekli. Zihniyet değişti. Sivil otomobil üreticileri bile fabrikalarını hava savunması ve uzun menzilli dronlar dahil savunma sektörü için bileşen üretmek üzere dönüştürüyor. Bu zihniyet değişiminin savunma ekosistemi üzerindeki etkisini üretimdeki artışla görüyoruz. Yeni ve yenilikçi yöntemler sayesinde daha fazla, daha hızlı ve daha ucuza üretebiliyoruz. Bu pragmatizm ve aciliyet duygusu artık herkesin zihninin ön sıralarında. Ancak yapacak daha çok işimiz var. Savunma kabiliyetlerimizde hâlâ boşluklar bulunuyor. NATO müttefikleri ve AB üyesi devletlerin daha fazla savaş uçağına, havadan havaya yakıt ikmal uçağına, gemi ve denizaltıya, hava ve füze savunmasına, dronlara ve karşı-drone sistemlerine ihtiyacı var. Ukrayna’ya gönderdiğimiz destek ve Orta Doğu’daki çatışma, önleyici füzeler ve anti-drone kabiliyetleri dahil askeri stoklar üzerinde ek baskı oluşturdu. Mevcut üretim kapasitemiz talebe yetişemiyor. Avrupa kendi savunması için giderek daha fazla sorumluluk üstlenirken, Rusya, Çin, Kuzey Kore ve İran da işbirliğini güçlendirmeye ve savunma sanayi kapasitelerini genişletmeye devam ediyor. Rusya’nın ekonomisi açıkça savaş yürütmeye göre ayarlanmış durumda. Moskova, devlet bütçesinin yüzde 40’ından fazlasını savunmaya yatırıyor. Ukrayna’ya karşı acımasız savaşını sürdürmek için gece gündüz askeri teçhizat üretiyor. Bu savaş makinesinin barışın ertesi günü yavaşlayacağını düşünmek saflık olur. İran, 2022’den bu yana Rusya’ya dron ve teknoloji sağladı. İran’ın füze ve muhtemel nükleer kabiliyetlerinin oluşturduğu tehdit, uzun süredir AB ve NATO için bir endişe kaynağı. Daha doğuya baktığımızda, Çin’in savunma sanayisi hızla büyüyor. Dünyanın savunmayla bağlantılı en büyük 15 şirketinden yedisi Çin devletine ait işletmeler. Pekin’in nükleer cephaneliği de büyümeye devam ediyor. Bu daha tehlikeli dünyada, büyük ölçekte ve hızla üretim yapabilecek daha güçlü bir Avrupa savunma sanayisi, güvenilir caydırıcılık için hayati önem taşıyor. Buna ulaşmanın tek yolu işbirliğidir: ülkelerin ve sanayilerin, müttefiklerin ve ortakların çabalarını birleştirmek. Bu, Atlantik’in iki yakasında da gerçek bir ortak çabadır. Kaliforniya’dan Kyiv’e, Kopenhag’dan Varşova’ya, Oslo’dan Ankara’ya kadar varlıklarımızı, uzmanlığımızı ve yenilikçi kabiliyetlerimizi kullandığımızda savunmamız rakipsizdir. Hint-Pasifik’tekiler dahil ortaklarımızdan oluşan ağımız da katkı sunabilir ve sunmalıdır. Sanayilerimiz birlikte inovasyonu güçlendirebilir ve temel kabiliyetlerin ve teknolojilerin üretimini hızlandırabilir. Önerdiğimiz şey iddialı, ama aynı zamanda ulaşılabilir. NATO ve AB birlikte başarılı olmak için ihtiyaç duyduğumuz her şeye sahip: ekonomik güç, en yaratıcı ve yenilikçi zihinler, gelişmiş bir finans sektörü ve son teknoloji savunma ile teknoloji sanayileri. Avrupa ve Kuzey Amerika’daki sanayi tabanının daha fazlasını, daha iyisini ve daha hızlı üretmesini sağlamak ortak önceliğimizdir; çünkü güvenliğimizi böyle sağlarız. Ursula von der Leyen Avrupa Komisyonu Başkanıdır. Mark Rutte NATO Genel Sekreteridir.

🔹 Danimarkalı gazeteci Lea Korsgaard, bir yıl içinde Danimarka'daki 64 yerli kelebek türünün tamamını görmeyi hedefleyen kişisel bir yolculuğa çıktı. 🔹 Kelebekler konusunda neredeyse hiçbir deneyimi olmayan Korsgaard, ülkenin bataklıklarını, ormanlarını, kayalıklarını ve kırsal bölgelerini dolaşarak türleri tek tek gözlemledi. 🔹 Araştırması sırasında çevrim içi uzman topluluklarından destek aldı, tür teşhisinde dijital platformlardan yararlandı ve zamanla kelebekleri kanat desenleri ile antenlerindeki küçük farklılıklardan ayırt edebilecek düzeye ulaştı. 🔹 Kitap, kelebek gözlemlerinin yanı sıra kelebeklerin tarih, mitoloji, din ve felsefedeki yerini de ele alıyor. 🔹 Eserde kelebeklerin Antik Yunan'da ruhu temsil eden Psyche ile ilişkilendirildiği, Çin'de ölülerin ruhu, Meksika'da ise ataların simgesi olarak görüldüğü anlatılıyor. 🔹 Korsgaard, kelebeğin yumurtadan tırtıla, kozaya ve yetişkin bireye dönüşümünü değişim, yeniden doğuş ve umut kavramlarıyla ilişkilendiriyor. 🔹 Kitapta kelebeklerin tarih boyunca yeniden diriliş, insanın gelişimi ve ilerleme düşüncesinin sembollerinden biri olarak görüldüğü ifade ediliyor. 🔹 Yazar, Danimarka'da kelebek popülasyonlarının son yıllarda belirgin şekilde azaldığını vurguluyor. 🔹 1993-2023 döneminde Danimarka'nın bazı bölgelerinde en nadir 22 kelebek türünün yaşam alanlarının yaklaşık dörtte üçü kayboldu. 🔹 İklim değişikliği ve modern tarım uygulamalarının kelebek habitatlarının azalmasında önemli rol oynadığı belirtiliyor. 🔹 Korsgaard, bazı türlerin kendisi onları göremeden yok olabileceği endişesinin araştırmasını hızlandırdığını ifade ediyor. 🔹 Yazar, doğada kelebeklerle geçirdiği zamanın yalnızca biyolojik gözlem olmadığını, aynı zamanda doğayla ve yaşamla güçlü bir bağ kurmasını sağladığını anlatıyor. 🔹 Kitap, kelebekleri gözlemleme sürecinin sonunda asıl keşfin kelebekler değil, insanın kendisini yeniden keşfetmesi olduğu temasını işliyor.

🔹 Düzenli egzersiz; kalp hastalıkları, felç, diyabet ve birçok kanser türü dahil çok sayıda hastalık riskini azaltırken fiziksel dayanıklılığı ve kas gücünü artırıyor. 🔹 Dünya Sağlık Örgütü, haftada en az 150 dakika orta şiddette fiziksel aktivite ve haftada iki gün kuvvet antrenmanı yapılmasını tavsiye ediyor. 🔹 ABD'de yetişkinlerin yarısından azı yalnızca kardiyovasküler egzersiz için önerilen asgari seviyeyi karşılayabiliyor. 🔹 Araştırmalar, hiç egzersiz yapmayan kişilerin az miktarda egzersiz yapmaya başlamasının sağlık açısından en büyük kazanımı sağladığını gösteriyor. 🔹 660 bin kişinin verilerini inceleyen bir analizde, önerilen sürenin altında egzersiz yapanların ölüm riski hiç egzersiz yapmayanlara göre yüzde 20 daha düşük bulundu. 🔹 Haftalık egzersiz miktarı önerilen seviyenin bir ila iki katına çıkanlarda ölüm riski yüzde 31, iki ila üç katına çıkanlarda ise yüzde 37 azaldı. 🔹 Yeni araştırmalar, öz bildirim yerine giyilebilir cihazlardan elde edilen verilerle fiziksel aktivitenin etkilerini daha ayrıntılı incelemeye başladı. 🔹 2022 yılında yayımlanan bir çalışmada düzenli spor yapmayan yaklaşık 25 bin kişinin giyilebilir cihaz verileri analiz edildi. 🔹 Araştırmada günlük yaşam sırasında yapılan kısa süreli yoğun fiziksel aktiviteler incelendi. Bunlar arasında otobüse yetişmek için koşmak veya ağır alışveriş poşetleriyle merdiven çıkmak gibi hareketler yer aldı. 🔹 Katılımcılar bu tür yoğun aktiviteleri günde ortalama yalnızca 4,4 dakika yaptı. 🔹 Buna rağmen bu kısa süreli yoğun aktiviteler, takip edilen yaklaşık yedi yıllık dönemde herhangi bir nedenden ölme riskinde yüzde 30'a varan azalmayla ilişkilendirildi. 🔹 Araştırmacılar, bu kısa süreli yoğun hareketlerin yüksek yoğunluklu aralıklı antrenmanlara benzer biyolojik etkiler oluşturabileceğini değerlendiriyor. 🔹 Bazı uzmanlar, "egzersiz atıştırmalıkları" olarak adlandırılan kısa fiziksel aktivitelerin gün içine yayılmasını öneriyor. Örnek olarak su kaynarken çömelme hareketleri yapmak veya kısa süreli sıçrama egzersizleri gerçekleştirmek gösteriliyor. 🔹 Bulgular, sağlık açısından kısa süreli fiziksel aktivitelerin bile hiç hareket etmemekten belirgin ölçüde daha faydalı olabileceğini ortaya koyuyor.

🔹 İran'da dini lider Ali Hamaney için 4 Temmuz'da başlayacak cenaze törenlerinin altı gün sürmesi planlanıyor. Yetkililer, törenlere 20 milyona kadar kişinin katılmasını bekliyor. 🔹 Hamaney'in naaşı üç gün boyunca Tahran'da halkın ziyaretine açıldıktan sonra başkentte düzenlenecek kortejin ardından Kum'a götürülecek. 🔹 Cenaze daha sonra Irak'taki Kerbela dahil önemli Şii kutsal şehirlerine taşınacak, son olarak ise Hamaney'in doğduğu ve defnedileceği Meşhed'e ulaştırılacak. 🔹 Yönetim, cenaze törenlerini İslam Cumhuriyeti'ne verilen desteğin göstergesi olarak sunuyor ve katılımı artırmak için ülke genelinde geniş çaplı hazırlıklar yürütüyor. 🔹 Törenler kapsamında kamu çalışanlarına izin verildi, ülke genelinden otobüs seferleri düzenlendi, oteller fiyatlarını düşürdü ve dini okullardaki öğrenciler törenlere katılmaya çağrıldı. 🔹 Ülke genelinde siyah bayraklar ve Hamaney'in fotoğraflarının yer aldığı afişler asıldı, tören güzergâhı boyunca ikram noktaları oluşturuldu. 🔹 Rejim yanlısı sanatçılar cenaze törenleri için yeni ağıtlar hazırlarken, çeşitli kurumlar organizasyona gıda ve lojistik destek sağlıyor. 🔹 Bazı eski yetkililere göre İran nüfusunun yalnızca 2 ila 5 milyonluk bölümünün yönetime bağlılığını sürdürdüğü değerlendiriliyor. 🔹 Hamaney döneminde siyasi baskılara maruz kaldığını düşünen birçok İranlının cenaze törenlerini boykot etmeyi planladığı, bazı kişilerin ise başkentten ayrıldığı belirtiliyor. 🔹 Hamaney'in yerine getirilen oğlu Mücteba Hamaney, göreve atanmasının ardından kamuoyu önüne çıkmadı. Cenaze törenlerinde yer almaması halinde liderliği konusunda yeni tartışmalar yaşanabileceği değerlendiriliyor. 🔹 İran Anayasası'nda öngörülen geçiş sürecine ilişkin bazı mekanizmaların henüz işletilmediği ve Hamaney'in vasiyetinin de kamuoyuna açıklanmadığı belirtiliyor. 🔹 İran Devrim Muhafızları Ordusu, Hamaney'in ölümünün ardından ülkedeki siyasi ve askeri süreçlerde daha görünür bir rol üstleniyor. 🔹 Gözlemciler, cenaze törenlerine katılacak üst düzey Devrim Muhafızları komutanlarının vereceği görüntülerin İran yönetimindeki güç dengelerine ilişkin ipuçları sağlayabileceğini değerlendiriyor. 🔹 İran'ın Hürmüz Boğazı üzerindeki tutumunu sürdürmesi ve Irak Kürt Bölgesel Yönetimi sınırında yeniden yaşanan çatışmalar, güvenlik politikalarında sert çizginin devam ettiğine işaret ediyor.

İHA faaliyetleri 🔹 2024-2025 döneminde Avrupa genelinde yüzlerce insansız hava aracı (İHA) ihlali kaydedildi. 🔹 İHA'lar Fransa'nın balistik füze denizaltı üssü ile Birleşik Krallık ve Almanya'daki askeri hava üsleri dahil çok sayıda savunma tesisinin hava sahasına girdi. 🔹 Bazı İHA faaliyetleri sivil hava trafiğini de etkiledi. Danimarka'da Kopenhag yakınındaki ana havalimanı Eylül ayında kısa süreliğine kapatıldı. 🔹 Aralık ayında Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenskiy'nin İrlanda ziyareti sırasında uçağının uçuş rotasındaki yasak bölgede dört ila beş büyük askeri tip İHA tespit edildi. 🔹 İrlanda Donanması İHA'ları takip etti ancak sivillere zarar verme riski nedeniyle ateş açmadı. Araştırmanın bulguları 🔹 Uluslararası Stratejik Araştırmalar Enstitüsü (IISS), 2 Temmuz'da yayımladığı raporda İHA faaliyetlerinin Kremlin tarafından koordine edilen bir kampanyanın parçası olduğuna dair güçlü bulgular bulunduğunu açıkladı. 🔹 Araştırmada Ağustos 2024 ile Şubat 2026 arasında kaydedilen olaylar incelendi. 🔹 Hobi amaçlı, ticari veya Ukrayna savaşından kaynaklanan olaylar çıkarıldıktan sonra 144 olay analiz edildi. 🔹 Bu olayların yaklaşık yarısı savunma tesisleri, dörtte biri ise limanlar ve enerji tesisleri gibi kritik altyapılar üzerinde gerçekleşti. Rusya bağlantılı gemiler 🔹 Rapora göre bazı büyük askeri İHA'lar Rusya bağlantılı gemilerden havalandırılmış ve yine bu gemilere geri indirilmiş olabilir. 🔹 Kullanılan İHA'ların Rusya'nın Ukrayna'da kullandığı Orlan-10 veya Merlin-VR modellerinin türevleri olabileceği değerlendiriliyor. 🔹 Şubat 2026'da İsveç Donanması, Rus casus gemisi Zhigulevsk'ten havalanan bir İHA'yı elektronik karıştırma yöntemiyle etkisiz hale getirdi. 🔹 Söz konusu İHA'nın Malmö Limanı'nda bulunan Fransız uçak gemisi Charles de Gaulle'e doğru uçtuğu bildirildi. Zelenskiy'nin İrlanda ziyareti 🔹 Zelenskiy'nin Aralık 2025'teki İrlanda ziyareti sırasında İrlanda kıyılarında Rusya bağlantılı bir gemi tespit edildi. 🔹 Aynı dönemde Dublin Körfezi'nde kimliğini ve konumunu uluslararası kurallar gereği yayınlamayan başka bir gemi de uydu görüntüleriyle belirlendi. 🔹 İrlanda Hava Kuvvetleri, olası İHA faaliyetlerine karşı Zelenskiy'nin son ziyareti sırasında bölgede yoğun hava devriyesi gerçekleştirdi.

🔹 Türkiye ile İsrail arasındaki siyasi gerilim sürerken, iki ülke birbirini bölgesel güvenlik açısından tehdit olarak görüyor. 🔹 Türkiye, İsrail'in Filistinlilere yönelik politikalarını eleştirirken; İsrail, Türkiye'nin Hamas yöneticilerine ev sahipliği yaptığını savunuyor. 🔹 İsrail'in Kürt gruplarla geliştirdiği ilişkiler Ankara'da güvenlik endişesi yaratırken, Türkiye'nin Suriye'deki yeni yönetimle yakın ilişkileri de İsrail tarafından risk olarak görülüyor. 🔹 Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan ile İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu karşılıklı sert açıklamalar yapmayı sürdürüyor. 🔹 İki ülke arasındaki sert söylemlerin önemli ölçüde iç kamuoyuna yönelik siyasi amaçlar taşıdığı değerlendiriliyor. Enerji iş birliği önerisi 🔹 Türkiye ve İsrail'in ABD'nin müttefikleri olarak geçmişte askeri ve ekonomik alanlarda iş birliği yaptığı, benzer bir yaklaşımın yeniden geliştirilebileceği belirtiliyor. 🔹 İsrail'in ithal ettiği petrolün önemli bir bölümü Azerbaycan ve Irak Kürt Bölgesel Yönetimi'nden Türkiye üzerinden boru hatları veya Ceyhan Limanı aracılığıyla taşınıyor. 🔹 İran'ın Hürmüz Boğazı üzerindeki etkisi nedeniyle Doğu Akdeniz'deki doğal gaz kaynaklarının geliştirilmesi ve alternatif enerji güzergâhlarının oluşturulmasının önem kazandığı ifade ediliyor. 🔹 İsrail'in geliştirdiği Doğu Akdeniz doğal gaz sahalarının Türkiye ve diğer kıyı ülkeleriyle ortak projeler kapsamında değerlendirilebileceği belirtiliyor. 🔹 Daha önce gündeme gelen Doğu Akdeniz gazını Türkiye'ye bağlayacak boru hattı projelerinin yeniden canlandırılmasının, Körfez ülkelerinden Avrupa ve Asya'ya uzanan daha geniş bir enerji ağı oluşturabileceği ifade ediliyor. 🔹 Türkiye ve İsrail'in karşılıklı siyasi gerilimi azaltarak enerji ticareti ve bölgesel enerji koridorlarında iş birliğini artırmasının her iki ülkeye ekonomik ve stratejik fayda sağlayabileceği belirtiliyor.

Ekonomik etkiler 🔹 İran'daki savaşın ülke ekonomisinde yaklaşık 600 milyar dolarlık zarara yol açtığı ve iş gücünün yüzde 7'ye kadarının işini kaybettiği belirtiliyor. 🔹 Körfez ülkelerinin ekonomileri küçülürken, savaşın Orta Doğu genelinde ekonomik büyümeyi bu yıl yaklaşık 2 puan azaltabileceği değerlendiriliyor. 🔹 Türkiye'de yükselen petrol fiyatları nedeniyle aylık enflasyon nisanda yüzde 4'ün üzerine çıktı. 🔹 Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası, Türk lirasını desteklemek için döviz rezervlerinin yarısından fazlasını kullandı. Türkiye'nin hedefleri 🔹 Türk yetkililer, Körfez'de azalan ticari faaliyetlerin bir bölümünü Türkiye'ye çekmeyi hedefliyor. 🔹 İstanbul, Orta Asya, Orta Doğu ve Avrupa arasındaki ticaret trafiğinde daha önemli bir merkez hâline geliyor. 🔹 İstanbul'daki limanlarda yük hacminin Hürmüz Boğazı'nın kapanmasının ardından üç katına çıktığı belirtiliyor. 🔹 Irak'tan Türkiye'ye uzanan Kerkük-Ceyhan petrol boru hattındaki petrol akışının ağustos ayında nisana göre üç katına çıkması bekleniyor. 🔹 Türkiye, Orta Doğu ile Avrupa arasında yeni demir yolu ve kara yolu projelerini hayata geçirerek milyarlarca dolarlık yabancı yatırım çekmeyi hedefliyor. 🔹 Hicaz Demiryolu projesinin Suudi Arabistan'dan ham petrol ve yolcu taşımacılığı yapması planlanıyor. 🔹 Türk savunma sanayisinin 2025 yılında Almanya ile benzer seviyede silah ihracatı gerçekleştirdiği belirtiliyor. 🔹 Türk yetkililer, şubat ayından bu yana üç Körfez ülkesiyle yeni savunma sanayii anlaşmaları için müzakerelerin başladığını ifade ediyor. Finans sektörü 🔹 İstanbul Finans Merkezi, Körfez'den taşınabilecek banka ve finans kuruluşlarını çekmeyi amaçlıyor. 🔹 Maliye Bakanı Mehmet Şimşek ile İstanbul Finans Merkezi yönetimi, yaklaşık 40 Körfez bankası ve danışmanlık şirketinin İstanbul'da ofis açmayı değerlendirdiğini açıkladı. 🔹 Hükümet, mayıs ayında yabancı yatırımcılar ve İstanbul Finans Merkezi'nde faaliyet gösterecek şirketler için yeni vergi teşvikleri yürürlüğe koydu. Ekonomik görünüm 🔹 Türkiye ekonomisi 2025 yılında yüzde 3,6 büyüdü. 🔹 Yıllık enflasyon 24 puan gerileyerek yüzde 35'e düştü. 🔹 Turizm ve yük taşımacılığı gelirleri, yükselen enerji maliyetlerinin ekonomik etkisini kısmen dengeledi. 🔹 Mayıs ayında aylık enflasyon yüzde 1,7 olarak gerçekleşti. 🔹 Yakıt üzerindeki vergi desteklerinin bütçeye maliyetinin gayrisafi yurt içi hasılanın yaklaşık yüzde 0,6'sına ulaşabileceği belirtiliyor. 🔹 Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası'nın döviz rezervleri ocak ile nisan arasında 79 milyar dolardan 18 milyar dolara geriledi. 🔹 İran'daki savaşın başlamasından bu yana yabancı yatırımcıların Türkiye'den en az 10 milyar dolar çıkardığı belirtiliyor. 🔹 Körfez'den ayrılan çok sayıda yatırımcının İstanbul yerine Miami, Milano, Londra ve Cenevre gibi merkezleri tercih ettiği ifade ediliyor.

SpudCells 🔹 Minnesota Üniversitesi'nden araştırmacılar, laboratuvarda tamamen sıfırdan tasarlanan sentetik hücreler geliştirdi. 🔹 "SpudCells" adı verilen hücrelerin gövdesi ve DNA'sı doğal bir hücreden alınmadı; tüm molekülleri laboratuvarda tek tek oluşturuldu. 🔹 Hücreler, yedi halkasal sentetik DNA dizisi tarafından kontrol edilen büyüme ve bölünme programlarıyla çalışıyor. 🔹 SpudCells'in metabolizması bulunmuyor ve yaşamlarını sürdürebilmek için özel olarak hazırlanmış laboratuvar ortamına ihtiyaç duyuyor. Özellikleri 🔹 Araştırmacılar, hücrelerin beş nesil boyunca bölünerek çoğalmasını sağladı. 🔹 Hücreler, lipit zarına bağlanan özel proteinler sayesinde iki yeni hücreye bölünebiliyor. 🔹 Büyümeleri için DNA içermeyen besleyici lipit vezikülleriyle birleşmeleri gerekiyor. 🔹 Hücreler tamamen canlı kabul edilmiyor çünkü yaşam için gerekli tüm biyolojik süreçleri kendi başlarına gerçekleştiremiyor. 🔹 Buna rağmen, farklı genetik özelliklere sahip SpudCells popülasyonlarında doğal seçilime benzer evrimsel değişimler gözlemlendi. Araştırma ve gelecek planları 🔹 Araştırma ekibi, SpudCells'i geliştirmek için yaklaşık beş araştırmacı-yılı süren çalışma yürüttü. 🔹 Araştırmacılar, sentetik hücre teknolojilerini standartlaştırmak ve daha fazla laboratuvarın kullanabilmesini sağlamak amacıyla Biotic adlı kâr amacı gütmeyen araştırma kuruluşunu kurdu. 🔹 Biotic, sentetik biyoloji teknolojilerinin standart modüller hâline getirilmesini ve geliştirilmesini hedefliyor. 🔹 Kuruluşun kurucuları arasında Stanford Üniversitesi'nden biyolog Drew Endy de yer alıyor. 🔹 Çin'de ise araştırmacılar SynCell Asia Initiative kapsamında tamamen işlevsel "AutoCell" adlı sentetik hücreyi geliştirmeyi hedefleyen ayrı bir girişim başlattı. 🔹 Araştırmacılar, kendi kendini oluşturan ve çoğalabilen sentetik sistemlerin gelecekte yeni bir genel amaçlı teknoloji platformunun temelini oluşturabileceğini değerlendiriyor.

🔹 26 Haziran akşamı Pekin'in dışındaki bir havaalanından havalanan iki kişilik hafif uçak, başkentin en yüksek binası olan CITIC Tower'a çarptı. 🔹 Kaza, Çin Komünist Partisi liderliğinin bulunduğu Zhongnanhai yerleşkesine birkaç kilometre uzaklıkta meydana geldi. 🔹 Çinli yetkililer, pilotun hayatını kaybettiğini ve 13 kişinin yaralandığını açıkladı. 🔹 Yetkililer kazanın ardından pilotun kimliğini açıklamadı ve olayla ilgili ayrıntılı bilgi paylaşmadı. 🔹 CITIC Tower çalışanlarına olay hakkında kimseyle konuşmamaları talimatı verildi. 🔹 Kazayla ilgisi bulunmayan bina fotoğraflarının da Çin'deki sosyal medya platformlarından kaldırıldığı bildirildi. 🔹 Kazayı gösteren görüntüler ve pilotun uçağı kasıtlı olarak çarptırmış olabileceğine ilişkin paylaşımlar sansürlendi. 🔹 Uçağın binada açtığı delik kapatıldı ve bölge polis tarafından güvenlik çemberine alındı. 🔹 Hafif hava araçlarının ülke genelindeki uçuşlarının geçici olarak durdurulduğu bildirildi. Güvenlik etkisi 🔹 Pekin'de şehir merkezinin üzerinde yaklaşık 100 kilometrekarelik kalıcı uçuş yasağı bulunuyor. 🔹 Şehir sınırları içinde insansız hava aracı satın almak yasak. Mevcut dronların polis kayıtlarına geçirilmesi ve uçurulabilmesi için resmi izin alınması gerekiyor. 🔹 Olay, Pekin'in hava güvenliği konusunda ciddi soru işaretleri doğurdu. 🔹 Singapur merkezli The Straits Times, kamuya açık uçuş verilerine göre Hainan Airlines'a ait bir yolcu uçağının hafif uçakla çarpışmaktan son anda kurtulduğunu bildirdi. Diğer gelişmeler 🔹 Kaza, Çin'in dronlar ve elektrikli dikey kalkış-iniş yapabilen hava araçlarını kapsayan "alçak irtifa ekonomisi" stratejisinin hızla büyüdüğü dönemde meydana geldi. 🔹 Çin Sivil Havacılık İdaresi, bu sektörün ekonomik büyüklüğünün 2035 yılına kadar 3,5 trilyon yuana ulaşmasını bekliyor. 🔹 Kaza, Çin ordusunda yolsuzluk soruşturmalarının sürdüğü dönemde yaşandı ve güvenlik uygulamalarının yeniden gözden geçirilmesine yol açabilir. 🔹 Bazı analistler olayı, 1987 yılında Batı Alman pilot Mathias Rust'ın hafif uçağıyla Moskova Kızıl Meydanı'na iniş yapmasının ardından Sovyet hava savunma sisteminde ortaya çıkan güvenlik zafiyetine benzetiyor.

Doğal gaz yatırımları 🔹 Hırvatistan'ın Krk Adası'ndaki sıvılaştırılmış doğal gaz (LNG) terminali, 2021'de hizmete girmesinden bu yana Avrupa'nın önemli LNG ithalat merkezlerinden biri haline geldi. 🔹 ABD Enerji Bakanı Chris Wright, Orta ve Doğu Avrupa'nın Rus gazına olan bağımlılığını ABD LNG'siyle değiştirmeyi amaçlayan "Trump Barış Boru Hatları Çerçevesi"ni tanıttı. 🔹 Hırvatistan ile Bosna-Hersek arasında Krk LNG terminalini Bosna'ya bağlayacak doğal gaz bağlantısı kurulmasına yönelik anlaşma imzalandı. 🔹 ABD'li bir şirket, Arnavutluk'a LNG tedariki için 6 milyar dolarlık anlaşma yaptı. Bölgedeki enerji projeleri 🔹 Bosna-Hersek'te yıllardır gündemde olan Hırvatistan bağlantılı doğal gaz hattı projesi için yasa değişikliği yapıldı ve daha önce doğal gaz veya boru hattı alanında faaliyet göstermemiş ABD sermayeli bir şirket ana yatırımcı olarak belirlendi. 🔹 Şirketin yöneticileri arasında Donald Trump'ın eski avukatı ile eski Ulusal Güvenlik Danışmanı Michael Flynn'in kardeşi yer alıyor. 🔹 Bosna-Hersek Yüksek Temsilcisi Christian Schmidt, doğal gaz ihalesine ilişkin anlaşmazlıkların ardından mayıs ayında görevinden ayrıldı. Bölgesel enerji politikası 🔹 ABD yaptırımları nedeniyle Rus enerji şirketi Gazprom'un Sırbistan'ın en büyük petrol ve doğal gaz şirketi NIS'teki payını Macar enerji şirketi MOL'a devretmesi bekleniyor. 🔹 Kuzey Makedonya, şubat ayında ABD'den LNG satın alınmasını öngören bir anlaşma imzaladı. 🔹 ABD, Kosova'nın Kuzey Makedonya üzerinden bölgesel doğal gaz şebekesine bağlanmasını sağlayacak boru hattı projesinin yeniden başlatılmasını destekliyor. 🔹 ABD, Sırbistan'da kurulması planlanan yeni hidroelektrik santrali için yalnızca ABD şirketlerinin teklif verebileceği bir ihale çağrısı yayımladı. Avrupa Birliği'nin yaklaşımı 🔹 Avrupa Birliği, Batı Balkan ülkelerinin Rus gazından uzaklaşmasını destekliyor ancak bölgenin uzun vadede yenilenebilir enerjiye geçiş hedefinin korunmasını istiyor. 🔹 Avrupa Birliği, ABD LNG'sine yönelimin bölge ülkelerinin enerji dönüşümünü ve AB enerji mevzuatına uyum sürecini zorlaştırabileceğini değerlendiriyor.

Yapay zekâ destekli dava başvuruları 🔹 Birleşik Krallık'ta vergi davası açan restoran işletmecisi Omar Rafique'nin mahkemeye sunduğu belgelerde yapay zekâ tarafından uydurulan emsal kararlar yer aldı. Mahkeme davayı reddetti. 🔹 İngiltere ve Galler'de her iki tarafın da avukatla temsil edildiği hukuk davalarının oranı 2022'de %51 iken 2025'te %42'ye geriledi. 🔹 ABD federal hukuk mahkemelerinde kendi kendini temsil eden davacıların oranı 2025'te %17'ye yükseldi. Bu oran önceki yıllarda uzun süre yaklaşık %11 seviyesinde kaldı. 🔹 Araştırmalara göre 2026 yılında açılan hukuk davalarının yaklaşık %18'inde yapay zekâ tarafından üretilmiş metinler kullanıldı. 🔹 Kanada'da mahkemeler bu yıl şu ana kadar 79 kararda var olmayan mahkeme kararlarına atıf yapıldığını tespit etti. 2024 yılının tamamında bu sayı yedi olmuştu. Mahkemelere etkisi 🔹 Yapay zekâ sohbet botları zaman zaman var olmayan mahkeme kararları oluşturuyor, dava açılmasını teşvik ediyor ve kazanma ihtimalini gerçekte olduğundan yüksek gösterebiliyor. 🔹 ABD'de kendi kendini temsil eden davacıların bulunduğu davalarda ilk 180 gün içinde sunulan belge sayısı yapay zekâ öncesi döneme göre %158 arttı. 🔹 Avukatlar, yapay zekâ tarafından hazırlanan uzun dilekçe ve başvuruların hem dava sayısını hem de mahkemelerin iş yükünü artırdığını belirtiyor. Hukuki yaptırımlar 🔹 Kanada'da bir öğrenci, doktora programından çıkarılmasına karşı açtığı davada yapay zekâyı usule aykırı kullandığı gerekçesiyle 10 bin Kanada doları yargılama gideri ödemeye mahkûm edildi. 🔹 Sullivan & Cromwell hukuk bürosu, yapay zekâ kaynaklı hatalı hukuki atıflar nedeniyle mahkemeden özür diledi. 🔹 Mississippi'de görülen bir sözleşme davasında her iki tarafın avukatlarına da uydurma mahkeme kararlarına atıf yaptıkları gerekçesiyle para cezası verildi. Yapay zekâ şirketlerine yönelik tartışmalar 🔹 Japon sigorta şirketi Nippon Life, eski bir çalışanın ayrımcılık davası açmasına ChatGPT'nin katkı sağladığını öne sürerek OpenAI'ye 10 milyon dolar tutarında tazminat davası açtı. 🔹 OpenAI, ChatGPT'nin avukat olmadığını belirtti. Yapay zekânın kontrollü kullanımı 🔹 Birleşik Krallık'ta yapay zekâ destekli hukuk platformu Garfield AI kullanılarak hazırlanan belgelerle açılan bir davada davacı 7 bin sterlin alacak tahsil etti. 🔹 Davada belge hazırlama sürecini yapay zekâ yürütürken mahkemede tarafı bir avukat temsil etti.

Kamu hizmetlerinde dijital sorunlar 🔹 Hindistan'da vize başvurusu, demiryolu bileti, seçmen kaydı ve vergi beyanı gibi birçok kamu hizmetinin internet siteleri kullanıcılar için karmaşık ve kullanımı zor olmaya devam ediyor. 🔹 Çok sayıda kamu internet sitesinde açılır pencereler, hareketli içerikler, eski güvenlik doğrulama sistemleri, bozuk bağlantılar ve kullanıcı deneyimini olumsuz etkileyen teknik sorunlar bulunuyor. 🔹 Mayıs ayında 19 yaşındaki bir etik hacker, üniversiteye giriş sınavı sistemindeki kritik güvenlik açıklarını ortaya çıkardı. Sorunların nedenleri 🔹 Hükümet, uzun yıllar dijital hizmetleri yeniden tasarlamak yerine mevcut kâğıt tabanlı süreçleri internet ortamına aktarmayı tercih etti. 🔹 Kullanıcı deneyimi (UX) odaklı tasarım ilkeleri, kamu internet siteleri için hazırlanan resmi rehberlere ancak 2023 yılında eklendi. 🔹 Hükümetin bilişim kurumu National Informatics Centre (NIC), bakanlıkların talepleri karşısında internet sitelerinin tasarımına ilişkin kararları yönlendirmekte sınırlı yetkiye sahip bulunuyor. Kamu ihaleleri ve teknoloji yönetimi 🔹 Büyük teknoloji projelerinde ihale süreçleri çoğunlukla teknik uzmanlığı bulunmayan orta kademe bürokratlar tarafından yürütülüyor. 🔹 Kamu kurumları proje tasarımı ve geliştirme süreçlerinde özel sektör danışmanlık şirketleri ile bilişim firmalarına geniş ölçüde görev veriyor. 🔹 Uzmanlar, kamu kurumlarının geliştirilen sistemleri teknik açıdan yeterince değerlendirememesinin zamanla yönetimi zor ve maliyetli altyapılar oluşturduğunu belirtiyor. Başarılı örnek 🔹 Hindistan'ın biyometrik kimlik sistemi Aadhaar, ülkedeki en başarılı dijital kamu projelerinden biri olarak gösteriliyor. 🔹 Projenin başında Infosys'in kurucu ortaklarından Nandan Nilekani yer aldı ve çalışmaları kabine bakanı statüsünde yürüttü. 🔹 Aadhaar'ın başarısında teknik uzmanlık, karar alma yetkisi ve proje yönetiminde sağlanan esnekliğin etkili olduğu değerlendiriliyor.

Savunma yatırım planı 🔹 Birleşik Krallık hükümeti, önümüzdeki dört yıl içinde silahlı kuvvetlere 15 milyar sterlin ek kaynak ayıran yeni savunma yatırım planını açıkladı. 🔹 Plan, gelecek on yıla yönelik savunma harcamalarını da kapsıyor. 🔹 Savunma harcamalarının 2029 yılına kadar gayrisafi yurt içi hasılanın %2,7'sine, 2035 yılına kadar ise %3,5'ine çıkarılması hedefleniyor. Büyük savunma projeleri 🔹 Nükleer caydırıcılık programı kapsamında dört yeni balistik füze denizaltısı ile yeni bir nükleer savaş başlığı geliştirilecek. 🔹 Nükleer savunma programı ve AUKUS denizaltı ortaklığı için önümüzdeki dört yılda yaklaşık 64 milyar sterlin ayrıldı. 🔹 Birleşik Krallık, Japonya ve İtalya ile yürüttüğü Küresel Muharip Hava Programı (GCAP) kapsamında altıncı nesil savaş uçağı geliştirilmesi için dört yılda 8 milyar sterlin yatırım yapacak. İnsansız sistemlere yatırım 🔹 Hükümet, silahlı kuvvetlerin dönüşümünde insansız sistemlere ağırlık vermeyi planlıyor. 🔹 Beş milyar sterlinden fazla kaynak, ordunun insansız hava araçları, insansız kara araçları ve yapay zekâ destekli hedefleme sistemleriyle güçlendirilmesi için kullanılacak. 🔹 Hükümet, bu yatırımların kara kuvvetlerinin muharebe etkinliğini on kat artıracağını öngörüyor. 🔹 Hava Kuvvetleri'nin Typhoon savaş uçaklarının hizmet süresi 2040'lı yıllara kadar uzatılacak ve bu uçaklar otonom "sadık kanat arkadaşı" insansız hava araçlarıyla birlikte görev yapacak. Donanmada dönüşüm 🔹 Birleşik Krallık, mürettebatlı ve otonom insansız gemilerin birlikte görev yapacağı "Hibrit Donanma" konseptini hayata geçirmeyi planlıyor. 🔹 Type 83 hava savunma muhribi programı iptal edildi. 🔹 Donanmanın omurgasını altı yeni Common Combat Vessel (CCV), 13 Type 26 ve beş Type 31 fırkateyni oluşturacak. 🔹 Yeni CCV platformları, füze taşıyan, denizaltı savunması yapan ve sensör görevi üstlenen büyük otonom savaş gemilerini komuta edecek merkez gemiler olarak kullanılacak.

Yeni uygulamalar 🔹 OpenAI, en yeni yapay zekâ modeli GPT-5.6 Sol'u yalnızca önceden belirlenen güvenilir ortakların kullanımına açtı. 🔹 Aynı gün ABD yönetimi, Anthropic'in Mythos 5 modeline yönelik ihracat kısıtlamalarını gevşetti ancak modeli yalnızca önceden onaylanan ABD merkezli kuruluşların kullanımına izin verdi. 🔹 ABD yönetimi, gelişmiş yapay zekâ modellerinin yayımlanmasından önce şirketlerle ön değerlendirme süreci yürütmeye başladı. Hükümetin rolü 🔹 Donald Trump yönetimi, göreve geldiğinde yapay zekâ düzenlemelerinin inovasyonu yavaşlatacağı görüşünü savunmasına rağmen son haftalarda daha sıkı kontrol mekanizmaları uygulamaya başladı. 🔹 Haziran ayında yayımlanan başkanlık kararnamesi, gelişmiş yapay zekâ şirketlerinden yeni modeller hakkında önceden bilgi paylaşmalarını ve siber güvenlik konusunda iş birliği yapmalarını istedi. 🔹 OpenAI Üst Yöneticisi Sam Altman'ın, GPT-5.6 Sol modelini hükümet onayı olmadan yayımlamaması yönünde uyarıldığı bildirildi. Düzenleme tartışmaları 🔹 OpenAI, mevcut hükümet onay sürecinin kalıcı bir uygulama haline gelmemesi gerektiğini açıkladı ve daha öngörülebilir bir sistem oluşturulması için yönetimle çalıştığını duyurdu. 🔹 Trump yönetimi, ağustos ayına kadar yeni yapay zekâ modellerinin siber yeteneklerini değerlendirecek gizli bir kıyaslama sistemi oluşturmayı planlıyor. 🔹 ABD hükümetindeki yapay zekâ uzmanı sayısının son dönemde azaldığı ve uygulamaların teknik kapasite açısından tartışma konusu olduğu belirtiliyor. Sektöre etkileri 🔹 Anthropic, Google ve OpenAI, federal düzeyde bir yapay zekâ düzenleme mekanizmasının gerekli olduğu görüşünde birleşirken, uygulanacak model konusunda farklı öneriler sunuyor. 🔹 Çin'in önde gelen yapay zekâ modellerinin ABD'deki en gelişmiş modellerin yaklaşık 6 ila 10 ay gerisinde olduğu, ancak daha düşük maliyetle çalıştırılabildiği belirtiliyor. 🔹 Microsoft'un Copilot hizmetinde Çinli DeepSeek'in geliştirdiği yapay zekâ modelini kullanmayı değerlendirdiği bildirildi. 🔹 Sektör temsilcileri, gelişmiş yapay zekâ modellerine getirilen erişim kısıtlamalarının ABD şirketlerinin rekabet gücünü ve yeni veri merkezi yatırımlarını olumsuz etkileyebileceğini değerlendiriyor.

Tayvan'ın stratejik konumu 🔹 Tayvan'da bazı yetkililer, ABD'nin desteğini sürdürmesini sağlamak için adanın küresel yarı iletken üretimindeki kritik konumunun stratejik bir koz olarak kullanılmasını değerlendiriyor. 🔹 Tayvan, dünyanın en gelişmiş yarı iletkenlerinin yaklaşık %90'ını üretiyor ve küresel çip tedarik zincirinde kilit rol oynuyor. 🔹 Tayvan ayrıca Çin'i çevreleyen "birinci ada zinciri" üzerinde yer alması nedeniyle ABD'nin Hint-Pasifik güvenlik stratejisinde önemli bir konumda bulunuyor. ABD-Tayvan ilişkileri 🔹 Donald Trump, Tayvan'a rekor düzeyde silah satışı gerçekleştirdi ancak gelecekteki silah satışlarını Çin ile yürütülen ticaret ve kritik mineraller müzakerelerinde pazarlık unsuru olarak gördüğünü ifade etti. 🔹 Trump, Tayvan'ın bağımsızlık yönündeki adımlarının Çin ile gerilimi artırdığı görüşünü dile getirdi. 🔹 ABD'nin Tayvan'ı savunup savunmayacağı konusunda uzun süredir sürdürülen stratejik belirsizlik politikası devam ediyor. Çip üretimi ve ekonomik etki 🔹 ABD, Japonya ve Almanya son yıllarda Tayvanlı yarı iletken üreticilerini kendi ülkelerinde yeni fabrikalar kurmaya teşvik ediyor. 🔹 ABD yönetimi, Taiwan Semiconductor Manufacturing Company (TSMC) başta olmak üzere büyük üreticilerin Arizona, Teksas ve diğer eyaletlerde yatırımlarını artırmasını destekliyor. 🔹 Tayvan'da bazı çevreler, yurt dışındaki yeni yatırımların ülkenin yarı iletken sektöründeki stratejik üstünlüğünü zamanla zayıflatabileceğini değerlendiriyor. Olası kriz senaryoları 🔹 Tayvan'da bazı politika çevreleri, Çin ile yaşanabilecek bir kriz sırasında enerji arzının kesilmesi halinde yarı iletken üretiminin durabileceğini öngörüyor. 🔹 Böyle bir durumda çip ihracatının durmasının küresel tedarik zincirlerinde ve dünya ekonomisinde ciddi aksamalara yol açabileceği değerlendiriliyor. 🔹 Tayvan yönetimi, olası bir enerji krizinde elektrik arzında hastaneler ve temel kamu hizmetlerine öncelik verilmesini planlıyor.

🔹 İngiltere'de yürütülen Generation Study kapsamında 100 bin bebeğin tüm genomu dizilenerek genetik hastalıkların erken teşhisi ve gelecekteki tıbbi araştırmalar için veri oluşturulması hedefleniyor. 🔹 Programa katılan bebeklerden biri olan Freddie'de doğumdan dört hafta sonra nadir görülen retinoblastom (göz kanseri) erken evrede tespit edildi. Erken tanı sayesinde tedaviye hızlı başlanarak görme yetisini koruma olasılığı önemli ölçüde arttı. Olası faydalar 🔹 ABD, Avustralya ve Avrupa'nın çeşitli bölgelerinde de benzer çalışmalar yürütülüyor ve yenidoğanlarda genom dizilemenin rutin tarama programına dahil edilmesi değerlendiriliyor. 🔹 Günümüzde birçok ülkede yenidoğanlardan alınan kan örnekleriyle yaklaşık 40 milyon bebek taranıyor ve her yıl yaklaşık 40 bin bebekte tedavi edilebilir hastalık erken dönemde tespit ediliyor. 🔹 DNA dizilemesi, klasik kan testlerinden çok daha fazla hastalığın belirlenmesini sağlayabiliyor. İngiltere'deki çalışma yaklaşık 200, ABD'deki BabySeq2 projesi ise yaklaşık 1.000 gen üzerinden hastalık riski taraması yapıyor. 🔹 Genom verilerinin uzun vadede ilaç yan etkilerini öngörme, kişiye özel tedavi geliştirme ve nadir hastalıkların genetik nedenlerini ortaya çıkarma gibi alanlarda kullanılması bekleniyor. Tartışmalar ve riskler 🔹 Uzmanlar, hastalıkla ilişkilendirilen birçok genetik varyantın hiçbir zaman hastalığa yol açmayabileceğini, bu nedenle çok sayıda çocuğun gereksiz biçimde "yüksek riskli" olarak değerlendirilme ihtimali bulunduğunu belirtiyor. 🔹 Belirsiz genetik sonuçların ailelerde kaygıya yol açabileceği, bazı çocukların ise hiçbir zaman hastalanmayacakları halde yıllarca tıbbi takip altında kalabileceği ifade ediliyor. 🔹 Bazı genetik bulguların ardından önerilen cerrahi müdahaleler de risk taşıyabiliyor. Örneğin belirli mutasyonlarda tiroid bezinin alınması önerilebiliyor ve bu durum hastaların ömür boyu hormon tedavisi kullanmasını gerektirebiliyor. 🔹 Araştırmacılar, yalnızca tedavi edilebilir ve hastalık oluşturma olasılığı yüksek genetik değişikliklerin ailelerle paylaşılmasının bu riskleri azaltabileceğini değerlendiriyor. Veri güvenliği ve etik 🔹 Programların önemli hedeflerinden biri de bebeklerin genom verilerini sağlık kayıtlarıyla birlikte uzun yıllar saklayarak bilimsel araştırmalarda kullanmak. 🔹 Son yıllarda genetik veri tabanlarına yönelik siber saldırılar ve veri sızıntıları, genom bilgilerinin uzun süre saklanmasına ilişkin güvenlik endişelerini artırdı. 🔹 Uzmanlar, gelecekte genetik bilgilerin sigortacılık, mahremiyet ve aile ilişkileri gibi tıp dışındaki alanlarda da kullanılabilme ihtimalinin etik tartışmaları büyüttüğünü belirtiyor. 🔹 Bazı genetik uzmanları, yenidoğan taraması ile araştırma amacıyla uzun süreli genom verisi depolanmasının farklı amaçlar taşıdığına dikkat çekerek, ailelerin bu iki uygulama için ayrı onay verebilmesi gerektiğini savunuyor.

🔹 İran'daki savaşın ekonomiye yaklaşık 600 milyar dolar zarar verdiği, iş gücünün yüzde 7'ye kadarının işini kaybettiği ve Orta Doğu genelinde büyümenin yavaşlamasının beklendiği belirtildi. 🔹 Türkiye, yükselen petrol fiyatlarının enflasyonu artırması ve döviz rezervleri üzerinde baskı oluşturmasına rağmen bölgedeki ticaret ve lojistik hareketliliğinden faydalanmayı hedefliyor. 🔹 İstanbul, Orta Asya, Orta Doğu ve Avrupa arasındaki ticaret için daha yoğun kullanılan bir merkez haline gelirken, İstanbul'daki kargo terminallerinde yük hacminin Hürmüz Boğazı'nın kapanmasının ardından önemli ölçüde arttığı ifade edildi. 🔹 Irak'tan Türkiye'ye uzanan Kerkük-Ceyhan petrol boru hattındaki petrol akışının ağustos ayında nisan ayına kıyasla üç katına çıkmasının beklendiği belirtildi. 🔹 Ankara, Orta Doğu ile Avrupa'yı birbirine bağlayacak yeni demir yolu ve kara yolu projeleriyle milyarlarca dolarlık yabancı yatırım çekmeyi amaçlıyor. 🔹 Hicaz Demiryolu projesinin Suudi Arabistan'dan ham petrol ve yolcu taşımacılığı yapması planlanıyor. 🔹 Türkiye, savunma sanayi ihracatını artırmayı hedeflerken, şubat ayından bu yana üç Körfez ülkesiyle yeni silah anlaşmaları için görüşmeler yürütüldüğü belirtildi. 🔹 İstanbul Finans Merkezi'nin yabancı finans kuruluşlarını çekmek amacıyla vergi teşvikleri sunduğu, çok sayıda Körfez bankası ve finans şirketinin İstanbul'da ofis açmayı değerlendirdiği ifade edildi. 🔹 Türkiye ekonomisinde 2025 yılında büyümenin yüzde 3,6, yıllık enflasyonun ise yüzde 35 seviyesine gerilediği belirtildi. 🔹 Yakıt sübvansiyonlarının bütçeye maliyetinin gayrisafi yurt içi hasılanın yaklaşık yüzde 0,6'sına ulaşabileceği ifade edildi. 🔹 Merkez Bankası'nın döviz rezervlerinin ocak-nisan döneminde 79 milyar dolardan 18 milyar dolara gerilediği, rezervlerin daha fazla azalmasının para politikasına olan güveni zayıflatabileceği değerlendirildi. 🔹 İran savaşının başlamasından bu yana yabancı yatırımcıların Türkiye'den en az 10 milyar dolar çıkış yaptığı belirtildi. 🔹 Körfez bölgesinden ayrılan yatırımcıların önemli bölümünün İstanbul yerine Miami, Milano, Londra ve Cenevre gibi merkezleri tercih ettiği ifade edildi. 🔹 Lojistik ve taşımacılık sektörlerindeki büyümenin ekonomiye katkı sağladığı ancak tek başına Türkiye'nin ekonomik görünümünü değiştirmeye yetmeyeceği değerlendirildi.

🔹 ABD ile AB arasında Temmuz 2025'te imzalanan ticaret anlaşması, ABD'de birkaç ay içinde onaylanırken AB'de Komisyon teklifleri, Avrupa Parlamentosu raporları, üye ülkeler arasındaki müzakereler, üçlü görüşmeler ve çeviri süreçleri nedeniyle yaklaşık bir yılda tamamlanabildi. 🔹 AB'de birçok yasa ve düzenleme benzer şekilde uzun yıllar süren süreçlerden geçiyor. Hava yolu yolcu haklarına ilişkin düzenlemenin güncellenmesi 13 yıl sürdü. 🔹 Avrupa'da tasarrufların şirketlere daha kolay yönlendirilmesini amaçlayan Sermaye Piyasaları Birliği girişimi, 2015'te gündeme gelmesine rağmen henüz hayata geçirilemedi. 🔹 Şirketlerin her ülkede ayrı kayıt yaptırması yerine AB düzeyinde kayıt olmasını öngören düzenleme ilk kez 1988'de önerildi. Aynı girişim 2025 ve 2026'da yeniden gündeme getirildi ve yürürlüğe girmesinin en az iki yıl daha süreceği öngörülüyor. 🔹 COVID-19 döneminde oluşturulan ekonomik destek fonlarının önemli bölümü AB'de hâlâ dağıtılmaya devam ediyor. Çok katmanlı karar alma ve uygulama mekanizmaları fonların kullanımını yavaşlatıyor. 🔹 AB bütçesi yedi yıllık dönemler için hazırlanıyor ve bütçe müzakereleri çoğu zaman yıllarca sürüyor. Birliğin bütçesi, toplam ekonomik büyüklüğün yaklaşık yüzde 1'ine karşılık gelmesine rağmen uzun pazarlıklara konu oluyor. 🔹 AB kurumlarında karar alma süreçlerinde veto mekanizmaları, kapsamlı etki analizleri ve çok sayıda kurumun onayı gerektiği için bir yasanın ilk taslaktan kabulüne kadar geçen süre ortalama iki yılı buluyor. 🔹 AB düzeyinde kabul edilen birçok düzenleme daha sonra üye ülkelerin ulusal parlamentolarında da yasalaştırılıyor. Bu süreç de ortalama iki yıl daha sürüyor. 🔹 AB mahkemelerinde rekabet hukuku davalarında ilk kararın çıkması ortalama 43 ay alıyor. Ticaret kurallarının ihlaline karşı geliştirilen önlemler de çoğu zaman uygulamaya geçene kadar etkisini yitiriyor. 🔹 Son yıllarda AB, daha önce kabul ettiği bazı düzenlemeleri aşırı bürokrasi oluşturduğu gerekçesiyle sadeleştirmeye başladı. Ancak bu sadeleştirme süreci de uzun prosedürler nedeniyle yavaş ilerliyor. 🔹 Yazıda, geçmişte daha istikrarlı uluslararası ortamda yavaş karar alma süreçlerinin yönetilebilir olduğu, ancak günümüzde jeopolitik gelişmelerin hızlandığı ve AB'nin bu tempoya ayak uydurmakta zorlandığı belirtiliyor. 🔹 ABD Hazine Bakanı Scott Bessent, Avrupa'nın birçok soruna yanıt olarak sürekli yeni çalışma grupları kurmasını eleştirirken, Çin'in Avrupa'nın tartışmayı sürdürdüğü birçok alanda daha hızlı hareket ettiği ifade ediliyor. 🔹 Yazıda, AB'nin Ukrayna'ya verdiği desteğin Birliğin hızlı hareket edebildiği nadir örneklerden biri olduğu, ancak bu süreçte bile ilk aşamada yavaş davranıldığı belirtiliyor. 🔹 Çözüm olarak, tüm üye ülkelerin uzlaşmasını beklemek yerine bazı projelerin gönüllü ülkeler arasında ilerletilmesi seçeneğinin daha uygulanabilir olduğu değerlendirmesi yapılıyor.

🔹 Son dönemde birçok ekonomist ve araştırma kuruluşu Rusya ekonomisinin yapısal olarak yıprandığını ve ciddi sorunlarla karşı karşıya olduğunu değerlendiriyor. 🔹 Rusya'nın resmi verileri, 2026'nın ilk çeyreğinde gayrisafi yurt içi hasılanın yıllık bazda yüzde 0,2 daraldığını gösterdi. 🔹 Buna rağmen Rusya ekonomisi, Ukrayna savaşının başlamasından bu yana Batı yaptırımlarına rağmen büyümeyi sürdürdü. 🔹 2022-2025 döneminde kişi başına düşen reel gelir yaklaşık yüzde 12 arttı. 🔹 Rusya, ticaretini Çin ve Hindistan gibi ülkelere yönlendirerek yaptırımların etkisini sınırlamaya çalıştı. Ekonomik görünüm 🔹 İlk çeyrekteki zayıf büyümede KDV artışı nedeniyle harcamaların 2025 sonuna kayması, daha az iş günü ve olumsuz hava koşulları etkili oldu. 🔹 Goldman Sachs tarafından hazırlanan ekonomik faaliyet göstergeleri büyümenin yavaşladığını ancak resesyon yaşanmadığını ortaya koyuyor. 🔹 Rusya'nın kalkınma bankası VEB'in verileri mart ve nisan aylarında ekonomik faaliyetin yeniden hızlandığına işaret ediyor. 🔹 İşsizlik oranı yaklaşık yüzde 2 seviyesinde bulunuyor ve tarihi düşük seviyelere yakın seyrediyor. 🔹 Tüketici güveninde gerileme yaşansa da göstergeler tarihsel olarak yüksek seviyelerde kalmaya devam ediyor. İhracat ve şirketler 🔹 Ukrayna'nın enerji altyapısına yönelik saldırıları Rusya'nın fosil yakıt ihracatını zorlaştırıyor. 🔹 Petrol fiyatlarının İran savaşı dönemindeki zirvelerden gerilemesi de gelirler üzerinde baskı oluşturuyor. 🔹 Buna rağmen Rusya'nın mal ihracatı nisan ayında bir önceki yılın aynı döneminin üzerinde gerçekleşti. 🔹 Ulusal hava yolu şirketi Aeroflot'un yolcu trafiği yılın ilk beş ayında geçen yılın aynı dönemine göre yaklaşık yüzde 10 arttı. 🔹 Lüks otomobil satışları yükselmeyi sürdürdü. Lamborghini satışları geçen yıla göre yüzde 80 arttı. Enflasyon ve gelirler 🔹 Enflasyon son dönemde yüzde 10'un üzerindeki zirve seviyelerinin yaklaşık yarısına geriledi. 🔹 Reel ücretler 2019'a göre yaklaşık yüzde 25 daha yüksek seviyeye ulaştı. 🔹 Ücret artışları 2026 yılında da devam etti. Devlet harcamaları ve mali durum 🔹 Rus hükümeti geçen yıl gayrisafi yurt içi hasılanın yaklaşık yüzde 7-8'i kadar kaynağı savunma harcamalarına ayırdı. 🔹 Savunma harcamalarındaki artış savaş öncesi döneme göre yaklaşık yüzde 3-4'lük ek yük oluşturdu. 🔹 Devlet bütçesindeki açık yaklaşık yüzde 3 seviyesinde bulunuyor. 🔹 Hükümet bütçe açığını vergi artışları, rezerv fonları ve iç piyasadan borçlanma yoluyla finanse edebiliyor. 🔹 Gerekmesi halinde şirketlerin ve hane halkının ruble mevduatlarına başvurulabileceği belirtiliyor. Beklentiler 🔹 Rusya ekonomisinin 2026 yılında yaklaşık yüzde 1 büyümesi bekleniyor. 🔹 Birleşik Krallık ve diğer ülkelerin yeni yaptırımları büyümeyi bir miktar yavaşlatabilir. 🔹 Petrol fiyatlarının düşmesi ve Ukrayna'nın enerji altyapısına yönelik saldırılarının artması da ekonomik baskıyı artırabilir. 🔹 Mevcut koşullarda Rusya'nın savaş ekonomisinin kısa vadede ciddi bir çöküş yaşaması beklenmiyor.

🔹 Elm Wealth tarafından yapılan bir araştırma, yatırımcıların ertesi günün haberlerini önceden görseler bile piyasalarda istikrarlı şekilde para kazanmakta zorlandıklarını ortaya koydu. 🔹 Çalışmada katılımcılara belirli işlem günlerinden önce ertesi günün gazete manşetleri gösterildi ve hisse senetleri ile tahvil piyasalarında işlem yapmaları istendi. 🔹 Katılımcılar S&P 500 endeksi ve 30 yıllık ABD tahvilleri üzerinde uzun veya kısa pozisyon alabildi ve işlemlerini 50 kata kadar kaldıraçla gerçekleştirebildi. 🔹 İlk deneyde yer alan 118 katılımcının yaklaşık yarısı para kaybetti, altıda biri ise tüm sermayesini kaybetti. 🔹 Ortalama başlangıç sermayesi 50 dolarken, deney sonunda ortalama bakiye yalnızca 51,62 dolara yükseldi. Yapay zekâ sonuçları 🔹 Araştırmanın son aşamasında ChatGPT, Claude, Gemini ve Grok modelleri aynı oyunda test edildi. 🔹 ChatGPT ortalama 1 milyon dolarlık başlangıç sermayesini 1,5 milyon dolara çıkardı. 🔹 Claude ortalama 2,6 milyon dolarlık sonuç elde ederek en başarılı model oldu. 🔹 Grok ortalama 970 bin dolarda kalırken, Gemini'nin ortalama bakiyesi 490 bin dolara geriledi. 🔹 Modellerin hiçbiri hisse ve tahvil yönünü yüzde 60'ın üzerinde isabetle tahmin edemedi. Temel sorun: Pozisyon büyüklüğü 🔹 Araştırma, yatırımcıların en büyük hatasının piyasanın yönünü tahmin etmekten çok pozisyon büyüklüğünü belirlemekte ortaya çıktığını gösterdi. 🔹 Yapay zekâ modelleri doğru tahmin oranları sınırlı olmasına rağmen işlemlerinde ortalama 7 ila 12 kat kaldıraç kullandı. 🔹 Büyük fiyat hareketlerinin yaşandığı günlerde bu kaldıraç seviyeleri sermayenin tamamen silinmesi riskini önemli ölçüde artırdı. 🔹 İnsan katılımcılar da benzer şekilde aşırı risk aldı ve işlemlerin yaklaşık yüzde 30'unda 20 katın üzerinde kaldıraç kullandı. 🔹 Katılımcılar, haberlerin piyasa yönünü tahmin etmeyi kolaylaştırdığı durumlarda bile pozisyon büyüklüklerini anlamlı şekilde artırıp azaltamadı. Profesyonellerin farkı 🔹 Araştırmaya katılan beş profesyonel makro yatırımcının tamamı kâr elde etti. 🔹 Profesyoneller ortalama yüzde 130 getiri sağladı. 🔹 Bu grubun yön tahminindeki başarı oranı yaklaşık yüzde 63 oldu. 🔹 Profesyonel yatırımcılar, yüksek güven duydukları işlemlerde daha büyük pozisyon alırken, emin olmadıkları durumlarda pozisyon açmamayı tercih etti. 🔹 Araştırma, piyasanın yönünü tahmin etmenin zor olduğunu ancak ne kadar pozisyon alınacağına karar vermenin çok daha zor olduğunu ortaya koydu.

🔹 ABD Hazine Bakanlığı, İran petrolünün üretimi, satışı ve teslimatına 60 gün boyunca izin veren yaptırım muafiyeti yayımladı. 🔹 Karar, ABD'nin İran petrolüne yönelik onlarca yıllık yaptırım politikasında önemli bir değişiklik olarak değerlendiriliyor. 🔹 Yeni düzenleme kapsamında ABD'li rafineriler İran petrolünü doğrudan satın alabilecek, ödemeleri dolar üzerinden yapabilecek ve daha önce yaptırım listesinde bulunan tankerleri kullanabilecek. 🔹 Muafiyet, İran ile yürütülen müzakerelerin sürdürülmesi ve Hürmüz Boğazı'nın açık kalmasının sağlanması amacıyla devreye alındı. 🔹 ABD yönetimi ayrıca petrol fiyatlarını düşürmeyi, Çin'in ucuz İran petrolüne erişimini sınırlandırmayı ve İran'ın Hürmüz Boğazı'nı kapatmasını engellemeyi hedefliyor. Petrol piyasasına etkiler 🔹 İran petrol ihracatı mayıs ayında çok düşük seviyelerdeyken haziran ayında günlük yaklaşık 1,5 milyon varile yükseldi. 🔹 İran'ın ana ihracat terminali olan Harg Adası'ndaki sevkiyatlar da arttı. 🔹 Brent petrol fiyatları kararın ardından önemli bir değişim göstermedi ve piyasaların İran petrol arzındaki artışı önceden fiyatladığı değerlendiriliyor. 🔹 İran petrolünün büyük bölümü son yıllarda Çin'deki bağımsız rafinerilere satıldı. 🔹 İran petrolünün Umman ve BAE petrolüyle benzer fiyat seviyelerine ulaşması, mevcut alıcıların talebini daha fazla artırmasını zorlaştırıyor. Yeni alıcılar için belirsizlik sürüyor 🔹 Potansiyel alıcılar, yaptırım muafiyetinin 60 gün sonrasında da devam edip etmeyeceği konusunda netlik bekliyor. 🔹 Avrupa Birliği ve Birleşik Krallık'ın İran'a yönelik yaptırımları yürürlükte kalmaya devam ediyor. 🔹 İran ile ticaret yapan şirketler açısından itibar ve uyum riskleri de sürüyor. 🔹 Hindistan'ın İran petrolü ithalatını yeniden artırabileceği değerlendiriliyor. 🔹 Japonya ve Güney Kore de mevcut düzenlemenin kalıcı hale gelmesi durumunda İran petrolü alımını yeniden değerlendirebilir. Hürmüz Boğazı ve İran'ın kazançları 🔹 Yaptırım muafiyetine rağmen Hürmüz Boğazı üzerindeki belirsizlik devam ediyor. 🔹 İran, anlaşmanın ardından boğaz üzerindeki kontrolünü yeniden vurguladı ve geçişlerin koordinasyonu için özel bir iletişim hattı kurulacağını açıkladı. 🔹 İran, gelecekte boğazdan geçen gemilerden ücret alma seçeneğini de gündemde tutuyor. 🔹 Yaptırım muafiyeti İran'ın depolardaki petrol stoklarını azaltmasına ve üretimi yeniden artırmasına imkân sağlıyor. 🔹 Lojistik ve ödeme süreçlerindeki kısıtlamaların azalması, İran petrol şirketlerinin varil başına daha yüksek gelir elde etmesini sağlıyor. Uzun vadeli sonuçlar 🔹 Muafiyetin süresiz olarak uzatılması halinde İran daha geniş ve çeşitli bir müşteri kitlesine ulaşabilir. 🔹 Serbest bırakılması planlanan İran varlıkları, Hürmüz Boğazı gelirleri ve yeniden inşa fonlarıyla birlikte İran'ın önümüzdeki on yıl içinde Körfez'in en zengin ülkelerinden biri haline gelebileceği değerlendiriliyor. 🔹 İran'ın nükleer programı veya bölgedeki müttefik gruplara verdiği destek konusunda şu aşamada önemli yeni taahhütlerde bulunmadığı belirtiliyor.

🔹 Kırım aylar boyunca yoğun İHA saldırıları altında kaldı. Askeri birlikler, demiryolu istasyonları, enerji tesisleri ve bazı yerleşim alanları hedef alındı. 🔹 Kırım'daki hava saldırısı sirenleri uzun süre önce kapatıldı. Yerel yetkililer, sirenlerin neredeyse günün tamamında çalmak zorunda kalacağını belirtti. 🔹 20 Haziran gecesi Ukrayna İHA'ları enerji hatlarını vurdu, Kerç'teki bir petrol terminalini imha etti ve yük taşıyan bir feribota zarar verdi. 🔹 Son saldırıların ardından feribot seferleri durduruldu ve yarımadanın ana ikmal hatlarından biri kesildi. 🔹 Rusya'nın Donetsk, Zaporijya ve Herson üzerinden kullandığı kara koridoru da Ukrayna İHA saldırılarına karşı giderek daha savunmasız hale geldi. 🔹 Kırım'da elektrik kesintileri sıklaştı. Bölge yönetimi 21 Haziran'da tüm akaryakıt istasyonlarında yakıt satışlarını geçici olarak durdurdu. 🔹 Sivastopol yönetimi de 22-23 Haziran tarihlerinde yakıt satışlarını yasakladı ve yasağın uzatılabileceğini açıkladı. 🔹 Ukrayna'nın İHA saldırıları Moskova ve Sibirya'daki rafinerileri de hedef aldı. Çok sayıda Rus bölgesinde akaryakıt karneyle dağıtılmaya başlandı. Kırım'da savaşın etkileri 🔹 Kırım, Rus ordusunun güney Ukrayna operasyonları için önemli bir lojistik merkez olmayı sürdürüyor. 🔹 Ukrayna saldırıları nedeniyle Karadeniz Filosu'nun önemli bölümü daha uzak limanlara çekildi. 🔹 Kırım, Vladimir Putin'in 2014'teki ilhakının sembolü olarak Rus siyasetinde ve kamuoyunda özel bir öneme sahip. 🔹 Bölgede yaşayanlar yakıt ve elektrik sıkıntılarının yanı sıra devletin sorunları çözme kapasitesine olan güvenlerini de kaybetmeye başladıklarını ifade ediyor. 🔹 Kırım Tatarları arasında bölgeden ayrılmak isteyenler bulunsa da birçok aile yarımadayı tek vatanları olarak gördüklerini söylüyor. Ekonomi ve turizm geriliyor 🔹 2014 ilhakının ardından Rusya yatırım ve sosyal yardım vaatleriyle bölgedeki desteği artırmıştı. 🔹 Geçmişte turizm, şarapçılık, liman faaliyetleri ve yeni yatırımlar konuşulurken bugün birçok kişi geleceğe dair umut görmediğini belirtiyor. 🔹 Maddi imkânı olan bazı Kırımlılar Rusya'nın diğer bölgelerinde gayrimenkul satın alarak ailelerini taşımaya çalışıyor. 🔹 Buna karşılık cepheye yakın lojistik merkez haline gelen Canköy'de askeri hareketlilik yerel ticareti canlandırdı. 🔹 Son İHA saldırılarında bir yolcu trenindeki siviller yaralandı, bir apartmana isabet eden İHA nedeniyle beş kişi hayatını kaybetti. Güvenlik ve siyasi atmosfer 🔹 Ukrayna saldırıları Rus ordusunun bölgeyi koruma kapasitesine yönelik soru işaretlerini artırdı. 🔹 Buna rağmen Kırım'da Rusya'ya bağlılıkta belirgin bir kırılma yaşandığına dair işaret görülmedi. 🔹 Bölgedeki güvenlik kampanyaları yoğunlaştırıldı. Fotoğraf çeken veya kamuya açık alanlarda bilgi toplamaya çalışan kişiler şüpheyle karşılanıyor. 🔹 Kerç'te bir yakıt tankerinin fotoğrafını çekip yurt dışındaki bir arkadaşına gönderen bir kişi gözaltına alındı ve vatana ihanet suçlamasıyla karşı karşıya kaldı. Rusya genelinde yorgunluk artıyor 🔹 Ukrayna'nın Moskova ve St. Petersburg'daki enerji tesislerine yönelik saldırıları savaşın etkilerini Rusya'nın iç bölgelerinde daha görünür hale getirdi. 🔹 Güvenlik gerekçesiyle uygulanan internet kesintileri günlük yaşamı olumsuz etkiliyor. 🔹 Son kamuoyu araştırmaları Putin'in destek oranında düşüşe işaret ediyor. 🔹 İktidar partisi tarafından yapılan odak grup çalışmalarında katılımcıların büyük bölümü savaşın zaferle sonuçlansın ya da sonuçlanmasın sona ermesini istedi. 🔹 Savaşın uzaması ve somut kazanımların ortaya konulamaması, Rus yönetimi üzerindeki baskıyı artırıyor. 🔹 Kırım'da ve Rusya genelinde öne çıkan duygu, savaş yorgunluğu olarak tanımlanıyor. Birçok kişi günlük hayatın normale dönmesini ve çatışmaların sona ermesini istiyor.

🔹 Yapay zekâ ve bulut bilişim harcamalarının hızla büyümesi, bilgi işlem gücünü (compute) finansal piyasalarda alınıp satılabilen yeni bir varlık sınıfına dönüştürme girişimlerini hızlandırıyor. 🔹 Küresel şirketler yılın ilk çeyreğinde bulut hizmetlerine 129 milyar dolar harcadı. ABD'nin en büyük beş bulut hizmet sağlayıcısının bu yıl veri merkezleri ve altyapıya yaklaşık 700 milyar dolar yatırım yapması bekleniyor. 🔹 Yapay zekâ uygulamalarında kullanılan GPU'lar, bilgi işlem pazarının en hızlı büyüyen segmenti haline geldi. 🔹 Bazı şirketler artık çalışan maaşlarından daha fazla harcamayı yapay zekâ altyapısına ve bilgi işlem gücüne ayırıyor. 🔹 Veri merkezi işletmecileri ve yapay zekâ bulut şirketleri, sahip oldukları GPU'ları kredi teminatı olarak kullanmaya başladı. 🔹 Avustralyalı yatırım bankası Macquarie, 2024 yılında Lambda'ya 500 milyon dolarlık GPU teminatlı kredi sağlanmasına yardımcı oldu. 🔹 CoreWeave gibi büyük yapay zekâ bulut şirketleri de Nvidia çipleri ve uzun vadeli müşteri sözleşmelerini teminat göstererek milyarlarca dolarlık finansman sağladı. 🔹 Bilgi işlem gücü satın alan şirketler ise fiyat dalgalanmalarına karşı korunmak amacıyla enerji ve döviz piyasalarındaki türev ürünlere benzer koruma mekanizmaları talep ediyor. 🔹 Silicon Data ve Ornn adlı iki girişim, GPU kiralama maliyetlerini takip eden endeksler geliştirerek bilgi işlem vadeli işlem piyasaları oluşturmayı hedefliyor. 🔹 Her iki şirket de yıl sonuna kadar büyük borsalar üzerinden bilgi işlem vadeli işlem sözleşmelerini piyasaya sürmeyi planlıyor. 🔹 Silicon Data, CME Group ile; Ornn ise New York Borsası'nın sahibi Intercontinental Exchange ile iş birliği yapıyor. 🔹 Piyasadaki en büyük zorluklardan biri standartlaşma olarak görülüyor. Aynı model çipler bile farklı veri merkezlerinde farklı performans ve fiyat seviyelerine sahip olabiliyor. 🔹 Veri merkezinin konumu, bağlantı altyapısı ve kullanılan sistemler bilgi işlem kapasitesinin değerini önemli ölçüde etkiliyor. 🔹 Bazı sektör temsilcileri tam işlevsel ve likit bir bilgi işlem türev piyasasının oluşmasının 10 yılı bulabileceğini düşünüyor. 🔹 Nvidia'nın Hopper serisi çipleri, yeni nesil Blackwell modellerinin piyasaya çıkmasına rağmen kiralama değerlerinin büyük bölümünü korudu. 🔹 Bu durum, bilgi işlem gücünün hızla değersizleşmeyeceği yönündeki beklentileri güçlendiriyor. 🔹 Bermuda merkezli Architect Financial Technologies de bilgi işlem vadeli işlemleri için ayrı bir borsa kurdu ve ABD'de yeni bir piyasa açmayı planlıyor. 🔹 Şirket, gelecekte yalnızca bilgi işlem gücünün değil, yapay zekâ veri merkezlerinde kullanılan enerji ve hammaddelerin de aynı finansal ekosistemde işlem görebileceğini öngörüyor. 🔹 ETF sağlayıcıları Roundhill Investments ve ProShares, bilgi işlem vadeli işlemlerine dayalı yatırım fonları kurmak için düzenleyicilere başvuruda bulundu. 🔹 Sektördeki şirketler, bilgi işlem gücünün yapay zekâ çağının temel ekonomik girdilerinden biri haline gelmesiyle bu alandaki finansal ürünlerin hızla yaygınlaşmasını bekliyor.

🔹 Çin merkezli Zhipu (Z.ai), 13 Haziran’da yeni yapay zekâ modeli GLM 5.2’yi tanıttı. 🔹 Şirket, modelin şimdiye kadar Çin’de geliştirilen en güçlü yapay zekâ sistemi olduğunu ve maliyetinin Anthropic’in Fable 5 modelinin onda birinden daha düşük olduğunu açıkladı. 🔹 GLM 5.2’nin parametreleri kamuya açık şekilde yayımlandı ve model açık kaynak olarak kullanıma sunuldu. 🔹 Trump yönetiminin 12 Haziran’da Fable 5’in yabancı kullanıcılar tarafından kullanılmasını yasaklamasının ardından bazı şirketler Çin alternatiflerine yönelmeye başladı. 🔹 Artificial Analysis verilerine göre GLM 5.2, açık kaynaklı modeller arasında en yüksek performansa sahip model konumuna yükseldi. 🔹 Genel yapay zekâ sıralamasında GLM 5.2, OpenAI’nin ChatGPT 5.5 modelinin ardından üst sıralarda yer aldı ve bazı değerlendirmelerde Google’ın Gemini modelini geride bıraktı. 🔹 Elon Musk, Çin’in mevcut en gelişmiş Amerikan modellerinin seviyesine gelecek yılın başlarında ulaşabileceğini söyledi. 🔹 Zhipu kurucu ortağı Tang Jie ise bu sürenin daha kısa olabileceğini belirtti. Performans Farkı 🔹 Kamuya açık testlerde Çin modelleri ile Amerikan modelleri arasındaki fark yaklaşık 4-6 ay seviyesinde ölçülüyor. 🔹 Gizli değerlendirme testlerinde ise Amerikan modellerinin avantajı 8-10 aya kadar çıkabiliyor. 🔹 GLM 5.2 bazı özel testlerde Amerikan modellerinden yaklaşık 7 ila 12 ay geride kaldı. 🔹 Buna karşın yeni yayımlanan bazı görev odaklı testlerde GLM 5.2, ChatGPT 5.5’i geride bırakan sonuçlar elde etti. 🔹 Uzmanlar, ABD’nin liderliğini koruduğunu ancak farkın beklenildiği kadar açılmadığını değerlendiriyor. Maliyet ve Verimlilik 🔹 Çinli şirketler düşük fiyat politikasıyla dikkat çekiyor. 🔹 DeepSeek’in V4 modeli 1 milyon çıktı tokenı için 0,87 dolar ücret talep ederken, Anthropic aynı miktar için 50 dolar ücret alıyor. 🔹 Ancak araştırmalar Çin modellerinin aynı görevi tamamlamak için çok daha fazla token kullandığını gösteriyor. 🔹 Bir çalışmada DeepSeek modelinin benzer sonucu elde etmek için OpenAI rakibine göre 23 kat daha fazla token kullandığı tespit edildi. 🔹 Bu nedenle toplam işlem maliyeti baz alındığında bazı Çin modellerinin Amerikan rakiplerinden daha pahalıya mal olabildiği belirtiliyor. Açık Kaynak Avantajı 🔹 Çinli yapay zekâ şirketlerinin büyük bölümü modellerini açık kaynak olarak yayımlıyor. 🔹 Bu sayede kullanıcılar modelleri kendi sistemlerinde çalıştırabiliyor ve hizmet kesintisi ya da erişim yasağı riskini azaltabiliyor. 🔹 ABD’de ise yapay zekâ sistemlerine yönelik devlet müdahalesi ve erişim kısıtlamaları yeni bir risk unsuru olarak öne çıkıyor. 🔹 Çinli şirketler ise gelişmiş çiplere erişim kısıtlamaları nedeniyle işlem gücü sıkıntısı yaşamaya devam ediyor ve yoğun kullanım dönemlerinde hizmet kesintileriyle karşılaşabiliyor. 🔹 Yapay zekâ yarışının hızlanmasıyla birlikte hem ABD’de hem Çin’de güvenlik ve düzenleme kaynaklı müdahalelerin artabileceği değerlendiriliyor.

🔹 Pakistan, son aylarda ABD ile İran arasındaki savaşın sona erdirilmesine yönelik diplomatik girişimlerde önemli rol oynayarak dikkat çekti. 🔹 Son beş yılda Türkiye, Rusya-Ukrayna, Etiyopya-Somali ve Pakistan-Afganistan anlaşmazlıklarında arabuluculuk yaptı. 🔹 Çin, Afganistan ile Pakistan arasındaki ilişkileri iyileştirmeye çalışırken; Katar, Hamas ile İsrail, ABD ile Taliban ve ABD ile İran arasındaki temaslarda aracı rol üstlendi. 🔹 Çin, Katar, Suudi Arabistan, Türkiye ve Birleşik Arap Emirlikleri 2025 yılında dünya genelindeki 53 barış sürecinin en az 20'sinde arabulucu olarak yer aldı. 🔹 Birleşmiş Milletler ile Norveç, İsveç ve İsviçre gibi geleneksel arabulucuların barış süreçlerindeki görünürlüğü ve etkisi son yıllarda azaldı. 🔹 Yeni arabulucu ülkeler için diplomatik prestij, iç siyasi destek, bölgesel istikrar ve ekonomik çıkarlar önemli motivasyon kaynakları oluşturuyor. 🔹 Türkiye, sınır bölgelerindeki savaşların yol açtığı göç, terör, enerji arzı sorunları ve ekonomik etkileri azaltmak amacıyla bölgesel anlaşmazlıklarda aktif rol üstleniyor. 🔹 Çin, Myanmar iç savaşında ve Afganistan-Pakistan ilişkilerinde ekonomik yatırımlarını korumak amacıyla arabuluculuk faaliyetleri yürütüyor. 🔹 Katar, Batılı ülkelerin doğrudan temas kurmakta zorlandığı Hamas, İran ve Taliban gibi aktörlerle görüşebilmesi sayesinde özel bir diplomatik konum elde etti. 🔹 Yeni arabulucuların desteklediği anlaşmalar insan hakları, demokratik reformlar ve güç paylaşımından ziyade istikrar, ticaret ve ekonomik iş birliğine odaklanıyor. 🔹 Birleşmiş Milletler'in çatışmalardaki lider arabulucu rolü son yıllarda belirgin şekilde zayıfladı. 🔹 BM barış gücü personeli sayısı 2016'daki 107 binden bugün yaklaşık 47 bine geriledi. 🔹 BM'nin kurduğu son yeni barış gücü misyonu 2014 yılında Orta Afrika Cumhuriyeti için oluşturuldu. 🔹 ABD, Kamboçya'dan Suriye'ye kadar birçok çatışmada aktif rol oynamayı sürdürse de Donald Trump'ın yaklaşımı geleneksel Batılı arabuluculardan farklılaşıyor. 🔹 Trump yönetimi, barış girişimlerinde insan hakları ve demokratik reformlardan çok ekonomik ve stratejik kazanımlara öncelik veriyor. 🔹 Türkiye, İran ve Rusya, Suriye iç savaşı sırasında birçok ateşkesi Birleşmiş Milletler'in doğrudan katılımı olmadan müzakere etti. 🔹 Çin, Afganistan ile Pakistan arasında gerilimi azaltmak amacıyla her iki tarafı da görüşmelere katılmaya teşvik etti ve ekonomik nüfuzunu kullanmaya çalıştı. 🔹 Son yıllarda Ermenistan-Azerbaycan, Kamboçya-Tayland ve Kongo-Ruanda arasındaki ateşkes girişimlerinde ABD'nin baskı ve diplomatik etkisinin rol oynadığı değerlendiriliyor. 🔹 Kalıcı barış anlaşmalarının sayısı giderek azalıyor. 1989-2013 döneminde müzakerelerin yüzde 3,9'u kapsamlı anlaşmalarla sonuçlanırken, 2014-2023 döneminde bu oran yüzde 2,1'e geriledi. 🔹 Ateşkesler ve geçici uzlaşılar yaygınlaşırken, uzun vadeli ve kapsamlı barış inşa süreçleri daha nadir hale geliyor.

🔹 Anthropic'in gelir ve değerleme açısından hızlı yükselişi, şirketi hem rakipleriyle hem de ABD yönetimiyle karşı karşıya getirdi. Şirketin değerlemesi Mayıs ayında 965 milyar dolara ulaştı. 🔹 Anthropic, 2021 yılında Dario Amodei, Daniela Amodei ve eski OpenAI çalışanları tarafından yapay zekâ güvenliğine daha fazla önem verilmesi amacıyla kuruldu. 🔹 Şirket, tüketici odaklı sohbet botları yerine kurumsal müşterilere ve yazılım geliştirme araçlarına odaklandı. 🔹 Anthropic'in Claude Code adlı kodlama aracı, yazılımcıların saatler veya günler sürebilecek görevlerini yerine getirebildiği için şirketler arasında hızla yaygınlaştı. 🔹 Şirket gelirlerinin yaklaşık yüzde 80'i kurumsal müşterilerden geliyor. OpenAI'de bu oran yaklaşık yüzde 40 seviyesinde bulunuyor. 🔹 Anthropic ve OpenAI bu ay halka arz başvurusu yaptı. Her iki şirketin de yaklaşık 1 trilyon dolar değerlemeye ulaşması bekleniyor. 🔹 Anthropic, ikinci çeyrekte faaliyet kârı elde etmeyi bekliyor. Bu gerçekleşirse kâr açıklayan ilk büyük yapay zekâ laboratuvarı olacak. 🔹 Dario Amodei, yapay zekânın güvenlik riskleri konusunda sık sık uyarılarda bulunuyor ve daha güçlü düzenlemeler çağrısı yapıyor. 🔹 Trump yönetimi ise yapay zekâyı ABD'nin küresel rekabette üstünlük sağlaması için stratejik bir araç olarak görüyor ve aşırı düzenlemelere karşı çıkıyor. 🔹 Yönetim ile Anthropic arasındaki anlaşmazlıklar son aylarda arttı. Taraflar özellikle gelişmiş yapay zekâ modellerinin güvenlik riskleri ve devlet denetimi konusunda karşı karşıya geldi. 🔹 Trump yönetimi, Anthropic'in Mythos ve Fable adlı gelişmiş modellerine yabancı erişimini sınırlandırmasını istedi ve şirketin bazı müşterilerine yönelik satışlarını kısıtladı. 🔹 Yönetim içinde bazı yetkililer, Anthropic'in yapay zekâ alanında aşırı güç kazanmasının ulusal güvenlik açısından risk oluşturabileceğini savunuyor. 🔹 Yetkililer, şirketin hızlı büyümesini 19. yüzyılda petrol sektöründe büyük hakimiyet kuran Standard Oil'e benzeterek piyasa gücüne dikkat çekiyor. 🔹 Anthropic ise hükümetle iş birliği yaptığını, güvenlik açıklarını paylaştığını ve ulusal güvenlik konularında koordinasyon sağladığını belirtiyor. 🔹 Yapay zekâ modellerinin giderek daha güçlü hale gelmesi, devletlerin bu teknolojiler üzerinde daha fazla kontrol kurma isteğini artırıyor. 🔹 Şirket ile ABD yönetimi arasındaki gerilim, Anthropic'in halka arz süreci ve uluslararası faaliyetleri üzerinde belirsizlik yaratıyor. 🔹 Yapay zekâ teknolojilerinin ekonomik ve askeri etkileri büyüdükçe, şirketlerin mi yoksa devletlerin mi nihai kontrolü elinde tutacağı tartışması da derinleşiyor.

🔹 ABD ve Birleşik Krallık'ta aşk dolandırıcılıkları son yıllarda en yüksek maliyetli dolandırıcılık türleri arasında yer alırken mağdurlar milyarlarca dolar kaybetti. 🔹 İspanya'da yaşayan bir diş hekimi, kendisini ABD askeri olarak tanıtan sahte bir kişiyle çevrim içi ilişki kurdu ve evlilik hazırlıkları yaptıktan sonra dolandırıcılık girişimiyle karşılaştı. 🔹 E-postaların izlenmesi sonucunda dolandırıcının Nijerya'nın Lagos kentinden faaliyet gösterdiği ortaya çıktı. 🔹 Nijerya'da "Yahoo Boys" olarak bilinen dolandırıcı grupları, çevrim içi romantik ilişkiler kurarak Batılı mağdurlardan para elde etmeye çalışıyor. 🔹 Lagos'taki birçok dolandırıcının organize suç şebekeleri yerine yoksulluk ve işsizlik nedeniyle bireysel olarak faaliyet gösterdiği belirtiliyor. 🔹 Genç işsizliğin ve yüksek enflasyonun etkisiyle bazı dolandırıcılar küçük miktarlı para veya hediye kartlarını bile önemli bir gelir kaynağı olarak görüyor. 🔹 Lagos'ta genç erkeklerin önemli bir bölümünün çevrim içi dolandırıcılık faaliyetlerine katıldığı ifade ediliyor. 🔹 Dolandırıcılar mağdurlarını "müşteri" olarak adlandırıyor ve çevrim içi ilgi ile duygusal yakınlık karşılığında para almayı meşru bir ilişki olarak görmeye çalışıyor. 🔹 Kullanılan yöntemler arasında hasta çocuk bahanesiyle para istemek, acil ihtiyaç hikâyeleri oluşturmak ve özel fotoğraflarla şantaj yapmak bulunuyor. 🔹 Dolandırıcılık girişimlerinin başarısında karmaşık yöntemlerden çok yalnızlık yaşayan kişilere sürekli ilgi ve duygusal destek sunulmasının etkili olduğu belirtiliyor. 🔹 Yapay zekâ teknolojilerinin kişiselleştirilmiş mesajlarla çok daha fazla kişiyi hedef almayı kolaylaştırarak aşk dolandırıcılıklarını büyütebileceği ifade ediliyor. 🔹 Yapay zekâ destekli sanal partner uygulamalarının ise yalnızlık hissini azaltabilecek alternatif ilişkiler sunarak bu tür dolandırıcılıkların etkisini azaltabileceği değerlendiriliyor.

🔹 ABD'nin büyük otomobil üreticileri, içten yanmalı büyük pickup ve SUV modellerine odaklanırken küresel ölçekte hızlanan elektrikli araç dönüşümünde Çinli rakiplerinin gerisinde kalma riskiyle karşı karşıya bulunuyor. 🔹 1950 yılında dünyanın otomobil üretiminin dörtte üçünü gerçekleştiren ABD'nin küresel üretimdeki payı günümüzde sekizde bir seviyesine geriledi. 🔹 General Motors 2004 yılında 8,4 milyon araç satışıyla dünyanın en büyük otomobil üreticisiyken geçen yıl 6,2 milyon satışla dördüncü sıraya düştü. Ford ise üçüncü sıradan yedinci sıraya geriledi. 🔹 ABD pazarında büyük üç üreticinin payı 1965 yılında yüzde 90'ın üzerindeyken günümüzde yaklaşık yüzde 40 seviyesine indi. 🔹 Çinli üreticilerin yoğun rekabeti General Motors ve Ford'un Çin pazarındaki paylarını son on yılda önemli ölçüde azalttı. 🔹 ABD yönetimi 2024 yılında Çin üretimi elektrikli araçlara yüzde 100 gümrük vergisi uygulamaya başladı ve Çinli modellerin ABD pazarına girişini büyük ölçüde engelledi. 🔹 Donald Trump yönetiminin elektrikli araç teşviklerini ve emisyon düzenlemelerini gevşetmesi, ABD'li üreticilerin elektrikli araç yatırımlarını yavaşlatmasına imkân sağladı. 🔹 Ford, General Motors ve Stellantis son yıllarda elektrikli araç projelerini küçültmeleri nedeniyle toplam onlarca milyar dolarlık değer düşüklüğü kaydetti. 🔹 ABD'nin Kanada ve Meksika ile ticaret düzenlemelerinde yapılacak yeni değişikliklerin araçlarda daha yüksek ABD üretim oranı şartı getirebileceği ve maliyetleri artırabileceği belirtiliyor. 🔹 Ford, yaklaşık 30 bin dolar fiyatla yeni bir küçük elektrikli pickup modelini 2027 yılında piyasaya sürmeyi planlıyor. 🔹 General Motors yeni batarya teknolojileri üzerinde çalışmalarını sürdürürken Stellantis de Avrupa'daki elektrikli araç deneyimini ABD pazarına taşımayı hedefliyor. 🔹 Çinli otomobil üreticilerinin ABD pazarına girişinin zaman alabileceği ancak Meksika ve Kanada'daki üretim yatırımları ile bölgeye yaklaşmaya devam ettikleri ifade ediliyor. 🔹 Çinli üreticilerin küresel elektrikli araç teknolojisinde önemli avantaj elde ettiği ve uzun vadede ABD pazarına yönelik rekabet baskısının artmasının beklendiği belirtiliyor.

🔹 Günümüzde bebek mamalarının demir, iyot ve D vitamini dahil en az 30 temel besin öğesini içermesi zorunlu tutuluyor. 🔹 Bebek maması üreticileri prebiyotik, probiyotik ve uzun zincirli çoklu doymamış yağ asitleri gibi ek bileşenlerin büyüme, bağışıklık sistemi ile beyin ve göz gelişimini desteklediğini öne sürüyor. 🔹 15 ülkedeki 757 bebek maması ürününü inceleyen bir araştırmada ürünlerin dörtte üçünün iddialarını destekleyen bilimsel kaynak göstermediği görüldü. 🔹 Bilimsel kaynak gösteren ürünlerde yer alan çalışmaların yalnızca yarısı klinik araştırmalardan oluştu ve kayıtlı randomize çalışmaların büyük bölümünde yüksek yanlılık riski bulundu. 🔹 Uzun zincirli çoklu doymamış yağ asitleri eklenmiş mamaları inceleyen 15 randomize araştırmanın değerlendirilmesinde, bu mamalarla beslenen bebeklerde beyin gelişimi veya görme keskinliği açısından belirgin üstünlük saptanmadı. 🔹 2021 yılında yayımlanan bir araştırma, bebeklik döneminde takviyeli mama tüketen çocukların ergenlik dönemindeki akademik performansında anlamlı bir avantaj oluşmadığını gösterdi. 🔹 2025 yılında yayımlanan dokuz randomize kontrollü çalışmanın meta analizinde, ARA ve DHA ile zenginleştirilmiş mamalarla beslenen bebeklerde bilişsel gelişimde küçük ancak istatistiksel olarak anlamlı bir iyileşme görüldü. 🔹 Bazı araştırmalar, özellikle erken doğan bebeklerin bu tür takviyelerden daha fazla yarar sağlayabileceğini gösteriyor. 🔹 Yapay bebek mamalarının klinik çalışmalarda genel olarak güvenli olduğu görülüyor. 🔹 Anne sütünün bebeklerde enfeksiyon riskini azalttığı, ayrıca astım ve alerji riskini düşürebildiğini gösteren çok sayıda çalışma bulunuyor. 🔹 Sağlık otoriteleri anne sütünü bebek beslenmesi için en uygun seçenek olarak görmeye devam ediyor. 🔹 Anne sütü verilemeyen veya mama takviyesi gereken durumlarda kullanılan günümüz bebek mamalarının güvenli ve besleyici olduğu, ancak pazarlama iddialarının bilimsel kanıtların önüne geçebildiği belirtiliyor.

🔹 Avrupa, iklim değişikliğinin etkisiyle daha sıcak yazlara hazırlanırken kıtada sıcaklığa bağlı ölümler yılda yaklaşık 175 bin kişiye ulaşıyor. 🔹 Güney Avrupa'da geleneksel mimari, gölge alanlar, beyaz duvarlar, panjurlar ve doğal havalandırma sıcakla mücadelede uzun süredir kullanılıyor. 🔹 Kuzey Avrupa'da ise serin iklim ve çevresel kaygılar nedeniyle klima kullanımı yaygınlaşmadı. 🔹 Avrupa'nın birçok ülkesinde yenilenebilir enerji üretimindeki hızlı artış, klima kullanımının karbon emisyonu üzerindeki etkisini önemli ölçüde azaltıyor. 🔹 İspanya'da güneş enerjisi kapasitesi son on yılda yaklaşık on kat arttı ve yaz öğle saatlerinde elektriğin yaklaşık yarısı güneş enerjisinden sağlanıyor. 🔹 Portekiz ve Fransa da düşük karbonlu elektrik üretiminde öne çıkarken, İtalya elektrik üretiminde doğal gaza daha fazla bağımlı kalmayı sürdürüyor. 🔹 Polonya elektrik üretiminde büyük ölçüde kömüre bağımlı olmaya devam ederken, Almanya'nın nükleer santrallerini kapatma kararı karbon emisyonlarını artıran enerji yapısına yol açtı. 🔹 Avrupa'da hanelerin elektrik tüketimi ABD'ye göre ortalama üçte bir seviyesinde bulunuyor ve konutların daha küçük olması klima maliyetlerini sınırlıyor. 🔹 Güneş enerjisi üretiminin arttığı sıcak öğleden sonralarında elektrik fiyatlarının düşmesi, klima kullanımının maliyetini azaltabiliyor. 🔹 İran'daki savaşın fosil yakıt fiyatlarını yükseltmesine rağmen, yenilenebilir enerjiye daha hızlı geçen bazı Avrupa ülkelerinde elektrik faturalarındaki artış daha sınırlı kaldı. 🔹 Avrupa'nın sanayisini elektriğe dönüştürmesi, veri merkezi kapasitesini artırması, elektrik şebekelerini güçlendirmesi ve yenilenebilir enerji yatırımlarını hızlandırması gerektiği belirtiliyor. 🔹 Daha yaygın klima kullanımının Avrupa'nın gelecekte ihtiyaç duyacağı toplam elektrik kapasitesi içinde sınırlı bir pay oluşturduğu ve uygun maliyetli temiz elektriğin herkes için erişilebilir hale getirilmesinin hedeflenmesi gerektiği ifade ediliyor.

🔹 ABD Kongresi'nde görüşülen bir yasa tasarısı, Çin biyoteknolojisine yönelik lisans anlaşmalarını hassas teknoloji yatırımı kısıtlamalarına dahil etmeyi öngörüyor. 🔹 Bazı çevreler, ABD Gıda ve İlaç Dairesi'nin (FDA) Çin'de yürütülen klinik araştırma verilerini değerlendirme dışı bırakmasını talep ediyor. 🔹 Çinli şirketler geçen yıl küresel klinik araştırmaların yaklaşık üçte birini yürüttü. Bu oran on yıl önce yüzde 6 seviyesindeydi. 🔹 Çin, yeni ilaç geliştirme alanında ABD'nin ardından dünyanın ikinci büyük kaynağı haline geldi. 🔹 2025 yılında değeri 50 milyon doların üzerindeki lisans anlaşmalarının yaklaşık yarısı Çinli biyoteknoloji şirketleriyle yapıldı. Bu oran 2020 yılında sıfırdı. 🔹 Antikor-ilaç konjugatları gibi bazı yeni kanser tedavisi alanlarında lisans anlaşmalarının büyük bölümü Çinli şirketlerden kaynaklandı. 🔹 İlaç geliştirme sürecinin ortalama maliyeti yaklaşık 2,8 milyar dolara ulaşıyor ve yeni bir ilacın piyasaya çıkması on yılı aşabiliyor. 🔹 Çin klinik verilerinin dışlanması halinde ilaç geliştirme süreçleri uzayabilir, maliyetler artabilir ve yeni tedavilere erişim gecikebilir. 🔹 ABD'li biyoteknoloji şirketleri ileri aşama klinik çalışmalar, düzenleyici süreçler ve ticari ürün geliştirme alanlarında küresel lider konumunu sürdürüyor. 🔹 Çinli biyoteknoloji yöneticileri FDA'yı küresel düzenleyici otorite olarak görmeye devam ediyor. 🔹 FDA'da üst düzey yönetici değişimleri yaşandı, biyomedikal araştırmaların en büyük finansman kaynaklarından biri olan Ulusal Sağlık Enstitüleri'nin bütçesi azaltıldı ve bazı araştırma programları sonlandırıldı. 🔹 Göç politikalarındaki değişikliklerin, Çin dahil birçok ülkeden bilim insanlarının ABD'yi tercih etmesini zorlaştırdığı belirtiliyor. 🔹 Hastalıkların sınır tanımadığı, bu nedenle yeni tedavi ve ilaç geliştirme çalışmalarının da uluslararası iş birliğiyle ilerlemesinin önem taşıdığı ifade ediliyor.

🔹 ABD yönetimi, Anthropic'in en gelişmiş yapay zekâ modelleri olan Fable ve Mythos'a yabancı kullanıcıların erişimini durdurarak en ileri yapay zekâ teknolojilerine küresel erişimi kontrol edebileceğini gösterdi. 🔹 Kararın hukuki dayanağı netleşmedi ve yasağın kalıcı olması beklenmiyor ancak ABD'nin en gelişmiş yapay zekâ modellerine erişimi siyasi kararla sınırlandırabilme kapasitesi ortaya çıktı. 🔹 ABD yönetimi daha önce Anthropic'i "tedarik zinciri riski" olarak tanımlamış, son kararla birlikte kullanıcı erişimine de doğrudan müdahale edebileceğini göstermiş oldu. 🔹 Yapay zekâ teknolojisinin kontrolü, nükleer teknoloji, kriptografi ve ileri askeri sistemlere yönelik geçmiş ABD kısıtlamalarıyla benzer bir stratejik güç unsuru haline geliyor. 🔹 En gelişmiş yapay zekâ modellerinin kritik altyapılara saldırı veya biyolojik silah geliştirme gibi alanlarda kullanılabilmesi, bu teknolojilerin sıkı denetim altında tutulması tartışmasını güçlendiriyor. 🔹 ABD, yapay zekâ alanındaki liderliğini korurken teknolojisini küresel pazarlara satma konusunda ekonomik çıkarlara da sahip bulunuyor ve kullanıcılarının büyük bölümü yurt dışında yer alıyor. 🔹 Gelecekte en gelişmiş yapay zekâ yeteneklerinin yalnızca ABD tarafından kullanılabildiği, daha sınırlı sürümlerin ise müttefiklere veya diğer ülkelere sunulduğu kademeli bir erişim sistemi oluşabilir. 🔹 Avrupa ve diğer ABD müttefikleri, yapay zekâ alanında ABD'ye bağımlılığın siber güvenlikten savunmaya kadar birçok alanda stratejik kırılganlık yaratabileceği endişesiyle karşı karşıya bulunuyor. 🔹 ABD'nin yapay zekâ işlem gücünün Avrupa'nın yaklaşık 15 katı seviyesinde olduğu ve yeni yatırımlarla bu farkın daha da büyüyebileceği belirtiliyor. 🔹 Avrupa ile Doğu Asya ülkelerinin veri merkezi yatırımlarını artırması, enerji altyapısını güçlendirmesi ve yapay zekâ geliştirme ortamını kolaylaştırması gerektiği ifade ediliyor. 🔹 Yapay zekâ ekosisteminin yalnızca ABD'de gelişebilen bir yapı olmaktan çıkarılması için diğer ülkelerin kendi teknolojik kapasitesini güçlendirmesi gerektiği vurgulanıyor.

Yayıncılık ve yazılı içerik 🔹 ChatGPT-3.5'in 2022 sonunda yayımlanmasının ardından Amazon'da yayımlanan e-kitap sayısı hızla arttı. 🔹 Aylık e-kitap yayımlama sayısı 2025 sonunda yaklaşık 300 bine yükselirken, yapay zekâ öncesinde bu rakam yaklaşık 100 bin seviyesindeydi. 🔹 Araştırmalar, e-kitaplardaki artışın büyük bölümünün yapay zekâ destekli içerik üretiminden kaynaklandığını gösteriyor. 🔹 ABD'de avukat olmadan açılan sivil dava sayısı 2023-2025 döneminde yaklaşık iki katına çıkarak 41 bine ulaştı. Akademi ve yazılım geliştirme 🔹 2025 yılında yayımlanan akademik çalışmaların yüzde 57'sinde yapay zekâ etkisi taşıyan ifadeler bulunduğu tespit edildi. 🔹 Aynı oran 2023 yılında yüzde 12 seviyesindeydi. 🔹 Yapay zekâ destekli yazılım geliştirme araçlarının yaygınlaşmasıyla Apple App Store'a eklenen uygulama sayısı aylık 100 binin üzerine çıktı. 🔹 Bu rakam 2025 yılı öncesinde aylık 50 binin altında bulunuyordu. Müzik ve dijital içerik 🔹 Deezer platformuna her gün yaklaşık 75 bin yapay zekâ üretimi şarkı yükleniyor. 🔹 Günlük yapay zekâ üretimi şarkı sayısı 2025 yılı başında yaklaşık 10 bin seviyesindeydi. 🔹 Yapay zekâ ile oluşturulan müzikler platforma yüklenen yeni parçaların yaklaşık yüzde 44'ünü oluşturuyor. 🔹 Deezer'in anketine göre katılımcıların yüzde 97'si yapay zekâ ile üretilen müzikleri insan yapımı müziklerden ayırt edemedi. Etkileri 🔹 Yapay zekâ araçlarının içerik üretimindeki beceri ve emek gereksinimini önemli ölçüde azalttığı değerlendiriliyor. 🔹 Yapay zekâ destekli dava başvuruları mahkemelerde, akademik makale artışı ise hakem değerlendirme sistemlerinde ek yoğunluk oluşturuyor. 🔹 Yapay zekâ kaynaklı içerik üretimindeki artışın dijital içeriklerin genel değerini düşürebileceği belirtiliyor.

Hisse senedi piyasaları 🔹 ABD hisse senedi piyasalarında değerlemeler uzun vadeli kazançlara göre 2000 yılındaki dot-com balonunun zirvesine yakın seviyelere ulaştı. 🔹 İran ile barış anlaşmasına yönelik gelişmelerin ardından S&P 500 endeksi yeniden yükseliş kaydetti. 🔹 SpaceX'in hisse satışı şirket değerini yaklaşık 1,8 trilyon dolara çıkardı. 🔹 SpaceX hisseleri işlem görmeye başlamasının ardından üç işlem gününde yaklaşık yüzde 60 yükselerek şirket değerini yaklaşık 2,8 trilyon dolara taşıdı. Opsiyon piyasaları 🔹 ABD'de hisse senedi opsiyon işlemlerinin hacmi son yıllarda güçlü artış gösterdi. 🔹 2025 yılında opsiyon işlem hacmi 2020 seviyesinin yaklaşık iki katına ulaştı. 🔹 Aynı gün içinde vadesi dolan çok kısa vadeli opsiyon işlemlerinin hacmi son yıllarda hızla arttı. 🔹 S&P 500 endeksine bağlı aynı gün vadeli opsiyon işlemleri 2025 yılında 2021'e göre yaklaşık 3,7 katına çıktı. Yatırımcı davranışı 🔹 Nasdaq endeksindeki ortalama alım opsiyonlarının maliyeti satım opsiyonlarının maliyetine yaklaşmış durumda bulunuyor. 🔹 Opsiyon piyasasında fiyat yükselişine yönelik işlemler, düşüş riskine karşı korunma amaçlı işlemlerle benzer büyüklüğe ulaştı. 🔹 Yatırımcıların hisse fiyatlarında güçlü yükseliş beklentisiyle işlem yaptığı değerlendiriliyor. 🔹 Piyasalardaki mevcut iyimserliğin uzun sürmesi halinde olası bir düzeltmenin etkisinin daha ağır olabileceği belirtiliyor.

Savaşın sonuçları 🔹 ABD ile İran arasında varılan anlaşmanın İsrail'in temel güvenlik kaygılarının büyük bölümünü kapsamadığı değerlendiriliyor. 🔹 İsrail, İran ile yürütülen müzakerelerin dışında kaldı ve anlaşmanın ayrıntılarına erişemedi. 🔹 Başbakan Binyamin Netanyahu, savaşın İsrail'i nükleer tehditten kurtardığını söyledi. 🔹 İran yönetimi ayakta kalmayı sürdürdü ve ülkedeki sertlik yanlısı grupların etkisi arttı. İran ve bölgesel konular 🔹 İran'ın nükleer programına ilişkin konuların önümüzdeki 60 gün boyunca sürecek müzakerelerde ele alınması planlanıyor. 🔹 İran'ın balistik füze kapasitesini koruduğu belirtiliyor. 🔹 Anlaşmada İran'ın balistik füze programına ilişkin herhangi bir düzenleme bulunmuyor. 🔹 Hizbullah'ın durumunun da anlaşma kapsamında koruma altına alındığı ve İsrail'in Lübnan'daki operasyonlarının sınırlandırılmasının gündeme geldiği ifade ediliyor. ABD-İsrail ilişkileri 🔹 Donald Trump, Beyrut'a yönelik İsrail saldırısını eleştirerek Binyamin Netanyahu'nun kararlarını yanlış bulduğunu söyledi. 🔹 Trump, Netanyahu ile ilişkilerinin iyi olduğunu belirtmesine rağmen İsrail'in Lübnan'daki son saldırısından memnun olmadığını ifade etti. 🔹 ABD ile İsrail'in İran konusundaki hedeflerinin savaş sürecinde giderek farklılaştığı değerlendiriliyor. 🔹 İsrail'de bazı askeri ve istihbarat çevreleri, savaşın ilk günlerinden itibaren ülkenin hedefleri konusunda daha gerçekçi bir yaklaşım benimsenmesi gerektiğini savundu. Siyasi etkiler 🔹 İran'ın nükleer ve füze programlarına verilen zararın geçici olabileceği değerlendiriliyor. 🔹 İsrail'in İran karşıtı stratejik hedeflerine ulaşamadığı görüşü öne çıkıyor. 🔹 İsrail'in ABD ile ilişkilerinin ve İran'a karşı ortak tutum sergileyen Arap ülkeleriyle bağlarının zarar gördüğü belirtiliyor. 🔹 İran politikasının İsrail'de yapılacak seçimlerde Binyamin Netanyahu'nun siyasi konumunu olumsuz etkileyebileceği değerlendiriliyor.

Akademik Dünyada Yapay Zekâ Araştırmaları 🔹 Yapay zekâ ekonomiye trilyonlarca dolarlık piyasa değeri kazandırmasına rağmen akademik ekonomistler bu alanı sınırlı ölçüde araştırıyor. 🔹 Yapay zekâ üzerine hazırlanan ekonomi araştırmalarının sayısı artıyor ancak önceki büyük kriz dönemlerine kıyasla düşük seviyede kalıyor. 🔹 Bazı ekonomistler yapay zekânın üretkenlik ve istihdam üzerindeki etkilerini incelese de alanın önde gelen isimleri hâline gelemedi. 🔹 Birçok akademisyen yapay zekâ şirketleriyle doğrudan temas kurmadığı için sektördeki gelişmeleri yakından takip etmiyor. Ekonomistlerin Yaklaşımı 🔹 Akademik ekonomistlerin önemli bölümü yapay zekânın ekonomik etkilerinin uzun vadede sınırlı kalacağını düşünüyor. 🔹 Yapılan bir ankette hızlı yapay zekâ gelişimi senaryosunda akademisyenler 2050 yılı ABD büyümesini yapay zekâ araştırmacılarından daha düşük tahmin etti. 🔹 Chicago Üniversitesi anketine göre önde gelen ekonomistlerin yalnızca yüzde 11’i yapay zekânın önümüzdeki on yılda gelişmiş ülkelerde işsizliği önemli ölçüde artıracağını düşünüyor. 🔹 Yapay zekânın makroekonomik etkilerinin henüz verilerde açık şekilde görülmemesi araştırmaları yavaşlatıyor. Yeni Araştırma Merkezleri 🔹 Yapay zekâ ekonomisi araştırmaları giderek üniversiteler yerine kamu kurumları ve teknoloji şirketlerine kayıyor. 🔹 ABD Nüfus Sayım Bürosu, Statistics Canada ve İngiltere Merkez Bankası yapay zekâ kullanımına ilişkin düzenli veri toplamaya başladı. 🔹 İngiltere hükümeti yapay zekâ ekonomisi araştırmalarını geliştirmek amacıyla yeni bir enstitü kurdu. 🔹 Kamu kurumları, gelecekteki ekonomik analizler için gerekli veri altyapısını oluşturmayı hedefliyor. Teknoloji Şirketlerine Geçiş 🔹 OpenAI, Anthropic ve Google DeepMind gibi şirketler çok sayıda ekonomisti bünyelerine katmaya başladı. 🔹 Yapay zekâ laboratuvarlarında çalışan ekonomistler yüksek ücretler, geniş veri erişimi ve politika yapıcılarla yakın çalışma imkânı elde ediyor. 🔹 Şirketlerde çalışan araştırmacılar akademiye kıyasla daha az makale yayımlayıp daha fazla tescilli teknoloji geliştirme eğilimi gösteriyor. 🔹 Teknoloji şirketlerinde yürütülen yapay zekâ araştırmalarının çıkar çatışması oluşturabileceği ve şirket çıkarlarını destekleyen sonuçlar üretme baskısıyla karşılaşabileceği değerlendiriliyor.

Yapay zekâ maliyetleri 🔹 Yapay zekâ ajanlarının yaygınlaşmasıyla şirketlerin işlem gücü ihtiyacı ve yapay zekâ harcamaları hızla yükseliyor. 🔹 Büyük teknoloji şirketleri, yüzlerce yazılımın yapay zekâ ajanlarıyla çalışmaya başlaması halinde maliyetlerin kontrolden çıkabileceği uyarısında bulunuyor. 🔹 Geçmişte çalışanların yoğun yapay zekâ kullanımı teşvik edilirken, bugün bütçe yönetimi şirketler için yeni bir öncelik haline geldi. Harcamalardaki artış 🔹 Şirketlerin kullandığı akıl yürütme modelleri ve yapay zekâ ajanları çok daha fazla işlem birimi (token) tüketiyor. 🔹 Bazı yapay zekâ ajanlarının kendi alt ajanlarını oluşturması işlem maliyetlerini daha da artırıyor. 🔹 Kurumsal kredi kartı şirketi Ramp, müşterilerinin yapay zekâ harcamalarının son bir yılda 13 kat arttığını hesapladı. 🔹 Uber, yıllık yapay zekâ bütçesini yılın ilk dört ayında tükettiğini açıkladı. 🔹 Bazı şirketlerin yalnızca bir ay içinde yapay zekâ tokenları için 500 milyon dolar harcadığı bildirildi. Şirketlerin aldığı önlemler 🔹 Meta ve Amazon gibi şirketler çalışanların yapay zekâ kullanımını sıralayan iç liderlik tablolarını kaldırdı. 🔹 Kuruluşlar artık her görev için en pahalı modeller yerine daha düşük maliyetli alternatif modelleri tercih etmeye başladı. 🔹 Bazı görevlerde Anthropic'in Sonnet modeli, Opus modelinin yaklaşık yirmide biri maliyetle kullanılabiliyor. 🔹 Çinli Moonshot AI'ın açık kaynaklı Kimi modeli ise Sonnet'in de yaklaşık yirmide biri maliyetle hizmet verebiliyor. Yeni maliyet yönetimi yöntemleri 🔹 Uber, çalışan başına aylık yapay zekâ kodlama aracı kullanımını 1.500 dolar değerindeki token ile sınırlandırdı. 🔹 Şirketler, yapay zekâ kaynaklarını en fazla katma değer sağlayan birimlere tahsis etmeye yöneliyor. 🔹 Yazılım şirketleri, müşterilerin maliyet endişelerini azaltmak için sonuç odaklı fiyatlandırma modellerini test ediyor. 🔹 Bulut hizmet sağlayıcıları bütçe kontrolü ve sorguları en uygun modele yönlendiren maliyet yönetim araçları geliştirmeye başladı. Yapay zekâ şirketleri üzerindeki baskı 🔹 OpenAI ve diğer büyük yapay zekâ laboratuvarları bugün hizmet maliyetlerinin önemli bölümünü sübvanse ediyor. 🔹 OpenAI'ın müşteri kazanmak amacıyla Anthropic karşısında agresif fiyat indirimleri uyguladığı belirtiliyor. 🔹 Sektörde uzun vadede kârlılığın sağlanabilmesi için yapay zekâ hizmet fiyatlarının yükselmesi bekleniyor. 🔹 OpenAI ve Anthropic'in halka arzlarının gerçekleşmesi halinde yatırımcı baskısıyla fiyat artışlarının hızlanabileceği ve şirketlerin daha yüksek yapay zekâ faturalarıyla karşılaşabileceği değerlendiriliyor.

Kararın ayrıntıları 🔹 Anthropic CEO’su Dario Amodei, yapay zekâ için daha bağlayıcı düzenlemeler çağrısı yaptıktan iki gün sonra Trump yönetimi şirketin en gelişmiş Fable 5 ve Mythos 5 modellerine ABD vatandaşı olmayan kişilerin erişimini engellemesini istedi. 🔹 Talimat, Anthropic’in kendi yabancı çalışanlarını da kapsadığı için şirket modelleri tamamen kullanımdan kaldırdı. 🔹 Kararın ulusal güvenlik gerekçesiyle alındığı açıklandı ancak hukuki dayanağı ve gerekçeleri ayrıntılı şekilde paylaşılmadı. Tartışmanın nedeni 🔹 Amazon CEO’su Andy Jassy’nin Fable 5 modelindeki güvenlik açıklarını Trump yönetimine bildirdiği ve modelin koruma önlemlerinin aşılabildiği iddia edildi. 🔹 Beyaz Saray danışmanı David Sacks, hükümetin Anthropic’ten güvenlik açığını kapatmasını veya modeli devre dışı bırakmasını istediğini, Dario Amodei’nin ise bunu reddettiğini öne sürdü. 🔹 Anthropic ise yalnızca belirsiz bir ulusal güvenlik tehdidi nedeniyle yabancıların erişiminin kesilmesi talimatı aldığını ve bu nedenle modelleri askıya aldığını açıkladı. 🔹 Şirket, tespit edilen açıkların daha önce bilinen sınırlı güvenlik sorunları olduğunu ve rakip yapay zekâ modellerinde de benzer durumların bulunduğunu savundu. Uluslararası etkiler 🔹 Yasak, İngiltere, Kanada, Avustralya ve Yeni Zelanda'nın da bulunduğu Five Eyes istihbarat ortaklarını dahi kapsadı. 🔹 İngiltere Yapay Zekâ Güvenlik Enstitüsü dahil birçok müttefik kurum yeni modellere erişimini kaybetti. 🔹 Birçok ülke, gelişmiş yapay zekâ teknolojilerinde ABD’ye bağımlılığın stratejik risk oluşturduğunu değerlendirmeye başladı. 🔹 Uzmanlar, yabancı çalışanların Amerikan yapay zekâ şirketlerindeki büyük payı nedeniyle bu yaklaşımın uzun vadede sürdürülebilir olmayabileceğini belirtiyor. Yapay zekâ politikası 🔹 Senato İstihbarat Komitesi Başkan Yardımcısı Mark Warner, NSA Başkanı General Joshua Rudd’un Mythos modelinin saatler içinde çok sayıda gizli sisteme sızabildiğini söylediğini aktardı. 🔹 Yapay zekâ alanında ABD'nin Çin karşısındaki teknolojik üstünlüğünü koruma çabalarının, gelişmiş modellerin erişimini ulusal güvenlik meselesine dönüştürdüğü değerlendiriliyor. 🔹 Trump yönetimi son aylarda yapay zekâ düzenlemelerini gevşetirken Çin’e gelişmiş çip satışlarına izin verdi ve ardından Anthropic modellerine beklenmedik erişim kısıtlamaları getirdi. 🔹 Yönetimin Frontier yapay zekâ modellerini değerlendiren devlet kurumuna kamuya açık rapor yayımlamayı durdurma talimatı vermesi, yapay zekâ denetiminin giderek daha kapalı hale geldiği yönündeki tartışmaları artırdı.

Douglas Latchford ağı 🔹 İngiliz sanat tüccarı Douglas Latchford, onlarca yıl boyunca Kamboçya'dan kaçırılan Khmer eserlerinin uluslararası koleksiyonerlere ulaştırılmasında merkezi rol oynadı. 🔹 Matthew Campbell'in kitabına göre Latchford, Kamboçya'daki yağmaları organize eden ve uluslararası talebi yönlendiren en önemli isimlerden biri haline geldi. 🔹 Latchford, 1974 yılında Bangkok'ta açtığı galeride yüzlerce hatta binlerce Khmer eserini koleksiyonerlere ve müzelere sundu. Yağma süreci 🔹 İç savaş ve Kızıl Kmerler döneminin ardından ekonomik sıkıntı yaşayan birçok Kamboçyalı tarihi tapınaklardan heykel ve kabartmaları çıkarmaya başladı. 🔹 Yağmacılar bazı eserleri çıkarmak için pnömatik matkap ve dinamit kullandı, bu süreçte çok sayıda eser zarar gördü veya tamamen yok oldu. 🔹 Eserler öküz arabaları ve kamyonlarla Tayland'a taşındıktan sonra aracıların yardımıyla Latchford'a ulaştırıldı. Uluslararası satışlar 🔹 Latchford eserlerin kökenine ilişkin sahte belgeler düzenleyerek uluslararası alıcılara satış gerçekleştirdi. 🔹 Kaçırılan eserlerin bir bölümü ABD'deki Norton Simon Museum ve New York'taki Metropolitan Museum of Art gibi önemli kurumların koleksiyonlarına girdi. 🔹 Birçok eser müzelere ulaştığında üzerinde hâlâ Kamboçya toprağının bulunduğu belirtiliyor. Soruşturma ve iade süreci 🔹 ABD'li soruşturmacılar yürüttükleri çalışmalar sonucunda Latchford'un uluslararası kaçakçılık ağını ortaya çıkardı. 🔹 Douglas Latchford 2020 yılında hayatını kaybettiği için hakkında açılan davalarda yargılanamadı. 🔹 Soruşturmalar sonucunda çok sayıda kaçırılmış eser Kamboçya'ya geri gönderildi ve bugün Phnom Penh Ulusal Müzesi'nde sergileniyor. Kitabın değerlendirmesi 🔹 Kitap, Kamboçya'daki tarihi eser kaçakçılığı ağını ayrıntılarıyla ele alırken uluslararası sanat piyasasının eserlerin kökenine ilişkin denetim eksikliklerini de ortaya koyuyor. 🔹 Eserde, antik uygarlıklara ait değerli eserlerin küresel talep görmeye devam ettiği ve bu nedenle yasa dışı eser ticaretinin tamamen sona ermesinin zor olduğu değerlendirmesi yapılıyor.

Yeni ortak velayet sistemi 🔹 Japonya, yaklaşık 80 yıldır değişmeyen medeni kanunda yaptığı düzenlemeyle nisan ayında boşanma sonrası ortak velayet uygulamasını kabul etti. 🔹 Düzenleme öncesinde Japonya, G7 ülkeleri arasında boşanma sonrası ortak velayeti tanımayan tek ülkeydi. 🔹 Yeni sistemle boşanmış ebeveynlerin eğitim ve taşınma gibi önemli çocuk kararlarını birlikte alması öngörülüyor. Mevcut sistemin sorunları 🔹 2021 tarihli resmi araştırmaya göre boşanmış ailelerin çocuklarının yalnızca üçte biri ebeveynlerinden ayrı yaşayan tarafla iletişim kurabiliyordu. 🔹 Japonya'da boşanmaların yaklaşık yüzde 90'ı mahkeme kararı olmadan belediyeye verilen ortak başvuruyla sonuçlanıyor. 🔹 Nafaka, mal paylaşımı ve velayet kararları çoğu zaman resmi bir arabuluculuk süreci olmadan alınıyor. 🔹 Bekâr annelerin yalnızca yüzde 28'i eski eşlerinden çocuk nafakası alabildiği için tek ebeveynli ailelerde yoksulluk oranı yüksek seviyede bulunuyor. Çocuklarla ilişki sorunu 🔹 Önceki sistemde velayeti alan ebeveyn, çoğunlukla diğer ebeveynin çocukla görüşmesini fiilen engelleyebiliyordu. 🔹 Japon toplumunda boşanma sonrası aile bağlarının tamamen kopması anlayışı uzun yıllardır yaygın uygulama olarak görülüyordu. 🔹 Çocukların bir ebeveynden tamamen koparılması kamuoyunda giderek daha fazla tartışılmaya başladı. Yeni düzenlemenin hedefleri 🔹 Ortak velayet uygulamasının babaların çocuklarıyla bağlarını korumasını ve nafaka ödeme oranlarını artırmasını sağlaması hedefleniyor. 🔹 Reform kapsamında çocuk nafakasına ilişkin yeni yasal düzenlemeler de yürürlüğe alındı. Tartışmalar 🔹 Kadın hakları örgütleri ortak velayet sisteminin aile içi şiddet mağdurlarını eski eşleriyle yeniden temas kurmak zorunda bırakabileceği uyarısında bulunuyor. 🔹 Fiziksel şiddetin boşanmaların yaklaşık yüzde 8'inin nedeni olduğu yönünde araştırmalar bulunuyor. 🔹 Reformun uygulamadaki etkilerinin önümüzdeki yıllarda ortaya çıkması bekleniyor.

Sektörün büyüklüğü 🔹 Japonya’da yüz binlerce kadın seks sektöründe çalışıyor ve sektörün yıllık büyüklüğünün 2 ila 5 trilyon yen arasında olduğu tahmin ediliyor. 🔹 2022 tarihli bir araştırmaya göre Japon erkeklerinin yüzde 48’i hayatının bir döneminde para karşılığı cinsel hizmet satın aldığını belirtirken, bu oran İngiltere’de yüzde 11 olarak ölçüldü. 🔹 Sektör, eskort hizmetleri, genelevler ve çeşitli yasal boşluklardan yararlanan işletmeler aracılığıyla uzun yıllardır faaliyet gösteriyor. Son dönemde tartışmaları artıran gelişmeler 🔹 Geçen yıl 12 yaşındaki Taylandlı bir kız çocuğunun insan kaçakçılığıyla Japonya’ya getirilerek Tokyo’daki bir seks işletmesinde çalıştırıldığının ortaya çıkması kamuoyunda büyük tepki yarattı. 🔹 Tokyo’daki Okubo Park çevresinde kadınların açık şekilde müşteri beklemesi de kamuoyunda görünürlüğü artırarak yeni tartışmalara yol açtı. 🔹 Japonya’da sokakta müşteri beklemek ve müşteri aramak yasa dışı olmasına rağmen bu görüntüler sosyal medyada geniş şekilde yayıldı. Yabancı turistlerin etkisi 🔹 Japon yenindeki değer kaybı nedeniyle bazı yabancı turistlerin seks turizmi amacıyla ülkeye yöneldiği tartışmaları büyüttü. 🔹 Okubo Park çevresinde yabancı turistlerin kadınlarla pazarlık yaptığı görüntüler internette hızla yayıldı. 🔹 Bu durum Japon kamuoyunda ekonomik gerileme ve ülkenin uluslararası imajı açısından da rahatsızlık yarattı. Hukuki tartışmalar 🔹 Yetkililer son dönemde Okubo Park çevresindeki kadınlara yönelik gözaltı ve tutuklama işlemlerini artırdı. 🔹 Kadın hakları savunucuları ise yalnızca kadınların cezalandırıldığını, cinsel hizmet satın alan erkeklere yönelik yeterli işlem yapılmadığını savunuyor. 🔹 Muhalefet milletvekilleri mevcut uygulamaların yeniden gözden geçirilmesini gündeme taşıdı. Reform seçenekleri 🔹 Bazı feminist gruplar İsveç ve Fransa’da uygulanan, cinsel hizmet satın alanların cezalandırıldığı ancak hizmet sunanların korunduğu İskandinav modelinin benimsenmesini istiyor. 🔹 Diğer bazı kesimler ise müşterilerin cezalandırılmasının sektörü yeraltına iterek kadınları daha fazla şiddet riskiyle karşı karşıya bırakacağını savunuyor. 🔹 Bazı sivil toplum kuruluşları Almanya ve Hollanda benzeri tam yasal düzenleme ve denetim modelinin uygulanmasını öneriyor. Mevcut sistem 🔹 Japonya’daki kapalı seks sektöründe faaliyet gösteren birçok işletme yasal boşluklardan yararlanarak hizmet vermeye devam ediyor. 🔹 "Soapland" olarak bilinen işletmelerde müşterilerin banyo hizmeti satın aldığı, cinsel ilişkinin ise resmi olarak hizmet kapsamında görülmediği uygulama fiilen varlığını sürdürüyor. 🔹 Adalet Bakanlığı ise şu aşamada kapsamlı reform yerine sokak fuhşuna yönelik denetim ve uygulamalara odaklanmayı sürdürüyor.

Vergi politikası ve bütçe baskısı 🔹 Hindistan Anayasası eyaletlerin alkol tüketimini azaltmaya çalışmasını öngörse de birçok eyalet bütçe gelirleri için alkolden önemli ölçüde vergi topluyor. 🔹 2017'de yürürlüğe giren ülke çapındaki mal ve hizmet vergisi (GST) reformu, eyaletlerin birçok vergi toplama yetkisini kaldırarak mali esnekliğini azalttı. 🔹 Artan borç yükü ve sosyal harcamalar nedeniyle birçok eyalet gelir artıracak yeni kaynak arayışına girdi. Alkol vergileri öne çıkıyor 🔹 GST sonrasında eyaletlerin bağımsız şekilde vergilendirebildiği başlıca alanlar enerji ürünleri ve alkollü içecekler oldu. 🔹 Yakıt vergilerinin artırılması siyasi açıdan zor görülürken, alkol vergileri eyaletler için önemli bir gelir kaynağı haline geldi. 🔹 Vergilerin aşırı artırılması halinde tüketicilerin daha ucuz ürünlere veya kaçak alkole yönelme riski bulunuyor. Karnataka'nın yeni modeli 🔹 Karnataka eyaleti alkol vergilendirme sistemini yeniden düzenlemek için bir komite kurdu. 🔹 Komite, bira ve yüksek alkollü içkiler arasındaki mevcut vergi yapısının tutarsız olduğunu belirledi. 🔹 Raporda verginin ürün türüne veya markasına göre değil, şişedeki saf alkol miktarına göre belirlenmesi önerildi. 🔹 Önerilen sistemde alkol oranına dayalı vergi ile ilave tüketim vergisinin birlikte uygulanması tavsiye edildi. Beklenen etkiler 🔹 Yeni sistemin eyalet gelirlerini önemli ölçüde artırabileceği değerlendiriliyor. 🔹 Karnataka Başbakanı rapor kamuoyuna açıklanmadan önce ilk reform adımlarını duyurdu. 🔹 Reformun başarılı olması halinde diğer Hindistan eyaletlerinin de benzer uygulamaları hayata geçirmesi bekleniyor. 🔹 Raporda yüksek alkollü ucuz içkileri tüketen kesimin kaçak alkole yönelmesini önleyecek ek tedbirlerin de önerildiği belirtiliyor.

Savaşta dönüm noktası 🔹 11 Haziran itibarıyla Ukrayna'daki savaşın süresi Birinci Dünya Savaşı'nın toplam süresini geride bıraktı. 🔹 2022'de birkaç gün içinde sona ereceği düşünülen çatışma, dört yılı aşan uzun bir savaşa dönüştü. 🔹 Siper savaşları, yeni silah teknolojileri ve ağır can kayıpları nedeniyle çatışmanın birçok yönü Birinci Dünya Savaşı'yla benzerlik gösteriyor. Cephedeki durum 🔹 Ukrayna'nın son dönemde cephede nispeten avantaj kazanmaya başladığı belirtiliyor. 🔹 Ukrayna kaynaklarına göre Rus ordusu günde yaklaşık 1.000 ölü veya ağır yaralı veriyor. 🔹 Ukrayna'nın insansız hava araçları Rusya'nın derin bölgelerindeki hedefleri vurmayı sürdürüyor. 🔹 Avrupa Birliği, Ukrayna'ya 90 milyar avroluk kredi desteğini dağıtmaya hazırlanıyor. 🔹 ABD desteğinin azalmasına rağmen Ukrayna ordusunun moralinin son dönemde yükseldiği ifade ediliyor. Barış görüşmeleri 🔹 Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenskiy'nin ve İngiltere, Fransa ile Almanya liderlerinin barış çağrılarına rağmen Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin müzakerelere olumlu yanıt vermedi. 🔹 Çatışmaların sona ermesi için ciddi müzakerelerin henüz başlamadığı belirtiliyor. Olası barış düzeni 🔹 Muhtemel barış anlaşmasının her iki taraf için de tavizler içeren ve tam anlamıyla tatmin edici olmayan bir uzlaşma olması bekleniyor. 🔹 Rusya'nın savaş tazminatı ödemesi veya yöneticilerinin uluslararası mahkemelere teslim edilmesi gibi senaryoların gerçekçi görülmediği ifade ediliyor. 🔹 Avrupa'nın Ukrayna için yeni güvenlik garantileri oluşturacak bir güvenlik mimarisi üzerinde çalışması gerektiği belirtiliyor. Avrupa Birliği süreci 🔹 Ukrayna'nın Avrupa Birliği üyelik sürecinin yeni Avrupa güvenlik düzeninin önemli parçalarından biri olacağı değerlendiriliyor. 🔹 Avrupa Birliği'nin 15 Haziran'da üyelik müzakerelerinin ilk faslını açması bekleniyor. 🔹 Ukrayna'nın tam üyeliğinin kısa vadede gerçekleşmesinin zor olduğu ifade ediliyor. Avrupa'nın karşılaşabileceği kararlar 🔹 Kalıcı barış sağlanması için Avrupa'nın ileride Rusya'ya yönelik yaptırımların kaldırılmasını değerlendirmek zorunda kalabileceği belirtiliyor. 🔹 Dondurulan yüz milyarlarca avroluk Rus varlıklarının geleceğinin de müzakerelerin önemli başlıklarından biri olabileceği ifade ediliyor. 🔹 Rusya ile diplomatik ilişkilerin normalleştirilmesine yönelik olası adımların Avrupa'da tartışmalara yol açabileceği değerlendiriliyor.

Klinik sonuçlar 🔹 Chicago'da mayıs ayı sonunda düzenlenen onkoloji konferansında daraxonrasib adlı ilacın pankreas kanseri üzerindeki sonuçları büyük ilgi gördü. 🔹 İlaç, ileri evre pankreas kanserinde ortanca yaşam süresini 6,7 aydan 13,2 aya çıkardı. 🔹 Tedavinin tek başına kesin bir iyileşme sağlamadığı, ancak diğer tedavilerle birlikte yaşam süresini daha da uzatabileceği değerlendiriliyor. Pankreas kanseri 🔹 Pankreas kanseri genellikle belirti vermeden ilerlediği ve çoğu zaman yayılmış halde teşhis edildiği için en ölümcül kanser türlerinden biri olarak kabul ediliyor. 🔹 Hastaların büyük bölümü bir yıldan uzun süre yaşayamazken hastalık bağışıklık sistemi temelli tedavilere de direnç gösteriyor. 🔹 KRAS mutasyonu, tümör çevresinde bağışıklık hücreleri için elverişsiz bir ortam oluşturarak immünoterapinin etkisini azaltıyor. İlacın çalışma mekanizması 🔹 Daraxonrasib, KRAS adlı proteinin faaliyetini baskılayarak çalışıyor. 🔹 Araştırmalar, ilacın tümör çevresindeki ortamı değiştirerek immünoterapilere yanıtı artırabileceğini gösteriyor. 🔹 İlacın ABD'de onay sürecinin hızlanması ve ilerleyen dönemde ilk basamak tedavi olarak kullanılması bekleniyor. Daha geniş kanser etkisi 🔹 KRAS mutasyonu yalnızca pankreas kanserinde değil, bazı kalın bağırsak, akciğer, rahim, ince bağırsak ve mide kanserlerinde de hastalığın temel itici gücü olarak bulunuyor. 🔹 KRAS, hücre bölünmesini kontrol eden moleküler bir anahtar görevi görüyor ve mutasyon sonucu sürekli aktif kalarak kanser gelişimini destekliyor. 🔹 KRAS sinyallerinin baskılanmasının birçok farklı kanser türünde yeni tedavi seçenekleri oluşturabileceği belirtiliyor. RAS ailesi 🔹 KRAS, RAS adı verilen onkogen ailesinin bir üyesi olarak biliniyor. 🔹 Daraxonrasibin teorik olarak RAS mutasyonlarının etkili olduğu multipl miyelom gibi başka kanser türlerinde de fayda sağlayabileceği değerlendiriliyor. 🔹 RAS mutasyonları dünya genelinde tüm kanser vakalarının yaklaşık yüzde 20'sinde görülüyor ve her yıl yaklaşık 3,4 milyon yeni vakayla ilişkilendiriliyor. Gelecek çalışmalar 🔹 Araştırmacılar, daha gelişmiş yeni nesil ilaçların geliştirilmesinin beklendiğini belirtiyor. 🔹 Benzer yaklaşımın çocukluk çağı nöroblastomunda da kullanılabileceği yönünde umut verici çalışmalar bulunuyor. 🔹 KRAS hedefli tedavilerin geliştirilmesi, milyonlarca kanser hastası için yeni tedavi yolları açabilecek önemli bir adım olarak değerlendiriliyor.

Referandum 🔹 İsviçre'de seçmenler 14 Haziran'da ülke nüfusunun 10 milyonu aşmasını yasaklayacak referandum için sandığa gidiyor. 🔹 Referandum, sağ popülist SVP partisinin girişimiyle düzenleniyor. 🔹 Anketler sonucu belirsiz gösterirken çok sayıda seçmen nüfus sınırını destekliyor. Göç ve demografi 🔹 İsviçre'nin nüfusu 9 milyonun biraz üzerinde bulunuyor. 🔹 Ülkede doğurganlık oranı kadın başına 1,3 çocuk seviyesinde olduğu için göç olmadan nüfusun hızla azalması bekleniyor. 🔹 Ülke nüfusunun yaklaşık yüzde 30'unu yurt dışında doğan kişiler oluşturuyor. 🔹 Referandumun fiilen göç politikalarını sınırlandırmayı hedeflediği değerlendiriliyor. Olası ekonomik etkiler 🔹 10 milyon sınırına yaklaşılması halinde hükümet göç üzerinde sıkı kısıtlamalar uygulamak zorunda kalacak. 🔹 Bu durumun sağlık, ilaç, finans ve sigorta gibi sektörlerde ihtiyaç duyulan yüksek nitelikli yabancı iş gücünün girişini azaltabileceği belirtiliyor. 🔹 İsviçre'nin uluslararası yetenek çekme kapasitesinin üretkenlik ve inovasyon açısından önemli avantaj sağladığı ifade ediliyor. Avrupa Birliği ile ilişkiler 🔹 İsviçre, Schengen serbest dolaşım bölgesinin parçası olarak Avrupa Birliği vatandaşlarına yerleşim hakkı tanıyor. 🔹 Nüfus sınırının uygulanmasının AB ile mevcut anlaşmaların yeniden müzakere edilmesini gerektirebileceği belirtiliyor. 🔹 Böyle bir sürecin İsviçre vatandaşlarının AB ülkelerinde serbest yaşama hakkını da etkileyebileceği değerlendiriliyor. Uzun vadeli sonuçlar 🔹 Mevcut eğilimlerin sürmesi halinde İsviçre'nin 2041 yılında 10 milyon nüfusa ulaşması bekleniyor. 🔹 Göçün sert biçimde sınırlandırılması ve AB ile ilişkilerin bozulmasının önümüzdeki 20 yılda yaklaşık 500 milyar İsviçre frangı ekonomik kayba yol açabileceği hesaplanıyor. Çevre tartışması 🔹 Referandum çevrenin korunması gerekçesiyle de savunuluyor. 🔹 Buna karşın İsviçre Alpleri ve buzullar için en büyük tehdidin iklim değişikliği olduğu, yerel nüfus sınırlamasının bu sorunu çözmeyeceği belirtiliyor. Alternatif öneriler 🔹 Göç akışının AB anlaşmaları korunarak daha nitelikli iş gücünü teşvik edecek ücret kriterleriyle düzenlenebileceği ifade ediliyor. 🔹 Konut arzının artırılmasının yüksek konut fiyatlarını düşürmede göçü sınırlamaktan daha etkili olabileceği değerlendiriliyor. 🔹 İsviçre'nin uluslararası iş dünyasının merkezi konumunu koruyabilmesi için yabancı yeteneklere açık kalmasının önem taşıdığı vurgulanıyor.

Öncelik belirleme sorunu 🔹 İş hayatında yöneticiler ve çalışanlar sürekli olarak hangi görevin, yatırımın veya hedefin önce geleceğine karar vermek zorunda kalıyor. 🔹 Araştırmalar, insanların çoğu zaman en önemli göreve değil, tamamlanması daha kolay görünen göreve yöneldiğini gösteriyor. 🔹 Queensland Üniversitesi araştırmasında katılımcılar, tek hedefe odaklanmanın daha avantajlı olduğu durumlarda bile aynı anda iki hedefi tamamlamaya çalıştı. 🔹 Araştırma, insanların bir hedefi bırakmak yerine hepsini sürdürme eğiliminde olduğunu ortaya koydu. Bireysel kararlar 🔹 Bir araştırma, borçlu kişilerin daha yüksek faizli büyük borçlar yerine küçük borçlarını önce kapatmayı tercih ettiğini gösterdi. 🔹 Katılımcılar için ilerleme hissi, ekonomik açıdan daha rasyonel tercihten daha etkili oldu. 🔹 Ofis ortamında da çalışanlar, düşük değer yaratsa bile tamamlanabilir işleri tercih etme eğilimi gösterebiliyor. Şirketlerde öncelik yönetimi 🔹 Birçok şirkette aynı anda çok fazla öncelik belirlenmesi dikkat ve kaynakların aşırı dağılmasına yol açıyor. 🔹 Lego Üst Yöneticisi Niels Christiansen, göreve başladığında şirketin yaklaşık 100 temel kurumsal risk belirlediğini ve bunun etkili yönetimi zorlaştırdığını söyledi. 🔹 Çok sayıda önceliğin aynı anda takip edilmesi şirketlerin risk almaktan kaçınmasına neden olabiliyor. Kullanılan yöntemler 🔹 Eisenhower Matrisi görevleri aciliyet ve önem derecesine göre sınıflandıran yaygın zaman yönetimi yöntemlerinden biri olarak kullanılıyor. 🔹 Etki-Öncelik Matrisi görevleri etki ve gereken çabaya göre sıralamayı amaçlıyor. 🔹 Ürün geliştirme ekipleri Reach, Impact, Confidence ve Effort kriterlerini kullanan RICE modelinden yararlanabiliyor. 🔹 MoSCoW yöntemi görevleri "zorunlu", "olmalı", "olabilir" ve "olmayacak" kategorilerine ayırıyor. 🔹 Google, inovasyon kaynaklarının yüzde 70'ini ana işe, yüzde 20'sini yakın alanlara ve yüzde 10'unu tamamen yeni fikirlere ayıran 70:20:10 yaklaşımını uyguladı. Etkili önceliklendirme 🔹 Massachusetts Teknoloji Enstitüsü araştırmasına göre şirket yöneticilerinin yalnızca yaklaşık yarısı kurumlarının stratejik öncelikleri konusunda aynı görüşü paylaşıyor. 🔹 Amazon yöneticileri Phil Le-Brun ve Jana Werner, yeni projeler başlatılırken mevcut projelerin sonlandırılmasına yönelik açık kurallar oluşturulmasını öneriyor. 🔹 Etkili öncelik belirlemenin yalnızca seçim yapmayı değil, alınan kararları açık şekilde iletmeyi ve düşük öncelikli çalışmaları durdurmayı da gerektirdiği vurgulanıyor.

Küresel göç eğilimi 🔹 Araştırma şirketi New World Wealth'e göre geçen yıl 140 binden fazla milyoner başka ülkelere taşındı ve bu rakam şimdiye kadarki en yüksek seviyeye ulaştı. 🔹 Şirket, bu yıl milyoner göçünün 165 bine çıkmasını bekliyor. 🔹 IMI verilerine göre yatırım yoluyla vatandaşlık ve oturum danışmanlığı sektörünün hacmi 2025 yılında 40 milyar dolara ulaştı. 🔹 Sektörde yatırım göçü hizmeti sunan 1.200'den fazla şirket faaliyet gösteriyor. Göç rotaları 🔹 Dubai son yıllarda milyonerlerin en fazla tercih ettiği merkezlerden biri haline geldi. 🔹 Dubai özellikle Güney Asya, Nijerya, Suriye ve Lübnan'dan gelen varlıklı kişileri çekti. 🔹 Son dönemde Batılı varlıklı kişilerin de başka ülkelere taşınmaya ilgisi arttı. 🔹 İngiltere'deki birçok zengin, salgın döneminden sonra yatırım karşılığı oturum ve vatandaşlık programlarına başvurmaya başladı. Avrupa ve ABD 🔹 Geçen yıl Fransa, Almanya ve İspanya ilk kez zengin nüfus kaybeden ülkeler arasında yer aldı. 🔹 ABD, 30 milyon doların üzerinde servete sahip kişilerin üçte birinden fazlasına ev sahipliği yapmayı sürdürüyor. 🔹 Danışmanlık şirketleri, ABD vatandaşlarının Avrupa'da oturum ve vatandaşlık seçeneklerine ilgisinin belirgin şekilde arttığını bildiriyor. 🔹 ABD'nin en az 800 bin dolar yatırım gerektiren EB-5 programına talep yüksek seviyesini koruyor. Yeni programlar ve düzenlemeler 🔹 Saint Vincent ve Grenadinler yatırım karşılığı vatandaşlık programını ülke ekonomisinin kritik unsurlarından biri olarak duyurdu. 🔹 Özbekistan, Maldivler ve Nauru yeni yatırım göçü programları geliştirmek için çalışma yürütüyor. 🔹 İspanya 2025 yılında 500 bin avroluk yatırım karşılığı oturum programını sona erdirdi. 🔹 Avrupa Birliği Adalet Divanı, Malta'nın yatırım karşılığı vatandaşlık programının AB hukukuna aykırı olduğuna hükmetti. 🔹 Portekiz çoğu göçmen için vatandaşlığa geçiş süresini beş yıldan on yıla çıkardı. Güvenlik ve denetim 🔹 Birçok ülke yatırım karşılığı vatandaşlık ve oturum programlarında güvenlik incelemelerini artırmaya yöneliyor. 🔹 Programlarda başvuru sahiplerinin geçmişlerinin ayrıntılı biçimde incelenmesi uluslararası düzeyde daha fazla önem kazanıyor. 🔹 Jeopolitik belirsizlikler varlıklı kişilerin göç kararlarını etkilerken, birçok ülke sermaye ve nitelikli insan çekebilmek için yeni programlar geliştirmeyi sürdürüyor.

Bölgesel gerilim 🔹 ABD ve İsrail son bir haftada İran'ı bombalarken, İran bir ABD helikopterini düşürdü, İsrail'e füze saldırıları düzenledi ve bazı Arap ülkelerini hedef aldı. 🔹 İki aydan uzun süredir kırılgan bir ateşkes sürmesine rağmen ABD ile İran arasındaki müzakereler çıkmazda kalırken ateşkes ihlalleri arttı. 🔹 Donald Trump, İran yönetiminin anlaşma için çaresiz olduğunu savunmasına rağmen İran düşük yoğunluklu çatışmaları sürdürmeye devam etti. 🔹 İran, İsrail'i caydırabileceği ve Trump'ı anlaşmaya zorlayabileceği hesabıyla daha fazla risk alıyor. İran'ın stratejisindeki değişim 🔹 İran yönetimi geçmişte çatışmaları kendi sınırlarından uzak tutmayı tercih ederken bölgedeki müttefik silahlı gruplar üzerinden nüfuz kurma stratejisi izliyordu. 🔹 İran'ın yeni yönetimi altı haftalık savaşın ardından ABD ile İsrail'e karşı daha fazla özgüven kazandığı değerlendirmesini yapıyor. 🔹 İran, Körfez'deki ABD güçlerine yönelik dönemsel saldırıları artık müzakerelerde baskı unsuru olarak görüyor. 🔹 İran'ın stratejisinde Hizbullah'ı İran'ı koruyan bir güç olmaktan çıkarıp korunması gereken bir unsur olarak görme eğilimi öne çıkıyor. İsrail ve ABD ile ilişkiler 🔹 İran, Beyrut'a yönelik saldırıların karşılık bulacağı uyarısında bulunmasına rağmen İsrail Lübnan'ın başkentini bombalamaya devam etti. 🔹 İran'ın İsrail'e yönelik balistik füze saldırıları ciddi hasar oluşturmadı. 🔹 İsrail'in karşı saldırılarında İran'ın enerji sektörü açısından kritik öneme sahip petrokimya tesisleri zarar gördü. 🔹 İran, Hürmüz Boğazı'nı kapatması ve Körfez ülkelerine yönelik füze ile insansız hava aracı saldırıları sonrasında ABD'nin nisan ayında ateşkesi kabul etmesini sağladı. Çatışmaların seyri 🔹 İran 9 Haziran'da Hürmüz Boğazı üzerinde bir ABD Apache helikopterini düşürdü. 🔹 ABD bunun ardından İran'ın hava savunma sistemlerini hedef alan saldırılar düzenledi. 🔹 İran daha sonra Bahreyn ve Kuveyt'teki ABD üslerine yeni saldırılar gerçekleştirdi. 🔹 Donald Trump, İran'ın anlaşma müzakerelerini geciktirdiğini söyleyerek bunun bedelini ödeyeceğini açıkladı ve yeni askerî hedeflere saldırı emri verdi. 🔹 İran'ın Hürmüz Boğazı'nı kapatmış olması ve Körfez ülkelerine yönelik geniş çaplı saldırıların ateşkesi sona erdirme riski taşıması nedeniyle seçeneklerinin sınırlı olduğu değerlendiriliyor.

Yapay zekâ serveti 🔹 Yapay zekâ sektöründeki hızlı büyüme çok büyük kişisel servetler oluşturdu. 🔹 Nvidia kurucu ortağı Jensen Huang'ın yaklaşık yüzde 4'lük hissesi 175 milyar dolar değerine ulaştı. 🔹 Anthropic'in son yatırım turunda şirketin değerlemesi yaklaşık 1 trilyon dolara yükseldi. 🔹 Araştırmalara göre Amerikalıların üçte birinden azı yapay zekânın sıradan insanları daha zengin yapacağına inanıyor. Servetin paylaşılması önerileri 🔹 Donald Trump, yapay zekâ şirketlerinin gönüllü olarak kamu varlık fonuna hisse aktaracağı bir öneriye destek verdi. 🔹 Sam Altman'ın desteklediği öneri, oluşturulacak fonun getirilerinin zamanla hanelere dağıtılmasını öngörüyor. 🔹 Bernie Sanders, yapay zekâ şirketlerinin değerinin yüzde 50'si oranında hisse vergisi alınmasını önerdi. 🔹 Anthropic CEO'su Dario Amodei, "evrensel sermaye hesapları" oluşturulması fikrini gündeme getirdi. Ekonomik etkiler 🔹 ABD'de en zengin yüzde 1'lik kesim toplam servetin yaklaşık üçte birine sahip bulunurken, nüfusun alt yarısı servetin yalnızca yüzde 2,5'ini elinde tutuyor. 🔹 Yapay zekânın sermaye getirilerini emek gelirlerine göre daha fazla artırması halinde servet eşitsizliğinin büyümesi bekleniyor. 🔹 Yapay zekâ kaynaklı olağanüstü kazançların toplumla paylaşılması gerektiği yönündeki görüş güç kazanıyor. Finansman modelleri 🔹 OpenAI ve Anthropic'in öz sermayesinin yüzde 3'ünün kamu fonuna aktarılması halinde yaklaşık 55 milyar dolarlık bir fon oluşabileceği hesaplanıyor. 🔹 Böyle bir fonun yıllık yüzde 10 büyümesi durumunda on yıl sonunda büyüklüğünün yaklaşık 140 milyar dolara ulaşabileceği öngörülüyor. 🔹 Fonun yıllık yüzde 4 getiri dağıtması halinde kişi başına yıllık ödemenin yaklaşık 20 dolar seviyesinde kalacağı hesaplanıyor. 🔹 Yapay zekâ şirketleri, çip üreticileri ve bulut hizmeti sağlayıcılarının piyasa değerine yıllık yüzde 0,2 oranında vergi uygulanması halinde yılda yaklaşık 40 milyar dolar gelir elde edilebileceği belirtiliyor. Kamu fonları ve riskler 🔹 Norveç'in petrol fonu, Alaska Daimi Fonu ve Trump'ın çocuklar için önerdiği yatırım hesapları benzer modeller arasında gösteriliyor. 🔹 Kamu ortaklığı modelinin düzenleyici ile hissedar rolünü aynı elde toplaması nedeniyle rekabet ve denetim açısından risk oluşturabileceği değerlendiriliyor. 🔹 Yapay zekâ gelirlerinin gelecekte hangi şirketlerde yoğunlaşacağının belirsiz olması nedeniyle geniş kapsamlı bir kamu varlık fonu yaklaşımı öneriliyor. 🔹 Yapay zekâdan elde edilecek olağanüstü kazançların bile uzun vadede kişi başına yalnızca sınırlı yıllık gelir sağlayabileceği ifade ediliyor.

SpaceX halka arzı 🔹 SpaceX’in 12 Haziran’da gerçekleştirilmesi planlanan halka arzı öncesinde Wall Street’te yoğun yatırımcı ilgisi oluştu. 🔹 Şirketin yaklaşık 75 milyar dolarlık hisse satışıyla 1,8 trilyon dolar değerlemeye ulaşması hedefleniyor. 🔹 Halka arzdan elde edilecek danışmanlık ücretlerinin yatırım bankalarına 500 milyon doların üzerinde gelir sağlaması bekleniyor. Wall Street’in hazırlıkları 🔹 Fidelity, bireysel yatırımcıların halka arza katılabilmesi için minimum hesap büyüklüğü şartını 100 bin-500 bin dolar seviyesinden 2 bin dolara indirdi. 🔹 Nasdaq ve FTSE Russell, SpaceX hisselerini endekslerine hızlandırılmış şekilde dahil etmeye hazırlanıyor. 🔹 Goldman Sachs, Morgan Stanley ve diğer büyük yatırım bankaları SpaceX yöneticileriyle yatırımcı buluşmaları düzenleyerek halka arz sürecini destekliyor. Gelir beklentileri 🔹 Goldman Sachs’ın SpaceX’in xAI faaliyetlerinden elde edilen gelirin 2025’te yaklaşık 3 milyar dolardan 2030’da 322 milyar dolara çıkmasını beklediği belirtiliyor. 🔹 Morgan Stanley’in 2040 yılı için SpaceX’in 3,4 trilyon dolar gelir ve 2,7 trilyon dolar faaliyet kârına ulaşabileceğini öngördüğü ifade ediliyor. Halka arz modeli 🔹 SpaceX, hisselerin yaklaşık %30’unu bireysel yatırımcılara ayırmayı planlıyor. 🔹 Şirket hisse fiyatını 135 dolar olarak belirleyerek yatırım bankalarının fiyatlama üzerindeki geleneksel etkisini önemli ölçüde sınırlandırdı. 🔹 Bu yapı, yatırım bankalarının halka arz sürecindeki dağıtım ve fiyatlama yetkisini geçmiş dönemlere göre azaltıyor. Wall Street’in değişen rolü 🔹 Şirketlerin daha uzun süre özel şirket olarak kalması yatırım bankalarının halka arz gelirleri ve piyasa üzerindeki etkisini azaltıyor. 🔹 Özel kredi kuruluşları ve alternatif finansman yöntemleri geleneksel yatırım bankalarının faaliyet alanlarını daraltıyor. 🔹 Yatırım bankaları, SpaceX halka arzının başarısız olması halinde sınırlı kontrollerine rağmen eleştirilerin odağı haline gelebilir. 🔹 Başarılı bir halka arz gerçekleşse bile sürecin büyük teknoloji şirketlerinin yatırım bankaları karşısındaki pazarlık gücünün arttığını göstermesi bekleniyor.

NATO’ya yaklaşım değişiyor 🔹 Türkiye, 7 Temmuz’da düzenlenecek NATO zirvesine ev sahipliği yapmaya hazırlanırken son on yılın en güçlü NATO desteğini sergiliyor. 🔹 Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan ve hükümet üyeleri NATO’yu Türkiye’nin güvenliğinin temel unsurlarından biri olarak tanımlıyor. 🔹 Mart ayında yapılan Metropoll araştırmasına göre Türklerin %61’i NATO’yu ulusal güvenlik açısından önemli görüyor. 🔹 Soğuk Savaş döneminde bile sınırlı olan NATO desteği, 2016 darbe girişiminin ardından Batı’ya yönelik tepkiler nedeniyle önemli ölçüde zayıflamıştı. Bölgesel tehditler NATO’nun önemini artırdı 🔹 ABD-İran savaşı ve Rusya-Ukrayna savaşı Türkiye açısından NATO’nun güvenlik değerini yeniden öne çıkardı. 🔹 Mart ayında NATO hava savunma sistemleri Türkiye’ye yönelen dört İran balistik füzesini düşürdü. 🔹 Türkiye’de bulunan iki NATO üssü ve radar istasyonuna ek olarak ittifakın bölgedeki askeri varlığının genişlemesi planlanıyor. 🔹 Almanya haziran sonunda 150 askerle birlikte yeni bir Patriot hava savunma sistemi konuşlandırmayı planlıyor. 🔹 NATO ayrıca Türkiye’de yeni bir çok uluslu kolordu karargâhı kuruyor. ABD ile ilişkiler 🔹 Donald Trump yönetiminin ABD askerlerini Suriye’den çekme kararı, Ankara ile Washington arasındaki önemli anlaşmazlıklardan birini ortadan kaldırdı. 🔹 Erdoğan yönetimi, Türkiye’nin 2019’da durdurulan F-35 savaş uçağı programına yeniden dahil olabileceği yönündeki mesajları olumlu karşılıyor. 🔹 F-35 satışı, Türkiye’nin Rusya’dan S-400 hava savunma sistemi satın almasının ardından askıya alınmıştı. Avrupa’nın Türkiye’ye yaklaşımı 🔹 Avrupa ülkeleri, ABD’nin NATO’ya bağlılığının azalabileceği endişesiyle Türkiye ile ilişkilerini güçlendirmeye çalışıyor. 🔹 Almanya dışında NATO üyeleri, Erdoğan yönetiminin muhalefete yönelik yargı süreçlerine ilişkin kamuoyu önünde eleştiri yöneltmedi. 🔹 Türkiye, Ukrayna dışında Avrupa’nın en büyük ve en tecrübeli ordularından birine sahip olması nedeniyle Avrupa güvenliği açısından önemli görülüyor. Savunma sanayii 🔹 Türk savunma sanayii son aylarda Fransa, İtalya, İspanya ve Estonya ile yeni anlaşmalar imzaladı. 🔹 Baykar, Arnavutluk, Hırvatistan, Polonya ve Romanya’ya silahlı insansız hava araçları sattı. 🔹 Türkiye geçen yıl İspanya’ya yaklaşık 3 milyar dolar değerinde 30 eğitim uçağı satışı konusunda anlaşmaya vardı. Rusya ile ilişkiler 🔹 Türkiye ile NATO üyeleri arasındaki güven sorunu tamamen ortadan kalkmış değil. 🔹 Avrupa ülkeleri Rusya’yı ittifakın en büyük tehdidi olarak görürken, Erdoğan yönetimi aynı değerlendirmeyi paylaşmıyor. 🔹 Türkiye, Rus enerji kaynaklarına, nükleer teknolojiye ve Rus turistlere bağımlılığını önemli ölçüde azaltmadı. 🔹 Buna rağmen Ankara’nın Moskova’ya yaklaşımı son dönemde daha mesafeli hale geldi. 🔹 Karadeniz’de Rus donanmasının zayıflaması, Suriye’de Esad yönetiminin devrilmesi ve Ermenistan’ın Rusya’dan uzaklaşarak Türkiye ile normalleşme arayışına yönelmesi Ankara’nın bölgesel konumunu güçlendirdi. 🔹 Erdoğan yaklaşık üç yıldır Vladimir Putin’i ziyaret etmedi.

Sagrada Família’nın tamamlanma süreci 🔹 Barcelona’nın simgesi haline gelen Sagrada Família Bazilikası geçen yıl yaklaşık 5 milyon ziyaretçi ağırlayarak dünyanın en çok ziyaret edilen kiliselerinden biri oldu. 🔹 Yaklaşık 150 yıllık inşaat sürecinin ardından Şubat ayında ana kulenin üzerine 17 metre yüksekliğinde beyaz seramik haç yerleştirildi. 🔹 Yapı böylece Almanya’daki Ulm Katedrali’ni geride bırakarak dünyanın en yüksek kilisesi haline geldi. 🔹 Kalan son cephenin tamamlanmasının yaklaşık 10 yıl daha sürmesi bekleniyor. 🔹 Papa XIV. Leo, 10 Haziran’da bazilikada ayin düzenleyerek yapının tamamlanmaya yaklaşmasını ve Antoni Gaudí’nin ölümünün 100. yılını anacak. Gaudí’nin mimari anlayışı 🔹 Antoni Gaudí doğadan ilham alan eğrileri, bitki ve hayvan figürlerini tercih ederek düz çizgiler ve dik açılardan kaçınan bir mimari yaklaşım geliştirdi. 🔹 Kendi kendini yetiştiren bir mühendis olan Gaudí, hiperbolik paraboloidler ve spiral formlar gibi alışılmadık geometrik şekilleri yoğun biçimde kullandı. 🔹 Sagrada Família’da dış destek payandalarını reddederek çatının yükünü ağaç gövdelerini andıran kolonlarla dağıtan yenilikçi bir sistem tasarladı. 🔹 İncil figürlerini oluştururken çevrede yaşayan insanları model olarak kullandı. İnanç ve Katalan kimliği 🔹 Gaudí’nin eserleri Katolik inancı ile Katalan milliyetçiliğinin güçlü etkilerini taşıdı. 🔹 Son 12 yılını ticari projeleri bırakarak tamamen Sagrada Família’ya adadı. 🔹 1926 yılında tramvay çarpması sonucu yaşamını yitiren Gaudí yanlışlıkla evsiz sanılarak yoksullar hastanesine götürüldü ve üç gün sonra hayatını kaybetti. Değişen mirası 🔹 1936’da İspanya İç Savaşı sırasında anarşistler Gaudí’nin maketlerini parçaladı ve çizim arşivlerini yağmaladı. 🔹 George Orwell, Sagrada Família’yı dünyanın en çirkin yapılarından biri olarak nitelendirdi ve anarşistlerin onu yıkmamasını kötü zevk olarak değerlendirdi. 🔹 Daha sonraki yıllarda sürrealistler, 1960’ların karşı kültürü ve Japon ziyaretçiler Gaudí’nin eserlerine farklı anlamlar yükleyerek mimarın yeniden keşfedilmesini sağladı. 🔹 1980’lerden itibaren artan turizm gelirleri sayesinde bazilikanın inşaatı hız kazandı ve finansmanının büyük bölümü ziyaretçi giriş ücretlerinden sağlandı. Tartışmalı estetik 🔹 Gaudí’nin teknik ustalığı Le Corbusier, Frank Gehry ve Zaha Hadid gibi birçok önemli mimarı etkiledi. 🔹 Hiçbir yapısında ciddi yapısal zayıflık görülmemesi mimarlık çevrelerinde önemli başarılarından biri olarak kabul ediliyor. 🔹 Bazı eleştirmenler Gaudí’nin mimarisini kitsch olarak görürken, destekçileri eserlerini özgün ve kuralları yıkan bir yaklaşımın simgesi olarak değerlendiriyor. 🔹 Papa Francis geçen yıl Gaudí’yi “saygıdeğer” ilan ederek azizlik sürecinin resmen başlamasının önünü açtı.

Derin saldırıların yayılması 🔹 Ukrayna’nın Rusya sınırından en az 100 kilometre içeride gerçekleştirdiği derin saldırılar son bir yılda iki kattan fazla arttı. 🔹 Haziran başında St. Petersburg’daki liman, petrol deposu ve deniz üssüne yönelik saldırılar Ukrayna’nın yaklaşık 800 kilometre uzaklıktaki hedefleri vurabildiğini gösterdi. 🔹 Economist’in analizine göre 2025 yılında 658 derin saldırı gerçekleştirildi ve mevcut hız korunursa 2026 sonunda bu sayı 800’ü aşabilir. Hedefler genişliyor 🔹 2025 yılında Rusya’daki stratejik tesislerin 2.377’si en az bir Ukrayna derin saldırısının 5 kilometre yakınında yer aldı. 🔹 Saldırılar rafineriler, petrol depoları, limanlar, havaalanları, drone üretim tesisleri, füze ve topçu altyapısı ile askeri sanayi tesislerini kapsayacak şekilde genişledi. 🔹 St. Petersburg ve Tuapse gibi enerji merkezleri son dönemde tekrarlanan saldırıların başlıca hedefleri arasında yer aldı. Ekonomik etkiler 🔹 Ukrayna aynı tesisleri tekrar tekrar hedef alarak onarım maliyetlerini artırıyor ve üretim kapasitesini baskılıyor. 🔹 Rus petrol şirketlerinin rafineri faaliyetleri için kullandığı banka kredileri 2024 başından bu yana 22 milyar dolar arttı. 🔹 Ukrayna saldırıları özellikle benzin ve dizel gibi yüksek katma değerli ürünlerin üretildiği rafineri ünitelerini hedef almaya başladı. 🔹 Rusya’nın petrol rafineri üretimi bu ilkbaharda geçen yılın aynı dönemine göre yaklaşık %15 daha düşük gerçekleşti. 🔹 Hükümet iç piyasada arz sıkıntısını önlemek amacıyla benzin ve jet yakıtı ihracatına sınırlamalar getirdi. Gelir kaybı 🔹 Modelleme çalışması Rusya’nın fosil yakıt gelirlerinin petrol fiyatlarının işaret ettiği seviyelerin altında kaldığını gösteriyor. 🔹 Haziran-Aralık 2025 döneminde fosil yakıt ihracat gelirleri beklenen seviyenin yaklaşık 18 milyar dolar altında gerçekleşti. 🔹 2026 yılının ilk dört ayında gelirler model beklentisinin yaklaşık %34 altında kaldı. 🔹 Gelir kaybında Ukrayna saldırılarının yanı sıra güçlü ruble ve Batı yaptırımlarının da etkili olduğu değerlendiriliyor. Yeni silahlar 🔹 Ukrayna daha uzun menzilli ve daha hassas silah sistemleri geliştirmeyi sürdürüyor. 🔹 Flamingo seyir füzesinin yaklaşık 3.000 kilometre menzile sahip olduğu belirtiliyor. 🔹 Seri üretime geçmesi planlanan balistik füzeler ve devam eden insansız hava aracı saldırılarıyla Rusya’nın iç bölgelerindeki askeri ve enerji altyapısı üzerindeki baskının sürmesi bekleniyor.

Faiz görünümü 🔹 ABD Merkez Bankası Başkanı Kevin Warsh göreve başladığında faiz indirimleri için ekonomik gerekçeler bulunuyordu ancak mevcut koşullar bu tabloyu değiştirdi. 🔹 Donald Trump faiz indirimlerini savunmaya devam ederken mevcut ekonomik veriler daha sıkı para politikasına ihtiyaç duyulduğuna işaret ediyor. 🔹 Warsh'ın ilk para politikası toplantısı 16 Haziran'da yapılacak ve faiz indirimlerinin gündemde olmaması bekleniyor. 🔹 Yılın ilerleyen dönemlerinde faizlerde değişiklik yapılması gerekirse yönün aşağı değil yukarı olabileceği değerlendiriliyor. Ekonomik görünüm 🔹 Mart-Mayıs döneminde ABD'de aylık ortalama istihdam artışı 188 bin kişi oldu ve iş gücü artış hızının üzerinde gerçekleşti. 🔹 İşsizlik oranı kasım ayından sonra gerileyerek %4,3 seviyesinde istikrar kazandı. 🔹 Hisse senedi piyasaları rekor seviyelere yakın seyrederken vergi indirimleri ve yapay zekâ yatırımları ekonomik büyümeyi destekledi. 🔹 Atlanta Fed göstergesi ikinci çeyrekte ekonominin yıllıklandırılmış yaklaşık %3 büyüdüğüne işaret ediyor. Enflasyon baskısı 🔹 İran savaşı nedeniyle yükselen petrol fiyatları ABD'de yıllık enflasyonu Merkez Bankasının hedeflediği ölçüte göre %3,8 seviyesine çıkardı. 🔹 Enflasyonun beş yılı aşkın süredir %2 hedefinin üzerinde seyretmesi fiyat artışlarının kalıcı hale gelmesi riskini artırıyor. Yapay zekâ ve para politikası 🔹 Kevin Warsh daha önce yapay zekânın verimliliği artırarak enflasyonu düşüreceğini ve faiz indirimlerine alan açacağını savunmuştu. 🔹 Yapay zekâ yatırımlarıyla hızlanan veri merkezi harcamaları ve piyasalardaki yükselişin yatırım ve tüketimi artırarak enflasyon baskısını güçlendirdiği belirtiliyor. 🔹 Fed üyelerinin önemli bir bölümü verimlilik artışının ekonomik teori gereği faizleri düşürmek yerine yükseltebileceği görüşünü dile getirdi. Tahvil bilançosu 🔹 Warsh, Fed bilançosunun küçültülmesiyle birlikte aynı anda faiz indirimi yapılabileceğini savunmuştu. 🔹 Bilanço küçültmenin uzun vadeli tahvil faizleri üzerindeki etkisinin sınırlı kalabileceği ve para politikasında anlamlı bir gevşeme alanı oluşturmayabileceği değerlendiriliyor.

Akademik sahtecilik iddiaları 🔹 Doktoralı içerik üreticisi Geng Hongwei, nisan ayında Çin’in önde gelen bir üniversitesindeki kanser araştırmacılarının verileri sahtelediğini öne süren videosunu yayımladı. 🔹 Geng, araştırmalardaki veri ve görsel tutarsızlıklarını kamuoyuna taşıyarak Çin bilim dünyasında geniş yankı uyandırdı. 🔹 İki ay içinde yayımladığı videoların ardından üç üniversitenin yaşam bilimleri fakültesi dekanları görevlerinden alındı. Sosyal medyanın etkisi 🔹 Geng Hongwei, pandemi döneminde sosyal medyada bilim içerikleri üretmeye başladı ve milyonlarca takipçiye ulaştı. 🔹 Daha önce uluslararası akademik platformlarda dile getirilen bazı sahtecilik iddiaları Geng’in videoları sayesinde Çin’de geniş kitlelere ulaştı. 🔹 Tongji Üniversitesi, Nankai Üniversitesi ve Sun Yat-sen Üniversitesi soruşturmalar başlatarak usulsüzlük tespit edilen yöneticileri idari görevlerinden uzaklaştırdı. Çin bilim sistemindeki sorunlar 🔹 Çin’de akademik yükselme ve araştırma fonları büyük ölçüde yayımlanan makale sayısına bağlı olduğu için nicelik odaklı teşvik sistemi eleştiriliyor. 🔹 Bazı araştırmacılar yayın hedeflerini gerçekleştiren akademisyenlere para ödülü ve konut desteği gibi teşvikler verildiğini belirtiyor. 🔹 Büyük araştırma grupları yüzlerce araştırmacıyı tek bir akademik lider altında toplarken denetim mekanizmalarının yetersiz kaldığı ifade ediliyor. Resmî yaklaşım ve belirsizlik 🔹 Çin devlet haber ajansı Xinhua, Geng Hongwei ile röportaj yayımlayarak akademik kalite tartışmalarına resmî destek sinyali verdi. 🔹 Bazı politika yapıcılar araştırma sonuçlarının bağımsız kuruluşlar tarafından daha sıkı doğrulanmasını gündeme getiriyor. 🔹 Mayıs ayının sonlarında Geng Hongwei’nin yeni paylaşımlarının görünürlüğü sosyal medya platformlarında sınırlandırıldı ve daha genel içeriklere yönelmesi gerektiği mesajı verildi.

Seçim sonuçları 🔹 Ermenistan Başbakanı Nikol Paşinyan’ın Sivil Sözleşme Partisi 7 Haziran seçimlerinde oyların yaklaşık yüzde 50’sini alarak parlamentoda çoğunluğu elde etti. 🔹 Rusya yanlısı Güçlü Ermenistan Partisi ise yaklaşık yüzde 23 oy aldı ve seçim sonuçlarına itiraz etti. 🔹 Avrupa Güvenlik ve İşbirliği Teşkilatı seçimin şeffaf ve etkin şekilde gerçekleştirildiğini açıkladı. Rusya’nın baskısı ve Batı desteği 🔹 Rusya seçim öncesinde Ermenistan’dan ithal edilen çok sayıda ürüne yasak getirirken Batı yanlısı Paşinyan yönetimine yönelik siyasi baskıyı artırdı. 🔹 Kremlin, sosyal medya üzerinden dezenformasyon faaliyetleri yürüttü ve Paşinyan’ın Avrupa Birliği yönelimini eleştiren açıklamalar yaptı. 🔹 Avrupa Birliği, Rusya’nın ekonomik baskısına karşı Ermenistan’a yeni pazarlar sağladı ve 4 Haziran’da 50 milyon avroluk mali destek paketi açıkladı. Barış süreci ve dış politika 🔹 Paşinyan seçim kampanyasında Azerbaycan ile barış anlaşmasını ve Türkiye ile ilişkilerin normalleşmesini savundu. 🔹 Ermenistan ile Türkiye, sınırdaki tarihi bir köprünün yeniden inşası ve eski demiryolu hattının yeniden açılması için çalışmalar yürütüyor. 🔹 ABD destekli uluslararası ticaret koridoru projesinin ilerleme ihtimali Paşinyan’ın zaferiyle güç kazandı. Anayasa ve bölgesel dengeler 🔹 Sivil Sözleşme Partisi anayasa değişikliği referandumu düzenleyebilecek üçte iki çoğunluğu sağlayamadı. 🔹 Azerbaycan, barış anlaşmasının imzalanması için Ermenistan Anayasası’ndaki Dağlık Karabağ’a ilişkin ifadelerin kaldırılmasını talep ediyor. 🔹 Rusya’nın doğal gaz ihracatı ve ekonomik araçlar üzerinden Ermenistan’a yeni baskılar uygulama ihtimali gündemde bulunuyor.

Teknoloji hamlesi ve büyüme modeli 🔹 Çin, yapay zekâ, yarı iletken, robotik ve ileri teknoloji üretimine büyük yatırımlar yaparken ekonomisi emlak krizi ve yerel yönetim borçlarının baskısı altında bulunuyor. 🔹 Goldman Sachs, yüksek teknolojili üretimin 2029'a kadar yıllık büyümeye yaklaşık 1 puan katkı sağlayacağını öngörürken emlak sektöründeki daralmanın büyümeden birkaç yıl daha önemli pay götürmesinin beklendiği belirtiliyor. 🔹 Xi Jinping yönetimi, eski büyüme modelinin yerini teknoloji odaklı yeni büyüme modelinin alacağına yönelik yüksek riskli bir strateji izliyor. Yerel yönetimler ve teknoloji yatırımları 🔹 Son yıllarda yüz milyarlarca yuanlık devlet fonu yarı iletkenler, yapay zekâ, kuantum teknolojisi ve uzay sanayii gibi alanlara yönlendirildi. 🔹 Çok sayıda yerel yönetim teknoloji parkları ve yapay zekâ merkezleri kurarak yeni şirketleri vergi teşvikleriyle çekmeye çalışıyor. 🔹 Pekin, Şanghay, Shenzhen ve Hangzhou gibi büyük merkezler yatırımları çekmeyi başarırken küçük şehirlerde benzer projelerin önemli kısmı beklenen sonuçları vermedi. Başarılar ve başarısızlıklar 🔹 Anhui eyaletindeki Hefei, ekran teknolojileri, yapay zekâ ve bellek çiplerinde başarılı kümelenmeler oluştururken bazı şehirlerde elektrikli otomobil ve veri merkezi yatırımları atıl kaldı. 🔹 Guizhou ve Lanzhou gibi bölgelerde büyük teknoloji yatırımları yerel ekonomiye yeterince entegre olamadı ve beklenen istihdam ile gelir artışını sağlayamadı. Ekonomik riskler 🔹 Çin'de zarar eden sanayi şirketlerinin oranı Nisan ayında yaklaşık yüzde 32 ile rekor seviyeye yükseldi ve şirket borçları son yıllarda hızla arttı. 🔹 Yoğun devlet teşvikleri ve sert rekabet birçok şirketin kârlılığını azaltırken yatırımların önemli kısmının yalnızca sınırlı sayıdaki başarılı teknoloji şirketinde karşılık bulduğu ifade ediliyor. 🔹 İç bölgelerin sanayi üretimindeki payı son yıllarda belirgin şekilde gerilerken yüz milyonlarca düşük vasıflı çalışanın yeni teknoloji ekonomisinin dışında kalma riskiyle karşı karşıya olduğu belirtiliyor. 🔹 Perakende satışlar ve hanehalkı kredi kullanımı zayıf seyrederken yalnızca ileri teknoloji başarılarının Çin ekonomisindeki yapısal sorunları çözmeye yetmeyebileceği değerlendiriliyor.

Güvenlik hazırlıkları 🔹 Dünya Kupası 104 maçla ABD, Kanada ve Meksika'da düzenlenecek, Meksika ise Guadalajara, Monterrey ve Meksiko'da toplam 13 maça ev sahipliği yapacak. 🔹 Meksika, Dünya Kupası'na ev sahipliği yapan ülkeler arasında Güney Afrika ve Brezilya'nın ardından en yüksek şiddet oranına sahip üçüncü ülke konumunda bulunuyor. 🔹 Mayıs ayında ülkede günde ortalama 44 kişi öldürüldü. 🔹 Şubat ayında CJNG lideri Nemesio Rubén Oseguera Cervantes'in öldürüldüğü operasyonun ardından suç örgütleri Guadalajara'nın bazı bölgelerini yanan kamyonlarla yolları kapatarak felç etti. 🔹 Yetkililer Dünya Kupası güvenliği için yaklaşık 100 bin asker, polis ve özel güvenlik görevlisinin görev yapacağını açıkladı. 🔹 Güvenlik planı gözetleme teknolojileri ile stadyumlar ve taraftar alanlarında geniş güvenlik çemberlerini içeriyor. Olası riskler 🔹 Güvenlik planlamacıları en büyük tehdidin stadyum dışındaki taraftar alanları, ulaşım merkezleri, oteller, restoranlar ve stadyum girişlerinde oluşabileceğini değerlendiriyor. 🔹 Ev sahibi ülkeler stadyumlar ve taraftar etkinlikleri çevresindeki izinsiz insansız hava araçlarını tespit etmek ve engellemek için ortak strateji geliştirdi. 🔹 ABD, Kanada ve Meksika Ebola, kızamık ve diğer hastalıkların yayılmasını izlemek için ortak sağlık protokolleri oluşturdu. 🔹 Sınır geçişleri, vize işlemleri ve göç uygulamalarının taraftarların ve takımların seyahatlerini zorlaştırabileceği belirtiliyor. 🔹 Donald Trump'ın İran millî takımının ABD'de oynayıp geceyi ülkede geçiremeyeceğini söylemesinin ardından Meksika Devlet Başkanı Claudia Sheinbaum takımı Meksika'da ağırlamayı teklif etti. Ekonomi ve siyaset 🔹 Deloitte, Dünya Kupası'nın Meksika ekonomisine 2,73 milyar dolar katkı sağlayacağını ve 100 binden fazla geçici istihdam oluşturacağını tahmin ediyor. 🔹 Turnuva, Meksika için ülkenin daha güvenli, daha zengin ve daha modern bir görüntü sunması açısından önemli bir fırsat olarak görülüyor. 🔹 Donald Trump, Meksika'nın suç örgütleriyle yeterince mücadele etmediğini ve bunun ABD'yi etkilediğini savunuyor. 🔹 Trump yönetimi bazı Meksikalı suç örgütlerini terör örgütü olarak tanımladı ve doğrudan askerî müdahale ihtimalini gündeme getirdi. 🔹 Claudia Sheinbaum, ABD'yi Meksika topraklarında izinsiz operasyon düzenlememesi konusunda uyardı. 🔹 ABD savcıları, Sinaloa Valisi Rubén Rocha Moya'yı para ve siyasi destek karşılığında Sinaloa Karteli'nin ABD'ye uyuşturucu sevkiyatına yardım etmekle suçladı. 🔹 Meksika'da turnuva sırasında yaşanabilecek güvenlik, ulaşım, protesto veya sınır kaynaklı aksaklıkların Donald Trump'ın Meksika'nın kendi topraklarını kontrol edemediği yönündeki söylemlerini güçlendirebileceği değerlendiriliyor.

Yapay zekânın gelişimi 🔹 Anthropic'in Claude Code yazılım geliştirme ajanı Şubat 2025'te kullanıma sunulduktan sonra birçok yazılımcı için temel araçlardan biri haline geldi. 🔹 Anthropic, mayıs ayında yayımladığı kodların beşte dördünden fazlasının Claude tarafından yazıldığını açıkladı. 🔹 2025'in başında Anthropic modelleri yaklaşık bir saatlik insan mühendisliği görevlerini tamamlayabilirken son sistemler bir iş gününden uzun sürecek görevleri yerine getirebiliyor. 🔹 Anthropic, 5 Haziran'da sınır yapay zekâ geliştirmelerinin yavaşlatılması veya geçici olarak durdurulabilmesi seçeneğinin dünya için mevcut olması gerektiğini açıkladı. Kendi kendini geliştiren yapay zekâ 🔹 Anthropic kurucu ortağı Jack Clark, 2028 sonuna kadar bir yapay zekâ sisteminin insan müdahalesi olmadan kendi halefini geliştirebilme ihtimalini yüzde 60 olarak gördüğünü söyledi. 🔹 Böyle bir süreç "özyinelemeli kendini geliştirme" olarak adlandırılıyor ve her yeni modelin bir sonrakini daha güçlü şekilde üretmesi esasına dayanıyor. 🔹 Bazı araştırmacılar bunun kısa sürede insanüstü zekâya ulaşabilecek bir yapay zekâ patlamasına yol açabileceğini düşünüyor. 🔹 Tam anlamıyla kendi kendini geliştiren bir sistemin oluşabilmesi için veri toplama, algoritma geliştirme, eğitim ve güvenlik denetimi dahil tüm geliştirme zincirinin otomatik hale gelmesi gerekiyor. Araştırmalar ve örnekler 🔹 Google DeepMind'ın AlphaEvolve sistemi 2025 yılında Google veri merkezlerinin iş yükü dağıtımını iyileştirerek küresel hesaplama gücünün yaklaşık yüzde 0,7 tasarruf edilmesini sağlayan bir yöntem geliştirdi. 🔹 AlphaEvolve ayrıca matris çarpımı yöntemlerini geliştirerek Gemini modelinin eğitimini yaklaşık yüzde 1 hızlandırdı. 🔹 Andrej Karpathy, GPT-2 seviyesindeki Nanochat modelini tek bilgisayarda yaklaşık üç saatte eğitmeyi başardı. 🔹 Karpathy daha sonra eğitim sürecini Autoresearch adlı yapay zekâ ajanına devretti ve eğitim süresi yaklaşık 1 saat 39 dakikaya kadar düştü. 🔹 Karpathy, bu iyileştirmeleri kendisinin yapmadığını ve yapay zekâ ajanının bağımsız şekilde gerçekleştirdiğini söyledi. Riskler ve sınırlamalar 🔹 Bazı araştırmacılar gelecekte yapay zekâ modellerinin başka yapay zekâ modellerini eğitmesi ve güvenlik kontrollerinin de yine yapay zekâ tarafından yapılması ihtimalinden endişe duyuyor. 🔹 Max Tegmark, kontrolsüz yapay zekâ gelişimini gözleri kapalı şekilde otoyolda gaza basmaya benzetti. 🔹 Tegmark, güçlü yapay zekâ sistemlerinin devlet ve ticaret alanlarında insan karar vericilerin yerini alabileceğini veya insanlığı geri plana itebileceğini söyledi. 🔹 Yapay zekânın kendi kendini geliştirme hızını veri merkezlerinin işlem kapasitesi, enerji ihtiyacı ve eğitim verisine erişim gibi fiziksel sınırlamalar da etkileyebilir.

Edebiyat ajanlarının rolü 🔹 Edebiyat ajanları yazarları keşfetme, eserlerini geliştirme sürecinde destekleme ve yayın sözleşmelerini müzakere ederek daha yüksek gelir elde etmelerini sağlama görevlerini üstleniyor. 🔹 Ajanlar genellikle yazar gelirlerinin yaklaşık %15'i oranında komisyon alıyor ve yayıncılık dünyasında uzun yıllardır tartışmalı bir konumda bulunuyor. 🔹 Laura McGrath, edebiyat ajanlarının perde arkasında çalışarak hangi eserlerin yayımlanacağını ve okurların neleri okuyacağını önemli ölçüde şekillendirdiğini savunuyor. Andrew Wylie örneği 🔹 Ünlü edebiyat ajanı Andrew Wylie, 1989 yılında Philip Roth'u temsil etmeye başlayarak yazarın uluslararası yayın haklarını yeniden düzenlemeyi ve gelirini büyük ölçüde artırmayı teklif etti. 🔹 Wylie'nin özellikle yabancı yayın haklarına odaklanan stratejisinin birçok Amerikalı yazarın uluslararası başarısını artırdığı ifade ediliyor. 🔹 Çin'deki bağlantılarını geliştirmek amacıyla Henry Kissinger'ı temsil etmeyi teklif etmesi ve Çin üzerine bir kitap yazmasını önermesi de kariyerindeki dikkat çekici adımlar arasında yer aldı. Yayıncılık sektöründeki etkileri 🔹 Edebiyat ajanları Frankfurt Kitap Fuarı gibi organizasyonlarda yayımlanmamış dosyaları değerlendirerek yeni yazarlar keşfetmeye çalışıyor. 🔹 Yayın dünyasında en büyük hedeflerden biri, yayımlanmamış dosyalar arasından Harry Potter benzeri küresel başarı elde edecek yeni bir eser bulabilmek olarak görülüyor. 🔹 İlk romanlar bugün yayımlanan kurgu eserlerin yaklaşık %15 ila %25'ini oluşturuyor ancak bu kitapların önemli bölümü aldığı avans ödemelerini satışlarla karşılayamıyor ve birçok Amerikalı romancı yalnızca tek kitap yayımlayabiliyor. Edebî zevkin şekillenmesi 🔹 Edebiyat ajanlarının kişisel tercihleri hangi eserlerin basılacağını doğrudan etkileyebiliyor. 🔹 ABD'deki ajan ve editörlerin büyük bölümünün New York'ta yaşaması nedeniyle 2000-2022 döneminde New York'ta geçen roman sayısı, ülkenin en kalabalık diğer 30 şehrinde geçen romanların toplamını aştı. 🔹 Yapay zekâ ve algoritmaların kültürel tercihleri giderek daha fazla etkilemesine rağmen, bireysel edebiyat ajanlarının kişisel değerlendirmelerinin yayıncılık sektöründe hâlâ büyük önem taşıdığı belirtiliyor.

New York'un yeni hapishane planı 🔹 New York, East River'daki Rikers Island hapishane kompleksinin yerine şehir merkezlerinde yükselecek dört dikey hapishane inşa ediyor. 🔹 Manhattan'da inşa edilen yeni hapishane yaklaşık 102 metre yüksekliğinde olacak ve Özgürlük Heykeli'nden daha uzun olacak. 🔹 Projenin toplam maliyetinin 16 milyar dolar olması beklenirken, inşaat takvimi yaklaşık beş yıl gecikmiş durumda ve tamamlanma tarihinin 2032 olması öngörülüyor. Rikers Island'ın sorunları 🔹 Rikers Island'da yaklaşık 6.700 mahkûm bulunuyor ve bunların yaklaşık %85'i henüz yargılanmamış tutuklulardan oluşuyor. 🔹 Hapishane uzun yıllardır şiddet, kötü muamele ve ihmalle anılıyor; güç kullanımı son on yılda iki katından fazla arttı ve ölüm oranı nüfusa oranla %82 yükseldi. 🔹 Geçen yıl bir yargıç, hapishane yönetimini bağımsız federal bir denetçinin kontrolüne verdi. Yeni tasarım anlayışı 🔹 Yeni hapishaneler beton kaleler yerine üniversite binalarını andıran tasarımlarla planlandı. 🔹 Alt katlarda ziyaret alanları, sağlık birimleri ve kamusal bölümler bulunurken, üst katlarda geniş teraslar, basketbol sahaları ve bitki alanları içeren yaşam bölümleri yer alacak. 🔹 Teraslar güvenlik ağıyla çevrilecek ve mahkûmların gökyüzünü görebilmesi sağlanırken dışarıyla doğrudan görsel temas sınırlandırılacak. 🔹 Tek kişilik odalar ve gardiyanların mahkûmlarla daha yakın çalışacağı açık düzenin şiddeti azaltabileceği düşünülüyor. Tartışmalar ve zorluklar 🔹 Yeni hapishanelerin kapasitesi 4.160 kişiyle mevcut mahkûm sayısının yaklaşık %60'ına denk geliyor ve tutuklu nüfusunun azaltılması gerekiyor. 🔹 Bunun için özellikle yargılama süreçlerinin hızlandırılması ve mahkemeler, savcılar ile polis arasında daha güçlü koordinasyon kurulması gerektiği ifade ediliyor. 🔹 Dört yeni hapishanenin maliyeti ABD'deki benzer projelerin çok üzerinde bulunurken, asansörlere bağımlı yüksek yapılar nedeniyle işletme giderlerinin de yüksek olabileceği değerlendiriliyor. 🔹 Rikers Island geçmişte modern bir cezaevi projesi olarak tasarlanmış olsa da zamanla kötü koşullarıyla öne çıktı ve yeni "hapishane gökdelenleri" cezaevi reformu açısından önemli bir fırsat olarak görülüyor.

🔹 Dünyanın en büyük elektrikli otomobil üreticilerinden BYD, uzun yıllardır batarya teknolojisi ve dikey entegrasyon modeli sayesinde maliyet avantajı sağlayarak hızlı büyüme gösterdi. Rekabet baskısı 🔹 Şirketin geliri son on yılda yaklaşık on kat artarak geçen yıl 116 milyar dolara ulaştı ve 2025 yılında Tesla'dan daha fazla otomobil sattı. 🔹 Buna rağmen 2025 yılında faaliyet kârı son dört yılın ardından ilk kez geriledi. 🔹 Nisan ayında satışlar yıllık bazda üst üste sekizinci ay düşüş gösterdi ve 2026'nın ilk iki ayında Geely kısa süreliğine Çin'in en büyük elektrikli araç satıcısı konumuna yükseldi. Strateji değişen pazara uyum sağlamakta zorlanıyor 🔹 Çin'deki yoğun fiyat savaşı sektör genelinde kâr marjlarını baskılarken, tüketicilerin ilgisi giderek yazılım, yapay zekâ ve eğlence sistemlerine kayıyor. 🔹 Volkswagen, Huawei ve Geely gibi şirketler yapay zekâ ve otomotiv teknolojileri alanında dış ortaklıklar kurarken, BYD kritik teknolojileri kendi bünyesinde geliştirmeyi sürdürüyor. 🔹 Şirket, lityum işleme tesislerinden yarı iletken tasarımına ve yapay zekâ modellerine kadar birçok süreci kendi kontrolü altında yürütüyor. Otonom sürüş ve batarya teknolojisi 🔹 BYD, otonom sürüş sistemlerini düşük fiyatlı modeller de dahil olmak üzere geniş ürün yelpazesine hızla entegre etti ancak rakipleri teknolojinin henüz yeterince olgunlaşmadığını savunuyor. 🔹 Şirket, otonom sürüş kaynaklı kazalarda oluşacak zararları karşılayacağını açıklayarak bu alandaki güvenini göstermeye çalıştı. 🔹 BYD'nin yeni hızlı şarj teknolojisi elektrikli araçların yaklaşık 10 dakikada yüksek doluluk seviyesine ulaşmasını sağlayabiliyor. 🔹 Şirket batarya teknolojisindeki üstünlüğünü korumaya çalışsa da rakiplerin benzer çözümler geliştirmesi nedeniyle yalnızca batarya avantajıyla rekabette öne çıkmanın giderek zorlaştığı değerlendiriliyor.

🔹 Cilt yaşlanması zamanın etkisi ile ultraviyole ışınları, hava kirliliği ve sigara gibi çevresel faktörlerin kolajen ve elastin liflerine zarar vermesi sonucu ortaya çıkıyor. 🔹 Beyaz tenli kişilerde cilt yaşlanmasının yaklaşık %80'i güneş kaynaklı ultraviyole maruziyetinden kaynaklanırken, koyu tenlerde melanin belirli ölçüde koruma sağlıyor. Bilimsel desteği en güçlü içerikler 🔹 Kırışıklıkları azaltmada en güçlü bilimsel desteğe sahip bileşenlerden biri A vitamini türevi olan tretinoin olarak öne çıkıyor. 🔹 Tretinoin cildin dış tabakasını kalınlaştırabiliyor, ince çizgilerin görünümünü azaltabiliyor ve alt tabakalarda kolajen üretimini artırarak cildin yapısal desteğinin kısmen yeniden oluşmasına yardımcı olabiliyor. 🔹 Tretinoin genellikle reçeteyle satılıyor ve cilt tahrişine yol açabildiği için dikkatli kullanılması gerekiyor. 🔹 Reçetesiz satılan retinol ve retinal gibi daha hafif retinoidler cilt tarafından zamanla tretinoine dönüştürülüyor ve daha düşük konsantrasyonlarla başlanması öneriliyor. Diğer bileşenler 🔹 C vitamini başta olmak üzere bazı antioksidanların kolajen üretimini destekleyebildiği, kırışıklıkları ve cilt lekelerini azaltmaya yardımcı olabildiğine dair bilimsel bulgular bulunuyor. 🔹 C vitamini kararsız bir molekül olduğu için uygun şekilde saklanmayan ürünlerde zamanla etkisini kaybedebiliyor. 🔹 Peptitler farklı mekanizmalarla kolajen üretimini artırabiliyor, kolajen yıkımını azaltabiliyor veya yüz kaslarını gevşetebiliyor ancak bu konudaki çalışmaların önemli bir kısmı kozmetik şirketleri tarafından yürütülüyor veya finanse ediliyor. Korunma daha etkili 🔹 Dermatologlar aynı cilt bakım rutinine birkaç ay boyunca devam edilmesini ve sonuçların daha sonra değerlendirilmesini tavsiye ediyor. 🔹 Bu bileşenler yaşlanma belirtilerini kısmen azaltabilse de, güneşten korunmanın kırışıklık oluşumunu önlemede en etkili yöntem olduğu vurgulanıyor.

Sektörün büyüklüğü 🔹 Japonya’da seks sektörünün yıllık büyüklüğünün 2 ila 5 trilyon yen arasında olduğu tahmin ediliyor ve yüz binlerce kadın bu alanda çalışıyor. 🔹 2022 tarihli bir araştırmaya göre Japon erkeklerinin %48’i hayatlarının bir döneminde ücret karşılığı cinsel hizmet satın aldığını belirtirken, bu oran Britanya’da %11 seviyesinde kaldı. 🔹 Sektörde çalışan bazı kadınlar daha yüksek gelir elde etmek amacıyla sağlık, hizmet veya diğer mesleklerden seks sektörüne yöneliyor. Tartışmayı büyüten gelişmeler 🔹 Geçen yıl 12 yaşındaki Taylandlı bir kız çocuğunun insan kaçakçılığıyla Japonya’ya getirilip Tokyo’daki bir seks işletmesinde çalıştırılmasının ortaya çıkması kamuoyunda büyük tepki yarattı. 🔹 Tokyo’daki Okubo Parkı çevresinde kadınların açık şekilde müşteri beklemesi kamuoyunda görünürlüğü artırdı ve sokakta müşteri aramak Japonya’da yasa dışı kabul ediliyor. 🔹 Zayıf yen nedeniyle bazı yabancı turistlerin bu bölgeye yönelmesi ve görüntülerinin sosyal medyada yayılması tartışmaları daha da büyüttü. Hukuki tartışmalar 🔹 Polis son dönemde Okubo Parkı çevresindeki kadınları gözaltına almaya ve tutuklamaya başladı. 🔹 Kadın hakları savunucuları, yalnızca kadınların cezalandırıldığını ve hizmet satın alan erkeklerin çoğu zaman yaptırıma uğramadığını savunuyor. 🔹 Başbakan, mevcut uygulamaların yeniden incelenmesi ve olası reformların değerlendirilmesi için Adalet Bakanlığına talimat verdi. Reform önerileri 🔹 Bazı feminist gruplar İsveç modeline benzer şekilde seks satın alanların suç sayılmasını, seks işçilerinin ise cezalandırılmamasını savunuyor. 🔹 Bazı kesimler ise bunun sektörü yer altına iterek kadınları daha fazla şiddet riskiyle karşı karşıya bırakabileceğini düşünüyor ve Almanya ile Hollanda benzeri tam yasal düzenleme öneriyor. 🔹 Japonya’daki "soapland" gibi müşterilerin görünürde banyo hizmeti satın aldığı ancak cinsel ilişkinin çoğunlukla görmezden gelindiği uygulamalar, sektördeki yasal boşlukların ve seçici denetimin örnekleri arasında gösteriliyor. 🔹 Adalet Bakanlığının şimdilik yalnızca sokak fuhşuna odaklandığı, ülkenin geniş kapalı seks sektörünü kapsayan kapsamlı bir reformun ise kısa vadede beklenmediği belirtiliyor.

🔹 Dünya Kupası 48 takımın 104 maç oynayacağı altı buçuk haftalık bir organizasyon olacak ve tarafsız izleyiciler için birçok karşılaşmanın sıkıcı geçebileceği savunuldu. Oyun kuralları önerileri 🔹 Bir takım topu üç kez direğe veya üst direğe gönderirse bunun bir gol sayılması önerildi ve hücum futbolunun daha fazla ödüllendirilmesi amaçlandı. 🔹 Dünya Kupası'na katılamayan ülkelerin en iyi futbolcularından oluşacak tarafsız bir takımın turnuvaya eklenmesi önerildi. 🔹 Maç ilerledikçe kalecinin kullanabileceği uzuvların azaltılması ve uzatma dakikalarında yalnızca yüzüyle kurtarış yapabilmesi fikri ortaya atıldı. 🔹 Sakatlık numarası yaptığı tespit edilen oyunculara yapılacak sonraki faulün cezalandırılmaması önerilerek rol yapmanın azaltılması hedeflendi. Taraftar ve oyun içi yenilikler 🔹 İlk yarıda on dakikalık bir bölümde tribünden rastgele seçilecek bir kişinin her takım adına oyuna dahil edilmesi önerildi. 🔹 Kornerlerde sahadaki tüm oyuncuların ve korneri kullanacak futbolcunun gözlerinin bağlanması fikri mizahi bir öneri olarak sunuldu. 🔹 ABD'de oynanan maçlarda rakibini çalımlayan futbolculara yeşil kart verilmesi ve bunun daimi oturma izni sağlaması önerildi. Eğlenceyi artırma fikirleri 🔹 Yaratıcı gol sevinçlerinin teşvik edilmesi için hakemin etkileyici kutlamalar yapan futbolcuların daha önce gördüğü sarı kartı iptal edebilmesi önerildi. 🔹 Aynı anda sahada iki top kullanılmasıyla hakemler ve yorumcular açısından daha kaotik ve eğlenceli bir ortam oluşturulabileceği savunuldu. 🔹 VAR hakemlerinin aşırı sıkıcı oynayan takımlar aleyhine penaltı kararı verebilmesi önerildi ve sürekli yan pas yapan ekiplerin bu şekilde cezalandırılması fikri dile getirildi. 🔹 Bu önerilerin Dünya Kupası başlamadan uygulanmasının zor olduğu ifade edilirken, yine de turnuvanın golf izlemekten daha eğlenceli olacağı esprili şekilde vurgulandı.

Doğurganlıktaki düşüş 🔹 Hindistan’ın toplam doğurganlık oranı kadın başına 1,9 çocuğa geriledi ve nüfusun uzun vadede sabit kalması için gereken yaklaşık 2,1 seviyesinin altına düştü. 🔹 Tamil Nadu ve Batı Bengal eyaletlerinde doğurganlık oranı 1,3’e inerken Maharashtra’da bu oran 1,4 seviyesine ulaştı. 🔹 Hindistan’ın toplam nüfusu bir süre daha artmaya devam edecek olsa da doğum sayısı 2001 yılındaki zirvesine göre yaklaşık yüzde 20 azaldı. 🔹 Tamil Nadu’da öğrenci yetersizliği nedeniyle geçen yıl 1.200 okul kapatıldı ve okula giden çocukların önemli bölümü kardeşsiz büyüyor. Küresel eğilim 🔹 Dünya genelindeki ülkelerin üçte ikisinden fazlasında doğurganlık oranı nüfusun yenilenme seviyesinin altına indi. 🔹 Brezilya, İran, Tayland ve Türkiye uzun süredir bu seviyenin altında bulunurken Sri Lanka’da oran 1,3, Tunus’ta 1,6 seviyesine geriledi ve Fas da yenilenme seviyesinin altına düştü. 🔹 Birçok ülkede evliliklerin yaygın olmasına ve kadınların önemli bölümünün kayıtlı işlerde çalışmamasına rağmen doğum oranları hızla düşmeye devam ediyor. Düşüşün nedenleri 🔹 Çocuk ölümlerinin azalması ve özellikle kız çocuklarının eğitime erişiminin artması doğurganlığın gerilemesinde temel etkenler arasında gösteriliyor. 🔹 Eğitim seviyesinin yükselmesiyle aileler her çocuk için daha fazla yatırım yapmayı tercih ediyor ve daha az çocuk sahibi olmayı seçiyor. 🔹 Akıllı telefonlar ve dijital medya sayesinde küçük aile modeli ve şehir yaşamına ilişkin beklentiler daha geniş kesimlere yayılıyor. Geleceğe etkileri 🔹 Birleşmiş Milletler’in küresel nüfus tahminlerinin doğurganlıktaki hızlı düşüşü tam olarak yansıtmayabileceği ve dünya nüfusunun zirve noktasına beklenenden daha erken ulaşabileceği değerlendiriliyor. 🔹 Hindistan nüfusunun yaklaşık 20 yıl içinde 1,6 milyar civarında zirve yapmasının ve yüzyıl sonunda 1 milyarın altına gerilemesinin mümkün olduğu öngörülüyor. 🔹 Düşük doğurganlık nedeniyle Hindistan ve benzer ülkelerin emeklilik sistemi ile yaşlı bakımına beklenenden daha erken kaynak ayırmak zorunda kalabileceği belirtiliyor. 🔹 Kız çocuklarının eğitimi, çocuk ölümlerinin azalması ve bireylerin tercihleri olumlu gelişmeler olarak görülse de demografik dönüşümün ekonomik ve sosyal sonuçlarının önemli politika değişikliklerini beraberinde getirmesi bekleniyor.

🔹 Körfez ülkeleri, Batılı silah tedarikçilerine bağımlılığı azaltmak amacıyla yerli savunma sanayilerini büyütüyor. 🔹 İran savaşı, bölgedeki savunma alanında kendi kendine yeterlilik hedeflerini daha da güçlendirdi. 🔹 Suudi Arabistan, 2030 yılına kadar savunma bütçesinin yarısını ülke içinde harcamayı ve Saudi Arabia Military Industries’i dünyanın en büyük 25 savunma şirketinden biri haline getirmeyi hedefliyor. 🔹 Katar’ın Barzan Holdings şirketi de savunma sanayisinde büyüme planları yürütüyor ancak ölçeği halen sınırlı kalıyor. BAE’nin EDGE yükselişi 🔹 Birleşik Arap Emirlikleri’nde 2019 yılında yaklaşık 25 şirket birleştirilerek EDGE Group kuruldu. 🔹 EDGE, yabancı savunma şirketlerinde çoğunluk hisseleri satın aldı ve mayıs ayında İtalyan motor üreticisi Costruzioni Motori Diesel’in yüzde 80’ini satın alma anlaşması yaptı. 🔹 Şirket, İtalya’nın Leonardo ve Fincantieri şirketleriyle ortak girişimlere, Almanya’nın Rheinmetall şirketiyle hava savunma ortaklığına sahip bulunuyor. 🔹 EDGE, Kasım ayında ABD’li savunma teknolojisi şirketi Anduril ile BAE ve müttefikleri için insansız hava araçları üretmek üzere ortak girişim kurdu. Büyüme ve ihracat 🔹 EDGE’in 2025 yılı gelirleri 5 milyar doların üzerine çıktı. 🔹 Şirket geçen yıl yaklaşık 8 milyar dolarlık yeni sipariş aldı ve toplam sipariş portföyü 20 milyar doları aştı. 🔹 EDGE yönetimi gelirlerin önümüzdeki iki yılda yaklaşık yüzde 20 artmasını bekliyor. 🔹 Şirket halihazırda dünyanın en büyük üç hassas güdümlü mühimmat üreticisinden biri olarak gösteriliyor. 🔹 Üretilen savunma ürünlerinin yaklaşık dörtte üçü Latin Amerika, Afrika ve Asya’daki ülkelere ihraç ediliyor. İran savaşı ve savunma performansı 🔹 SIPRI verilerine göre BAE’nin küresel silah ithalatındaki payı 2016-2020 dönemindeki yüzde 3,5 seviyesinden 2021-2025 döneminde yüzde 2,7’ye geriledi. 🔹 İran savaşı sırasında İran’ın BAE’ye yönelik saldırıları Suudi Arabistan ve Katar’a kıyasla daha yoğun oldu. 🔹 BAE yetkililerine göre İran tarafından gönderilen Şahid tipi insansız hava araçlarının yaklaşık yüzde 80’i Emirlikler tarafından geliştirilen sistemlerle etkisiz hale getirildi. 🔹 EDGE’in elektronik harp sistemleri yaklaşan füze ve insansız hava araçlarını tespit ederek karıştırma ve aldatma faaliyetleri yürüttü. 🔹 Bu sistemler ABD’nin balistik füze savunma sistemleriyle birlikte çalıştı. Gelecek planları 🔹 EDGE, tüm savunma üretimini yerelleştirmek yerine kritik sistemler ve tedarik zinciri riski taşıyan bileşenlere öncelik veriyor. 🔹 Şirket yalnızca teknolojinin sahibi olmayı değil, yeni teknolojiler geliştirmeyi de hedefliyor. 🔹 Ocak ayında Katar’ın Barzan Holdings şirketiyle ortak girişim anlaşması imzalandı. 🔹 EDGE ayrıca araç teknolojilerini lisanslayarak Suudi Arabistan Military Industries ile iş birliği yaptı. 🔹 Şirket yönetimi, son yıllarda savunma üretimini yerlileştirme yönünde atılan adımların mevcut güvenlik ortamında stratejik avantaj sağladığını belirtiyor.

🔹 Çin, ABD ile teknoloji yarışını hızlandırırken önde gelen bilim insanlarını Komünist Parti ve devlet yönetiminde daha üst pozisyonlara getiriyor. 🔹 Hong Kong Üniversitesi araştırmacılarının çalışmasına göre Çin’in seçkin bilim insanları grubu olan akademisyenlerden 29 kişi Komünist Parti Merkez Komitesi’nde görev yapıyor. 🔹 Bu sayı son on yılda yaklaşık iki katına çıktı. Bilim insanlarının yükselişi 🔹 Mikroelektronik uzmanı Huang Ru, uzun yıllar Pekin Üniversitesi’nde görev yaptıktan sonra bu yıl Çin’in Devlet Planlama Kurumu olan Ulusal Kalkınma ve Reform Komisyonu’nun başkan yardımcılarından biri oldu. 🔹 Huang Ru, Çin’in yerli yarı iletken geliştirme çalışmalarını denetliyor. 🔹 Beidou uydu navigasyon sisteminin geliştirilmesinde rol alan Xiangli Bin de 2024 yılında aynı kurumun başkan yardımcılığına getirildi. 🔹 Eğitim Bakanı Huai Jinpeng, veri merkezleri ve ağ bağlantılı bilişim sistemleri alanında uzman bir bilim insanı olarak öne çıkıyor. 🔹 Eğitim Bakan Yardımcısı ise daha önce Zhejiang Üniversitesi’ni yöneten bir fizikçi olarak görev yaptı. Teknolojik bağımsızlık hedefi 🔹 Çin yönetimi teknolojik kendi kendine yeterlilik hedefini devletin tüm kurumlarını kapsayan bir strateji olarak yürütüyor. 🔹 Bazı akademisyenlerin, 2023 yılında kurulan ve Çin’in inovasyon politikalarını doğrudan Parti kontrolüne bağlayan Merkezi Bilim ve Teknoloji Komisyonu’nda görev aldığı değerlendiriliyor. 🔹 Politbüro’da henüz tanınmış bir akademisyen bulunmuyor ancak 2022’de seçilen 24 üyeli Politbüro’nun beş üyesi önemli bilimsel kariyer geçmişine sahip. Siyasi ve kurumsal boyut 🔹 Çin yönetimi, teknoloji alanında sonuç odaklı bir yaklaşım benimseyerek uzmanları karar alma süreçlerine daha fazla dahil ediyor. 🔹 Akademisyenlerin devlet içindeki siyasi ağlarının sınırlı olması, onları mevcut güç merkezleri açısından daha az tehdit oluşturur hale getiriyor. 🔹 2022 yılında Çin’in yarı iletken yatırımlarını finanse eden ve “Büyük Fon” olarak bilinen 343 milyar yuanlık yatırım fonunda yolsuzluk soruşturmaları yürütüldü. 🔹 Bu soruşturmaların ardından yarı iletken sanayi politikalarını yönetmek için yeni ekipler görevlendirildi. 2027’ye doğru 🔹 Komünist Parti, siyasi güvenilirlik ile teknik uzmanlığı bir araya getirebilecek kadrolar yetiştirmeye çalışıyor. 🔹 Xi Jinping’in 2027’de yapılacak parti kongresinde üst düzey kadrolarda yeni değişikliklere gitmesi bekleniyor. 🔹 Teknolojik bağımsızlık stratejisinin, bilim insanları için Çin’in yönetici elitine yükselmede yeni bir kariyer yolu oluşturabileceği değerlendiriliyor.

🔹 The Economist, günümüz ABD iş dünyasında en güçlü motivasyonlardan birinin kıyamet ve varoluşsal tehdit algısı olduğunu savundu. 🔹 Elon Musk’ın SpaceX’i, insanlığın karşı karşıya olduğu varoluşsal tehditlere karşı Mars’ta koloni kurmayı hedefleyen bir şirket olarak örnek gösterildi. 🔹 SpaceX’in halka arz hazırlığı yaptığı dönemde Anthropic ve OpenAI gibi yapay zekâ şirketleri de benzer şekilde geleceğe ilişkin büyük dönüşüm ve risk senaryolarını öne çıkarıyor. Yapay zekâ ve savaş endişeleri 🔹 Anthropic CEO’su Dario Amodei, şirketinin yapay zekâ modellerinin yıkıcı potansiyeline dikkat çekiyor. 🔹 OpenAI, yapay zekâ sonrasında oluşabilecek yeni toplumsal düzen hakkında planlar yayımladı. 🔹 Palantir CEO’su Alex Karp, Batı’nın geleceğinin yüksek teknoloji savunma şirketlerine bağlı olduğunu savundu. 🔹 Anduril kurucusu Palmer Luckey, Çin’in Tayvan’a saldırma ihtimaline sık sık dikkat çekiyor. 🔹 Kritik maden şirketleri de olası büyük çatışmalarda kaynak kıtlığı yaşanabileceği senaryolarını yatırımcılara sunuyor. Finans dünyasında kıyamet algısı 🔹 Özel kredi fonlarından yaşanan para çıkışları sonrasında özel piyasalara yönelik güven sarsıldı. 🔹 Merkez bankalarının sistemik risk olarak tanımladığı finansal yeniliklerin sayısı arttı. 🔹 Kripto para sektörü, devlet kontrolüne ve para arzına karşı korunma iddiasıyla büyüyen alanlardan biri haline geldi. 🔹 Wall Street’te geçmiş kriz yılları yatırımcılar için referans noktalarına dönüştü. 🔹 1929, 1973, 1987, 1999 ve 2008 gibi yıllar piyasa analizlerinde sıkça kullanılan karşılaştırmalar arasında yer alıyor. Teknoloji ve ulusal güvenlik 🔹 Yapay zekâ veri merkezleri ve izin süreçleri bazı siyasetçiler tarafından ulusal güvenlik meselesi olarak değerlendiriliyor. 🔹 Utah Valisi Spencer Cox, ABD’nin yapay zekâ yarışında Çin’e karşı geri kalmasının ülke açısından büyük sonuçlar doğurabileceğini söyledi. 🔹 Elon Musk, OpenAI yönetimiyle yaşadığı anlaşmazlık sırasında “medeniyetin kaderinin tehlikede olduğunu” yazdı. Düzenleme tartışmaları 🔹 Teknoloji yatırımcısı Peter Thiel, yapay zekâ düzenlemelerinin otoriter sonuçlar doğurabileceğini savundu. 🔹 Papa XIV. Leo, yapay zekânın yalnızca düzenlenmesinin yeterli olmadığını, etkisiz hale getirilmesi gerektiğini yazdı. 🔹 Yapay zekâ konusunda teknoloji liderleri, siyasetçiler ve düşünce kuruluşları arasında giderek daha sert tartışmalar yaşanıyor. Yatırımcı davranışı 🔹 Dergi, yatırımcıların giderek daha büyük sermaye toplama eğiliminde olduğunu ve bunun önemli ölçüde gelecekte yaşanabilecek köklü değişim beklentileriyle bağlantılı olduğunu savundu. 🔹 Yapay zekânın ekonomiyi dönüştüreceğine inananlarla bunun büyük zarar vereceğini düşünenlerin yatırım tercihlerinin çoğu zaman benzer olduğu belirtildi. 🔹 Teknoloji şirketlerinin yüksek değerlemelerinin arkasında yalnızca büyüme beklentileri değil, büyük dönüşüm ve kriz senaryoları da bulunuyor. 🔹 The Economist, dünyanın sonunu veya mevcut düzenin kökten değişeceğini öngören anlatıların yatırımcıları sermaye sağlamaya ikna etmekte güçlü bir araç haline geldiğini savundu. 🔹 Dergi, iş dünyasına yönelik güvensizlik ile elitler arasındaki kıyametçi düşüncenin birleşmesinin ekonomik ve siyasi açıdan istikrarsız sonuçlar doğurabileceğini belirtti.

Şehrin Görünmeyen Yüzü 🔹 Çin şehirlerinde milyonlarca kurye, yiyecekten ilaca kadar her türlü ürünü teslim ederek günlük hayatın vazgeçilmez parçası haline geldi. 🔹 Ancak Economist’e göre bu çalışanlar aynı zamanda Çin’in en belirgin ekonomik alt sınıflarından birini oluşturuyor. 🔹 Kurye sürücüleri genellikle şehirlerin uzak kenar mahallelerinde, düşük maliyetli ve kalabalık konutlarda yaşıyor. Kazançlar Geriliyor 🔹 Taobao Flash için çalışan bir kurye, geçmişte teslimat başına 7 yuan kazanırken bugün bunun yaklaşık 4 yuana düştüğünü söyledi. 🔹 Çin ekonomisindeki yavaşlama nedeniyle milyonlarca kişi geçici işlere yöneliyor ve bu durum ücretleri baskılıyor. 🔹 Birçok sürücü, yemek ve kira giderlerinden sonra ellerinde çok az para kaldığını belirtiyor. Uzun Çalışma Saatleri 🔹 Kurye sürücüleri çoğu zaman günde 14 saate kadar çalışıyor. 🔹 Teslimatların gecikmesi gelir kaybına yol açtığı için sürücüler sürekli zaman baskısı altında bulunuyor. 🔹 Bu nedenle trafik kazaları ve iş kazaları yaygın görülüyor. “Aç Kalmak Daha Korkutucu” 🔹 Shansong adlı teslimat şirketinde çalışan bir sürücü, karşılaştığı riskleri kabullenmek zorunda olduğunu söyledi. 🔹 Sürücü, “En korkutucu şey kaza yapmak değil, yemek yiyememek” ifadelerini kullandı. 🔹 Her sabah güvenliği değil, yeterli para kazanıp kazanamayacağını düşündüğünü belirtti. 20 Milyon Kişilik İş Gücü 🔹 Çin’de kurye sayısının yaklaşık 20 milyona ulaştığı tahmin ediliyor. 🔹 Covid-19 kapanmaları sırasında bu çalışanlar milyonlarca insan için temel hizmet sağlayıcısı olmuştu. 🔹 Devlet medyası ve yetkililer uzun süredir onların yaşadığı sorunlara dikkat çekiyor. Xi Jinping’in Mesajı 🔹 Çin lideri Xi Jinping birkaç ay önce Çin Yeni Yılı öncesinde kurye sürücüleriyle bir araya geldi. 🔹 Xi, şehirlerin bu çalışanlar olmadan işleyemeyeceğini söyledi. 🔹 Devlet medyası da sıklıkla sürücülerin zorluklarına ilişkin haberler yayımlıyor. Sorunların Kaynağı 🔹 Economist’e göre sorun yalnızca düşük ücretler değil. 🔹 Teslimat platformlarının kullandığı algoritmalar sürücüleri daha hızlı çalışmaya zorluyor. 🔹 Müşteri şikâyetlerinde platformlar çoğu zaman tüketicilerin tarafını tutuyor. 🔹 Ayrıca sürücüler genellikle taşeron şirketler üzerinden çalıştırıldığı için sağlık sigortası ve emeklilik haklarından mahrum kalabiliyor. Güvencesizlik 🔹 Yapılan araştırmalara göre sürücülerin yaklaşık üçte biri iş sırasında yaralandığını bildiriyor. 🔹 Buna karşın yalnızca beşte biri iş kazalarına karşı sigorta kapsamına sahip. 🔹 Bu durum sektördeki kırılganlığı artırıyor. Yasalar Var, Uygulama Zayıf 🔹 Çin hükümeti 2021 yılında kurye çalışanlarını korumaya yönelik düzenlemeler çıkardı. 🔹 Kurallar asgari ücret güvencesi ve daha insani algoritmalar gibi hükümler içeriyordu. 🔹 Ancak Economist’e göre bu düzenlemelerin uygulanması ve ihlallerin cezalandırılması yetersiz kaldı. Yapısal Sorun 🔹 Kurye sektörüne girişin kolay olması, iş bulamayan milyonlarca kişi için bu alanı son sığınak haline getiriyor. 🔹 Bu da ücretler üzerinde sürekli aşağı yönlü baskı oluşturuyor. 🔹 Çalışanların çoğu Çin’in daha yoksul bölgelerinden geliyor ve çalıştıkları şehirlerde tam yerleşim haklarına sahip değil. Sendikal Güç Eksikliği 🔹 Kurye sürücülerinin gerçek anlamda toplu pazarlık yapabilme imkânı bulunmuyor. 🔹 Çin’deki sendikalar doğrudan Komünist Parti yapısına bağlı faaliyet gösteriyor. 🔹 Economist’e göre sürücüler arasında örgütlenmenin sonuç vermeyeceğine dair yaygın bir inanç bulunuyor. Sonuç 🔹 Economist, kurye sürücülerinin yaşadığı sorunların yalnızca teknoloji şirketlerinden kaynaklanmadığını savunuyor. 🔹 Dergiye göre düşük ücretler, zayıf sosyal haklar, göçmen işçi sistemi ve ekonomik yavaşlama birlikte bu çalışanları kırılgan hale getiriyor. 🔹 Çin’in teknoloji ve e-ticaret devleri büyümeye devam ederken, milyonlarca kurye için hayat giderek daha zorlaşıyor.

Avrupa Savaşı Devralıyor 🔹 Economist’e göre Ukrayna’ya sağlanan yardımın neredeyse tamamı artık Avrupa ülkelerinden geliyor. 🔹 Avrupa Birliği ülkeleriyle birlikte İngiltere gibi Avrupa devletleri, Ukrayna’nın ana mali ve askerî destekçisi haline geldi. 🔹 Ukrayna’ya yönelik yeni 90 milyar euroluk kredi paketinden ilk ödemelerin bu ay başlaması bekleniyor. ABD’nin Yerini Alma Arayışı 🔹 Avrupa liderleri, sonuç vermeyen Amerikan girişimlerinin ardından diplomatik süreci üstlenmek istiyor. 🔹 Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron, Avrupa’nın hem çözümün hem de müzakerelerin parçası olması gerektiğini söyledi. 🔹 Economist’e göre birkaç yıl önce iddialı görünen bu söylem artık daha gerçekçi bir zemine oturmuş durumda. Strateji Hâlâ Belirsiz 🔹 Avrupalı yetkililer Ukrayna’yı ayakta tutmak konusunda başarılı olduklarını kabul ediyor. 🔹 Ancak Ukrayna’nın sadece hayatta kalmasının ötesinde nasıl bir sonuca ulaşılacağı konusunda ortak bir strateji bulunmadığı belirtiliyor. 🔹 Son haftalarda Avrupa’da Vladimir Putin ile görüşebilecek olası arabulucuların isimleri tartışılsa da somut bir plan ortaya çıkmadı. Putin’in Tavrı 🔹 Avrupa hükümetleri Putin’in baskı altında olduğunu düşünüyor. 🔹 Buna rağmen Kremlin’in temel taleplerinden geri adım atmaya hazır olduğuna dair bir işaret görülmüyor. 🔹 Bu nedenle anlamlı bir barış müzakeresinin yakın zamanda başlaması zor görünüyor. Türkiye ve Arabuluculuk 🔹 Bazı Avrupa hükümetleri Rusya’nın kırmızı çizgilerini anlamak için arabuluculuk girişimlerini destekliyor. 🔹 Bu süreçte Türkiye gibi AB üyesi olmayan ülkelerin rol oynayabileceği değerlendiriliyor. 🔹 Ancak Avrupa’nın Ukrayna tarafında doğrudan yer aldığı kapsamlı bir müzakere sürecinin henüz uzak olduğu belirtiliyor. Donbas Gerçeği 🔹 Economist’e göre Putin uzlaşmaya yanaşırsa olası bir ateşkesin Ukrayna’nın Donbas’taki bazı toprak kayıplarını kabul etmesini gerektirmesi muhtemel. 🔹 Avrupa’nın bunu telafi etmek için kullanabileceği en güçlü araç ise Ukrayna’nın AB üyelik sürecini hızlandırmak olabilir. AB Üyeliği Tartışması 🔹 Daha önce Ukrayna’nın 2027 gibi erken bir tarihte AB’ye katılabileceği yönünde iddialar ortaya atılmıştı. 🔹 Ancak Economist, bunun gerçekçi olmadığını belirtiyor. 🔹 Yetkililer Ukrayna’nın üyelik için gerekli reformları tamamlamasının yaklaşık on yıl sürebileceğini düşünüyor. Almanya’nın Önerisi 🔹 Almanya Başbakanı Friedrich Merz, Ukrayna’ya tam üyelik yerine “ortak üyelik” benzeri bir statü verilmesini önerdi. 🔹 Bu modelde Ukrayna bazı AB kurumlarına erişim sağlayabilecek ancak tam oy hakkı ve tam ekonomik avantajlara sahip olmayacak. 🔹 Ukrayna yönetimi öneriyi adaletsiz buldu ve reddetti. Ukrayna’da Değişen Ruh Hali 🔹 Kamuoyu araştırmalarına göre Ukraynalıların büyük çoğunluğu hâlâ AB üyeliğini destekliyor. 🔹 Ancak destek özellikle gençler arasında daha hızlı geriliyor. 🔹 Economist’e göre Ukrayna’da “Avrupa bizi kurtaracak” anlayışının yerini giderek daha fazla “biz Avrupa’yı koruyoruz” düşüncesi alıyor. Reform Baskısı 🔹 Avrupa Birliği, Ukrayna’ya sağlanan mali yardımları hukuk devleti ve reform şartlarına bağladı. 🔹 İlk aşamada 2027’ye kadar çeşitli reformların gerçekleştirilmesi gerekiyor. 🔹 Avrupalı yetkililer reformların beklenenden yavaş ilerlemesinden rahatsızlık duyuyor. Askerî Sorunlar Sürüyor 🔹 Avrupa para ve silah desteği sağlasa da Ukrayna’nın ihtiyaç duyduğu bazı kritik sistemleri üretmekte zorlanıyor. 🔹 Özellikle şehirleri balistik füzelere karşı koruyacak sistemlerde eksiklik bulunuyor. 🔹 Bu nedenle Ukrayna Devlet Başkanı Volodymyr Zelensky geçtiğimiz günlerde Donald Trump’tan Patriot önleme füzeleri talep etti. Avrupa İçin Zaman Daralıyor 🔹 Economist’e göre Avrupa’nın kendi siyasi takvimi de risk oluşturuyor. 🔹 Önümüzdeki yıl Fransa başta olmak üzere birçok Avrupa ülkesinde seçimler yapılacak. 🔹 Analistler, bazı popülist partilerin iktidara gelmesi halinde Ukrayna’ya verilen desteğin zayıflayabileceğinden endişe ediyor. Sonuç 🔹 Economist, Ukrayna savaşının artık büyük ölçüde Avrupa’nın sorumluluğuna geçtiğini savunuyor. 🔹 Ancak mevcut stratejinin önemli bölümü hâlâ umutlara dayanıyor: Ukrayna’nın direncinin sürmesi, Trump’ın yeniden Rusya’ya karşı sertleşmesi veya Putin’in müzakereye zorlanması gibi. 🔹 Dergiye göre asıl soru artık savaşın Avrupa’nın savaşı olup olmadığı değil, Avrupa’nın aynı zamanda barışı da sağlayıp sağlayamayacağı.

Patlayan Bölüm 🔹 Bilgisayar ve bilgi bilimleri, ABD’de en hızlı büyüyen üniversite alanlarından biri haline geldi. 🔹 Son on yılda bu alandaki mezun sayısı, ortalama akademik bölümlere göre yaklaşık 6,5 kat daha hızlı arttı. 🔹 Bölüm bugün ABD’de en popüler dördüncü eğitim alanı konumunda. Beklenmedik Üniversiteler Öne Çıkıyor 🔹 En büyük büyüme, seçiciliği düşük ve büyük ölçüde çevrim içi eğitim veren kurumlarda yaşanıyor. 🔹 Idaho’daki Brigham Young University-Idaho, 2024 yılında 2.000’den fazla bilgisayar ve bilgi bilimi diploması verdi. 🔹 Bu rakam üniversiteyi birçok prestijli kurumun önüne taşıdı. 🔹 Oysa aynı üniversite 2022 yılında yalnızca 639 mezun vermişti. Yapay Zekâ ve Hızlandırılmış Diplomalar 🔹 Birçok üniversite artık dönem başına sabit ücret alan ve öğrencilerin dersleri çok daha hızlı tamamlamasına izin veren sistemler kullanıyor. 🔹 Bazı yüksek lisans programları altı ay gibi kısa sürelerde tamamlanabiliyor. 🔹 Yapay zekâ araçlarının yaygınlaşması da bu süreci hızlandırıyor. Bilgisayar Bilimciler Yapay Zekâyı Daha Fazla Kullanıyor 🔹 Berkeley Üniversitesi araştırmasına göre bilgisayar bilimi öğrencilerinin yüzde 62’si üretken yapay zekâyı düzenli olarak kullanıyor. 🔹 Tüm öğrencilerde bu oran yüzde 37 seviyesinde. 🔹 Yapay zekâ kullanan bilgisayar bilimi öğrencilerinin yaklaşık onda biri bu teknolojiyi kopya çekmek amacıyla kullandığını kabul etti. Maaşlar Hâlâ Yüksek 🔹 Bilgisayar ve bilgi bilimi mezunlarının 2024 yılındaki medyan başlangıç maaşı 89 bin dolar oldu. 🔹 Yüksek lisans mezunlarında başlangıç maaşı 106 bin doların üzerine çıktı. 🔹 Bu ücretler hâlâ birçok bölümün oldukça üzerinde bulunuyor. Ancak Yeni Bir Sorun Var 🔹 Economist’e göre yapay zekâ aynı anda hem mezun arzını artırıyor hem de giriş seviyesindeki yazılım geliştirici pozisyonlarına olan talebi azaltıyor olabilir. 🔹 Şirketler artık bazı temel yazılım görevlerini yapay zekâ sistemleriyle gerçekleştirebiliyor. 🔹 Bu durum özellikle kariyerinin başındaki mühendisler için risk oluşturuyor. Paradoks 🔹 Ortaya ilginç bir çelişki çıkıyor. 🔹 Öğrenciler yapay zekâ kullanarak daha hızlı diploma alabiliyor. 🔹 Ancak mezun olduklarında girmeyi hedefledikleri mesleklerin bir kısmı yine yapay zekâ tarafından tehdit ediliyor. Economist’in Sonucu 🔹 Bilgisayar bilimi hâlâ yüksek gelir sağlayan ve cazibesini koruyan bir alan. 🔹 Ancak geçmişte olduğu gibi otomatik olarak garanti iş ve yüksek maaş anlamına gelmeyebilir. 🔹 Yapay zekâ çağında sadece diploma sahibi olmak değil, karmaşık problem çözme, sistem tasarımı ve yapay zekâ araçlarını etkin kullanabilme becerileri giderek daha önemli hale geliyor.

Piyasalar Her Zaman Haklı mı? 🔹 Ekonomi dünyasında uzun yıllardır etkili olan “etkin piyasa hipotezi”, yatırımcıların tüm bilgileri hızla fiyatlara yansıttığını ve piyasa fiyatlarının geleceğe ilişkin en iyi tahminleri sunduğunu savunur. 🔹 Ancak Economist’e göre günümüz piyasaları bu teoriden giderek uzaklaşıyor. 🔹 Meme hisseleri, sosyal medya kaynaklı spekülasyonlar ve aşırı değerlemeler, fiyatların temel ekonomik gerçeklerden kopabildiğini gösteriyor. GameStop ve Nvidia Örneği 🔹 2020’de bireysel yatırımcıların gözdesi haline gelen GameStop hisseleri hâlâ o döneme göre 20 kattan fazla değerli. 🔹 Şirketin faaliyet performansı buna paralel bir gelişme göstermedi. 🔹 Buna rağmen hisselerin performansı, yapay zekâ devriminin en büyük kazananlarından biri olan Nvidia’ya yakın seviyelerde gerçekleşti. Nobel Ödüllü Eleştiri 🔹 Nobel ödüllü ekonomist Robert Shiller, onlarca yıl önce piyasa fiyatlarının yalnızca yeni bilgilerle açıklanamayacak kadar oynak olduğunu göstermişti. 🔹 Araştırmalar, hisse senetlerinin zaman zaman ekonomik temellerin haklı çıkaramayacağı ölçüde yükselip düştüğünü ortaya koydu. 🔹 Bu durum yatırımcıların yalnızca rasyonel beklentilerle hareket etmediğine işaret ediyor. Yeni Teori: Esnek Olmayan Piyasalar 🔹 Son yıllarda bazı akademisyenler “esnek olmayan piyasalar hipotezi” adı verilen farklı bir yaklaşım geliştirdi. 🔹 Teori, hisse fiyatlarının şirket kâr beklentilerinden çok para giriş ve çıkışlarından etkilendiğini savunuyor. 🔹 Harvard Üniversitesi’nden Xavier Gabaix ve Chicago Üniversitesi’nden Ralph Koijen, piyasaya giren her 1 dolarlık yeni paranın toplam piyasa değerini 3 ila 8 dolar arasında artırabildiğini hesaplıyor. Neden Oluyor? 🔹 Teoriye göre birçok yatırımcı yükselen piyasada daha fazla alım yapıyor. 🔹 Emeklilik fonları gibi büyük kurumlar ise belirli hisse-tahvil oranlarını korumak için yükselen piyasalarda da hisse tutmaya devam ediyor. 🔹 Değer yatırımcıları ise ancak fiyatlar ciddi şekilde düştüğünde alım yapıyor. 🔹 Sonuç olarak piyasaya giren yeni para, şirketlerin gerçek değerinden bağımsız şekilde fiyatları yukarı taşıyabiliyor. Fiyatlar Geleceği Göstermeyebilir 🔹 Economist’e göre birçok yatırımcı hisse satın alırken şirketlerin gelecekteki kârlarını ayrıntılı biçimde analiz etmiyor. 🔹 Düzenli maaşından yatırım yapan bireyler veya belirli getiri hedeflerini takip eden kurumsal fonlar da fiyatları etkiliyor. 🔹 Bu nedenle yükselen piyasa her zaman güçlü ekonomik temeller anlamına gelmeyebilir. Ana Sonuç 🔹 Economist, borsa fiyatlarının geleceğe dair kusursuz bir rehber olduğu düşüncesine şüpheyle yaklaşıyor. 🔹 Hisse fiyatları çoğu zaman şirketlerin gelecekteki performansından ziyade para akışları, yatırımcı davranışları ve piyasa psikolojisi tarafından şekillenebiliyor. 🔹 Bu nedenle yalnızca borsanın yönüne bakarak ekonomik geleceği tahmin etmeye çalışmanın yatırımcılar için tehlikeli olabileceği vurgulanıyor.

Pekin’in Büyük Planı 🔹 Çin yönetimi, ekonomik geleceğini ileri teknoloji üretimi üzerine kurmaya çalışıyor. 🔹 Bu kapsamda yüzlerce şehir, yüksek teknoloji merkezlerine dönüşmek için teşvikler, sanayi parkları ve yatırım programları oluşturuyor. 🔹 Amaç, eski sanayi şehirlerini “yenilikçi” ve yüksek yaşam kalitesine sahip merkezlere dönüştürmek. Tianshui Örneği 🔹 Gansu eyaletindeki Tianshui kenti, bu dönüşümün sembollerinden biri olarak gösteriliyor. 🔹 Şehir son yıllarda sensörler, makine takımları ve diğer ileri teknoloji ürünleri üretecek yeni tesisler kurdu. 🔹 Hatta gelecekte üretmeyi hedeflediği ürünleri sergilemek için “Tianshui Industry 2050” adlı bir fuar alanı da oluşturdu. Halk Daha Zengin Olmadı 🔹 Buna rağmen kent sakinlerinin yaşam standardında belirgin bir iyileşme görülmedi. 🔹 Kişi başına düşen gelir bakımından Tianshui’nin Pekin’e göre konumu son on yılda daha da geriledi. 🔹 Kent ekonomisi 2025 yılında ulusal büyüme hızının yaklaşık iki puan altında kaldı. Robotlar Var, İş Yok 🔹 Yeni nesil fabrikalar yüksek derecede otomasyon kullanıyor. 🔹 Bu nedenle tesisler beklenen ölçüde istihdam yaratamıyor. 🔹 Yerel halk, fabrikalarda bulunan işlerin çoğunun düşük ücretli olduğunu söylüyor. 🔹 Fabrika çalışanlarının aylık yaklaşık 3.000 yuan kazandığı, bunun Şanghay gibi büyük şehirlerde elde edilebilecek ücretlerin yaklaşık yarısı olduğu belirtiliyor. Gençler Göç Ediyor 🔹 İş fırsatlarının sınırlı olması nedeniyle genç nüfus daha zengin bölgelere taşınıyor. 🔹 Son on yılda Tianshui’nin nüfusu yaklaşık 500 bin kişi azalarak 2,9 milyona düştü. 🔹 Yerel gençler kentin en iyi günlerinin geride kaldığını düşünüyor. Teknoloji Zenginleri ve Diğerleri 🔹 Yüksek maaşlı teknoloji işleri büyük ölçüde Pekin, Şanghay ve Shenzhen gibi kıyı şehirlerinde yoğunlaşıyor. 🔹 Bu şehirler güçlü üniversitelere, nitelikli iş gücüne ve gelişmiş tedarik zincirlerine sahip. 🔹 Bazı teknoloji çalışanlarının yıllık maaşları 1 milyon yuanı aşabiliyor. 🔹 Ancak iç bölgelerdeki şehirlerin çoğunun bu tür yatırımları çekme şansı bulunmuyor. Eğitim Sorunu 🔹 Economist’e göre Çin iş gücünün yaklaşık yüzde 60’ı lise eğitimi bile almamış durumda. 🔹 Bu da yaklaşık 500 milyon kişiye karşılık geliyor. 🔹 Bu nüfusun büyük kısmı küçük ve daha yoksul şehirlerde yaşıyor. Emlak Krizi Ek Baskı Yaratıyor 🔹 Çin’de devam eden emlak krizi özellikle küçük şehirleri sert vuruyor. 🔹 Tianshui’de konut yatırımları geçen yıl yüzde 40’tan fazla geriledi. 🔹 Şehrin çevresinde tamamlanmamış beton apartman projeleri bulunuyor. 🔹 Perakende satışlar 2025 yılında yüzde 5’in üzerinde düştü. Gelir Eşitsizliği Artıyor 🔹 Zhejiang Üniversitesi’nden Li Shi’nin araştırmasına göre düşük gelirli kesimlerin gelir artışı son yıllarda ciddi biçimde yavaşladı. 🔹 En düşük gelir grubundaki çalışanların gelirleri 2018-2023 döneminde yılda yalnızca yaklaşık yüzde 2 arttı. 🔹 Aynı dönemde genel ortalama gelir artışı yaklaşık yüzde 5 seviyesinde gerçekleşti. Pekin Sorunun Farkında 🔹 Çin yönetimi, yüksek teknoloji yatırımlarının tek başına ekonomik sorunları çözmeyeceğini kabul ediyor. 🔹 Mart ayında açıklanan yeni beş yıllık planda yalnızca fabrikalara değil insanlara da yatırım yapılması gerektiği vurgulandı. 🔹 Özellikle yoksul ailelerin çocuklarının eğitimine daha fazla kaynak aktarılması hedefleniyor. Kısır Döngü Riski 🔹 Ancak yoksul şehirlerin eğitim yatırımlarını artırması kolay görünmüyor. 🔹 Örneğin Tianshui, öğrenci başına eğitim harcamasında Pekin’in üçte birinden daha az kaynak ayırabiliyor. 🔹 Kentin vergi gelirleri geçen yıl yaklaşık yüzde 10 düştü. 🔹 Economist’e göre Çin’in teknoloji hamlesi bazı büyük şehirleri daha da zenginleştirirken, ülkenin geniş iç kesimlerinin ekonomik olarak geride kalma riskini artırıyor.

🔹 Avrupa Birliği ülkeleri ve Birleşik Krallık başta olmak üzere Avrupa devletleri, Ukrayna'ya giden yardımın neredeyse tamamını sağlıyor. 🔹 Bu ay Ukrayna için oluşturulan 90 milyar euroluk yeni kredi paketinden ilk ödemeler başlayacak. 🔹 Avrupa ülkeleri yaptırımları sertleştirirken Ukrayna'ya yönelik askeri entegrasyon ve destek mekanizmalarını da genişletiyor. Diplomasi ve Müzakere Arayışları 🔹 Ukrayna'nın son dönemdeki savaş alanı başarıları Avrupa'da diplomatik çözüm ihtimaline yönelik beklentileri artırdı. 🔹 Avrupa, sonuç vermeyen ABD girişimlerinin ardından daha etkin bir diplomatik rol üstlenmek istiyor. 🔹 Buna rağmen Avrupa hükümetlerinin Ukrayna'nın yalnızca ayakta kalmasının ötesine geçen ortak bir strateji oluşturamadığı belirtiliyor. 🔹 Son haftalarda Vladimir Putin ile olası görüşmeler için çeşitli arabulucu isimleri tartışılsa da Avrupa'nın somut hedefleri konusunda netlik bulunmuyor. Putin ve Müzakere İhtimali 🔹 Avrupalı yetkililer Putin'in baskı altında olduğunu düşünse de taleplerinden geri adım atmaya hazır olduğuna dair işaret görmüyor. 🔹 Bazı Avrupalı hükümetler Rusya'nın kırmızı çizgilerini anlamak amacıyla arabuluculuk girişimlerini destekliyor. 🔹 Birleşik Krallık, Fransa ve Almanya arasında olası müzakereler konusunda yoğun görüşmeler yürütülüyor. 🔹 Doğu Avrupa ülkeleri ise Batı Avrupa'nın Rusya ile kendi başlarına yeni bir yakınlaşma arayışına girebileceğinden endişe ediyor. AB Üyeliği Tartışması 🔹 Olası bir ateşkes halinde Ukrayna'nın Donbas'taki bazı toprak kayıplarını kabul etmek zorunda kalabileceği değerlendiriliyor. 🔹 Avrupa'nın Ukrayna'ya sunabileceği en önemli siyasi teşviklerden biri AB üyeliği perspektifi olarak görülüyor. 🔹 Daha önce Ukrayna'nın 2027'de AB'ye katılabileceği yönünde değerlendirmeler yapılmıştı. 🔹 Ancak Avrupalı yetkililer bu tarihin gerçekçi olmadığını ve üyeliğin yaklaşık on yıl sürebileceğini düşünüyor. Almanya'nın Önerisi 🔹 Almanya Başbakanı Friedrich Merz, Ukrayna için sınırlı haklar içeren bir "ortak üyelik" modeli önerdi. 🔹 Model, bazı AB kurumlarına erişim sağlarken tam üyelik haklarını içermiyor. 🔹 Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenskiy öneriyi adil bulmadığını söyleyerek reddetti. Ukrayna'da Değişen Yaklaşım 🔹 Kamuoyu araştırmaları Ukraynalıların yaklaşık dörtte üçünün hâlâ AB üyeliğini desteklediğini gösteriyor. 🔹 Ancak destek özellikle gençler arasında gerilemeye başladı. 🔹 Ukrayna'nın savunma sanayisini ve silah üretimini geliştirmesi ülkede daha güçlü bir öz yeterlilik anlayışını beraberinde getirdi. 🔹 Bazı Ukraynalılar artık Avrupa'nın kendilerini korumasını beklemek yerine Avrupa'yı koruduklarını savunuyor. Savaşın Seyri 🔹 Avrupa'nın mali ve askeri desteği Ukrayna'nın direncini sürdürmesinde kritik rol oynuyor. 🔹 İsveç ile yapılan anlaşma kapsamında Ukrayna yeni savaş uçakları alacak. 🔹 Buna karşın Avrupa hâlâ Ukrayna şehirlerini korumak için gerekli balistik füze önleme sistemlerini sağlayamıyor. 🔹 Zelenskiy, Patriot füze sistemleri için ABD Başkanı Donald Trump'a mektup gönderdi. Avrupa'nın İç Siyaseti 🔹 Avrupa'da gelecek yıl başlayacak seçimlerin Ukrayna politikasını etkileyebileceği değerlendiriliyor. 🔹 Fransa'da Ulusal Birlik'in iktidara gelmesi halinde Avrupa'nın Ukrayna'ya yönelik bazı taahhütlerinin zayıflayabileceği öngörülüyor. 🔹 Dergi, Avrupa'nın Ukrayna konusunda daha fazla sorumluluk üstlendiğini ancak mevcut planın hâlâ büyük ölçüde umutlara dayandığını belirtiyor. 🔹 Avrupa'nın önündeki temel sorunun savaşın yanı sıra kalıcı barışı sağlayıp sağlayamayacağı olduğu ifade ediliyor.

🔹 Küçük dronlar Ukrayna'dan Orta Doğu'ya kadar birçok çatışma bölgesinde yaygın şekilde kullanılıyor. 🔹 Bu sistemlerin ucuz, kolay kullanılabilir ve erişilebilir olması savunma güçleri için yeni bir tehdit oluşturuyor. 🔹 Mevcut hava savunma sensörleri büyük ölçüde uçak ve füze gibi daha büyük hedefleri tespit etmek için tasarlandığından küçük dronları belirlemekte zorlanıyor. Radar Teknolojileri 🔹 ABD merkezli Echodyne şirketi küçük ve alçaktan uçan hedefleri tespit edebilen yeni radar sistemleri geliştiriyor. 🔹 Şirketin radarı geleneksel sistemlere göre çok daha düşük maliyetle çalışacak şekilde tasarlandı. 🔹 Radar, farklı ortam koşullarına göre sinyal özelliklerini hızla değiştirerek hedef tespit kabiliyetini artırıyor. 🔹 Sistem, dönen pervaneleri algılayarak kuşlarla dronları birbirinden ayırt edebiliyor. Yapay Zekâ Kullanımı 🔹 Radar sistemi kuşlar, balonlar, dört pervaneli dronlar ve sabit kanatlı hava araçları arasındaki farkı makine öğrenmesiyle belirliyor. 🔹 Bu yöntem karmaşık çevresel koşullar içinde zayıf sinyallerin daha güvenilir şekilde tespit edilmesini sağlıyor. 🔹 Dizüstü bilgisayar büyüklüğündeki EchoShield radarı yaklaşık 5 kilometre uzaklıktaki küçük dronları tespit edip takip edebiliyor. Akustik Yöntemler 🔹 Ukrayna'da geliştirilen başka bir yaklaşım ise dronları seslerinden tespit etmeye dayanıyor. 🔹 Toronto merkezli Prandtl Dynamics şirketi dronların çalıştırılmadan önce bile bulunabilmesini sağlayan sistemler geliştiriyor. 🔹 Dome adlı sistem duyulamayan ultrasonik ses darbeleri göndererek yakındaki dronların elektronik ve mekanik parçalarında titreşim oluşturuyor. 🔹 Bu titreşimler dronların konumunu ortaya çıkaran karakteristik sesler üretiyor. Gizli Dronların Tespiti 🔹 Şirket sistemi sayesinde sırt çantası içinde, çatı arkasında veya bazı durumlarda araç içindeki dronların tespit edilebildiğini açıkladı. 🔹 Elde taşınabilen Dome-c modelinin bu yaz piyasaya sürülmesi planlanıyor. 🔹 Daha büyük Dome-o sistemi ise gökyüzündeki dronların ses izlerini güçlendirerek uzun menzilli tespiti kolaylaştırıyor. Saha Testleri 🔹 Prandtl'ın 16 mikrofonlu Oscura sistemi şehir ortamında 250 gram ağırlığındaki dronları yaklaşık 200 metre mesafeden tespit edebiliyor. 🔹 Dome-o ile birlikte kullanıldığında menzil yaklaşık 75 metre daha artıyor. 🔹 Sistem, Kanada Savunma Bakanlığı'nın Ottawa'da düzenlediği anti-dron yarışmasında test edildi. 🔹 Teknoloji henüz askeri kullanım için tamamen hazır görülmese de yarışmada ikinci olarak ödül kazandı. Askeri Kullanım 🔹 Echodyne radarları halihazırda ABD Hava Kuvvetleri tarafından kullanılıyor. 🔹 Sistemler savaş gemilerine ve askeri üslerin savunmasına entegre edildi. 🔹 Araçlara monte edilen versiyonlar da hizmete alınmış durumda. 🔹 Dergi, bu teknolojilerin küçük dron tehdidini tamamen ortadan kaldırmayacağını ancak mevcut savunma açıklarını önemli ölçüde azaltabileceğini belirtiyor.

🔹 SpaceX, Anthropic ve OpenAI'nin planlanan halka arzları ABD borsalarına trilyonlarca dolarlık yeni piyasa değeri ekleyebilir. 🔹 SpaceX'in 11 Haziran'da yaklaşık 75 milyar dolar toplaması ve hisselerinin ertesi gün Nasdaq'ta işlem görmeye başlaması bekleniyor. 🔹 Anthropic ve OpenAI'nin de yaklaşık 60'ar milyar dolarlık halka arz hedeflediği belirtiliyor. 🔹 Üç şirketin toplam piyasa değerinin birkaç ay içinde 4 trilyon dolara kadar ulaşabileceği değerlendiriliyor. Endekslere Etkisi 🔹 Bazı yatırımcılar, dev şirketlerin büyük endekslere hızla dahil edilmesinin piyasalarda aşırı oynaklık yaratabileceğinden endişe ediyor. 🔹 Endeks fonları, endekslere dahil edilen hisseleri satın almak zorunda olduğu için yeni hisselere güçlü talep oluşabilir. 🔹 Buna rağmen ABD hisse senedi piyasasının büyüklüğü nedeniyle bu halka arzların sistem üzerinde sınırlı bir ilk etki yaratacağı belirtiliyor. ABD Piyasasının Büyüklüğü 🔹 Russell 3000 endeksindeki şirketlerin toplam piyasa değeri yaklaşık 79 trilyon dolar seviyesinde bulunuyor. 🔹 S&P 500 şirketlerinin toplam değeri ise yaklaşık 69 trilyon dolar. 🔹 Bu nedenle üç dev halka arzın toplam büyüklüğü ABD piyasası içinde görece sınırlı kalıyor. SpaceX'in Yapısı 🔹 SpaceX'in hedeflediği 1,75 trilyon dolarlık değerleme gerçekleşirse şirket halka arz sırasında hisselerinin yaklaşık yüzde 4'ünü piyasaya açmış olacak. 🔹 Elon Musk'ın elindeki hisselerin büyük bölümü halka arzdan sonraki 366 gün boyunca satılamayacak. 🔹 Diğer hisselerin önemli kısmı ise kademeli olarak piyasaya sürülecek. 🔹 Böylece yeni hisselerin piyasaya girişi birkaç gün yerine yıllara yayılacak. Tarihsel Performans 🔹 Florida Üniversitesi'nden Jay Ritter'in araştırmasına göre 1980-2024 dönemindeki halka arz hisseleri ilk işlem günlerinden sonraki üç yılda genel piyasadan ortalama 20 puan daha düşük performans gösterdi. 🔹 Gelirlerinin 40 katından yüksek değerlemeyle halka açılan şirketlerin performansı ise piyasadan ortalama 58 puan daha düşük oldu. 🔹 SpaceX'in hedeflenen değerleme gerçekleşirse gelirlerinin 90 katından fazla bir değerleme ile işlem görmeye başlayacağı belirtiliyor. Yapay Zekâ Riski 🔹 Üç şirket de yapay zekâ temasının merkezinde yer alıyor. 🔹 ABD'nin en büyük 10 yapay zekâ bağlantılı şirketi halihazırda S&P 500'ün toplam değerinin yaklaşık yüzde 40'ını oluşturuyor. 🔹 Yapay zekâ sektöründe yaşanabilecek olumsuz gelişmelerin yalnızca yeni halka arzları değil, daha geniş piyasa performansını da etkileyebileceği belirtiliyor. Daha Geniş Endişeler 🔹 Son yıllarda teknoloji şirketleri büyük ölçüde hisse geri alımı yaparken artık yapay zekâ yatırımlarına daha fazla kaynak ayırmaya başladı. 🔹 Bazı şirketler ek finansman için tahvil piyasalarına yöneliyor. 🔹 Yeni halka arzlarla birlikte teknoloji sektörünün sermaye ihtiyacının artması bekleniyor. 🔹 Dergi, yatırımcıların kısa vadede bu dev halka arzlara yoğun ilgi gösterebileceğini ancak uzun vadede piyasalarda sermaye baskısının artabileceğini belirtiyor.