South China Morning Post

🔹 Çinli elektrikli araç üreticisi Xpeng, Çin'de geliştirip test ettiği otonom sürüş teknolojisini uluslararası pazarlara taşıyarak Tesla ile doğrudan rekabet etmeyi hedefliyor. 🔹 Xpeng Başkan Yardımcısı ve Başkanı Brian Gu, şirketin Tesla ile başa baş rekabet edebileceğine inandığını söyledi. 🔹 Gu, Avrupa'da Tesla'nın erken pazara girmesinden kaynaklanan avantajını kabul ederken, Çin otomotiv sektörünün teknoloji alanındaki gelişiminin Xpeng'e önemli destek sağladığını ifade etti. 🔹 Xpeng, Mona L03 modelini Hong Kong'da tanıttı. Modelin 16 Temmuz'da Münih'te de tanıtılması planlanıyor. 🔹 Tesla ve Xpeng, yalnızca kamera ve yapay zekâ modellerine dayanan görüntü tabanlı otonom sürüş sistemini kullanmaya devam eden az sayıdaki üretici arasında yer alıyor. Birçok rakip ise lidar sensörlerini tercih ediyor. 🔹 Xpeng, yılın ikinci yarısında Vision Language Action (VLA) 2.0 adlı yeni otonom sürüş sistemini yurt dışında yol testlerine çıkarmayı ve uluslararası pazarlarda kullanıma sunmayı planlıyor. 🔹 Şirket, VLA 2.0 sisteminin Seviye 4 (L4) otonom sürüş yetenekleri sunduğunu, mevcut yaygın sistemlerin ise Seviye 2 (L2) seviyesinde olduğunu belirtiyor. 🔹 Xpeng yönetimi, Çin'in daha karmaşık trafik koşullarından elde edilen deneyim sayesinde şirketin otonom sürüş teknolojisinin Tesla'yı Çin pazarında geride bırakmasını hedefliyor. 🔹 Avrupa, Çinli otomobil üreticilerinin büyüme stratejisinde öncelikli pazar haline geldi. Şirketler, iç pazardaki talep zayıflığını telafi etmek için yurt dışı satışlarını artırıyor. 🔹 Xpeng'in ihracatının yarısından fazlası geçen yıl Avrupa pazarına yapıldı. Şirket bu yıl Avrupa satışlarını daha da hızlandırmayı planlıyor. 🔹 Tesla, Avrupa'da elektrikli araç pazarındaki güçlü konumunu korurken, Xpeng aynı zamanda BYD ve Leapmotor gibi diğer Çinli üreticilerle de rekabet ediyor. 🔹 Xpeng, uluslararası pazarlarda düşük fiyat yerine teknoloji odaklı bir marka konumlandırması izliyor. Şirket, yurt dışında sattığı araçların ortalama fiyatının birçok Çinli rakibinden yaklaşık %50 daha yüksek olduğunu belirtiyor.

🔹 Kim Jong-un, üst düzey yetkililer arasındaki yolsuzluklara odaklanan nadir bir parti-devlet-ordu ortak toplantısı düzenledi ve eski tümgeneral Pak Hui-chol'u kamuoyu önünde suçladı. 🔹 Pak Hui-chol, dört yıl boyunca terfi karşılığında rüşvet almak, devlet fonlarını zimmetine geçirmek ve kilit askeri görevlere kendi destekçilerini yerleştirmekle suçlandı. 🔹 Kim Jong-un, Pak'ı "yolsuzluk çetesinin elebaşı" olarak nitelendirdi ve yetkisini kişisel çıkarları için kullandığını söyledi. 🔹 Devlet medyası, olayı "hayal gücünün ötesinde" büyüklükte bir suç olarak tanımladı ve Pak ile yakın çevresini yolsuzlukla suçladı. 🔹 Pak'ın nihai cezası açıklanmadı. Soruşturmanın devam ettiği ve başka yetkililerin de dosyaya dahil olabileceği bildirildi. 🔹 Pak'ın kişisel bir nüfuz ağı oluşturarak sadık isimleri önemli askeri görevlere yerleştirdiği ve merkezi yönetimin otoritesini zayıflattığı suçlamaları da dosyada yer aldı. 🔹 Kuzey Kore ordusu son yıllarda madencilik, konut inşaatı ve altyapı projeleri gibi ekonomik faaliyetlerde daha fazla görev üstlenirken, askeri yöneticilerin kaynaklara erişimi de arttı. 🔹 Yönetim, ordunun savunma ve ekonomi alanındaki genişleyen rolüne rağmen parti disiplini ve devlet denetimine tamamen bağlı olduğunu yeniden vurguladı. 🔹 Yetkililer, yolsuzluk soruşturmasının üst düzey askeri kadrolarda terfi satışı, personel yetkilerinin kötüye kullanılması ve kamu kaynaklarının usulsüz kullanımı gibi uygulamaların yaygınlaştığına işaret ettiğini değerlendiriyor. 🔹 Tasfiyenin, kamuoyundaki hoşnutsuzluğu sistem yerine bireysel yetkililere yönlendirmeyi ve Kim Jong-un'un parti disiplini ile devlet otoritesinin nihai koruyucusu olduğu mesajını güçlendirmeyi amaçladığı belirtiliyor. 🔹 Kim Jong-un'un yakın çalışma arkadaşlarından Jo Yong-won'un soruşturmanın genişletilmesinde önemli rol üstlenmesi bekleniyor.

🔹 Pekin Üniversitesi araştırmacıları, standart elektronik çipleri tamamen optik bağlantılarla birleştiren yeni bir sistem geliştirdi. 🔹 Yeni sistem, dağıtık yapay zekâ çıkarım işlemlerini 100 katın üzerinde hızlandırırken, geleneksel çözümlerin yaklaşık dokuzda biri kadar hesaplama gücü kullanıyor. 🔹 Araştırmada, programlanabilir FPGA çipleri özel optik iletişim bileşenleriyle birbirine bağlandı. 🔹 Sistem, saniyede 400 gigabit hızında çalışan silikon fotonik alıcı-verici çipi ile 16 giriş ve 16 çıkış arasında istenilen bağlantıyı kurabilen 16×16 optik anahtarlama çipini kullanıyor. 🔹 Beş FPGA çipi paralel çalıştırılarak görüntü gürültü giderme testinde 1.000 görüntü 105,16 mikrosaniyede işlendi. 🔹 Aynı görev, 16,96 teraflop işlem gücüne sahip ticari bir GPU'da 15,6 milisaniyede tamamlandı. Optik bağlantılı FPGA sistemi yaklaşık 150 kat daha hızlı sonuç verdi. 🔹 Beş FPGA'nın toplam teorik işlem gücü yaklaşık 1,969 teraflop ile GPU'nun işlem kapasitesinin dokuzda birinden daha düşük seviyede kaldı. 🔹 Araştırmacılar, optik iletişim sayesinde ara hesaplama sonuçlarının belleğe yazılıp tekrar okunmasına gerek kalmadan doğrudan bir sonraki işlem katmanına aktarılabildiğini belirtti. 🔹 Optik anahtarlama çipinin 5 desibelin altındaki düşük sinyal kaybı, ek optik güçlendirme gerektirmeden yüksek hızlı veri aktarımına imkân sağlıyor. 🔹 Araştırmacılar, yapay zekâ performansını artırmada daha fazla çip eklemek yerine çipleri akıllı biçimde birbirine bağlamanın daha verimli olabileceğini ifade etti. 🔹 Çalışmada, algoritmaların, işlemci mimarisinin ve çip seviyesindeki bağlantıların birlikte tasarlanmasının sınırlı hesaplama kaynaklarıyla yüksek performans sağlayabileceği, ayrıca veri merkezlerinin enerji tüketimini azaltabileceği ve uç bilişim uygulamalarında gecikme ile enerji kullanımını düşürebileceği belirtildi.

Ticari taşıyıcı annelik ağı 🔹 Tayland, Laos ve Kamboçya'da ticari taşıyıcı annelik yasak olmasına rağmen sektörün yıllık yaklaşık 15 milyar ABD doları büyüklüğe ulaştığı belirtiliyor. 🔹 Tayland'da taşıyıcı anneler, yabancı aileler için çocuk doğurmaları karşılığında 10 bin ila 15 bin ABD doları arasında ödeme alıyor. 🔹 Çin'de ticari taşıyıcı annelik hizmeti veren sağlık çalışanları cezalandırılıyor. Buna rağmen uygulamaya ilişkin hukuki boşluk nedeniyle taşıyıcı annelik yoluyla doğan çocuklar Çin vatandaşlığı alabiliyor. 🔹 Embriyo oluşturma, embriyo transferi ve doğum süreçleri farklı ülkelerde gerçekleştirilebiliyor. Bu durum uluslararası taşıyıcı annelik ağlarını daha karmaşık hâle getiriyor. 🔹 Bangkok'ta bir mahkeme, uluslararası taşıyıcı annelik ağına karışan dört kadın doğum uzmanı ile dört aracıya 15 yıla kadar hapis cezası verdi. 🔹 Tayland polisi, Pattaya'da yasa dışı taşıyıcı annelik organizasyonu yürüttüğünden şüphelenilen iki Çin vatandaşını gözaltına aldı. Talep ve hukuki riskler 🔹 Birleşmiş Milletler verilerine göre küresel taşıyıcı annelik pazarı 2023 yılında yaklaşık 15 milyar ABD doları büyüklüğe ulaştı ve önümüzdeki on yılda birkaç kat büyümesi bekleniyor. 🔹 Gelirin büyük bölümü klinikler, aracılar ve organizatörlere giderken taşıyıcı anneler toplam kazancın yalnızca küçük bir kısmını alıyor. 🔹 Ticari taşıyıcı anneliğin yasa dışı olması nedeniyle taşıyıcı anneler ödeme alamama, sözleşmelerini hukuken uygulayamama ve cezai yaptırımlarla karşılaşma riski taşıyor. 🔹 Tayland, 2015 yılında yabancı ebeveynler için ticari taşıyıcı anneliği yasakladı. Daha sonra Kamboçya ve Laos da benzer yasaklar getirdi. Çin kaynaklı talep ve bölgesel arz 🔹 Çin'den gelen talep; çocuk sahibi olamayan çiftler, LGBTQ bireyler, ileri yaşta ebeveyn olmak isteyenler ve çocuklarını kaybeden ailelerden oluşuyor. 🔹 Araştırmacılar, Çinli ailelerin yabancı taşıyıcı anneleri tercih ettiğini ve taşıyıcı annelerin hukuki ile psikolojik korumalarının sınırlı olduğunu belirtiyor. 🔹 Tayland, Laos, Filipinler ve Vietnam'dan çok sayıda kadın, borçlarını kapatmak, çocuklarının eğitimini finanse etmek veya ailelerine ev almak amacıyla taşıyıcı annelik yapıyor. 🔹 Tayland'da taşıyıcı anne adaylarının büyük bölümü kapalı sosyal medya grupları üzerinden bulunuyor. 🔹 Tayland'da bazı siyasetçiler, kadınların ve çocukların haklarını koruyacak şekilde taşıyıcı annelik sektörünün yasal çerçeveye alınmasını öneriyor. Ancak bu konuda yasal değişiklik için kesin bir takvim bulunmuyor.

🔹 Küresel yapay zekâ patlaması nedeniyle bellek çipi fiyatları hızla yükseldi ve Çin'in Shenzhen kentindeki Huaqiangbei elektronik pazarında bilgisayar maliyetleri önemli ölçüde arttı. 🔹 Huaqiangbei'nde bellek ürünlerinin fiyatı son bir yılda yaklaşık üç kat yükseldi. Bazı DDR5 bellek kitlerinde fiyat artışı beş kata ulaştı. 🔹 Katı hâl sürücü (SSD) fiyatları da son bir yılda iki ila üç kat arttı. 🔹 Bellek ve SSD maliyetleri, kişisel bilgisayar toplamanın en büyük gider kalemleri hâline geldi. 🔹 Artan maliyetler nedeniyle satıcılar bilgisayar fiyatlarını yükseltti. Yalnızca acil bilgisayar ihtiyacı olan müşteriler yüksek fiyatları kabul ediyor. 🔹 Satıcılar, bellek fiyatlarının önümüzdeki aylarda da yükselmeye devam etmesini bekliyor. 🔹 Yapay zekâ altyapısı için veri merkezleri ve sunucular kuran küresel teknoloji şirketlerinin büyük ölçekli bellek siparişleri, tüketici elektroniğine yönelik bellek arzını daralttı. 🔹 Bellek üreticileri önceliği büyük yapay zekâ müşterilerine verdiği için bilgisayar ve akıllı telefon üreticileri artan bellek maliyetlerini satış fiyatlarına yansıtıyor. 🔹 TrendForce, üçüncü çeyrekte DRAM sözleşme fiyatlarının yüzde 13-18, NAND flash bellek fiyatlarının ise yüzde 10-15 artmasını bekliyor. 🔹 Üçüncü çeyrekte fiyat artış hızının ikinci çeyreğe göre yavaşlaması bekleniyor ancak bellek fiyatlarının yükselmeyi sürdürmesi öngörülüyor.

🔹 Çinli biyoteknoloji şirketleri, RAS mutasyonunu hedefleyen kanser ilaçlarının geliştirilmesinde ABD ile aralarındaki farkı hızla kapatıyor. 🔹 RAS mutasyonları tüm kanser vakalarının en az yüzde 20'sinde görülüyor ve akciğer, pankreas ile kolorektal kanserlerde en yaygın ölüm nedenleri arasında yer alıyor. 🔹 Çin'in geniş hasta havuzu, yüksek tedavi ihtiyacı, devlet desteği ve politika teşvikleri RAS hedefli ilaç geliştirme çalışmalarını hızlandırıyor. 🔹 Morgan Stanley, RAS hedefli tedavilerde elde edilen klinik başarıların küresel ölçekte onlarca milyar dolarlık pazar oluşturabileceğini ve yılın ikinci yarısında sektörde önemli gelişmeler beklendiğini değerlendirdi. 🔹 Çin'in piyasa değeri en yüksek ilaç şirketi Jiangsu Hengrui Pharmaceuticals, ülkedeki en geniş ve yenilikçi RAS ilaç portföylerinden birine sahip bulunuyor. Banka, şirketin başlıca RAS ilaç adaylarının ABD ve Çin'de toplam yaklaşık 3,8 milyar dolar zirve satışa ulaşabileceğini öngörüyor. 🔹 Hengrui'nin pankreas kanserine yönelik faz 3 aşamasındaki KRAS G12D inhibitörü, faz 2 sonuçlarında hastaların yaklaşık yüzde 90'ında altı ay boyunca hastalığın ilerlemesini durdurdu. 🔹 Çin merkezli D3 Bio'nun geliştirdiği yeni nesil KRAS G12C inhibitörü, ABD Gıda ve İlaç Dairesi'nden (FDA) Hızlandırılmış İnceleme statüsü aldı ve küresel faz 2 klinik çalışmalarını sürdürüyor. İlk sonuçlarda daha önce tedavi gören akciğer kanseri hastalarının yaklaşık yüzde 60'ında tümör küçülmesi görüldü. 🔹 Çin, yaklaşık 18 ay içinde RAS hedefli üç ilacı onayladı: fulzerasib, garsorasib ve glecirasib. Bu ilaçlar daha sonra fiyat görüşmelerinin ardından Çin'in ulusal geri ödeme listesine alındı. 🔹 Uzmanlar, yaklaşık 40 yıl boyunca tedavi edilemez kabul edilen RAS proteininin 2021'de uygun bağlanma bölgesinin keşfedilmesiyle ilaç geliştirmede önemli bir dönüm noktasına ulaşıldığını belirtiyor. 🔹 Son beş yılda RAS hedefli 80'den fazla ilaç klinik geliştirme sürecine girdi. ABD merkezli Revolution Medicines hisseleri ise pankreas kanserine yönelik ilacının faz 3 sonuçlarının ardından yıl başından bu yana yaklaşık yüzde 141 yükseldi.

🔹 Çin'de yayımlanan bir askeri dergi, ABD Donanması'nın son aylarda yaşadığı yangın, elektrik arızası ve tahrik sistemi sorunlarının filonun harekât kabiliyetini zayıflattığını değerlendirdi. 🔹 Raporda, USS Gerald R. Ford, USS Zumwalt, USS Dwight D. Eisenhower ve USS Higgins savaş gemilerinde meydana gelen olayların muharebe dışı kayıplara yol açtığı belirtildi. 🔹 Rapora göre ortak sorunlar; bakım yönetimi, lojistik destek ve hasar kontrolündeki sistemsel eksikliklerden kaynaklanıyor ve bu durum filonun savaş hazırlığını kademeli olarak azaltıyor. 🔹 Rapor, bakım çalışmaları sırasında çıkan USS Dwight D. Eisenhower ve USS Zumwalt yangınlarını, ABD'nin tersane kapasitesindeki yetersizlikler, bakım gecikmeleri ve nitelikli iş gücü eksikliğiyle ilişkilendirdi. 🔹 USS Gerald R. Ford'da mart ayında çıkan çamaşırhane yangınının, uzun süreli görevler nedeniyle ertelenen bakım faaliyetleri ve mürettebat yorgunluğuyla bağlantılı olabileceği ifade edildi. Yangının nedeni ise soruşturulmaya devam ediyor. 🔹 Rapor, ABD Donanması'nın gelişmiş savaş gemilerinde kullanılan karmaşık elektrik ve otomasyon sistemlerinin küçük arızaların dahi gemi genelinde operasyonel aksamalara dönüşmesine yol açabileceğini belirtti. 🔹 USS Higgins'te nisan ayında Hint-Pasifik görevindeyken meydana gelen elektrik kesintisinin geminin güç ve tahrik sistemlerini devre dışı bıraktığı, yüksek operasyon temposu nedeniyle bakım ihtiyacının arttığı ifade edildi. 🔹 Rapora göre elektrik sistemlerinde yaşanabilecek geçici arızalar, özellikle yoğun gemisavar füze veya insansız hava aracı saldırıları sırasında savaş gemilerinin tespit ve savunma kabiliyetini zayıflatabilir. 🔹 Rapor, ABD Donanması'nın temel sorununun artık daha gelişmiş savaş gemileri üretmekten çok, küresel görev yükü ile bakım ihtiyacı yüksek filonun sürdürülebilirliğini dengelemek olduğunu değerlendirdi.

Finans merkezi stratejisi 🔹 Hong Kong yönetimi, değişen küresel sermaye akımları ve jeopolitik ortam karşısında finans merkezi konumunu güçlendirmek için vergi teşvikleri, yeni finansal altyapılar ve yatırım politikalarını devreye aldı. 🔹 Hong Kong, geçen yıl halka arzlardan sağlanan fon miktarında dünyada ilk sıraya yerleşti. Kent, son küresel finans merkezleri endeksinde New York ve Londra'nın ardından üçüncü sırada yer aldı. 🔹 Hong Kong yönetimi, Çin ile küresel piyasalar arasında yalnızca bağlantı sağlayan bir merkez olmanın ötesine geçerek daha fazla katma değer üreten bir finans merkezi olmayı hedefliyor. Yeni girişimler 🔹 Hong Kong, uluslararası değerli maden ticaret merkezi olma hedefi doğrultusunda altın takas ve mutabakat sisteminin pilot uygulamasını başlattı ve fiziksel altın depolama kapasitesini genişletti. 🔹 Kentte yönetilen toplam varlık büyüklüğü 2025 yılında yüzde 20 artarak 42,2 trilyon Hong Kong dolarına ulaştı. 🔹 Hong Kong, nisan ayında iki stablecoin lisansı vererek küresel kripto varlık merkezi olma hedefi doğrultusunda yeni adımlar attı. 🔹 Haziran ayında yatırım fonu yöneticilerine yönelik yeni vergi teşvikleri önerildi. Uygun özel sermaye fonlarının performans gelirleri için vergi oranının yüzde 0 olması planlanıyor. Rekabet ve riskler 🔹 Hong Kong, Çin dışındaki en büyük yuan likidite havuzunu barındırıyor ve küresel offshore yuan ödemeleri ile işlemlerinin yüzde 70'inden fazlasını gerçekleştiriyor. 🔹 Uzmanlar, Şanghay'ın offshore finans faaliyetlerini genişletmesinin Hong Kong'un yuan piyasasındaki uzun vadeli konumunu baskılayabileceğini değerlendiriyor. 🔹 2026'nın ilk yarısında Hong Kong'daki halka arzlarda toplanan fonların ve işlem hacminin yüzde 90'dan fazlasını Çin ana karasındaki şirketler oluşturdu. 🔹 Analistler, Hong Kong'un uzun vadeli rekabet gücünü koruyabilmesi için ihraççı ve yatırımcı tabanını Çin dışındaki Asya ülkeleri başta olmak üzere daha geniş bir yapıya çeşitlendirmesi gerektiğini belirtiyor.

İhracat performansı 🔹 Çin yapımı ekskavatör ve diğer ağır iş makinelerinin ihracatı 2026'nın ilk yarısında güçlü büyüme kaydetti. 🔹 Haziran ayında ekskavatör ihracatı geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 36 artarak 14.547 adede ulaştı. 🔹 İlk altı ayda toplam ekskavatör ihracatı yüzde 33,5 artışla 73.295 adede yükseldi. 🔹 İhraç edilen ekskavatörlerin 135'i tamamen elektrikli modellerden oluştu. Küresel rekabet 🔹 Çinli üreticiler Sany Heavy Industry, Zoomlion ve XCMG, Hitachi, Komatsu ve Caterpillar gibi küresel rakiplerin pazar payını kademeli olarak azaltıyor. 🔹 Çinli markaların iş makinesi sevkiyatları yurt içi ve yurt dışı pazarlar arasında yaklaşık eşit dağılıma ulaştı. 🔹 Çinli üreticiler, iç pazardaki emlak sektöründeki durgunluk nedeniyle ihracata daha fazla yöneliyor. Elektrikli iş makineleri 🔹 Küresel ölçekte elektrikli ve bataryalı iş makinelerine geçişin Çinli üreticilerin uluslararası rekabet gücünü artırması bekleniyor. 🔹 Çin'in ağır hizmet tipi batarya teknolojisi ve tedarik zincirindeki avantajının, Avrupa ve diğer Batı pazarlarında emisyon düzenlemelerinin sıkılaşmasıyla daha önemli hale gelmesi bekleniyor. 🔹 Sany, bu yıl tek şarjla 10 saate kadar çalışabilen tamamen elektrikli ekskavatörünü tanıttı. 🔹 Elektrikli ekskavatörler Zambiya başta olmak üzere Afrika'daki bazı ülkelere satıldı. Makineler yeşil mikro şebekelerle entegre çalışıyor ve otomasyon ile güvenliği artıran akıllı sistemler kullanıyor. 🔹 Elektrikli ekskavatörler daha düşük enerji maliyeti, daha az bakım ihtiyacı, düşük gürültü seviyesi ve egzoz emisyonu üretmemesi sayesinde tünel, bodrum ve yerleşim alanlarına yakın bölgelerde kullanılabiliyor. Sektördeki zorluklar 🔹 Çinli üreticiler, elektrikli iş makinelerinde bazı kritik teknolojilerde yabancı rakiplerinin gerisinde bulunuyor. 🔹 Özellikle özel aktarma organları, sürüş kontrol sistemleri, elektrohidrolik kontrol valfleri, yüksek hassasiyetli sensörler ve karmaşık ortamlarda kullanılan akıllı yönlendirme sistemlerinde teknik eksikliklerin giderilmesi gerektiği açıklandı.

Unicorn girişimlerde artış 🔹 Çin'de 2026'nın ilk altı ayında değeri 1 milyar doların üzerinde olan 67 yeni unicorn girişimi ortaya çıktı. 🔹 Bu sayı, 2021'in ikinci yarısından bu yana kaydedilen en yüksek artış oldu. 🔹 Ülkede ortalama olarak üç günden daha kısa sürede bir yeni unicorn girişimi kuruldu. Yapay zekâ ve robotik öne çıktı 🔹 Yeni unicorn girişimlerinin yüzde 53'ten fazlası yapay zekâ ve robotik alanlarında faaliyet gösteriyor. 🔹 Önceki unicorn dalgasında yeni enerji araçları, biyoteknoloji ve çevrim içi tüketici hizmetleri gibi farklı sektörler öne çıkarken, yeni dönemde yatırımlar ağırlıklı olarak yapay zekâ ve robotikte yoğunlaştı. 🔹 DeepSeek, yaklaşık 400 milyar yuan (59,2 milyar dolar) değerleme üzerinden ilk dış yatırım turunu tamamladı. 🔹 DeepSeek, ByteDance, Ant Group ve Shein'in ardından Çin'in en yüksek değerlemeye sahip dördüncü unicorn şirketi oldu. Yeni şirketlerin profili 🔹 Yeni unicornların yaklaşık yüzde 78'i 1 ila 2 milyar dolar arasında değerlemeye sahip bulunuyor. 🔹 Bu dönemde 5 ila 10 milyar dolar değerleme aralığında yeni şirket oluşmadı. 🔹 Yeni unicornların 32'si son üç yıl içinde kuruldu. 🔹 Bu şirketlerin büyük bölümü 2023 yılında, ChatGPT'nin küresel ölçekte yaygınlaşmasının ardından kuruldu. Hızlı büyüyen girişimler 🔹 Eski Alibaba çalışanı Lin Junyang tarafından kurulan Bulage (Pragmatics), kuruluşundan yalnızca bir ay sonra unicorn değerlemesine ulaştı. 🔹 AgiBot destekli robotik el üreticisi AgiLink, beş aydan kısa sürede 1 milyar dolar değerlemeyi geçti. Değerleme endişeleri 🔹 Bazı girişimlerin değerlemelerinin ticari başarıdan çok kurucu ekiplerin itibarı ve piyasa beklentilerine dayandığı değerlendiriliyor. 🔹 Hızla unicorn seviyesine ulaşan şirketlerin önümüzdeki bir ila iki yıl içinde ticarileşme hedeflerini gerçekleştirip gerçekleştiremeyeceği ve piyasa doygunluğunun değerlemelerde düzeltmeye yol açıp açmayacağı belirsizliğini koruyor.

Yeni ürünler 🔹 Dünya Yapay Zekâ Konferansı (WAIC), 17-20 Temmuz tarihlerinde Şanghay'da düzenlenecek. 🔹 Huawei, konferansta Atlas 950 SuperPoD adlı yeni nesil yapay zekâ bilgi işlem kümesini ilk kez fiziksel olarak sergileyecek. 🔹 Atlas 950 SuperPoD, 8.192 Ascend yapay zekâ işlem kartıyla çalışıyor ve yapay zekâ sinir ağları ile makine öğrenmesi uygulamaları için geliştirildi. 🔹 Konferansta "dünyanın ilk yapay zekâ ajan telefonu" da tanıtılacak. Cihazın geliştiricisi açıklanmadı. 🔹 MiniMax'in M3 çok modlu yapay zekâ modeli, StepFun'un yapay zekâ ajan işletim sistemi, Dongfang Suanxin'in belleğe yakın işlem yapabilen üç boyutlu çipi, yeni insansı robotlar ve gelişmiş robotik eller de tanıtılacak. Konferans gündemi 🔹 Konferansta dünya modelleri, açık kaynaklı yapay zekâ ajanları, yapay zekâ destekli yazılım geliştirme, token ekonomisi ve çalışanların yerini yapay zekâ sistemlerinin aldığı tek kişilik şirketler ele alınacak. 🔹 Konferansa Richard Sutton, Yoshua Bengio, Gilles Brassard ve Andrew Yao gibi yapay zekâ ve bilgisayar bilimi alanındaki önde gelen isimler katılacak. Çin'in yapay zekâ yatırımları 🔹 Çin'de 2025 yılında yapay zekâ özellikli telefon ve bilgisayar sevkiyatları 100 milyon adedi aştı. 🔹 Yapay zekâ özellikli cihaz sevkiyatlarının bu yıl yapay zekâ özelliği bulunmayan cihazları geçmesi bekleniyor. 🔹 Şanghay'da faaliyet gösteren 394 büyük yapay zekâ şirketinin toplam büyüklüğü 2025 yılında 637 milyar yuanı (yaklaşık 94 milyar dolar) aştı. 🔹 Şanghay'da büyük yapay zekâ modelleri için 169 onay verildi ve toplam bilgi işlem kapasitesi 160 bin petaflopun üzerine çıktı. Küresel strateji 🔹 Çin, 15. Beş Yıllık Kalkınma Planı kapsamında yapay zekâyı teknoloji odaklı büyümenin temel unsurlarından biri olarak konumlandırıyor. 🔹 Çin, yapay zekâ alanında küresel ortaklıklar kurmayı ve uluslararası yönetişim ile iş birliğini güçlendirmeyi hedefliyor. 🔹 Çin Başbakanı Li Qiang'ın geçen yıl önerdiği Dünya Yapay Zekâ İşbirliği Örgütü'nün kurulmasına yönelik hazırlıkların olumlu ilerlediği açıklandı.

🔹 Çinli araştırmacılar, ülkenin nadir toprak elementlerinin madenciliği, işlenmesi ve ihracatında küresel lider olmasına rağmen yüksek katma değerli teknolojilerde önemli zayıflıkları bulunduğunu tespit etti. 🔹 Çin Bilimler Akademisi Bülteni'nde yayımlanan araştırmaya göre ileri düzey nadir toprak fonksiyonel malzemelerine ilişkin temel patentlerin büyük bölümü Japonya ve ABD'nin kontrolünde bulunuyor. 🔹 Kalıcı mıknatıslar, katalizörler, parlatma malzemeleri ve ışıldayan malzemeler gibi işlenmiş nadir toprak ürünleri, küresel nadir toprak patentlerinin yüzde 80'inden fazlasını oluşturuyor ve sektörün en yüksek ticari değere sahip alanları arasında yer alıyor. 🔹 Kalıcı mıknatıs teknolojilerinde Japonya temel patentlerin çoğunda liderliğini korurken, Çin yalnızca bazı alaşım teknolojilerinde rakiplerinin önüne geçti. Çin; mıknatıs malzemeleri, metal tozu işleme, kobalt bazlı alaşımlar, sinterleme yöntemleri ve rotor çekirdeği teknolojilerinde Japonya ile ABD'nin gerisinde kaldı. 🔹 Katalizör malzemelerinde ABD temel teknolojilerin büyük bölümünde lider konumda bulunurken, Çin'in belirgin bir üstünlük sağlayamadığı belirtildi. 🔹 Işıldayan malzemelerde de ABD çoğu temel teknolojide önde yer aldı. Çin yalnızca sınırlı sayıdaki silikon içeren malzemelerde avantaj elde ederken organik ve inorganik ışıldayan malzemeler ile elektrolüminesans teknolojilerinde geride kaldı. 🔹 Yarı iletken ve hassas üretimde kullanılan parlatma malzemelerinde de ABD kritik üretim süreçlerinde üstünlüğünü korudu. Çin yalnızca tavlama gibi birkaç üretim yönteminde rekabetçi konumda bulunuyor. 🔹 Araştırma, hammadde üretimindeki üstünlüğün yüksek katma değerli teknolojilerde liderlik anlamına gelmediğini ortaya koydu. 🔹 Araştırmacılar, Çin'in çok sayıda patent başvurusu yapmasına rağmen uluslararası ticari değeri yüksek patent sayısının düşük kaldığını belirtti. 🔹 Son yirmi yıldaki bilimsel çalışmaların önemli bölümünün laboratuvar aşamasını aşamadığı, üniversiteler ile sanayi arasındaki iş birliği ve fikri mülkiyet yönetimindeki eksikliklerin ticarileşmeyi yavaşlattığı ifade edildi. 🔹 Araştırmacılar, Çin'in teknoloji açığı bulunan alanlara odaklanması, özel araştırma programları oluşturması ve üniversite-sanayi iş birliğini güçlendirmesi gerektiğini belirtti.

🔹 Çinli otomobil üreticilerinin Batı Avrupa'daki pazar payı Nisan ayında yüzde 4,9'dan yüzde 10'a yükseldi. Aynı dönemde Japon markalarının payı yüzde 11,4'ten yüzde 10,3'e gerileyerek son kırk yılın en düşük seviyesine indi. 🔹 Çinli üreticiler, iç pazardaki talep zayıflığı ve aşırı rekabeti azaltmaya yönelik politikalar nedeniyle yurt dışı satışlarını hızlandırırken Avrupa'yı öncelikli hedef pazar haline getirdi. 🔹 Alman araştırma şirketi Schmidt Automotive Research, Çinli üreticilerin hibrit modellerini artırması halinde Japon markalarının Batı Avrupa pazar payının 1980'lerin başından beri ilk kez yüzde 10'un altına inebileceğini öngördü. 🔹 Analistler, Japon üreticilerin bataryalı elektrikli araçlara geçişte yavaş kalmasının pazar payı kaybetmelerine yol açtığını belirtti. 🔹 Avrupa Otomobil Üreticileri Birliği verilerine göre Çinli markalar, Mayıs ayında Avrupa Birliği ülkeleri ile Birleşik Krallık, Norveç ve İsviçre'nin de bulunduğu 32 ülkede ilk kez Japon rakiplerini geride bıraktı. 🔹 Mayıs ayında Japon markalarının yeni otomobil satışlarındaki payı yüzde 12,2'den yüzde 11,3'e gerilerken, Çinli markaların payı yüzde 7,5'ten yüzde 12'ye yükseldi. Bu artış, Çin'den ithal bataryalı elektrikli araçlara uygulanan yüzde 35,3'e varan ek gümrük vergilerine rağmen gerçekleşti. 🔹 BYD geçen ay yurt dışında 175 bin 349 araç satarak yıllık bazda yaklaşık yüzde 95 büyüme kaydetti. Geely'nin ihracatı ise yüzde 157 artışla 102 bin 874 araca ulaştı. Her iki şirket de yeni ihracat rekoru kırdı. 🔹 JPMorgan ve BNP Paribas, Çinli akıllı otomobillerin önümüzdeki dört yıl içinde Avrupa pazarının yaklaşık yüzde 20'sine ulaşabileceğini öngördü. 🔹 Analistler, Avrupa Birliği'nin Çin'den ithal şarj edilebilir hibrit araçlara da ek gümrük vergisi uygulaması halinde Çinli üreticilerin büyüme hızının yavaşlayabileceğini belirtti. 🔹 Fitch Ratings, olası yeni vergilerin orta vadede Çin'in Avrupa'ya otomobil ihracatını olumsuz etkileyebileceğini, ancak gelişmekte olan pazarlardaki güçlü talebin bu etkinin bir bölümünü dengeleyebileceğini değerlendirdi. 🔹 Morgan Stanley ise yeni vergilerin kısa vadede Çinli üreticileri uygulama öncesinde daha fazla şarj edilebilir hibrit araç ihraç etmeye yöneltebileceğini belirtti.

🔹 Çinli beyaz eşya üreticisi Midea'nın taşınabilir klima modeli PortaSplit, Avrupa'da etkili olan sıcak hava dalgası sırasında birçok çevrim içi satış platformunda kısa sürede tükendi. 🔹 Ürün, geleneksel split klimalardan farklı olarak duvar delinmesini veya kalıcı montajı gerektirmiyor. Dış ünite pencere aparatıyla dışarıya sabitlenebiliyor. 🔹 Bu tasarım, tarihi yapıların korunmasına yönelik kuralların dış cephe değişikliklerini sınırladığı birçok Avrupa kentinde önemli bir avantaj sağlıyor. 🔹 Güney Fransa'da yaşayan Christopher De Bruyn, klasik split klima kurulumunda yüksek maliyetler, uzun bekleme süreleri ve zorunlu teknik incelemeler nedeniyle yaz sezonunu kaçırdığını söyledi. 🔹 Avrupa'da klima montajı için birçok apartmanda kat malikleri veya bina yönetiminin onayı gerekiyor. Taşınabilir sistemler bu süreci büyük ölçüde ortadan kaldırıyor. 🔹 Yaklaşık 900 avroya satılan PortaSplit'in ikinci el fiyatı bazı satışlarda binlerce avroya kadar yükseldi. Resmî satış fiyatı da 1.199 avroya çıktı. 🔹 Stok takibi yapan özel internet siteleri ortaya çıkarken, bazı kullanıcılar ürünü bulabilmek için farklı şehirlere gittiklerini sosyal medyada paylaştı. 🔹 Avrupa Birliği'nde nüfusun yaklaşık üçte biri kiralık konutlarda yaşıyor. Almanya'da bu oran yüzde 50'nin üzerinde bulunuyor. Taşınabilir klimaların taşınma sırasında kolayca götürülebilmesi ürüne olan ilgiyi artırıyor. 🔹 Çinli lojistik şirketleri Avrupa'ya klima sevkiyatını hızlandırmak için özel hava kargo hatları oluşturmaya başladı. Bir Shenzhen merkezli lojistik şirketi, Fransa, Belçika ve İngiltere'den gelen siparişlerin son iki haftada hızla arttığını açıkladı. 🔹 Avrupa Komisyonu verilerine göre AB'deki binaların yaklaşık yüzde 85'i 2000 yılından önce inşa edildi. Bu yapıların büyük bölümü yaz aylarında soğutmadan çok kışın ısıtma ihtiyacına göre tasarlandığı için aşırı sıcak hava dalgalarında iç mekânlar daha fazla ısınıyor.

🔹 Fudan Üniversitesi Uluslararası Araştırmalar Enstitüsü Dekanı Wu Xinbo, ABD'nin Donald Trump dönemindeki dış politikasının pragmatik realizme yöneldiğini ve çok kutuplu dünyaya uyum sağlamaya çalıştığını söyledi. 🔹 Wu'ya göre Çin-ABD ilişkileri, iki ülkenin müttefik ya da dost olmayı hedeflemediği; rekabet ve anlaşmazlıkların yönetilerek "dinamik istikrarın" korunmaya çalışıldığı yeni bir döneme giriyor. ABD dış politikası 🔹 Wu, Trump'ın "Önce Amerika" yaklaşımının ABD'nin Avrupa'ya yönelik güvenlik yükümlülüklerini azaltmaya, çok taraflı girişimlerden uzaklaşmaya ve uluslararası liderliğini daraltmaya yöneldiğini söyledi. 🔹 ABD'nin tek taraflı politikalarının uluslararası örgütlerdeki etkisini azalttığını ve çok kutuplu dünya düzenini hızlandırdığını ifade etti. 🔹 Wu, Trump yönetiminin Çin'e yönelik baskılarının Pekin'in teknolojik bağımsızlığını güçlendirdiğini ve Çin'in uluslararası hareket alanını genişlettiğini savundu. Çin-ABD ilişkileri 🔹 Wu, Çin'in uzun vadede güçlü ekonomik ve teknolojik gelişimini sürdürmesi halinde ABD'nin Çin'e daha fazla saygı göstereceğini ve ilişkileri daha dikkatli yöneteceğini söyledi. 🔹 Çin-ABD ilişkilerindeki en büyük riskin Tayvan olduğunu, özellikle Tayvan'ın iç siyaseti ile ABD'nin Tayvan'a yönelik askeri ve diplomatik desteğinin gerilimi artırabileceğini belirtti. 🔹 ABD'nin Çin'i doğrudan dengelemekte zorlandığı için Latin Amerika, Güneydoğu Asya, Afrika, Avrupa ve Orta Doğu gibi üçüncü ülkelerde Çin'in ekonomik çıkarlarını hedef almaya yöneldiğini söyledi. 🔹 Çin'in bu tür girişimlere hem diplomatik hem de ekonomik araçlarla karşılık vermesi gerektiğini ifade etti. Avrupa ve Orta Doğu 🔹 Wu, Trump'ın ikinci döneminde ABD-Avrupa ilişkilerinin ticaret, güvenlik ve diplomasi alanlarında gerildiğini, buna karşılık Çin-ABD ilişkilerinin görece daha istikrarlı hale geldiğini söyledi. 🔹 Avrupa'nın Çin'e karşı sert tutumunun Washington'dan beklediği tavizleri sağlamadığını belirtti. 🔹 İran savaşı sonrasında Orta Doğu ülkelerinin Çin ile ekonomik ve diplomatik ilişkilerine daha fazla önem vereceğini, ABD'nin bölgedeki nüfuzunun ise zayıflayacağını savundu. 🔹 Çin'in ABD'nin yerini almaya çalışmaması gerektiğini, bunun yerine kendi diplomatik ilkeleri doğrultusunda bölgedeki etkisini artırmasının yeterli olacağını söyledi. Gelecek öngörüleri 🔹 Wu, önümüzdeki 5-10 yılda çok kutuplu dünya düzeninin güçleneceğini, Çin ve Küresel Güney'in uluslararası etkisinin artacağını, Batı'nın küresel etkisinin ise zayıflamayı sürdüreceğini öngördü. 🔹 Çin'in ekonomik ve stratejik gücünün artmasıyla birlikte Çin-ABD ilişkilerini yönlendirme kapasitesinin de güçleneceğini ve bunun ilişkilerin daha istikrarlı bir zemine oturmasına katkı sağlayacağını söyledi.

🔹 Avrupa'da haftalardır devam eden aşırı sıcaklar sırasında Çinli ev aletleri üreticisi Midea'nın ürettiği PortaSplit taşınabilir klima birçok e-ticaret platformunda kısa sürede tükendi. 🔹 Avrupa'nın bazı bölgelerinde hava sıcaklıklarının 40 santigrat derecenin üzerine çıkması, ürüne olan talebi hızla artırdı. 🔹 PortaSplit, birçok Avrupa kentinde dış cepheye klima montajını sınırlayan tarihi yapı koruma kurallarını kalıcı tadilat gerektirmeden aşabiliyor. 🔹 Geleneksel split klimalardan farklı olarak PortaSplit, duvar delinmesini veya kalıcı montajı gerektirmiyor. Dış ünite, pencereye takılan özel bir aparat yardımıyla dışarıya sabitleniyor. 🔹 Kurulum gerektirmeyen "tak ve çalıştır" yapısı, özellikle kiracılar için ürünü cazip hale getirdi. 🔹 Fransa'nın Ceret kentinde yaşayan Christopher De Bruyn, 2024 yılında evine üç klima taktırdığını ve sürecin oldukça zahmetli geçtiğini söyledi. 🔹 De Bruyn, Fransa'da yerel montaj firmalarının yaklaşık 8 bin avro fiyat verdiğini ve teslimat ile kurulum sürelerinin uzun olduğunu belirtti. 🔹 Daha önce yaşadığı İspanya'da aynı modellerin yaklaşık yarı fiyatına satıldığını gören De Bruyn, Fransa'daki montaj maliyetlerinin fiilen iki katına çıktığını ifade etti.

Yeni çip teknolojisi 🔹 Çinli bilim insanları, karmaşık beyin yapılarını gerçek zamanlı modelleyebilen yeni bir bilgisayar çipi geliştirdi. 🔹 Pekin Üniversitesi ile Çin Bilimler Akademisi araştırmacıları, 40 nanometrelik bellek çipi ile entegre yapay sinir ağı kullanan sistemi Science dergisinde yayımladı. 🔹 Çip, veri depolama ve hesaplamayı aynı bellek dizisi içinde gerçekleştirerek geleneksel bilgisayar mimarisindeki veri aktarımı gecikmesini ortadan kaldırıyor. 🔹 Araştırma ekibi, çipin karmaşık beyin yüzeylerini yarım saniyeden kısa sürede yeniden oluşturabildiğini ve Nvidia A100 grafik işlemci sistemlerinden 50 ila 478 kat daha hızlı çalıştığını açıkladı. Kullanım alanları 🔹 Çip, Alzheimer hastalığının tanı ve tedavisinde, beyin-bilgisayar arayüzlerinde ve cerrahlara yönelik beyin navigasyon sistemlerinde kullanılabilecek. 🔹 Araştırma ekibi, çipin beyin kıvrımlarını tıbbi uygulamalar için yüksek doğrulukla modelleyebildiğini açıkladı. 🔹 Araştırmacılar, gelecekte kişiye özel ve dinamik dijital beyin ikizlerinin oluşturulmasının mümkün olabileceğini belirtti. 🔹 Çipin ameliyat sırasında gerçek zamanlı sinir navigasyonu, Alzheimer'ın erken taranması ve kişiselleştirilmiş tedavi uygulamaları için donanım altyapısı sağlayabileceği ifade edildi. Teknolojik yenilik 🔹 İnsan beynindeki milyarlarca nöronun oluşturduğu karmaşık kıvrımların gerçek zamanlı modellenmesi bugüne kadar büyük işlem gücü gerektiriyordu. 🔹 Araştırma ekibi, yeni nesil faz değişimli memristörlerde veri kararsızlığına yol açan iletkenlik kayması özelliğini hesaplama amacıyla kullanarak bu sorunu çözdü. 🔹 Almanya'daki Jülich Araştırma Merkezi'nden iki araştırmacı, veri depolama ve hesaplamanın aynı bellek dizisinde yapılmasını, sütün fabrikaya taşınması yerine doğrudan çiftlikte işlenmesine benzetti. 🔹 Araştırmacılar, yeni donanım mimarisinin klinik görüntüleme, robotik ve somut yapay zekâ sistemlerinde milisaniye düzeyinde gerçek zamanlı hesaplama sağlayabileceğini ve beyin cerrahisi sırasında korteks yüzeyinin anlık takibini mümkün hâle getirebileceğini belirtti.

Yeni görevi 🔹 Geçen yıl Kimya Nobel Ödülü'nü kazanan malzeme bilimci Omar Yaghi, ABD'den ayrılarak Çin'deki Tsinghua Üniversitesi'nde yapay zekâ destekli yeni bir araştırma merkezinin başına geçti. 🔹 61 yaşındaki Yaghi, yapay zekânın yeni malzemelerin tasarımı ve sentezini dönüştürmesi ve geliştirme sürecini katlanarak hızlandırması üzerine çalışacak araştırma ekibine liderlik edecek. 🔹 Yaghi, su kıtlığı, karbon nötrlüğü ve sürdürülebilir kalkınma gibi küresel çevre sorunlarına çözüm üretecek yeni malzemeler geliştirmeyi hedeflediğini söyledi. 🔹 Yaghi, yapay zekâ destekli kimya alanında genç bilim insanlarının yetişmesine katkı sağlamayı amaçladığını da açıkladı. Bilimsel çalışmaları 🔹 Yaghi, 2025 Kimya Nobel Ödülü'nü Richard Robson ve Susumu Kitagawa ile metal-organik iskeletler (MOF) üzerine yaptıkları çalışmalar nedeniyle paylaştı. 🔹 Metal-organik iskeletler, karbon yakalama ve dönüştürme, çöl havasından su elde etme ve hidrojen depolayarak temiz enerji üretme gibi uygulamalarda kullanılabiliyor. 🔹 Yaghi, daha önce ABD'deki Kaliforniya Üniversitesi Berkeley kampüsünde kimya profesörü olarak görev yapıyordu. Çin ile iş birliği 🔹 Omar Yaghi, bugüne kadar yaklaşık 200 araştırmacı yetiştirdi. Bu araştırmacıların yaklaşık yarısını Çinli bilim insanları oluşturuyor. 🔹 Yaghi, bilim insanlarının yalnızca akademik yayınlara odaklanmaması, çalışmalarını insanların yaşamını değiştirecek uygulamalara dönüştürmesi gerektiğini vurguladı. 🔹 Yaghi, yapay zekâ destekli malzeme kimyasının belirli sorunlara çözüm üretecek malzemelerin daha hızlı, daha düşük maliyetle ve daha sürdürülebilir şekilde geliştirilmesini sağladığını söyledi. 🔹 Yaghi, Çin Bilimler Akademisi'nin yabancı üyesi olarak görev yapıyor ve Tsinghua Üniversitesi, Nankin Üniversitesi, Fudan Üniversitesi ile Şanghay Jiao Tong Üniversitesi dahil birçok Çin üniversitesiyle uzun süredir ortak araştırmalar yürütüyor.

🔹 Çinli şirketler, yapay zekânın iş süreçlerinde verimliliği artırması nedeniyle bu yıl yapay zekâ alanında eğitim almış yeni mezunlara yönelik işe alımlarını artırdı. 🔹 Pekin merkezli kariyer platformu Maimai'nin verilerine göre yılın ilk beş ayında yeni mezunlara yönelik iş ilanlarının yaklaşık %40'ı yapay zekâ ile ilgili pozisyonlardan oluştu. Bu oran geçen yılın aynı döneminde yaklaşık %30 seviyesindeydi. 🔹 Maimai CEO'su Lin Fan, yapay zekânın şirketler arasında verimlilik farklarını artırdığını ve bu nedenle yapay zekâ ile somut yapay zekâ (embodied AI) uzmanlarına yönelik rekabetin işe alım piyasasının merkezine yerleştiğini söyledi. 🔹 Yapay zekâ alanındaki mezunlara en yüksek talep Pekin'de görüldü. Başkentte yeni mezunlara yönelik her iki iş ilanından biri yapay zekâ ile bağlantılı oldu. 🔹 Çin'de öğrenciler hariç 16-24 yaş grubundaki işsizlik oranı mayıs ayında %15,6'ya gerileyerek nisan ayındaki %16,3 seviyesinin altına indi. Geçen yıl mayıs ayında oran %14,9 olarak kaydedilmişti. 🔹 Çin İnsan Kaynakları ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı, internet şirketlerinin ihtiyaçlarını yeni mezunlarla buluşturmak amacıyla çevrim içi işe alım kampanyası başlattı. Kampanya kapsamında 5 binden fazla şirket toplam 200 bin yeni mezun pozisyonu açtı. 🔹 Zhaopin işe alım platformu, yapay zekâ alanındaki işe alım talebinin artık yalnızca yazılım sektöründe yoğunlaşmadığını, akıllı üretim ve ileri ekipman sektörlerinin de hızlı büyüyen alanlar haline geldiğini bildirdi. 🔹 Yapay zekâ mühendislerine yönelik yeni mezun ilanlarının beşte birinden fazlası ileri ekipman ve akıllı üretim sektörlerinden geldi. 🔹 Hong Kong Üniversitesi öğretim üyeleri Li Jin ve Wu Yanhui, yapay zekânın birçok işi tamamen ortadan kaldırmaktan çok işlerin yapılış biçimini değiştireceğini belirtti. 🔹 Araştırmacılar, müşteri ilişkileri, ekip koordinasyonu, karar verme ve beklenmedik sorunları çözme gibi farklı görevleri bir araya getiren "karmaşık işler"in (messy jobs), rutin ve standart görevlerden oluşan işlere göre yapay zekâya karşı daha dayanıklı olduğunu ifade etti. 🔹 Akademisyenler, eğitim sisteminin yalnızca teknik becerilere değil, öğrencilerin çok yönlü ve karmaşık görevleri yönetebilme yeteneklerini geliştirmeye de odaklanması gerektiğini vurguladı. 🔹 Uzmanlar, şirketlerin bazı işten çıkarmalarda yapay zekâyı gerekçe gösterebileceğini ancak istihdamdaki değişimlerin her zaman doğrudan yapay zekâdan kaynaklanmadığını belirtti.

🔹 Çin Maliye Bakanlığı, Devlet Vergi İdaresi ve Sanayi ve Bilgi Teknolojileri Bakanlığı, enerji tasarruflu araçlar ile bazı yeni enerjili araçlara sağlanan yıllık motorlu taşıt vergisi indirimlerinin 1 Ocak 2027 itibarıyla sona ereceğini açıkladı. 🔹 Düzenleme kapsamında yakıt tasarruflu otomobillere uygulanan %50 vergi indirimi ile bataryalı ticari araçlar, şarj edilebilir hibrit araçlar, menzil uzatıcılı hibrit araçlar ve yakıt hücreli ticari araçlara tanınan vergi muafiyeti kaldırılacak. 🔹 Bakanlıklar, kararın vergi adaletini güçlendirmeyi ve vergi sisteminin gelir dağılımını düzenleme işlevini artırmayı amaçladığını belirtti. 🔹 Yetkililer, 2025 yılında şarj edilebilir ve menzil uzatıcılı hibrit binek otomobillerin ortalama satış fiyatının 218 bin yuan olduğunu, bazı modellerin ise 1 milyon yuanın üzerinde satıldığını bildirdi. 🔹 Çin'de yıllık motorlu taşıt vergisi çoğu binek otomobil için birkaç yüz yuan seviyesinde bulunuyor. Ülke, enerji tasarruflu ve yeni enerjili araçlara 2012 yılından bu yana vergi indirimi veya muafiyeti uyguluyordu. 🔹 Çin Binek Otomobil Birliği Genel Sekreteri Cui Dongshu, düzenleme nedeniyle şarj edilebilir hibrit araç sahiplerinin yıllık yaklaşık 300-400 yuan daha fazla vergi ödeyeceğini ve bunun satın alma kararlarını önemli ölçüde etkilemesinin beklenmediğini söyledi. 🔹 Cui, uzun vadede otomotiv vergi politikasının daha piyasa odaklı hale geleceğini ve sektör kaynaklarının tamamen elektrikli araç teknolojilerine yönelmesini teşvik edeceğini ifade etti. 🔹 Bataryalı elektrikli ve yakıt hücreli binek otomobiller, verginin motor hacmine göre hesaplanması nedeniyle bu değişiklikten etkilenmeyecek. 🔹 Çin, 2026 başından itibaren yeni enerjili araçlarda satın alma vergisi muafiyetini sona erdirerek yarı oranlı vergi uygulamasına geçmişti. Buna karşın eski araçlarını değiştiren tüketicilere 20 bin yuana kadar teşvik desteği verilmeye devam ediyor. 🔹 Çin Otomobil Üreticileri Birliği, yeni enerjili araç satışlarının ilk çeyrekte yıllık bazda %23,8 gerilemesini vergi teşviklerindeki değişiklik ve tüketicilerin temkinli harcamalarına bağladı. 🔹 Düzenleme, Çinli otomobil markalarının Avrupa pazarındaki payını artırdığı dönemde yürürlüğe girecek. Çinli markalar mayıs ayında Avrupa'da ilk kez Japon üreticileri pazar payında geride bıraktı. Avrupa Birliği ise Çin menşeli şarj edilebilir hibrit araçlara sübvansiyon karşıtı ek vergileri değerlendirmeyi sürdürüyor.

🔹 Çinli elektrikli otomobil üreticisi BYD, ikinci çeyrekte Tesla'yı geride bırakarak yeniden dünyanın en büyük bataryalı otomobil üreticisi oldu. 🔹 Tesla, nisan-haziran döneminde 480 bin 126 araç teslim ederek yıllık bazda %25 büyüme kaydetti. 🔹 Aynı dönemde BYD'nin toplam teslimatı %8,2 düşüşle 557 bin 90 adet olarak gerçekleşti ve şirket teslimat adedinde Tesla'nın önüne geçti. 🔹 Tesla yalnızca tamamen elektrikli otomobiller üretirken, BYD hem bataryalı elektrikli hem de şarj edilebilir hibrit araç satıyor. 🔹 BYD'nin 2026'nın ilk yarısındaki yurt dışı teslimatları geçen yılın aynı dönemine göre %82,5 artarak 471 bin 91 adede ulaştı. 🔹 Yurt dışı satışlarının toplam teslimatlardaki payı %20'den %42,5'e yükseldi. 🔹 Analistler, BYD'nin özellikle Batı Avrupa ve Güneydoğu Asya'da artan popülaritesinin küresel rekabette şirkete önemli avantaj sağladığını belirtiyor. 🔹 Uzmanlar, Çinli üreticilerin düşük üretim maliyetleri sayesinde küresel pazarlarda fiyat avantajını koruduğunu ifade ediyor. 🔹 Tesla, 2026'nın ilk çeyreğinde 358 bin 23 tamamen elektrikli araç teslim ederek liderliği kısa süreliğine yeniden kazanmıştı. Aynı dönemde BYD'nin tamamen elektrikli araç satışları %25,5 gerilemişti. 🔹 Danışmanlık şirketi AlixPartners, Çin'in otomobil ihracatının bu yıl %41 artarak 10 milyon adedin üzerine çıkmasını bekliyor. 🔹 JPMorgan, Çinli üreticilerin 2028 yılında Batı Avrupa'ya yaklaşık 2,5 milyon araç satabileceğini ve bölge pazarının yaklaşık %20'sini kontrol edebileceğini öngörüyor. 🔹 Tesla'nın Şanghay Gigafactory tesisi haziran ayında 89 bin 91 adet Model 3 ve Model Y teslim etti. Bunun 36 bin 171 adedi Avrupa başta olmak üzere yurt dışı pazarlara gönderildi.

🔹 Tayvan, kötüleşen personel açığını gidermek amacıyla yedek askerlerin zorunlu eğitim süresini 5-7 günden 14 güne çıkardı. 🔹 Yeni program kapsamında yedek askerler insansız hava araçları ve ABD yapımı HIMARS çok namlulu roket sistemleri gibi yeni silah sistemleriyle eğitim alacak. 🔹 Yedek personel, aktif görevdeyken bulundukları birlik ve görevlere uygun şekilde yeniden görevlendirilecek. 🔹 Savunma Bakanlığı, emekli kadın gönüllü askerlerin de yedek seferberlik sistemine dahil edilmesini öngören yasal düzenleme hazırlıyor. 🔹 Tayvan'da askerlik çağına giren erkeklerin sayısı 2023 yılında ilk kez 100 binin altına düşerek 97 bin 828 oldu. 🔹 Meclis Bütçe Merkezi, bu sayının gelecek yıl 79 bin 742'ye gerilemesini bekliyor. Silahlı kuvvetlerin personel doluluk oranı ise yaklaşık %79 seviyesinde bulunuyor. 🔹 Savunma planlamacıları, milyarlarca dolarlık yeni füze, insansız hava aracı ve diğer silah sistemleri envantere girerken bunları kullanacak yeterli personelin bulunamayabileceği uyarısında bulunuyor. 🔹 Yeni eğitim programı, Ukrayna savaşından çıkarılan dersler doğrultusunda canlı atış, ilk yardım, kamuflaj, taktik yürüyüş, gece eğitimleri ve arazi uygulamalarına daha fazla ağırlık veriyor. 🔹 Yedek askerler günde yaklaşık 10 saat eğitim görüyor. Daha önce İHA veya HIMARS sistemlerinde görev yapan personel, bu alanlarda ileri düzey tazeleme eğitimi alıyor. 🔹 Uzmanlar, eğitim süresinin uzatılmasının tek başına personel sorununu çözmeyeceğini, seferberlik sistemindeki görev dağılımı ve adalet algısının da iyileştirilmesi gerektiğini belirtiyor. 🔹 Analistler, aktif görevden ayrılan birçok kişinin aile ve iş hayatı kurduğunu, bu nedenle savaş halinde göreve katılma isteğinin barış dönemindeki kamuoyu yoklamalarından farklı olabileceğini ifade ediyor. 🔹 Uzmanlar ayrıca Tayvan'daki yedek kuvvetlerin savaş zamanı görev tanımının hâlâ netleşmediğini ve ön cephe, lojistik, kamu düzeni ile sivil savunma arasındaki rol paylaşımının açık şekilde belirlenmesi gerektiğini belirtiyor.

🔹 Çin Devlet Başkanı Şi Cinping, Çin Merkez Askeri Komisyonu Disiplin Denetim Komisyonu ve Denetim Komitesi başkanlığına Zhang Shuguang'u atadı. 🔹 Zhang Shuguang, korgeneral rütbesinden orgeneralliğe yükseltildi ve görevde Zhang Shengmin'in yerini aldı. 🔹 Wang Gang da orgeneral rütbesine terfi ettirilerek Çin Halk Kurtuluş Ordusu Hava Kuvvetleri Komutanı olarak görevlendirildi. 🔹 Atamalar, Çin ordusunda devam eden yolsuzluk soruşturmalarının ardından gerçekleştirildi. 🔹 Soruşturmalar kapsamında eski Merkez Askeri Komisyonu başkan yardımcıları Zhang Youxia ve He Weidong hakkında inceleme yürütülüyor. 🔹 Eski savunma bakanları Li Shangfu ile Wei Fenghe hakkında ertelenmiş idam cezası verildi. 🔹 Eski Merkez Askeri Komisyonu üyeleri Liu Zhenli ve Miao Hua da soruşturma altında bulunuyor. 🔹 2023 yılından bu yana toplam 26 general hakkında soruşturma açıldı. Bunların 12'si kamuoyunun karşısına çıkmadı veya önemli resmî toplantılara katılmadı. 🔹 61 yaşındaki Wang Gang, akrobatik pilot olarak başladığı askerî kariyerinde 2022 yılında Hava Kuvvetleri Genelkurmay Başkanı ve korgeneral olmuş, son olarak Hava Kuvvetleri Komutan Yardımcısı görevini yürütüyordu. 🔹 62 yaşındaki Zhang Shuguang ise uzun yıllardır Çin ordusunun yolsuzlukla mücadele birimlerinde görev yaptı. 🔹 Yeni orgenerallerin terfileri Pekin'de düzenlenen törende resmen ilan edildi. Çin Halk Kurtuluş Ordusu'nun 1 Ağustos'taki kuruluş yıldönümü öncesinde üst düzey terfilerin sürmesi bekleniyor.

🔹 Alibaba, Anthropic'in Claude Code yazılımını güvenlik açığı taşıyan "yüksek riskli yazılım" listesine aldı ve çalışanlarının 10 Temmuz'dan itibaren iş amaçlı kullanımını yasakladı. 🔹 Şirket, kararın Anthropic'in daha önce Çinli kullanıcıları gizlice takip ettiği tespit edilen gizli kodlar nedeniyle kapsamlı güvenlik değerlendirmesi sonrasında alındığını bildirdi. 🔹 Güvenlik araştırmacıları, Claude Code'un bazı kullanıcıların Çin'de bulunup bulunmadığı, Çin saat dilimini kullanıp kullanmadığı ve proxy kullanımı gibi bilgileri toplayarak Anthropic'e gönderdiğini tespit etti. 🔹 Anthropic mühendisi Thariq Shihipar, söz konusu takip sisteminin Mart ayında başlatılan bir deney olduğunu, yetkisiz hesap kullanımını ve büyük yapay zekâ modellerinden daha küçük modeller eğitilmesini önlemeyi amaçladığını açıkladı. 🔹 Şirket, bu takip mekanizmasının daha güçlü koruma yöntemleri geliştirildiği için kaldırıldığını ve Claude Fable 5'in yeni sürümüyle birlikte devre dışı bırakıldığını duyurdu. 🔹 Pekin merkezli yazılım geliştiricisi Huang Yong, Claude Code'un geliştiricilerin bilgisayarlarındaki yerel dosyalara erişebilmesi nedeniyle gizli takip kodlarının bilgisayarlarda arka kapı oluşturabilecek ciddi güvenlik riski yarattığını söyledi. 🔹 Çinli siber güvenlik şirketi Huorong Security, uygulamanın yalnızca şeffaflık sorunu oluşturmadığını, aynı zamanda sınır ötesi veri aktarımı ve veri uyumluluğu açısından da risk taşıdığını belirtti. 🔹 Konu, çevrim içi geliştirici topluluklarında geniş yankı uyandırdı. Kullanıcılar, tam sistem erişimi verilen yazılımlarda benzer mekanizmaların ileride veri sızdırma veya sistemlere zarar verme amacıyla kullanılabileceği uyarısında bulundu. 🔹 ABD geçen ay Anthropic'in en gelişmiş modeli Fable 5'e ihracat kısıtlaması getirmiş, şirket modeli tüm kullanıcılar için geçici olarak devre dışı bırakmıştı. Kısıtlamaların kaldırılmasının ardından erişim yeniden açıldı. 🔹 Alibaba, Claude Code yerine çalışanlarına kendi geliştirdiği yapay zekâ kodlama platformu Qoder'ı kullanmalarını tavsiye etti. 🔹 Anthropic'in hizmetleri Çin'de resmî olarak kullanılamasa da, ülkedeki geliştiriciler çeşitli yöntemlerle platforma erişmeye devam ediyor.

🔹 TikTok'un çatı şirketi ByteDance'in Seed AI ekibi, yapay zekâ ajanlarının gerçek dünya görevlerini yerine getirerek öğrenme hızını tanımlayan yeni bir ölçeklenme yasası geliştirdi. 🔹 Araştırmaya göre yapay zekâ ajanları, gerçek dünya ortamlarıyla uzun süre etkileşim kurarak öğrenme hızını yaklaşık her üç ayda bir iki katına çıkarabiliyor. 🔹 Bulgular, daha fazla veri ve işlem gücüne dayanan geleneksel model eğitiminin sınırlarına yaklaşılmasıyla birlikte yapay zekâ geliştirme yöntemlerine yeni bir alternatif sunuyor. 🔹 Araştırmacılar, yapay zekâ ajanlarının dağıtımdan sonra gerçek dünya ortamlarından nasıl öğrendiğine ilişkin bilgilerin hâlen sınırlı olduğunu belirtti. 🔹 Bu amaçla ekip, yazılım geliştirme, bilimsel araştırma, matematik ve uzmanlık gerektiren bilgi çalışmaları gibi alanları kapsayan, her biri en az 12 saat kesintisiz çalışmayı gerektiren 134 görevden oluşan EdgeBench adlı değerlendirme platformunu geliştirdi. 🔹 Araştırmada toplam 38 bin saatlik gerçek ortam etkileşimi kullanılarak beş gelişmiş yapay zekâ modeli test edildi. 🔹 Test edilen modeller arasında Anthropic'in Claude Opus 4.8'i, OpenAI'ın GPT-5.5 ve GPT-5.4 modelleri ile Çinli Zhipu AI ve DeepSeek modelleri yer aldı. 🔹 Sonuçlar, yapay zekâ ajanlarının performansının öngörülebilir matematiksel bir eğri izlediğini ve gerçek dünya deneyimleriyle düzenli biçimde gelişmeye devam edebildiğini gösterdi. 🔹 Araştırmacılar, gerçek ortamdan öğrenmenin gelecekte ön eğitim (pre-training) kadar önemli bir ölçeklenme alanı haline gelebileceğini değerlendirdi. 🔹 ByteDance ekibi, gerçek dünyada yaygın şekilde kullanılacak yapay zekâ sistemlerinin yalnızca eğitim sırasında edindikleri bilgiyle değil, görev sırasında sürekli öğrenerek gelişebilmesinin büyük ölçekli kullanım için kritik önem taşıdığını belirtti.

🔹 Çin’de günlük öğle uykusu, yoğun çalışma temposuna rağmen binlerce yıllık geleneksel bir uygulama olarak sürüyor. 🔹 China Sleep Research Society’nin mart ayında yayımladığı ankette Çinlilerin yüzde 72’si en az 30 dakika süren öğle uykusunu sevdi. 🔹 Öğleden sonra dinlenmenin faydaları, yaklaşık 2 bin yıl önce tamamlanan Huangdi Neijing adlı erken dönem Çin tıp metninde yer aldı. 🔹 Huangdi Neijing, gece 23.00 ile 01.00 arasına denk gelen Zi saatinde sağlam uyku, 11.00 ile 13.00 arasına denk gelen Wu saatinde kısa uyku öneriyor. 🔹 Geleneksel Çin tıbbında Wu saati, güneş ve sıcaklığı temsil eden yang enerjisinin en yüksek seviyeye ulaştığı zaman kabul ediliyor. 🔹 Geleneksel Çin tıbbı teorilerinde sıcaklık kalple bağlantılı görülüyor; kısa uyku bu bağlantıyı güçlendirebilir ve kalbi besleyebilir. 🔹 Öğle uykusu geleneği eski Çin edebiyatında da yer aldı; Kuzey Song Hanedanı şairi ve siyasetçisi Wang Anshi, “Öğle Uykusu” adlı şiir yazdı. 🔹 Güney Song Hanedanı tarihçisi ve şairi Lu You da “Öğle Uykusu” adlı şiirinde uykusuzluk ve esneme halini anlattı. 🔹 20. yüzyılda Çinli siyasi lider Deng Xiaoping de öğle uykusu alışkanlığıyla tanındı. 🔹 Antik tarım toplumunda öğle uykusu işten kaçma olarak görülmedi; günün en sıcak saatlerinde tarlada çalışmak verimsiz kabul edildi. 🔹 Modern Çin’de 996 çalışma düzenine rağmen bazı çalışanlar öğle molasında kaliteli uyku için ofise katlanır yatak ve yastık getiriyor. 🔹 Çin’in orta kesimindeki Shanxi eyaleti öğle uykusuyla tanınıyor; restoranlardan kargo istasyonlarına kadar birçok işletme çalışanların uyuyabilmesi için öğleden sonra saatlerce kapanıyor. 🔹 Geleneksel Çin tıbbı yaklaşık 30 dakikalık kısa uykuları uzun uykulardan daha faydalı görüyor ve öğle yemeğinden hemen sonra uyumamayı öneriyor. 🔹 Chengdu Geleneksel Çin Tıbbı Üniversitesi Hastanesi, masa başında uyumanın boyun ve bel omurgasını olumsuz etkileyebileceğini, nefesi kısıtlayabileceğini ve uyku kalitesini bozabileceğini açıkladı.

Deneme sonuçları 🔹 Çin'in Taklamakan Çölü'ndeki deneme tarlasında yetiştirilen Jingmai 189 buğdayı, dönüm başına 768 kilogram ürün verdi. 🔹 Bu verim, 2025 yılında kaydedilen dönüm başına 399,2 kilogramlık Çin ulusal buğday ortalamasının yaklaşık iki katına ulaştı. 🔹 Araştırma ekibi, elde edilen sonucun beklentilerinin çok üzerinde gerçekleştiğini açıkladı. Buğdayın özellikleri 🔹 Jingmai 189, kuraklığa, tuzlu toprağa ve besin değeri düşük arazilere dayanacak şekilde geliştirildi. 🔹 Çeşit, 2022 yılında Çin'in resmen onaylanan ilk tuza dayanıklı buğday türlerinden biri oldu. 🔹 Araştırmacılar, yüksek verimin yalnızca genetik özelliklerden değil, bitkinin çöl ortamıyla etkileşiminden de kaynaklandığını belirtti. Çöl koşulları 🔹 Deneme sahası, yıllık yağışın 100 milimetrenin altında, buharlaşmanın ise 2.000 milimetrenin üzerinde olduğu zorlu çöl koşullarında bulunuyor. 🔹 Ağır tuzluluk, hareketli kumlar ve sürekli rüzgârlar bölgeyi tarım açısından Çin'in en zor alanlarından biri haline getiriyor. 🔹 Bitkinin geniş kök sistemi gevşek kumları sabitlerken, uzun yetişme dönemi kış boyunca toprağı örterek rüzgâr erozyonunu azaltıyor. 🔹 Hasattan sonra sapların yeniden toprağa karıştırılması organik madde miktarını artırıyor ve zamanla toprak kalitesinin iyileşmesine katkı sağlıyor. Gelecek planları 🔹 Jingmai 189'un Pakistan ve Özbekistan gibi Kuşak ve Yol Girişimi kapsamındaki ülkelerde deneme ekimleri başladı. 🔹 Araştırmacılar, büyük ölçekli ticari üretimin her ülkenin kendi onay süreçlerine bağlı olacağını belirtti. 🔹 Çin'de geliştirilen yüksek verimli buğday çeşitleri, Pekin çevresindeki ıslah edilmiş tarım arazilerinde de kullanılmaya başlandı.

Dolandırıcılık yöntemi 🔹 Dolandırıcılar, Dubai Veliaht Prensi Hamdan bin Mohammed'nin ("Fazza") kimliğini kullanarak çevrim içi romantik ilişkiler kuruyor ve kurbanlardan para alıyor. 🔹 Gerçek zamanlı yüz değiştirme (face-swapping) teknolojisi sayesinde görüntülü görüşmelerde yapay zekâ destekli deepfake videolar kullanılıyor. 🔹 Araştırmalar, dolandırıcılık ağlarının bir bölümünün Nijerya merkezli suç örgütleriyle bağlantılı olduğunu ortaya koydu. Bir mağdurun yaşadıkları 🔹 Filipinli bir ev işçisi olan Maria, bir flört uygulamasında tanıştığı kişinin Dubai prensi olduğuna inanarak mesajlaşma uygulaması üzerinden iletişimini sürdürdü. 🔹 Görüntülü görüşmelerde karşısındaki kişi prens gibi görünmesine rağmen sesi gerçek prensin sesi değildi. 🔹 Dolandırıcı, evlilik belgesi ve "kraliyet üyelik kartı" çıkaracağını söyleyerek Maria'dan 100 bin Filipin pesosu (yaklaşık 1.625 ABD doları) aldı. 🔹 Daha sonra bir otel rezervasyonu için 60 bin Filipin pesosu daha talep etti. 🔹 Maria, Facebook hesabının Nijerya bağlantılı olduğunu fark edince iletişimi kesti. Yaklaşık bir yıllık birikimini kaybetti. Yaygınlaşan yöntem 🔹 Dolandırıcılar, prensin sosyal medyadaki geniş görünürlüğünden ve 17 milyondan fazla Instagram takipçisinden yararlanıyor. 🔹 Facebook'ta prensi taklit eden ve binlerce takipçisi bulunan çok sayıda grup, kullanıcıları WhatsApp ve Telegram üzerinden iletişime geçmeye yönlendiriyor. 🔹 Yapay zekâ ile oluşturulmuş gerçekçi görseller ve prensin gerçek şiirleri de güven oluşturmak amacıyla kullanılıyor. 🔹 Dolandırıcılığa karşı farkındalık oluşturmak amacıyla sosyal medya hesapları ve çevrim içi imza kampanyaları başlatıldı. Yapay zekâ ve küresel tablo 🔹 Geçen yıl dolandırıcılar Brad Pitt kimliğini kullanarak bir kadını 830 bin avro dolandırdı. 🔹 Global Anti-Scam Alliance, tüketicilerin geçen yıl dolandırıcılık ve romantik ilişki dolandırıcılıkları nedeniyle dünya genelinde 442 milyar ABD doları kaybettiğini tahmin ediyor. 🔹 Uzmanlar, gerçek zamanlı deepfake teknolojisinin hızla geliştiğini ve yakında görüntülü görüşmelerde sahte ile gerçeği ayırt etmenin çok daha zor hale gelebileceği uyarısında bulunuyor.

Yeni kabiliyet 🔹 Çin'in J-15T savaş uçağının eski Liaoning uçak gemisinden kalkış ve iniş yaptığı görüntüler yayımlandı. 🔹 J-15T, elektromanyetik mancınık sistemi için geliştirilmiş olmasına rağmen Liaoning'in "kayak rampası" tipi kalkış sistemini de kullanabildiğini gösterdi. 🔹 Bu gelişme, J-15T'nin Çin'in hizmetteki üç uçak gemisinin tamamında görev yapabileceğine işaret ediyor. Operasyonel avantaj 🔹 Uzmanlar, J-15T'nin hem elektromanyetik mancınık hem de kayak rampasıyla kalkış yapabilmesinin önemli bir taktik avantaj sağladığını belirtiyor. 🔹 Farklı tipte uçak gemilerinin birlikte görev yaptığı operasyonlarda J-15T filoları gemiler arasında kolayca aktarılabilecek. 🔹 Bir uçak gemisinin hasar görmesi veya görev dışı kalması halinde J-15T savaş uçakları diğer gemilere konuşlandırılarak filonun muharebe kabiliyeti korunabilecek. 🔹 Uzmanlar, J-15T'nin zamanla mevcut J-15 savaş uçaklarının yerini almasının beklendiğini ifade ediyor. Geliştirilmiş özellikler 🔹 J-15T, temel J-15 modeline göre daha uzun menzilli füzeler ile gelişmiş radar ve hedefleme sistemlerine sahip bulunuyor. 🔹 Yeni model, hedefleri daha uzak mesafelerden tespit edip takip edebiliyor ve angaje olabiliyor. 🔹 Uzmanlara göre bu özellikler Liaoning'in hava üstünlüğü ile deniz ve kara hedeflerine saldırı kabiliyetini artıracak. Uçak gemisi filosu 🔹 Çin'in Liaoning ve Shandong uçak gemileri kayak rampası tipi kalkış sistemi kullanıyor. 🔹 En yeni uçak gemisi Fujian ise elektromanyetik mancınık sistemiyle donatıldı. Bu teknoloji uçakların daha sık ve daha ağır yüklerle kalkış yapmasını sağlıyor. 🔹 Elektromanyetik mancınık sistemi şu anda yalnızca Çin ve ABD tarafından kullanılıyor. 🔹 Fujian, Eylül 2025'te J-15T, J-35 hayalet savaş uçağı ve KJ-600 havadan erken ihbar uçağının ilk mancınık destekli kalkış ve inişlerini gerçekleştirdi. 🔹 Devlet medyası, Fujian'ın yıl sonuna kadar tam operasyonel hale gelmesinin beklendiğini bildirdi.

Yeni sistem 🔹 Çin, kamyon üzerine monte edilen elektromanyetik mancınık sistemiyle bir insansız hava aracının fırlatıldığı ilk görüntüleri yayımladı. 🔹 Sistem, standart yük konteyneri boyutlarında tasarlanan modüler silah sistemleri ailesinin bir parçasını oluşturuyor. 🔹 Üç adet sekiz tekerlekli kamyon mekanik bağlantılarla birleştirilerek sabit kanatlı pervaneli insansız hava aracının kalkış yapabildiği tek bir platform oluşturuyor. Modüler silah ailesi 🔹 Proje, Pekin Teknoloji Enstitüsü öncülüğünde 70'ten fazla Çinli araştırma kuruluşunun katılımıyla yürütülüyor. 🔹 Her araç standart konteyner ölçülerine sığacak şekilde tasarlandı. 🔹 Sistem ailesinde gemiden fırlatılan insansız hava araçları, hava savunma, gemisavar, denizaltısavar, kara saldırısı, radar tespiti, yakın savunma, elektronik harp, su altı muharebesi, komuta-kontrol ile lojistik destek modülleri de bulunuyor. 🔹 Yıllık 2 bin adet üretim hedefiyle modüllerin deniz ve kara platformlarına hızlı şekilde entegre edilmesi planlanıyor. Askerî kullanım 🔹 Elektromanyetik mancınık sistemi, insansız hava araçlarının zorlu arazilerden ve su üstü platformlarından kalkış yapabilmesini sağlayarak operasyonel esnekliği artırıyor. 🔹 Sistem sayesinde insansız hava araçları standart pistlere ihtiyaç duymadan çok farklı noktalardan fırlatılabiliyor. 🔹 Büyük insansız hava araçlarının Çin'in Hindistan sınırındaki yüksek rakımlı bölgelerde veya Pasifik'teki ada zincirlerinde konuşlandırılması mümkün olabilecek. 🔹 Sistemin cephe hattına yakın kıyılarda veya gemilerde kullanılması, insansız hava araçlarının uçuş mesafesini yüzlerce kilometre kısaltabilecek. Stratejik hedefler 🔹 Bazı Çinli askerî gözlemciler, modüler konteyner sistemlerinin sivil gemilerin olası bir Tayvan krizinde kısa sürede askerî amaçlarla kullanılmasını mümkün kılabileceğini değerlendiriyor. 🔹 Çin, sistemi yalnızca kendi savunması için değil, özellikle Kuşak ve Yol Girişimi ortakları ile Küresel Güney ülkelerine ihraç etmeyi de hedefliyor. 🔹 Projenin, Batı'nın deniz hâkimiyetindeki tarihî üstünlüğünü kırmayı ve deniz haklarının daha eşit paylaşılmasını desteklemeyi amaçladığı ifade edildi. 🔹 Uzmanlar, konteyner tipi modüler silah sistemlerinin kara ve deniz unsurlarını kapsayan dağıtık ve akıllı harekât yapısı oluşturarak modern savaşın işleyişini değiştirebileceğini değerlendiriyor.

Anlaşmalarda hızlı büyüme 🔹 Çinli biyoteknoloji şirketlerinin küresel ilaç şirketleriyle yaptığı yurt dışı lisans anlaşmalarının toplam değeri 2026'nın ilk beş ayında 75 milyar ABD dolarına ulaştı. 🔹 Çinli biyoteknoloji şirketleri aynı dönemde toplam değeri 93 milyar ABD dolarını bulan 169 lisans anlaşması imzaladı. Bu, geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 87 artış anlamına geliyor. 🔹 2020 öncesinde Çinli biyoteknoloji şirketlerinin bu alanda kayda değer yurt dışı lisans anlaşması bulunmuyordu. Yeni anlaşmalar 🔹 Yapay zekâ destekli ilaç tasarım şirketi Metis TechBio, ABD merkezli Boulevard Bio ile sınır ötesi iş birliği anlaşması imzaladı. 🔹 Anlaşma kapsamında Metis TechBio, peşin olarak 20 milyon ABD doları alacak ve geliştirme, düzenleyici onay ile ticari kilometre taşlarına bağlı olarak 1,6 milyar ABD dolarına kadar ek ödeme almaya hak kazanabilecek. 🔹 Şirket ayrıca gelecekteki ürün satışlarından kademeli telif geliri elde edecek. 🔹 Boulevard Bio, Metis TechBio'nun yapay zekâ ile geliştirilen yeni nesil kanser ilacı adayı MTS-128'in geliştirilmesi, üretimi ve ticarileştirilmesine ilişkin küresel hakları aldı. Sektördeki gelişmeler 🔹 Yapay zekâ destekli ilaç tasarım teknolojileri, ilaç geliştirme süresini yıllardan yaklaşık 18 aya kadar indirebiliyor. 🔹 Küresel ilaç şirketleri, 2030 sonrasında patent süreleri dolacak yüksek gelirli ilaçların yerini doldurabilmek için Çin'de geliştirilen yapay zekâ destekli ilaç adaylarına yöneliyor. 🔹 AstraZeneca, ocak ayında CSPC Pharmaceutical Group ile yapay zekâ destekli ilaç geliştirme platformu için değeri 18,5 milyar ABD dolarına kadar ulaşabilecek iş birliği ve lisans anlaşması imzaladı. 🔹 XtalPi Holdings'in iştiraki Ailux da kasım ayında Eli Lilly ile değeri 345 milyon ABD dolarına kadar ulaşabilecek iş birliği ve platform lisans anlaşması yaptı. Riskler 🔹 Sektör, ABD'nin biyoteknoloji yatırımlarına yönelik ulusal güvenlik düzenlemeleri ve Çin'in yolsuzlukla mücadele politikaları nedeniyle düzenleyici baskılarla karşı karşıya bulunuyor. 🔹 Buna rağmen Çin biyoteknoloji sektörünün temel göstergelerinin iyileşmeye devam ettiği değerlendiriliyor.

Yeni sistem 🔹 Hong Kong, gelecek hafta uzun süredir hazırlıkları süren altın takas ve mutabakat sistemini devreye alacak. 🔹 İlk altın mutabakat işleminin salı günü yeni sistem üzerinden gerçekleştirilmesi planlanıyor. 🔹 Yeni sistemin, Hong Kong'un uluslararası altın fiyatlamasında daha etkili bir rol üstlenmesine katkı sağlaması hedefleniyor. Piyasa etkileri 🔹 Son dönemde Londra, ABD ve Avrupa'dan Asya'ya büyük miktarda fiziki altın sevk edildi. 🔹 Kısa vadede Londra altın piyasasında yeniden dengeleme sürecine bağlı dalgalanmalar yaşanabileceği değerlendiriliyor. 🔹 Hong Kong'un küresel ve yerel bankalardan daha fazla katılım sağlaması halinde altın fiyatlarını belirleyen merkezlerden biri haline gelebileceği öngörülüyor. Hazırlıklar 🔹 Sisteme katılacak bankalar, gelecek haftadan itibaren altın işlemlerine başlamaya hazırlanıyor. 🔹 Hong Kong Mali Hizmetler ve Hazine Bürosu, hazırlık çalışmalarının son aşamaya geldiğini ve sistemin bu yıl deneme operasyonuna başlayacağını açıkladı. 🔹 Tamamı kamuya ait Hong Kong Precious Metals Central Clearing Company, piyasa katılımcılarıyla birlikte sistemin kurallarını belirleyecek. Borsa ve bankalar 🔹 Hong Kong Borsası (HKEX), ABD doları cinsinden altın vadeli işlem sözleşmelerini yeniden başlatırken bu üründeki işlem ücretlerini pazartesi gününden itibaren bir yıl boyunca kaldıracak. 🔹 Bu, HKEX'in 1980'lerden bu yana altın vadeli işlem ürününü yeniden canlandırmaya yönelik dördüncü girişimi olacak. 🔹 Son iki yılda HKEX'te hem ABD doları hem de yuan cinsinden altın vadeli işlem sözleşmelerinde işlem gerçekleşmedi. 🔹 Sisteme Agricultural Bank of China, ANZ, Bank of China (Hong Kong), Bank of Communications (Hong Kong), China Construction Bank (Asia), Citi Hong Kong, ICBC (Asia), JPMorgan, Standard Chartered Hong Kong, HSBC ve UBS olmak üzere 11 banka katılacak. Hedefler 🔹 Hong Kong, bölgesel bir altın ticaret merkezi olmayı ve uluslararası altın fiyatlamasındaki rolünü güçlendirmeyi hedefliyor. 🔹 Bu kapsamda Şanghay Altın Borsası ile iş birliğinin derinleştirilmesi planlanıyor. 🔹 Şanghay Altın Borsası, ilk yurt dışı altın depolama tesisini geçen yıl Hong Kong'da açmıştı.

Değişen bakış açısı 🔹 Çin'de Z Kuşağı, önceki nesillerin aksine ABD'yi ulaşılması gereken nihai hedef olarak görmek yerine daha pragmatik ve mesafeli bir yaklaşımla değerlendiriyor. 🔹 Birçok genç, ABD'de eğitim almak yerine Çin'de kariyer yapmayı veya kamu sektöründe çalışmayı tercih ediyor. 🔹 Çin'in ekonomik ve teknolojik yükselişi, gençler arasında ülkeye duyulan güveni artırırken ABD'ye yönelik hayranlığın azalmasına katkı sağladı. Eğitim ve kamuoyu 🔹 Çinli lisans öğrencilerinin ABD'deki sayısı 2024-2025 akademik yılında yaklaşık 78 bin 583'e geriledi. Bu sayı 2018-2019 döneminde yaklaşık 148 bin 900 ile zirveye ulaşmıştı. 🔹 Eğitim danışmanları, Çinli ailelerin çocuklarını ABD'ye göndermeye daha isteksiz hale geldiğini, bunun nedenleri arasında güvenlik kaygıları, ticaret savaşları, teknoloji kısıtlamaları ve ABD'deki siyasi kutuplaşmanın bulunduğunu belirtiyor. 🔹 2021 yılında yapılan bir araştırmada Çinli yetişkinlerin yüzde 70'ten fazlası ABD'ye karşı olumsuz görüş bildirdi. Bu oran 2019'da yüzde 17 seviyesindeydi. Yeni öncelikler 🔹 Birçok genç Çinli, Silikon Vadisi'nde çalışmayı cazip bulsa da Shenzhen ve Hangzhou gibi şehirlerdeki yüksek ücretli iş fırsatlarını eşit derecede güçlü bir seçenek olarak görüyor. 🔹 Bazı gençler, yoğun rekabet yerine daha düşük maliyetli ve daha az stresli bir yaşamı tercih ediyor. 🔹 Çin'de yaygınlaşan "lying flat" anlayışı, yoğun rekabetten uzak, düşük beklentili bir yaşam tarzını ifade ediyor. 🔹 Şi Cinping, gençleri ülkenin kalkınmasına aktif katkı sağlamaya çağırarak "lying flat" anlayışına karşı çıktı.

Yeni isimler öne çıkıyor 🔹 İki Çinli general, bu hafta düzenlenen üst düzey bir törende ilk kez Halk Kurtuluş Ordusu'nun en üst düzey komutanlarıyla birlikte ön sıralarda yer aldı. 🔹 Korgeneraller Zhang Shuguang ve Wang Gang, Çin Devlet Başkanı Şi Cinping ile Politbüro Daimi Komitesi üyelerinin katıldığı törende Savunma Bakanı Dong Jun ve Merkez Harekât Komutanlığı Komutanı Han Shengyan ile aynı sırada oturdu. 🔹 Merkezi Askerî Komisyon Müşterek Kurmay Başkanlığı Başkan Yardımcısı Korgeneral Zhu Chuansheng de aynı sırada yer aldı ancak oturma düzeni diğer generallere kıyasla daha düşük bir konumu işaret etti. 🔹 Merkezi Askerî Komisyon Başkan Yardımcılığına ekim ayında getirilen yolsuzlukla mücadele sorumlusu General Zhang Shengmin ise Şi Cinping'in yakınında oturdu. Yolsuzluk soruşturmalarının etkisi 🔹 Çin'de üst düzey resmî törenlerde oturma düzeni rütbe ve kıdeme göre belirleniyor. Ön sıralara yakın oturan isimler daha yüksek statüye sahip kabul ediliyor. 🔹 Son yıllarda yürütülen yolsuzlukla mücadele kampanyası, Halk Kurtuluş Ordusu'nun üst yönetimini önemli ölçüde etkiledi. 🔹 Eski Merkezi Askerî Komisyon başkan yardımcıları Zhang Youxia ve He Weidong, eski savunma bakanları Li Shangfu ve Wei Fenghe ile eski Merkezi Askerî Komisyon üyeleri Liu Zhenli ve Miao Hua hakkında soruşturma açıldı. 🔹 2023'ten bu yana toplam 26 general hakkında soruşturma yürütüldü, 12 general ise kamuoyunun karşısına çıkmadı veya önemli toplantılara katılmadı. 🔹 2022'de göreve başlayan mevcut Merkezi Askerî Komisyon'da aktif olarak görev yapan üyeler yalnızca Şi Cinping ve Zhang Shengmin olarak kaldı. Liderlik değişimi 🔹 Son aylarda kamuoyu önünde aktif olarak görülen orgeneral sayısı dört oldu: Zhang Shengmin, Dong Jun, Han Shengyan ve Doğu Harekât Komutanlığı'nın yeni komutanı Yang Zhibin. 🔹 Zhang Shuguang uzun yıllardır ordunun disiplin ve yolsuzlukla mücadele birimlerinde görev yapıyor. 🔹 Wang Gang'ın son olarak Hava Kuvvetleri Komutan Yardımcısı olduğu biliniyor. Son oturma düzeni, daha üst bir göreve yükseldiğine işaret ediyor. 🔹 Çin ordusu, 1 Ağustos'taki kuruluş yıl dönümünde orgeneralliğe terfi töreni düzenlemeyi planlıyor. 🔹 Gelecek yıl sonbaharda yapılması beklenen 21. Çin Komünist Partisi Ulusal Kongresi'nde parti yönetimi ile Merkezi Askerî Komisyon'un yeni kadrosu belirlenecek. Merkezi Askerî Komisyon üyelerinin orgeneral rütbesine sahip olması gerekiyor.

Yapay zekâ rekabeti 🔹 Çin'in elektrikli araçlar, insansı robotlar ve yapay zekâ alanındaki ilerlemesi, ABD ile küresel teknoloji rekabetini yeni bir aşamaya taşıdı. 🔹 ABD Hazine Bakanı Scott Bessent, yapay zekâ alanındaki en büyük risklerden birinin Çin'in ABD'nin önüne geçmesi olduğunu söyledi. 🔹 Uzmanlar, ABD'nin bağımsızlığını kazandığı dönemde yaşanan Sanayi Devrimi'ne benzer şekilde, bugün de yapay zekâ, jeopolitik ve siyasi dönüşümlerin aynı anda yaşandığını değerlendiriyor. Çin'in ilerleyişi 🔹 2022'de ChatGPT'nin yayımlanmasının ardından Çin'in büyük yapay zekâ modellerinde ABD'nin yaklaşık üç yıl gerisinde olduğu değerlendirilirken, bu fark son dönemde birkaç aya kadar geriledi. 🔹 DeepSeek'in 2025 başında tanıttığı R1 modeli ile Zhipu AI'nin GLM-5.2 modeli, Çin'in yapay zekâ alanındaki ilerleyişini hızlandıran önemli gelişmeler arasında gösteriliyor. 🔹 Epoch AI verilerine göre Çin'in öncü yapay zekâ modelleri ile ABD'nin en gelişmiş modelleri arasındaki teknolojik fark yaklaşık dört aya kadar düştü. Ar-Ge ve inovasyon 🔹 Çin, Dünya Fikri Mülkiyet Örgütü'nün Küresel İnovasyon Endeksi'nde ilk 10 ülke arasına girerken, 2013'te 35. sırada bulunuyordu. 🔹 OECD verilerine göre satın alma gücü paritesine göre hesaplandığında Çin'in 2024 yılı Ar-Ge harcamaları yaklaşık 3,93 trilyon yuan (551 milyar dolar) ile ABD'yi geçti. Farklı inovasyon modeli 🔹 Bazı uzmanlar, Çin'in en büyük avantajının en güçlü modeli geliştirmekten ziyade yapay zekâyı daha düşük maliyetle sunabilmesi olduğunu belirtiyor. 🔹 Üçüncü taraf değerlendirmelerine göre Çin'in öncü yapay zekâ modelleri, maliyet başına sunduğu performans açısından küresel ölçekte öne çıkıyor. 🔹 Çin merkezli birçok yapay zekâ modeli açık ağırlıklı (open-weight) olarak yayımlanırken, geliştiriciler bu modelleri ücretsiz şekilde uyarlayabiliyor. Küresel etkiler 🔹 ABD, Çinli yapay zekâ şirketlerinin bazı modellerini ABD teknolojilerini izinsiz kullanarak geliştirdiğini savunurken, Çin bu alandaki ilerlemesini mühendislik ve maliyet verimliliğine bağlıyor. 🔹 Endonezya merkezli dijital ödeme şirketi DANA, Çin yapay zekâ modellerini kullanmaya başladıktan sonra şirket verimliliğinin yaklaşık %50 arttığını açıkladı. 🔹 Uzmanlar, sınırlı kaynaklarla geliştirilen Çin yapay zekâ modellerinin özellikle gelişmekte olan ülkeler için daha erişilebilir ve uygulanabilir bir teknoloji modeli sunduğunu belirtiyor.

🔹 UBTech Robotics, kişisel arkadaşlık için tasarlanan yeni tüketici tipi insansı robotu U1’i Çin’de tanıttı. 🔹 U1, gerçekçi silikon deri ve duygusal yapay zekâ özellikleriyle fabrikalardan ev ortamlarına geçiş yapan robotik ürünler arasında yer alıyor. 🔹 Robotun erkek ve kadın versiyonları bulunuyor. Erkek model 183 santimetre, kadın model 168 santimetre boyunda. 🔹 U1, Lite, Pro ve Ultra olmak üzere üç versiyonla satışa sunuluyor. Fiyatlar 119 bin 800 yuan ile 990 bin yuan arasında değişiyor. 🔹 Robotta 88 servo eklem, silikon dış yüzey ve Rockchip RK3588 işlemci üzerinde yerel çalışan duygusal yapay zekâ modeli bulunuyor. 🔹 Kullanıcı verileri buluta yüklenmeden cihaz üzerinde saklanıyor. 🔹 U1, endüstriyel kullanım için geliştirilen birçok insansı robottan farklı olarak ev ortamında kullanıcılarla etkileşim kurmak için tasarlandı. 🔹 Robot konuşma yapabiliyor, kullanıcılarla göz teması kurabiliyor ve yalnızca yetişkinlere satılıyor. 🔹 Tesla, Optimus’u üretim ortamları için geliştirirken Figure AI depo operasyonlarına odaklanıyor. Çinli Unitree Robotics ve AgiBot da üretimi artırırken fabrika kullanımlarına öncelik veriyor. 🔹 Ev ortamları, endüstriyel alanlara göre daha değişken koşullar içeriyor. Robotların çocuklar, yaşlılar ve evcil hayvanlar etrafında güvenli çalışması gerekiyor. 🔹 UBTech Başkan Yardımcısı Jiao Jichao, insan yüz ifadelerini büyük ölçekte yeniden üretmenin şirketin en büyük mühendislik zorluklarından biri olduğunu söyledi. 🔹 U1, JD.com’daki resmi mağazada ön siparişlerin açılmasından bu yana 1 milyondan fazla sayfa görüntülemesi aldı. 🔹 UBTech kurucusu ve CEO’su Zhou Jian, U1 siparişlerinin tanıtım sırasında 13 bini aştığını söyledi. 🔹 Morgan Stanley, Çin’in 2026 insansı robot sevkiyatı tahminini 28 bin adetten 50 bin adede çıkardı ve yıllık sevkiyatların 2030’a kadar 446 bin adede ulaşmasını bekliyor.

🔹 Çin Merkezi Disiplin Denetleme Komisyonu (CCDI) ile "doğru siyasi performans anlayışı" kampanyasını yürüten çalışma grubu, yerel yönetimlerin performans göstergelerini manipüle ettiği üç örneği yayımladı. 🔹 Vakalar; gelir verilerinin şişirilmesi, özel amaçlı devlet tahvillerinin usulsüz kullanılması ve bilanço dışı yerel borçların gizlenmesini kapsıyor. Gelir ve borç manipülasyonları 🔹 Guangxi Zhuang Özerk Bölgesi'nin başkenti Nanning, 2024 mali yılı gelirlerini 2,83 milyar yuan (yaklaşık 416,5 milyon ABD doları) fazla gösterdi. 🔹 Yerel yönetim, devlet şirketlerine ücretsiz tahsis edilmiş 15 araziye sonradan değer biçerek bu şirketlerden arazi tahsis ücreti tahsil etti, bu ödemeleri kamu geliri olarak kaydetti ve ardından aynı tutarları kamulaştırma tazminatı adı altında şirketlere geri ödedi. 🔹 Aynı arazi parsellerinden biri bu işlem zincirinde 18 kez kullanıldı. 🔹 Zhejiang eyaletindeki Hangzhou Xiaoshan bölgesinde ise iki yerel finansman kuruluşu üzerinden sahte sözleşmeler ve şişirilmiş varlık değerleri kullanılarak yol, kamulaştırma ve çevre projeleri için kaynak sağlandı. 🔹 Bu yöntemle Mart 2023 sonrasında 738 milyon yuan tutarında gizli yerel yönetim borcu oluşturulduğu, buna rağmen tüm borçların kapatıldığı yönünde yanlış bildirim yapıldığı açıklandı. Fonların usulsüz kullanımı 🔹 Gansu eyaletinin Jiuquan Xincheng bölgesinde bir peyzaj projesi, sel kontrolü ve su kirliliği önleme altyapısı gibi gösterilerek 55,95 milyon yuan tutarında ultra uzun vadeli özel devlet tahvili kaynağı alındı. 🔹 Bu kaynağın 38,16 milyon yuanı yapay adalar, seyir platformları ve benzeri tesisler için kullanıldı. 🔹 Açıklamaya göre bu tesisler projenin amaçlarını karşılamadığı gibi tamamlandıktan sonra taşkın tahliyesini de zorlaştırdı. Pekin'in kampanyası 🔹 Yetkililer, bazı yerel yönetimlerin ultra uzun vadeli özel devlet tahvillerini merkezi hükümetin stratejik hedefleri yerine verimsiz projelere yönlendirdiğini belirtti. 🔹 Açıklamada bu uygulamaların yerel yöneticilerin "doğru siyasi performans anlayışından" saptığını gösterdiği ifade edildi. 🔹 Üç vakada görev alan yetkililerin isimleri ve uygulanan disiplin cezaları açıklanmadı. 🔹 Şubat ayında başlatılan ve gelecek ay sona erecek parti kampanyası, ilçe düzeyi ve üzerindeki yöneticilerin performans değerlendirmelerinde veri manipülasyonu ve gösteriş amaçlı uygulamaları hedef alıyor. 🔹 Kampanya, gelecek yıl yapılacak ve Komünist Parti'nin üst yönetiminin belirleneceği parti kongresi öncesinde yerel ve eyalet düzeyindeki yönetim değişiklikleri sürecinde yürütülüyor.

🔹 Çinli araştırmacılar, iç hava akış kanalını uçuş sırasında değiştirebilen değişken geometrili bir hipersonik ramjet motorunu yer testlerinde Mach 1,8 ile Mach 6 arasında kesintisiz çalıştırdı. 🔹 Motorun yanma odası boğazı, yaklaşık 1.650°C sıcaklıktaki gaz akışı altında üçte bir saniye içinde farklı hızlara uyum sağlayacak şekilde hareket etti. 🔹 Araştırmacılar, hareketli parçalar arasındaki yüksek sıcaklık sızdırmazlığı sorununu iki katmanlı bir sistemle çözdü. 🔹 Yeni sistemde ilk ısı yükünü esnek seramik elyaf halka karşılarken, arkasındaki grafit conta yüksek sıcaklıktaki gazların sızmasını engelledi. 🔹 Grafit conta kullanılmasıyla sıcak gaz sızıntısı, yalnızca seramik conta kullanılan tasarıma kıyasla yaklaşık %98 oranında azaltıldı. 🔹 Değişken geometrili ramjet motorları daha hafif yapı, daha yüksek yakıt verimliliği ve yeniden kullanılabilir hipersonik araçlar geliştirilmesi açısından önemli görülüyor. 🔹 Bu motorların en büyük teknik engellerinden biri, hareketli parçaların aşırı sıcaklık ve hız altında gaz sızdırmadan çalışmasını sağlamaktı. 🔹 Çin, havacılıkta kullanılan yüksek saflıkta grafitin de dahil olduğu küresel grafit üretiminin yaklaşık %80'ini gerçekleştiriyor. 🔹 Pekin yönetimi, 2024 sonlarından itibaren ulusal güvenlik gerekçesiyle ABD'ye grafit ihracatına kısıtlama getirdi. 🔹 Grafit; hipersonik füze burunları, roket nozulları, radar görünürlüğünü azaltan kaplamalar ve nükleer reaktör bileşenlerinde de kullanılıyor. 🔹 ABD, yerli grafit üretimini artırmak için Defense Production Act kapsamında yeni madencilik ve işleme projelerini finanse ederken, Kanada, Mozambik ve Avustralya'daki projelere de destek veriyor. 🔹 Avrupa Birliği de Critical Raw Materials Act kapsamında Çin'e olan grafit bağımlılığını azaltmaya yönelik çalışmalar yürütüyor. 🔹 Sektör tahminlerine göre, Çin'e alternatif yeni bir yüksek saflıkta grafit tedarik zincirinin kurulması 10 yıldan uzun sürebilir.

🔹 Çinli teknoloji şirketi Meituan, tamamen yerli donanım üzerinde eğitildiğini açıkladığı LongCat-2.0 adlı büyük dil modelini açık kaynak olarak yayımladı. 🔹 LongCat-2.0, 1,6 trilyon parametre ve 1 milyon token bağlam penceresi ile DeepSeek V4-pro ile benzer ölçeğe ulaştı. 🔹 Meituan, modelin hem ön eğitim (pre-training) hem de çıkarım (inference) süreçlerinin tamamen yerli çipler üzerinde gerçekleştirildiğini açıkladı. 🔹 Şirket, modeli on binlerce yapay zekâ ASIC hızlandırıcısından oluşan süper kümeler üzerinde eğittiğini belirtti. 🔹 Meituan donanım tedarikçisini açıklamadı ancak eğitim sürecinde Huawei Collective Communication Library (HCCL) kullandığını duyurdu. 🔹 Çin'de yerli yapay zekâ çipleri bugüne kadar ağırlıklı olarak çıkarım işlemlerinde kullanılırken, büyük ölçekli dil modellerinin ön eğitimi için yeterli görülmüyordu. 🔹 LongCat-2.0'ın geliştirilmesi, Çin'in yerli donanımla büyük ölçekli yapay zekâ modeli eğitme kapasitesinde önemli bir adım olarak değerlendiriliyor. 🔹 Meituan, modelin kod yazma ve yapay zekâ ajanı görevlerinde güçlü performans gösterdiğini açıkladı. 🔹 Şirket, LongCat-2.0'ın bazı testlerde Google Gemini 3.1 Pro'yu geride bıraktığını, ancak OpenAI GPT-5.5 ve Anthropic Claude 4.8 Opus seviyesine henüz ulaşamadığını belirtti. 🔹 Model henüz Artificial Analysis, Arena, Agents' Last Exam ve CyberGym gibi bağımsız kıyaslama platformlarında değerlendirilmedi. 🔹 Meituan, 50 binden fazla yerli yapay zekâ hızlandırıcısından oluşan küme üzerinde eğitim yapmanın önemli sistem mühendisliği sorunları oluşturduğunu ve en büyük darboğazın bellek kapasitesi olduğunu ifade etti. 🔹 Şirket, yerli hızlandırıcıların cihaz başına bellek kapasitesinin ABD'nin ihracat kısıtlamalarına tabi Nvidia H800 çiplerinden daha düşük olduğunu, bu nedenle ölçeklenebilir ve kararlı bir eğitim altyapısı geliştirmek için kapsamlı optimizasyonlar yaptığını açıkladı.

🔹 Çin, CRAFT (Comprehensive Research Facility for Fusion Technology) "yapay güneş" projesi kapsamında geliştirilen dünyanın en büyük süperiletken füzyon mıknatısının son testlerini başarıyla tamamladı. 🔹 Sistem, plazmayı manyetik alan içinde hapseden toroidal alan mıknatısı ile füzyon reaksiyonunu başlatan merkezi solenoid olmak üzere iki ana bileşenden oluşuyor. 🔹 CRAFT projesi, 100 milyon santigrat derecenin üzerindeki plazmayı simit şeklindeki bir reaktörde hapsederek füzyon yoluyla elektrik üretmeyi hedefliyor. 🔹 Toroidal alan mıknatısı 21 metre uzunluğunda, 12 metre genişliğinde, 3,3 metre yüksekliğinde ve 582 ton ağırlığında bulunuyor. 🔹 Mıknatısın hacmi Fransa'daki Uluslararası Termonükleer Deneysel Reaktör (ITER) benzerinden 1,3 kat büyük, enerji depolama kapasitesi ise üç kat daha yüksek. 🔹 Nihai reaktörde bu mıknatıslardan 16 adet kullanılacak. Her biri 100 kiloamper akım taşıyacak ve reaktör merkezinde 6,5 teslalık manyetik alan oluşturacak. 🔹 Aynı anda test edilen yüksek sıcaklıklı süperiletken merkezi solenoid bobin, plazma akımını oluşturma ve plazmanın kararlılığını sağlama görevini üstleniyor. 🔹 Merkezi solenoid, tasarım akımı 46,5 kiloamper olmasına rağmen 60 kiloamperlik testten başarıyla geçti. Bu değer, Çin'in EAST füzyon reaktöründeki kapasitenin yaklaşık altı katına ulaştı. 🔹 Araştırmacılar, toroidal alan mıknatısının üretiminin altı yıl sürdüğünü ve kullanılan özel çelik, yalıtım malzemeleri ile süperiletken tellerin tamamının Çin'de geliştirildiğini açıkladı. 🔹 Çin, füzyon enerjisini mevcut beş yıllık kalkınma planındaki öncelikli stratejik teknolojiler arasında konumlandırıyor.

🔹 Çinli araştırmacılar, yalnızca güneş enerjisiyle çalışan ve harici elektrik tüketmeyen yeni bir deniz suyu arıtma sistemi geliştirdi. 🔹 Çin Bilimler Akademisi Süreç Mühendisliği Enstitüsü ile Shenzhen Üniversitesi tarafından geliştirilen sistem, yeni bir fototermal malzeme kullanarak güneş enerjisini deniz suyunun buharlaştırılmasında daha verimli kullanıyor. 🔹 Yeni yapı, güneş ışığını %90,2 oranında soğururken aynı miktardaki deniz suyunun buharlaştırılması için gereken enerjiyi %45,7 azaltıyor. 🔹 Yaklaşık 0,75 metrekarelik deneme sisteminde cihaz, yalnızca doğal güneş ışığıyla günde 20 litreden fazla içme suyu üretti. Üretilen su, Dünya Sağlık Örgütü'nün içme suyu standartlarını karşıladı. 🔹 Elde edilen tatlı su, 5 metrekarelik deneme alanında ıspanak, mısır ve Çin lahanasının tüm yetişme döngüsü boyunca sulanmasında kullanıldı. 🔹 Fototermal malzeme, bir yıl boyunca yapılan açık hava testlerinde performansını korudu ve harici şebeke elektriğine ihtiyaç duymadan çalıştı. 🔹 Araştırmacılar, sistemin iki yıl boyunca kullanılması halinde üretilen suyun maliyetinin şişe sudan daha düşük olacağını, daha büyük ölçeklerde ise ekonomik avantajın daha da artacağını belirtti. 🔹 Geleneksel ters ozmoz sistemleri yüksek miktarda elektrik ve büyük altyapı gerektirirken, geliştirilen sistem güneş enerjisiyle çalışan alternatif bir çözüm sunuyor. 🔹 Araştırma ekibi, yoğun deniz koşullarını simüle eden 30 günlük testlerde malzemenin dayanıklılığını doğruladı ve nanoparçacıkların neredeyse hiç ayrılmadığını tespit etti. 🔹 Araştırmacılar, teknolojiyi su kıtlığı yaşayan kıyı bölgeleri, adalar ve uzak yerleşimlerde kullanabilmek için yoğuşma verimini artırmaya ve sistem maliyetini daha da düşürmeye yönelik çalışmalarını sürdürüyor.

🔹 Çin'in ilk yapay zekâ destekli kişiselleştirilmiş tümör aşısı üretim hattının Pekin'de inşasına başlandı. 🔹 Pekin merkezli Likang Life Sciences'ın yaklaşık 110 milyon yuan (16,1 milyon ABD doları) yatırımla kurduğu yeni ilaç araştırma ve üretim merkezinin ekim ayında tamamlanması planlanıyor. 🔹 Tesiste hücre tedavisi araştırma laboratuvarları ile şirketin kişiselleştirilmiş kanser aşısı adayı LK101'in üretim hattı yer alacak. 🔹 LK101, hastaların tümör DNA'sını analiz ederek kansere neden olan genetik mutasyonları belirliyor. Şirket, yapay zekâ desteğiyle bu analiz süresinin bir güne indirilebildiğini açıkladı. 🔹 İlaç sektöründe yapay zekâ; ilaç keşfi, klinik çalışmalar, veri analizi, veri izleme ve tıbbi raporlama gibi alanlarda giderek daha yaygın kullanılıyor. 🔹 Bank of America, küresel yapay zekâ sağlık pazarının 2035 yılına kadar 1 trilyon ABD dolarını aşabileceğini öngörüyor. 🔹 Çin Ulusal Kanser Merkezi verilerine göre ülkede 2024 yılında yaklaşık 5,15 milyon yeni kötü huylu tümör vakası görüldü. Kanser, kardiyovasküler hastalıkların ardından ülkedeki ikinci önde gelen ölüm nedeni olmayı sürdürüyor. 🔹 Yapay zekânın tıpta kullanımının yaygınlaşması sektörde yeni iş birliklerini de hızlandırıyor. ABD merkezli biyoteknoloji şirketi Insilico Medicine, Güney Koreli SK Biopharmaceuticals ile yapay zekâ tabanlı ilaç geliştirme alanında değeri 2,5 milyar ABD dolarına ulaşabilecek bir anlaşma imzaladı.

🔹 Pakistan Donanması'nın Çin'de üretilen ilk Hangor sınıfı saldırı denizaltısı PNS Hangor, 11 Haziran'da Karaçi'ye ulaştı. Sekiz denizaltılık programın dördü Çin'de, dördü Pakistan'da inşa edilecek. 🔹 Pakistan, 1971 savaşından bu yana ilk kez Bengal Körfezi'nde yeniden faaliyet gösterebileceği mesajını verdi. 🔹 PNS Hangor'a eskortluk yapan Komodor Omer Farooq, denizaltının yalnızca Pakistan kıyılarında değil, Hindistan'ın doğusundaki sularda da görev yapabilecek kapasitede olduğunu söyledi. 🔹 Hangor sınıfı denizaltılar, havadan bağımsız tahrik (AIP) sistemi sayesinde haftalar boyunca su yüzüne çıkmadan görev yapabiliyor ve mevcut Agosta sınıfı denizaltılara göre daha düşük tespit edilebilirlik sağlıyor. 🔹 Pakistan'ın envanterinde beş dizel-elektrik saldırı denizaltısı ve üç küçük özel operasyon denizaltısı bulunuyor. Hindistan ise yaklaşık 16 dizel-elektrik ve üç nükleer balistik füze denizaltısı olmak üzere yaklaşık 19 aktif denizaltı işletiyor. 🔹 Pakistanlı yetkililer, Hangor sınıfının sayısal üstünlük yerine hassas vuruş kabiliyetiyle Hindistan'a karşı caydırıcılık sağlamayı hedeflediğini ifade ediyor. 🔹 Pakistan, Arap Denizi'nde deniz unsurlarına yönelik olası bir saldırı veya abluka durumunda, Hangor sınıfı denizaltılarla Hindistan'ın doğu kıyılarına kadar karşılık verebilecek kapasite kazanmayı amaçlıyor. 🔹 Program, Çin ile Pakistan arasındaki derinleşen askeri iş birliğinin parçası olarak görülüyor. İki ülke son yıllarda ortak deniz tatbikatları düzenliyor ve savaş gemileri ile çeşitli savunma sistemlerinde ortak çalışmalar yürütüyor. 🔹 Çin, Hint Okyanusu'nda sürekli savaş gemileri bulunduruyor, Cibuti'de askeri üs işletiyor ve Pakistan'daki Gwadar ile Sri Lanka'daki Hambantota limanlarına erişim sağlıyor. 🔹 Hindistan'ın Bengal Körfezi'nde coğrafi üstünlüğü, gelişmiş gözetleme altyapısı ve deniz kuvvetleri avantajı sürerken, analistler yeni Hangor sınıfı denizaltıların tespit edilmesinin daha zor olacağını ve Hindistan'ın denizaltı savunma kabiliyetini daha da güçlendirmesi gerekeceğini belirtiyor. 🔹 Analistler, yeni denizaltıların mevcut güç dengesini doğrudan değiştirmese de Hint Okyanusu'ndaki stratejik belirsizliği artırabileceğini değerlendiriyor.

🔹 Çin'in Jiangsu eyaletindeki Photon Matrix Lab tarafından geliştirilen yapay zekâ destekli lazer sivrisinek öldürücü, Indiegogo kitlesel fonlama platformunda 2,7 milyon ABD doları topladı. 🔹 Yapay zekâ tabanlı görüntüleme sistemi ve lidar teknolojisini kullanan taşınabilir cihaz, uçuş halindeki sivrisinekleri tespit edip lazerle etkisiz hale getirmek üzere tasarlandı. 🔹 Kampanya, 20 bin ABD doları olan başlangıç hedefini büyük farkla aşarken, 50'den fazla ülkeden 4 binden fazla destekçi projeye katıldı. 🔹 Destekçiler, seri üretim başladığında cihazı satın alma hakkı için ortalama 630 ABD doları ödedi. 🔹 Şirket, seri üretimin bu yaz başlamasını planlamasına rağmen üretim takvimini ağustos ayına erteledi. 🔹 Gecikmenin temel nedeni, prototiplerde manuel olarak yapılan çoklu sensör kalibrasyonunun seri üretimde otomatik ve tutarlı şekilde gerçekleştirilebilmesi için gereken çalışmalar oldu. 🔹 Şirket, ağustosta ayda 500 ila 800 cihaz üretim kapasitesiyle seri üretime başlamayı planlıyor. 🔹 Photon Matrix Lab, bu yıl Avrupa Birliği CE güvenlik sertifikasını almayı ve ABD'de Gıda ve İlaç Dairesi'nin lazer ürün kaydına başvurmayı hedefliyor. 🔹 Cihazda güvenlik ve gizlilik risklerini azaltmak amacıyla radar tabanlı insan algılama sistemi, arka plan doğrulaması ve üç aşamalı aktif güvenlik koruması bulunuyor. 🔹 Şirket, güvenlik standartlarının ürün tamamlandıktan sonra değil, tasarım aşamasından itibaren geliştirildiğini ve lazer sisteminin doğrulama yapılmadan çalışmasına izin verilmediğini açıkladı.

🔹 Çin'in mart ayında kabul edilen ve gelecek ay yürürlüğe girecek Etnik Birliği ve İlerlemeyi Teşvik Yasası, etnik birliği zayıflatan yurt dışındaki kişi ve kuruluşların sorumlu tutulmasını öngörüyor. 🔹 Yasanın 63. maddesi, etnik ayrılıkçılığı destekleyen faaliyetlerin yalnızca Çin'in iç meselesi olarak görülmeyeceği mesajını veriyor. 🔹 Uzmanlar, yasanın yurt dışında uygulanmasının zor olabileceğini, ancak temel amacının psikolojik ve siyasi caydırıcılık oluşturmak olduğunu değerlendiriyor. 🔹 Yasa, Çin'in etnik azınlıkların topluma entegrasyonuna yönelik politikalarına yasal zemin oluştururken, Batı'nın ideolojik etkisine karşı yeni bir hukuki çerçeve oluşturuyor. 🔹 Uzmanlar, "etnik birliği zayıflatma" kavramının geniş yorumlanmasının, yurt dışındaki sivil toplum kuruluşları, akademisyenler ve diaspora toplulukları üzerinde caydırıcı etki yaratabileceğini belirtiyor. 🔹 Yasa kapsamında yabancı devletlerin iade taleplerini kabul etmemesi halinde fiili uygulamanın önemli hukuki engellerle karşılaşabileceği ifade ediliyor. 🔹 Malezya gibi Uygur diasporasına ev sahipliği yapan ülkelerin, Çin ile ilişkilerini sürdürme ve yargı egemenliğini koruma arasında denge kurmak zorunda kalabileceği değerlendiriliyor. 🔹 Çin Adalet Bakan Yardımcısı Hu Weilie, 63. maddenin devlet egemenliğinin normal bir kullanımı olduğunu, uluslararası hukukla uyumlu bulunduğunu ve yalnızca belirli yasa dışı faaliyetleri hedef aldığını söyledi. 🔹 Çin yönetimi, yasanın uluslararası akademik, kültürel ve ekonomik iş birliklerine müdahale etmeyeceğini açıkladı. 🔹 Uzmanlar, düzenlemenin koruyucu yargı yetkisi gibi uluslararası hukukta kabul gören ilkelerden yararlandığını, ancak Çin'in egemenlik, ulusal güvenlik ve siyasi bütünlük konularında sınır ötesi yargı yetkisini daha kurumsal biçimde kullanma eğilimini de yansıttığını belirtiyor. 🔹 Düzenleme, Çin'in Tayvan, Sincan ve Tibet gibi konulara ilişkin egemenlik iddialarını hukuki araçlarla desteklemeyi amaçlayan daha geniş kapsamlı bir yaklaşımın parçası olarak değerlendiriliyor.

🔹 Çinli ağır ticari araç üreticileri, batarya teknolojisindeki gelişmeler, düşük kullanım maliyetleri ve devlet teşviklerinin etkisiyle elektrikli kamyon satışlarını yurt dışında hızla artırıyor. 🔹 S&P Global Ratings, Güneydoğu Asya ve Afrika'nın FAW Jiefang ve Foton Commercial Vehicles gibi Çinli üreticiler için yeni büyüme merkezleri olacağını öngörüyor. 🔹 Çinli kamyon üreticilerinin yurt dışı satışları 2026'nın ilk çeyreğinde geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 33 artarak 100 bin adedi aştı. İhracat, toplam teslimatların yüzde 30'undan fazlasını oluşturdu. 🔹 Devlet teşvikleri sonrasında en az 14 ton ağırlığındaki tam elektrikli ağır kamyonların satış fiyatı yaklaşık 500 bin yuana geriledi ve dizel kamyonlarla sahip olma maliyeti büyük ölçüde eşitlendi. 🔹 Eski bir kamyonunu elektrikli ağır kamyonla değiştiren alıcılar, Çin'in takas teşvik programı kapsamında 140 bin yuana kadar devlet desteği alabiliyor. 🔹 Elektrikli ağır kamyonların işletme maliyetinde elektrik giderlerinin dizel yakıta göre daha düşük olması, bu araçların uluslararası pazarlarda rekabet gücünü artırıyor. 🔹 Çin'de yeni elektrikli ağır kamyon satışları 2025 yılında yüzde 182 artarak 231 bin 100 adede ulaştı ve toplam ağır kamyon satışlarının yüzde 29'unu oluşturdu. 🔹 Çin Ulaştırma Bakanlığı ve diğer kamu kurumları, 2030 yılına kadar ağır kamyonlarda elektrikli araç oranını yüzde 40'a çıkarmayı hedefliyor. 🔹 XCMG Group ve Sany Heavy Industry, maden sahaları, limanlar ve inşaat alanları gibi kısa mesafeli operasyonlara odaklanarak elektrikli ağır kamyon pazarında öne çıktı. 🔹 Çinli kamyon üreticileri 2024 sonu itibarıyla yurt dışında toplam yaklaşık 180 bin araç kapasiteli 60'tan fazla montaj tesisi işletiyor. Bu kapasitenin yaklaşık yüzde 60'ı Güney Asya, Orta Doğu ve Afrika'da bulunuyor. 🔹 CATL, İngiltere merkezli Octopus Energy ile Avrupa'da elektrikli ağır kamyonlar için batarya değiştirme istasyonları kurmak üzere ortak girişim oluşturmayı planlıyor. İlk istasyonların gelecek yıl İngiltere'de faaliyete geçmesi bekleniyor. 🔹 DJI'dan ayrılan otonom sürüş şirketi ZYT, Çin'in önde gelen altı ağır kamyon üreticisiyle yarı otonom kamyon geliştirmek için iş birliği yaptı. İlk araçların 2026'nın ikinci yarısında teslim edilmesi planlanıyor.

🔹 Japonya ve Güney Kore, Çin ile Rusya'nın ortak stratejik bombardıman uçağı devriyesine karşı savaş uçaklarını havalandırdı. 🔹 Çin Halk Kurtuluş Ordusu Hava Kuvvetleri, devriyenin Japon Denizi, Doğu Çin Denizi ve Batı Pasifik üzerinde gerçekleştirildiğini, görevin iki ülkenin bölgesel barış ve istikrarı koruma kararlılığını ve kabiliyetini gösterdiğini açıkladı. 🔹 Ortak devriye, 2019'dan bu yana düzenlenen 11'inci görev ve 2026 yılındaki ilk ortak bombardıman uçağı devriyesi oldu. 🔹 Japonya Savunma Bakanlığı, Çin'e ait H-6 ve Rusya'ya ait Tu-95 stratejik bombardıman uçaklarının katıldığı iki ayrı uçuşu takip ettiğini açıkladı. 🔹 Devriyeye Çin'e ait J-16 savaş uçakları ile Rusya'ya ait Tu-142 deniz karakol uçakları ve Su-30 savaş uçakları eşlik etti. 🔹 Japonya, bazı uçakların Doğu Çin Denizi'ni Batı Pasifik'e bağlayan ve Okinawa ile Miyako Adaları arasındaki Miyako Boğazı'ndan geçtiğini bildirdi. 🔹 Güney Kore, 10'dan fazla Çin ve Rus askeri uçağının hava savunma tanımlama bölgesine girmesi üzerine savaş uçaklarını havalandırdı. Uçakların Güney Kore hava sahasını ihlal etmediği açıklandı. 🔹 Çin devlet televizyonu CCTV'ye bağlı Yuyuan Tantian hesabı, savaş uçaklarının Miyako Boğazı üzerinden uçtuğunu doğruladı. 🔹 Aralık ayında gerçekleştirilen son Çin-Rusya ortak bombardıman uçağı devriyesi Japonya ve Güney Kore'nin diplomatik tepkisine yol açmıştı. 🔹 Devriye, Çin ile Japonya arasında Tayvan ve Japonya'nın askeri kapasitesini güçlendirme adımları nedeniyle süren gerilim ortamında gerçekleştirildi. 🔹 Japonya Savunma Bakanı Shinjiro Koizumi, Güney Koreli mevkidaşı Ahn Gyu-back ile birlikte Wonju Hava Üssü'nü ziyaret ederek bu tesisi ziyaret eden ilk yabancı savunma bakanı oldu.

🔹 Çin, 53 Afrika ülkesinden yaptığı ithalatta gümrük vergilerini kaldırdı ve Afrikalı ihracatçılar Çin'i daha büyük bir pazar olarak değerlendirmeye başladı. 🔹 Birleşmiş Milletler, Afrika ekonomisinin 2026 yılında yüzde 4 büyümesini öngörüyor. Kıta ülkeleri bu büyümeyi kalıcı kalkınmaya dönüştürmek için altyapı, enerji, lojistik ve mesleki eğitim yatırımlarını artırmaya çalışıyor. 🔹 Çin-Afrika ticaret hacmi 2025 yılında 348 milyar dolara ulaşarak rekor kırdı. Ticari dengesizlik sürse de ekonomik ilişkiler daha güçlü bir ticari ortaklık düzeyine ulaştı. 🔹 Çin'in Mombasa-Nairobi Standard Gauge Railway, Addis Ababa hafif raylı sistemi, liman modernizasyonları, fiber optik ağlar ve veri merkezleri gibi altyapı yatırımları birçok Afrika ülkesinde devam ediyor. 🔹 Etiyopya, Kenya, Senegal ve Angola, Çin ile yaptıkları ekonomik iş birliklerinde finansman koşullarını yeniden müzakere ederek daha avantajlı şartlar elde etmeye çalışıyor. 🔹 Afrika ülkeleri, Çin yatırımlarını sanayileşmeyi destekleyen bir araç olarak kullanmayı, tek bir dış ortağa aşırı bağımlılığı ise azaltmayı hedefliyor. 🔹 Altyapı yatırımlarının yalnızca limanlara hammadde taşımak yerine yerli üretimi ihracat koridorlarına bağlamasının uzun vadeli ekonomik dönüşüm açısından önem taşıdığı vurgulanıyor. 🔹 Çin-Afrika İşbirliği Forumu, Afrika ülkelerinin Çin ile ortak müzakereler yürüttüğü başlıca platformlardan biri olmaya devam ediyor. 🔹 Çin'in 2030 yılına kadar Afrika'nın en büyük ticaret ortağı olması bekleniyor. 🔹 Afrika ülkeleri, Çin ile kurulan ekonomik ortaklığın kıtanın sanayileşmesini, ekonomik çeşitliliğini ve dış şoklara karşı dayanıklılığını güçlendirecek şekilde geliştirilmesini hedefliyor.

🔹 Çin, Devlet Başkanı Şi Cinping'in ordudaki yolsuzlukla mücadele kampanyası kapsamında altı üst düzey Halk Kurtuluş Ordusu generalini ülkenin en üst yasama organı olan Ulusal Halk Kongresi'nden çıkardı. 🔹 Ulusal Halk Kongresi Daimi Komitesi'nin yayımladığı karara göre, yasama organından toplam 13 üyenin üyeliği düşürüldü, bir üye ise istifa etti. 🔹 Üyeliği düşürülenler arasında eski üst düzey bir mali düzenleyici ile eski Sincan Komünist Parti Sekreteri de yer aldı. 🔹 Görevden alınan generallerden bazılarının daha önce yolsuzluk soruşturmaları kapsamında inceleme altında olduğuna dair işaretler bulunuyordu. 🔹 Merkezi Askeri Komisyon'a bağlı Teçhizat Geliştirme Dairesi'nde görev yapan General Xu Xueqiang, Ekim ayında düzenlenen önemli bir parti toplantısına katılmamıştı. 🔹 Doğu Harekat Komutanlığı'nda görev yapan Korgeneral Wang Kangping ise toplantıya katılmasına rağmen Çin Komünist Partisi Merkez Komitesi'nin tam üyeliğine yükseltilmemişti.

Yeni model dalgası 🔹 Çin otomobil pazarında 2026'nın ikinci yarısında 156 yeni model satışa sunulacak. 🔹 Yeni modellerin yaklaşık yüzde 90'ını elektrikli ve şarj edilebilir hibrit araçlar oluşturacak. 🔹 Kitlesel pazara yönelik yaklaşık 100 bin yuan (14.740 ABD doları) fiyat seviyesindeki akıllı elektrikli araçların sayısı önemli ölçüde artacak. Rekabet 🔹 Analistler, güçlü marka bilinirliği ve üretim kapasitesi sayesinde büyük üreticilerin siparişlerin önemli bölümünü almasının beklendiğini belirtiyor. 🔹 Küçük otomobil üreticileri artan rekabet nedeniyle kârlılıklarını korumakta zorlanabilir. 🔹 Yeni modellerin satışları artırması beklenirken bazı üreticilerin faaliyetlerini sürdürebilmesi kritik hale gelebilir. Pazar görünümü 🔹 HSBC, üçüncü çeyrekte 58, yılın son üç ayında ise 98 yeni modelin piyasaya çıkacağını öngörüyor. 🔹 Çin Otomobil Bayileri Birliği, haziran ayında araç teslimatlarının yıllık bazda yüzde 20 düşüşle 1,65 milyon adet olacağını tahmin ediyor. 🔹 Deutsche Bank, Çin'de toplam araç satışlarının bu yıl yüzde 5 azalmasını bekliyor. 🔹 UBS ise aşırı üretim kapasitesi ve devlet teşviklerinin azalması nedeniyle satışların yüzde 2 gerileyeceğini öngörüyor. Üreticilerin planları 🔹 BYD ve Geely, temmuz ve ağustos aylarında daha gelişmiş bataryalara, sürüş destek yazılımlarına ve araç içi eğlence sistemlerine sahip yeni modellerini piyasaya sürecek. 🔹 Bayiler, 2026'nın sonlarına doğru indirim kampanyaları ve daha düşük faizli otomobil kredileriyle yeni bir fiyat rekabeti başlamasını bekliyor. Sektör 🔹 Çin, 2025 yılında otobüs, kamyon ve binek otomobiller dahil 34,5 milyon araç üretti. 🔹 Ülkenin yıllık üretim kapasitesi yaklaşık 50 milyon araç seviyesinde bulunuyor. 🔹 Çin'deki yaklaşık 50 elektrikli araç üreticisinden yalnızca BYD ve Stellantis destekli Leapmotor dahil sınırlı sayıda şirket kâr ediyor. 🔹 Çin'de satılan her üç yeni otomobilden ikisi tamamen elektrikli veya şarj edilebilir hibrit araçlardan oluşuyor. 🔹 Uluslararası otomobil üreticilerinin Çin pazarındaki payı mayıs ayında yüzde 31,3'e geriledi.

Mythos değerlendirmesi 🔹 360 Security Technology'nin kurucusu Zhou Hongyi, Anthropic'in Mythos modelini "siber nükleer silah" olarak nitelendirdi. 🔹 Zhou, Çin'in yapay zekâ çağındaki siber güvenlik risklerine karşı kendi Mythos benzeri modelini geliştirmesi gerektiğini söyledi. 🔹 Mythos'un yazılım açıklarını otomatik olarak tespit etme kabiliyetinin güvenlik açıklarının bulunma hızını yaklaşık 100 kat artırdığını ve maliyetleri önemli ölçüde düşürdüğünü ifade etti. Çin'in durumu 🔹 Zhou, ABD'nin Anthropic'in Project Glasswing programı kapsamında 40'tan fazla kuruluşa Mythos erişimi sağladığını, Çin'in ise bu girişimin dışında bırakıldığını söyledi. 🔹 Zhou, ABD kurumlarının Çin'deki güvenlik açıklarını tespit edebileceğini, ancak Çin'in Mythos'a erişemediğini belirtti. 🔹 Çin'in, siber güvenlik alanında karşılıklı caydırıcılık oluşturabilmek için benzer kabiliyetlere sahip yerli bir yapay zekâ sistemi geliştirmesi gerektiğini ifade etti. Teknolojik fark 🔹 Zhou, Çin'in büyük dil modellerinin temel performans açısından ABD'nin en gelişmiş modellerinin yaklaşık yüzde 20 ila 30 gerisinde olduğunu söyledi. 🔹 Bu nedenle Çin'in kısa vadede ABD'nin izlediği yolu birebir takip edemeyeceğini belirtti. 🔹 Zhou, Çin'in temel modelleri güvenlik verileri ve güvenlik açığı veri tabanlarıyla birleştiren yapay zekâ ajan sistemlerine odaklanması gerektiğini ifade etti. Yerli çözüm 🔹 Zhou, 360 Security Technology'nin geliştirdiği Tu Long Feng platformunun açık kaynak yazılımlarda ve gelişmiş yapay zekâ sistemlerinde güvenlik açıklarını tespit etme konusunda Mythos'a benzer performans gösterdiğini söyledi. Piyasa etkisi 🔹 Mythos'un tanıtılmasının ardından Çin'deki siber güvenlik şirketlerine yönelik yatırımcı ilgisi arttı. 🔹 Buna rağmen 360 Security Technology hisseleri mayıs ayı başından bu yana yüzde 30'dan fazla değer kaybetti.

Yeni yapay zekâ modeli 🔹 Pekin merkezli Zhipu AI, GLM-5.2 adlı yeni amiral gemisi yapay zekâ modelini kullanıma sundu. 🔹 GLM-5.2, büyük bir performans karşılaştırma platformunda ilk kez ilk üçe giren Çin yapımı model oldu. 🔹 Model, ön uç yazılım geliştirme (front-end coding) performansında küresel sıralamada ikinci sıraya yerleşti. Sektördeki etkisi 🔹 ABD'li girişimciler ve yapay zekâ araştırmacıları, GLM-5.2'nin kodlama performansını ve maliyet avantajını övdü. 🔹 Bazı kullanıcılar modeli, günlük yazılım geliştirme süreçlerinde güvenilir şekilde kullanılabilen ilk açık ağırlıklı (open-weight) model olarak değerlendirdi. 🔹 Model, Anthropic'in Fable 5 modelinin yabancı kullanıcılara kapatılmasının ardından piyasaya sürüldü. Rekabet 🔹 GLM-5.2, DeepSeek V4 Pro, MiniMax M3 ve Alibaba'nın Qwen3.7-Max modellerinin ardından Çin'in yapay zekâ alanındaki ilerlemesini güçlendirdi. 🔹 DeepSWE yazılım mühendisliği performans testinde GLM-5.2 beşinci sırada yer aldı. 🔹 Model, Anthropic'in Fable 5 ve Opus 4.8 modelleri ile OpenAI'ın GPT-5.5 ve GPT-5.4 modellerinin gerisinde kaldı. Maliyet ve performans 🔹 Snowflake'in testlerinde GLM-5.2, Anthropic'in Opus 4.7 modeliyle benzer performans gösterdi. 🔹 Model, görevleri tamamlarken daha fazla işlem adımı, bellek ve belirteç (token) kullandı. 🔹 Buna rağmen GLM-5.2'nin çalıştırma maliyeti Anthropic'in modeline göre yaklaşık yüzde 48 daha düşük oldu. Gelecek beklentileri 🔹 Zhipu AI kurucusu Tang Jie, modelin pekiştirmeli öğrenme (reinforcement learning) çalışmalarının artırılmasıyla daha da geliştirilebileceğini söyledi. 🔹 Jefferies, GLM-5.2'yi üst düzey bir kodlama modeli olarak değerlendirirken, Zhipu AI'ın kurumsal talebi karşılayacak yüksek performanslı yapay zekâ işlem kapasitesinde hâlen yetersizlik yaşadığını belirtti.

Tahminler yukarı revize edildi 🔹 Morgan Stanley, Çin'in 2026 yılı insansı robot sevkiyatı tahminini 28 bin adetten 50 bin adede yükseltti. 🔹 Banka, 2030 yılı sevkiyat beklentisini de 262 binden 446 bin adede çıkardı. 🔹 Revizyonda ticari doğrulamanın hızlanması, devlet destekleri, tedarik zincirindeki ivme ve çok sayıda şirketin seri üretim planlarını açıklaması etkili oldu. Seri üretim hız kazanıyor 🔹 Elektrikli otomobil üreticisi Xpeng, Iron adlı insansı robotunu 2026 sonuna kadar seri üretime geçirmeyi planlıyor. 🔹 İlk robotlar Xpeng'in kendi otomobil showroomlarında kullanılacak, ardından 2027'de Çin ve yurt dışındaki müşterilere teslim edilmeye başlanacak. 🔹 Morgan Stanley, tam boy insansı robotların pazar payının bu yıl yüzde 30'dan 2027'de yüzde 50'ye, 2028'de ise yüzde 70'e çıkmasını bekliyor. Devlet desteği ve ticari siparişler 🔹 Pekin yönetimi, robotların fabrika, depo ve hastane gibi gerçek çalışma ortamlarında kullanılmasını hızlandırmak amacıyla ülke çapında eğitim programı başlattı. 🔹 Program kapsamında 10 eyalette en az 20'şer eğitim senaryosu oluşturulacak, merkezi kamu şirketlerinin her biri de 10 senaryo sağlayacak. 🔹 Sichuan eyaletindeki devlet destekli bir enerji yönetim şirketi, Pekin merkezli Galbot'a yaklaşık 236 milyon yuan değerinde 500 insansı robot siparişi verdi. Bu, yılın kamuoyuna açıklanan en büyük insansı robot anlaşması oldu. Rekabet kızışıyor 🔹 Shenzhen merkezli UBTech Robotics, yeni tanıttığı yardımcı robotundan 20 gün içinde 5 binden fazla satış gerçekleştirdi. 🔹 Unitree Robotics, 2025 yılında 5.500'den fazla insansı robot sevk ettiğini açıkladı ve Şanghay STAR Market'te halka arz için 4,2 milyar yuan fon toplamayı hedefliyor. 🔹 Omdia verilerine göre ABD'li rakipler Tesla ve Figure AI'nin her biri aynı dönemde yaklaşık 150 insansı robot üretti. 🔹 SoftBank CEO'su Masayoshi Son, şirketin robot üretimine başladığını ve ABB'nin robotik biriminin satın alımının bu yıl tamamlanmasının beklendiğini açıkladı.

Bankalardan yeni kısıtlamalar 🔹 Çin'in en büyük bankalarından ICBC, 24 Temmuz'dan itibaren bireysel müşterilerin Şanghay Altın Borsası bağlantılı altın ve gümüş işlemlerini durduracağını açıkladı. 🔹 Postal Savings Bank of China, Ping An Bank ve China Guangfa Bank da benzer ürünleri askıya aldı veya bu piyasadan çekilmeye hazırlanıyor. 🔹 ICBC, müşterilere hizmet sona ermeden önce pozisyonlarını kapatmaları, varlıklarını satmaları veya fiziki teslim almaları çağrısında bulundu. Artan oynaklık 🔹 Altın fiyatları bu yıl ulaştığı zirvenin ardından sert geriledi ve spot altın Kasım ayından bu yana ilk kez ons başına 4.000 doların altına indi. 🔹 Fiyatlardaki düşüşte güçlenen ABD doları, yüksek faiz beklentilerinin sürmesi ve ABD tahvil getirilerindeki artış etkili oldu. 🔹 Yılın başındaki zirve seviyesinden bu yana altın yaklaşık yüzde 30 değer kaybetti. Risk önlemleri 🔹 Çinli bankalar bireysel yatırımcıların kaldıraçlı değerli metal işlemlerini sınırlamak amacıyla teminat oranlarını yükseltti. 🔹 Bank of China ve China CITIC Bank dahil birçok banka bu ay teminat gerekliliklerini artırırken, bazı ürünlerde oran yüzde 140'a çıkarıldı. 🔹 Yüzde 100'ün üzerindeki teminat oranı, yatırımcıların pozisyon değerinden daha yüksek teminat yatırmasını gerektirerek spekülatif işlemleri azaltmayı amaçlıyor. Uzun vadeli görünüm 🔹 Uzmanlar, alınan önlemlerin kısa vadeli fiyat dalgalanmalarına karşı risk yönetimi amacı taşıdığını, Çin'deki uzun vadeli fiziki altın talebini önemli ölçüde etkilemesinin beklenmediğini belirtiyor. 🔹 Goldman Sachs yıl sonu altın fiyatı tahminini 5.400 dolardan 4.900 dolara indirirken, Deutsche Bank dördüncü çeyrek tahminini yüzde 17 düşürerek 4.800 dolara çekti. 🔹 Analistler, bankaların bireysel yatırım ürünlerindeki riskleri azaltma politikasının 2020 yılında yaşanan ve yatırımcıların büyük zarar ettiği "Crude Oil Treasure" yatırım ürünü krizinden sonra başlayan düzenleyici sürecin devamı olduğunu ifade ediyor.

Yapay zekâ destekli hukuk sistemi 🔹 Pekin Üniversitesi'ne bağlı PKULaw hukuk veri tabanı, büyük dil modelleriyle çalışan ve yasa metinlerini tarayabilen, sözleşme hazırlayabilen ve benzer davaları otomatik olarak bulabilen yeni bir yapay zekâ aracı kullanıma sundu. 🔹 Sistem, güncel mevzuat, mahkeme kararları, akademik çalışmalar ve dava kayıtlarını kullanarak ürettiği sonuçların kaynaklarını doğrulanabilir şekilde sunuyor. 🔹 Geliştiriciler, sistemin üretken yapay zekânın hatalı bilgi üretme riskini azaltarak şeffaf ve doğrulanabilir bir araştırma asistanına dönüştüğünü belirtiyor. Hukuk mesleğine etkisi 🔹 PKULaw yöneticileri, teknolojiden ilk etkilenecek grupların hukuk asistanları, genç avukatlar, hukuk uzmanları, araştırmacılar ve ön taslak hazırlayan çalışanlar olacağını ifade ediyor. 🔹 Yapay zekânın temel bilgi işleme ve belge hazırlama süreçlerini hızlandırmasına rağmen hukuki muhakeme, sorumluluk üstlenme ve müvekkil iletişiminin hukukçular tarafından yürütülmeye devam edeceği belirtiliyor. 🔹 Büyük şirketlerde yapay zekâ sistemleri, şikâyetleri ve sözleşmeleri analiz edip gerekli belgeleri hazırlayarak rutin işlemleri otomatikleştirebiliyor. Genç avukatlar üzerindeki baskı 🔹 Pekin'de görev yapan bir şirket hukuk müşaviri, yapay zekânın deneyimli hukukçuların yerini kısa vadede alamayacağını, ancak daha önce genç çalışanların yürüttüğü birçok belge hazırlama işini devralabileceğini söyledi. 🔹 Aynı hukukçu, sektörde deneyimsiz mezunlar için iş bulmanın zorlaştığını ve birçok kişinin farklı mesleklere yöneldiğini belirtti. 🔹 Xi'an kentinde çalışan bir avukat ise güvenilir bir yapay zekâ sisteminin evrak hazırlama süreçlerini büyük ölçüde hızlandıracağını, ancak birçok davada delillerin değerlendirilmesi ve taraflarla koordinasyon gibi görevlerin insan uzmanlığı gerektirmeye devam edeceğini ifade etti. İş birliği modeli 🔹 PKULaw'ın yeni sistemi Tencent ve Alibaba ile iş birliği içinde kullanıma sunuldu. 🔹 Geliştiriciler, yapay zekânın hukuk mesleğinin yerini almayacağını, ancak araştırma, belge hazırlama ve doğrulama süreçlerini giderek daha akıllı hale getireceğini; stratejik karar alma, etik sorumluluk ve müvekkil ilişkilerinin ise hukukçuların temel görevi olmaya devam edeceğini belirtiyor.

🔹 Şanghay merkezli Shanghai MicroPort MedBot tarafından geliştirilen Toumai Remote uzaktan cerrahi robotu, Avrupa Birliği pazarına giriş için gerekli olan CE sertifikasını aldı. 🔹 Şirket, Toumai’nin CE sertifikası alan ilk uzaktan cerrahi robot olduğunu açıkladı. 🔹 Sertifika, ürünün Avrupa Birliği güvenlik ve kalite standartlarını karşıladığını ve AB genelinde serbestçe pazarlanabileceğini gösteriyor. Uzaktan cerrahi sistemi 🔹 Toumai sistemi; cerrah konsolu, hasta ünitesi ve görüntüleme ünitesi olmak üzere üç ana bölümden oluşuyor. 🔹 Sistem, 5G teknolojisi sayesinde üroloji, genel cerrahi, göğüs cerrahisi ve jinekoloji alanlarında uzaktan ameliyat yapılmasına imkân tanıyor. 🔹 Robot, Mart ayında Birleşik Krallık’ın ilk robotik uzaktan ameliyatında kullanıldı. 🔹 Londra’daki bir cerrah, yaklaşık 2.400 kilometre uzaklıktaki Cebelitarık’ta bulunan bir prostat kanseri hastasının ameliyatını uzaktan gerçekleştirdi. 🔹 MedBot, dünya genelinde 60’tan fazla pazara 300’ün üzerinde Toumai sistemi teslim ettiğini açıkladı. 🔹 Şirketin 2025 gelirlerinin %73’ü yurt dışı satışlardan geldi. Bu oran 2023’te %20 seviyesindeydi. Baichuan-M4 yapay zekâ modeli 🔹 Baichuan AI, sağlık alanına yönelik Baichuan-M4 adlı yeni büyük dil modelini tanıttı. 🔹 Model, OpenAI tarafından geliştirilen sağlık odaklı HealthBench değerlendirmesinde birinci sıraya yerleşti. 🔹 Baichuan AI verilerine göre model, GPT-5.5 ve Anthropic’in Opus 4.7 modeli gibi genel amaçlı sistemleri geride bıraktı. Sağlık danışmanlığında farklı yaklaşım 🔹 Oxford Üniversitesi’nin yakın tarihli araştırmasına göre genel amaçlı yapay zekâ modelleri, doktorlar tarafından hazırlanan tam tıbbi kayıtlarla %94,9 teşhis doğruluğuna ulaşırken, sıradan kullanıcılarla yapılan görüşmelerde bu oran %34,5’e düştü. 🔹 Araştırma, kullanıcıların belirtilerini eksiksiz ve doğru şekilde tarif etmekte zorlanmasının teşhis performansını önemli ölçüde düşürdüğünü ortaya koydu. 🔹 Baichuan-M4, yalnızca soruları yanıtlamak yerine kullanıcıya belirtilerin niteliği, geçmişi ve tetikleyicileri hakkında ek sorular yönelterek olası hastalıkları daraltan aktif bir sorgulama sistemi kullanıyor. 🔹 Baichuan AI kurucusu ve CEO’su Wang Xiaochuan, şirketin 2027 yılına kadar halka arz edilmeyi hedeflediğini açıkladı.

🔹 ASML, Çin’e hiçbir EUV (aşırı ultraviyole) litografi sistemi veya bu sistemlere özel parça göndermediğini açıkladı. 🔹 Tartışma, Çin’in gelişmiş yarı iletken üretiminde ihtiyaç duyduğu EUV teknolojisine erişememesinin etkilerini yeniden gündeme taşıdı. EUV ve DUV teknolojileri 🔹 EUV litografi sistemleri 13,5 nanometre dalga boyunda ışık kullanarak daha küçük devrelerin daha az üretim adımıyla işlenmesini sağlıyor. 🔹 DUV (derin ultraviyole) sistemleri ise 193 veya 248 nanometre dalga boyunda çalışıyor ve gelişmiş çip üretimi için çoklu desenleme (multi-patterning) gibi ek süreçler gerektiriyor. 🔹 EUV makineleri yaklaşık 180 ton ağırlığında, yüz binlerce parçadan oluşuyor ve kurulumu ile bakımı için kapsamlı teknik destek gerektiriyor. Çin’in erişebildiği ekipmanlar 🔹 Çin bugüne kadar hiçbir ASML EUV sistemi satın alamadı. 🔹 Çinli üreticiler uzun yıllar boyunca gelişmiş DUV sistemleri kullanarak üretim kapasitesi oluşturdu ancak ABD’nin ihracat kontrolleri nedeniyle bu erişim giderek zorlaştı. 🔹 Hollanda ve Japonya’nın ABD ile ihracat kısıtlamalarında daha yakın hareket etmesi, Çin’in gelişmiş DUV sistemleri, yedek parçalar ve bakım hizmetlerine erişimini sınırladı. 🔹 Bernstein verilerine göre Çin’in litografi ekipmanı ithalatı 2026’nın ilk dört ayında yıllık bazda %27 geriledi. Nisan ayında ise ithalat %60 düşüşle 142 milyon dolara indi. SMIC’in çözümü 🔹 Çin’in en büyük çip üreticisi SMIC, gelişmiş DUV sistemleri ve çoklu desenleme teknikleriyle 7 nanometre seviyesine yaklaşan üretim süreçleri geliştirdi. 🔹 Bu yöntem daha fazla üretim adımı, daha yüksek maliyet ve daha karmaşık süreç yönetimi gerektiriyor. 🔹 Uzmanlar, laboratuvar ortamında gelişmiş çip üretmenin mümkün olduğunu ancak ticari ölçekte yüksek verimlilik ve istikrarlı üretimin çok daha zor olduğunu belirtiyor. Yerli litografi çalışmaları 🔹 Çin, 2006’da başlatılan ulusal program kapsamında yerli litografi teknolojileri geliştirmeye çalışıyor. 🔹 Ülkenin önde gelen litografi şirketi Shanghai Micro Electronics Equipment, son yıllarda yerli sistemler üzerinde çalışmalarını hızlandırdı. 🔹 2023 yılında şirketin 28 nanometre litografi sistemi geliştirdiğine dair açıklamalar yapıldı ancak sistemin ticari kullanıma geçip geçmediği netleşmedi. 🔹 2025 yılında yayımlanan kamu ihale kayıtlarına göre SMEE, Çin Bilim ve Teknoloji Bakanlığı için bir litografi sistemi siparişi aldı. Sistemin çözünürlüğünün 110 nanometre seviyesinde olduğu belirtildi. Temel sorun 🔹 Uzmanlara göre Çin’in karşılaştığı en büyük zorluk yalnızca yeni litografi makineleri geliştirmek değil, aynı zamanda mevcut gelişmiş DUV sistemlerini uzun vadede gerekli hassasiyet seviyesinde çalıştırabilmek. 🔹 ASML’nin gelişmiş DUV sistemlerinin avantajı sadece çözünürlük değil; hizalama hassasiyeti, üretim hızı, yazılım kontrolü ve uzun süreli üretim kararlılığı gibi alanlarda da ortaya çıkıyor.

🔹 Çin’in kuzeybatısındaki Ningxia Hui Autonomous Region bölgesinde yapılan geniş kapsamlı antik genom araştırması, Doğu ve Batı Avrasya kökenli toplulukların savaşlar, göçler ve ticaret yoluyla binlerce yıl boyunca kaynaştığını ortaya koydu. 🔹 Araştırma, Fudan University, Ningxia Institute of Cultural Relics and Archaeology ve Northwest University iş birliğiyle yürütüldü. 🔹 Çalışmada Ningxia’daki 23 arkeolojik alandan çıkarılan 89 iskelet incelendi ve yaklaşık 4.245 ila 301 yıl öncesine uzanan 69 yüksek kaliteli genom verisi elde edildi. 🔹 Araştırmaya göre Han Çinlilerine ait genetik yapı ilk kez büyük ölçekte MÖ 127 yılında, Han Dynasty döneminde bölgeye ulaştı. 🔹 Tarihî kayıtlara göre Han İmparatorluğu’nun kuzeybatıya düzenlediği seferlerin ardından yaklaşık 1 milyon kişi imparatorluğun merkez bölgelerinden Ningxia’ya göç etti. 🔹 Han dönemi mezarlarında bulunan bireylerin büyük bölümü genetik olarak Sarı Nehir havzasındaki tarım topluluklarına benzer özellikler gösterdi. 🔹 Araştırmacılar, Doğu ve Batı kökenli ailelerde Batılı kadınların Han erkeklerinin ailelerine katıldığı karma evlilik örneklerine rastladı. 🔹 Han döneminden sonra bölgenin genetik yapısında Sarı Nehir havzası kökenli tarım topluluklarının etkisi baskın hale geldi. 🔹 Daha sonraki yüzyıllarda Silk Road üzerindeki ticaret faaliyetleri Doğu ve Batı Avrasya arasında sürekli gen alışverişine yol açtı. 🔹 Sui ve Tang hanedanlıkları dönemine ait incelenen 14 grubun 12’sinde Avrasya bozkırları veya Orta Asya kökenli ek genetik katkılar tespit edildi. 🔹 Bazı bireylerde Batı Avrasya kökenli genetik bileşenlerin yüzde 80’in üzerine çıktığı ve bunların birinci nesil Batı veya Orta Asya göçmenleri olduğu belirlendi. 🔹 Araştırma, Batı Avrasya kökenli erkeklerle Sarı Nehir havzası kökenli kadınlar arasındaki evliliklerin de yaygın olduğunu gösterdi. 🔹 Genetik karışım olaylarının çoğunun bireylerin ölümünden yaklaşık 10 nesil önce gerçekleştiği ve yakın dönem nüfus hareketlerini yansıttığı tespit edildi. 🔹 Araştırmacılar, antik DNA verilerinin İpek Yolu’nun Avrasya kıtasında geniş çaplı nüfus hareketlerini ve gen alışverişini teşvik ettiğini doğrudan doğruladığını belirtti. 🔹 1038 yılında kurulan Western Xia Devleti bölgenin genetik tarihinde üçüncü büyük dönüşümü oluşturdu. 🔹 Western Xia’nın ana halkı olan Tangutların genetik yapısının yaklaşık yüzde 50,6’sı Sarı Nehir havzası, yüzde 49,4’ü ise Tibet Platosu kökenli bileşenlerden oluşuyordu. 🔹 Bulgular, Tangutların Sarı Nehir’in yukarı kesimlerinden geldiğini ve Han ile Tibet topluluklarıyla yakın ilişkili olduğunu gösterdi. 🔹 Western Xia’nın 1227 yılında Genghis Khan liderliğindeki Moğol orduları tarafından yıkılmasının ardından bölgede yeniden Han Çinlisi tarım toplulukları baskın hale geldi. 🔹 Qing Hanedanlığı döneminde Ningxia artık sınır bölgesi olmaktan çıktı ve imparatorluğun iç bölgelerinden biri haline geldi. 🔹 Qing dönemine ait incelenen mezar örneklerinin büyük kısmı tipik Doğu Asya genetik özellikleri taşıyor ve soylarının ortalama yüzde 79,5’i Sarı Nehir havzasındaki geç dönem çiftçi topluluklarına dayanıyor. 🔹 Araştırmanın genel sonucu, Ningxia nüfusunun tek bir göç dalgasıyla şekillenmediğini; farklı dönemlerde gerçekleşen göçler, evlilikler, kültürel kaynaşmalar ve nüfus hareketleriyle oluşan çok katmanlı bir genetik geçmişe sahip olduğunu ortaya koydu.

🔹 Çinli araştırmacılar, 150 santigrat dereceye kadar kararlı şekilde çalışabilen seramik tabanlı minyatür bir lityum iyon batarya geliştirdi. 🔹 Batarya, performans kaybı yaşamadan 300 santigrat derecelik ani ısı şoklarına 20 saniyeye kadar dayanabiliyor. 🔹 Çalışma, Tsinghua University liderliğindeki araştırma ekibi tarafından yürütüldü. 🔹 Tamamen seramik yapıya sahip katı hâl batarya, geleneksel lityum iyon bataryalarda bulunan yanıcı sıvı elektrolitleri içermiyor. 🔹 Araştırmacılar, bataryanın küçük boyutu, yüksek enerji yoğunluğu ve güvenlik özellikleri sayesinde yeni nesil elektronik sistemlere entegre edilebileceğini belirtti. 🔹 Batarya; akıllı sensörler, giyilebilir elektronikler, havacılık sistemleri ve askeri uygulamalar için uygun bir enerji kaynağı olarak değerlendiriliyor. 🔹 Geleneksel lityum iyon bataryalar yüksek sıcaklık veya fiziksel hasar durumunda yangın ve patlama riski taşıyor. 🔹 Bu riskler özellikle yangın alarm sistemleri, endüstriyel nesnelerin interneti sensörleri, havacılık ekipmanları ve savunma sistemlerinde kullanım alanlarını sınırlandırıyor. 🔹 Katı hâl lityum bataryalar yanıcı olmamaları nedeniyle uzun süredir daha güvenli bir alternatif olarak görülüyor. 🔹 Araştırma ekibi, seramik katı elektrolitlerde görülen dayanıklılık ve incelik arasındaki denge sorununu yeni çok katmanlı ve anot içermeyen bir tasarımla çözmeyi başardı. 🔹 Geliştirilen üretim yöntemi katmanlar arasındaki teması artırarak performansın yükselmesini sağlıyor. 🔹 Batarya yapısı farklı uygulamalara göre ölçeklenebiliyor ve 0 ile 150 santigrat derece arasında kararlı performans gösteriyor. 🔹 Geleneksel lityum iyon bataryaların güvenli çalışma aralığı genellikle eksi 20 ile 60 santigrat derece arasında bulunuyor. 🔹 Yeni batarya, birçok gelişmiş batarya teknolojisinin aksine özel kontrollü ortamlar yerine normal hava koşullarında üretilebiliyor. 🔹 Araştırmacılar bunun üretim maliyetlerini önemli ölçüde düşürdüğünü belirtti. 🔹 Batarya dışarıdan uzun süreli ateşe maruz kaldığında yanmıyor ve yapısal bütünlüğünü koruyor. 🔹 Araştırmacılar, teknolojinin tamamen katı hâl bataryaların ticarileşmesini hızlandırabileceğini ve minyatür elektronik cihazlarda güçlü kullanım potansiyeli taşıdığını ifade etti.

🔹 Hong Kong borsasında işlem gören Zhipu AI’nin piyasa değeri, yeni GLM-5.2 modelinin ardından 1 trilyon Hong Kong dolarını (128 milyar ABD doları) geçti. 🔹 Şirket hisseleri pazartesi sabahı yüzde 42’ye kadar yükselerek 2.980 Hong Kong dolarına ulaştı. 🔹 Hisseler daha sonra kazançlarının bir kısmını geri verse de yıl başındaki halka arzdan bu yana yüzde 1.400’ün üzerinde değer kazandı. 🔹 JPMorgan, GLM-5.2’nin piyasaya sürülmesinin ardından Zhipu’nun 2026-2030 gelir tahminlerini yüzde 7 ila 16 arasında artırdı. 🔹 Banka, şirketin Çin yapay zekâ sektöründeki lider konumunu güçlendirdiğini ve fiyatlama gücünün arttığını belirtti. 🔹 JPMorgan, Zhipu’nun gelirlerinin 2026 yılında yüzde 534’ten fazla artmasını ve şirketin 2028’de kâra geçmesini bekliyor. GLM-5.2 Performansı 🔹 Geçen hafta tanıtılan açık kaynaklı GLM-5.2 modeli 1 milyon tokenlık bağlam penceresine sahip. 🔹 Model, ön yüz web geliştirme görevlerini değerlendiren Code Arena sıralamasında dünya genelinde ikinci sıraya yükseldi. 🔹 Sıralamada yalnızca Anthropic’in Claude Fable 5 modeli GLM-5.2’nin önünde yer aldı. 🔹 JPMorgan, ağustos ayında beklenen GLM-5.5 lansmanının şirket hisseleri için bir sonraki önemli katalizör olacağını belirtti. Küresel Yapay Zekâ Rekabeti 🔹 Elon Musk, Claude Fable 5 seviyesinde bir Çin yapay zekâ modelinin 2027’nin ilk çeyreğinde ortaya çıkabileceğini söyledi. 🔹 Zhipu kurucusu Tang Jie ise bu seviyeye ulaşmanın “o kadar uzun sürmeyeceğini” ifade etti. Yarı İletken Hisselerine Etki 🔹 Çinli yapay zekâ şirketlerine yönelik iyimserlik Hong Kong’daki yarı iletken hisselerine de yansıdı. 🔹 Galyum nitrür çip üreticisi Innoscience hisseleri yüzde 9’dan fazla yükseldi. 🔹 Çin’in en büyük yarı iletken döküm şirketi SMIC’in hisseleri ise yaklaşık yüzde 3 değer kazandı.

🔹 Çin’in büyük havaalanlarında inişten sonra terminale ulaşmak için geçen uzun taksi süreleri yolcu şikâyetlerini artırıyor. 🔹 Bazı havalimanlarında pistten kapıya ulaşma süresi kısa mesafeli bir uçuşun süresine yaklaşabiliyor. 🔹 Sorun, yaz seyahat sezonu öncesinde havaalanı işletmecileri üzerinde çözüm baskısı oluşturuyor. Guangzhou Baiyun Havalimanı 🔹 Çin’in yolcu sayısına göre en yoğun ikinci havalimanı olan Guangzhou Baiyun Uluslararası Havalimanı’nda bazı yolcular inişten sonra kapıya ulaşmak için yaklaşık bir saat bekliyor. 🔹 Chongqing’den Guangzhou’ya gelen bir West Air uçuşu 31 Mayıs’ta kapısına ulaşmak için 58 dakika taksi yaptı. 🔹 Üç terminal ve beş piste sahip havalimanındaki genişleme çalışmaları, pistler ve taksi yolları arasında yönlendirmeyi daha karmaşık hale getirdi. 🔹 Batıdaki piste inen ve doğudaki Terminal 3’e yönlendirilen uçakların 15 kilometreden fazla taksi yapması gerekebiliyor. 🔹 Terminal 1’in yenileme çalışmaları nedeniyle kapanması, Terminal 3 üzerindeki yoğunluğu daha da artırdı. 🔹 Baiyun Havalimanı geçen yıl 83 milyondan fazla yolcuya ve 550 bin uçuşa hizmet verdi. Pekin Havalimanları 🔹 Pekin Başkent Uluslararası Havalimanı’nda bazı uçakların kapıya ulaşması 70 dakikaya kadar sürebiliyor. 🔹 Olumsuz hava koşulları ve hava trafik kontrol uygulamaları bekleme sürelerini daha da uzatabiliyor. 🔹 Havalimanının üç terminalinin bir pist tarafından ayrılması, uçakların taksi yolları üzerinden uzun mesafeler kat etmesine neden oluyor. 🔹 Batı pistine inen bir uçağın Terminal 3’ün güney ucuna ulaşması ortalama 30 dakika sürüyor. 🔹 Pekin Daxing Havalimanı’nda da terminal tasarımındaki darboğazlar nedeniyle kalkış ve park süreçlerinde gecikmeler yaşanabiliyor. Yüksek Hızlı Tren Rekabeti 🔹 Uzayan bekleme süreleri bazı yolcuları yüksek hızlı trenlere yönlendiriyor. 🔹 Pekin-Şanghay hattında geçen yıl yaklaşık 55 milyon tren yolculuğu yapılırken, aynı güzergâhta hava yolunu kullanan yolcu sayısı yaklaşık 8 milyon oldu. 🔹 Pekin-Şanghay Yüksek Hızlı Demiryolu geçen yıl 40 milyar yuanın üzerinde gelir elde etti. 🔹 Bu rakam, Çin’deki havayolu şirketleri ve havaalanı işletmecilerinin toplam yıllık kârının yaklaşık altı katına ulaştı. Çözüm Arayışları 🔹 Guangzhou Baiyun Havalimanı pist kullanım verimliliğini artırmak ve havayollarıyla koordinasyonu geliştirmek için özel bir çalışma grubu kurdu. 🔹 Pekin Başkent Havalimanı İşletmeleri Grubu, Terminal 3’teki körük ve kapı düzenlemelerini iyileştirmeye yönelik çalışmalar yürütüyor. 🔹 Yetkililerden, büyük havalimanlarında taksi sürelerini 30 dakikanın altında tutmayı hedefleyen kuralların daha sıkı uygulanması talep ediliyor. 🔹 Yapısal iyileştirmelerin tamamlanmasının zaman alması nedeniyle yolcuların kısa vadede uzun bekleme süreleriyle karşılaşmaya devam etmesi bekleniyor.

🔹 Çin, 10 Amerikan şirketini ihracat kontrol listesine ekledi ve 46 ABD şirketinin Çin kamu ihalelerine katılımını kısıtladı. 🔹 Karar, ABD Savunma Bakanlığı’nın Çinli şirketleri kapsayan “Çin askeri şirketleri” listesini genişletmesine yanıt olarak açıklandı. 🔹 Analistler, mevcut adımların iki ülke ilişkilerini ciddi şekilde raydan çıkarmasının beklenmediğini ancak gerilimin tırmanmasının risk oluşturduğunu belirtiyor. İhracat Kontrol Listesi 🔹 İhracat kontrol listesine eklenen şirketler arasında Aveox, Red Cat Holdings, Teal Drones, IMSAR, Jaia Robotics, Ball Aerospace & Technologies, Oshkosh Defense, L3Harris Maritime Services, MP Materials ve USA Rare Earth yer alıyor. 🔹 Çin Ticaret Bakanlığı, kararın ABD yönetiminin “kötü niyetli eylemlerine” karşılık olarak alındığını açıkladı. 🔹 Çin, bu şirketlere yönelik çift kullanımlı ürünlerin ihracatını yasakladı. 🔹 Çin kaynaklı çift kullanımlı ürünlerin herhangi bir ülke veya bölgeden bu şirketlere yeniden transfer edilmesi ya da sağlanması da yasaklandı. 🔹 Hâlihazırda devam eden ve yasak kapsamına giren ihracat işlemlerinin derhal durdurulması istendi. Kamu İhalelerine Kısıtlama 🔹 Çin Maliye Bakanlığı, 46 ABD şirketinin kamu alımlarına katılımını da kısıtladı. 🔹 Karar, Çin’de faaliyet gösteren ABD-Çin ortak girişimlerini kapsamıyor. 🔹 Kısıtlama getirilen şirketler arasında Lockheed Martin, Raytheon Missiles & Defence, General Atomics Aeronautical Systems, Boeing Defence, Space & Security, General Dynamics Land Systems ve Javelin Joint Venture bulunuyor. ABD’nin Son Hamlesine Yanıt 🔹 Pentagon 9 Haziran’da onlarca Çinli şirketi Çin ordusuyla bağlantılı olduğu gerekçesiyle kara listeye eklemişti. 🔹 Listeye Alibaba, BYD, Nio, Baidu, Unitree Robotics ve TP-Link gibi şirketler de dahil edilmişti. 🔹 Söz konusu liste doğrudan yaptırım anlamına gelmese de şirketlerin ABD sermaye piyasalarına ve kamu ihalelerine erişimini zorlaştırabiliyor. 🔹 Gözlemciler, bu tür listelerin şirketler üzerinde itibar baskısı oluşturduğunu ve daha sert yaptırımların önünü açabileceğini belirtiyor. Ticaret ve Teknoloji Rekabeti 🔹 Çin, ihracat kontrollerini genişleterek ABD kaynaklı baskıların etkisini azaltmaya çalışıyor. 🔹 Analistler, her iki tarafın da Eylül ayında yapılması beklenen Xi Jinping–Donald Trump görüşmesi öncesinde müzakere kozlarını artırmaya çalıştığını değerlendiriyor. 🔹 Şanghay merkezli danışmanlık şirketi Tidalwave Solutions’tan Cameron Johnson, alınan önlemleri gelecekteki yaptırımlara karşı bir uyarı olarak nitelendirdi. 🔹 Johnson, özellikle Çin’in açık kaynak yapay zekâ modellerine yönelik olası ABD kısıtlamalarının Pekin tarafından yakından izlendiğini söyledi. İlişkilerin Geleceği 🔹 Fudan Üniversitesi’nden Xin Qiang, Pekin’in ticaret yaptırımlarına karşılık vermekten çekinmeyeceği mesajını verdiğini söyledi. 🔹 Xin, yeni Amerikan yaptırımlarının gelmesi halinde Çin’in de misilleme yapacağını belirtti. 🔹 Analistler, karşılıklı yaptırımların sürmesi durumunda Xi Jinping’in eylül ayında planlanan ABD ziyaretinin olumsuz etkilenebileceği uyarısında bulunuyor. 🔹 Çin ve ABD arasındaki teknoloji ve ticaret rekabeti devam ederken taraflar bir yandan da diplomatik istikrarı korumaya çalışıyor.

🔹 İsviçre’de gerçekleştirilen ABD-İran görüşmelerinde İran’a yönelik bazı kısıtlamaların kaldırılması ve dondurulmuş varlıkların bir bölümünün serbest bırakılması konusunda ilerleme sağlandı. 🔹 İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi, petrol ve petrokimya ihracatına yönelik kısıtlamaların kaldırıldığını, blokajın sona erdiğini ve bazı dondurulmuş varlıkların serbest bırakıldığını açıkladı. 🔹 Arakçi, İran için yeniden inşa ve kalkınma planının da başlatıldığını duyurdu. Lübnan Odaklı Yeni Mekanizma 🔹 Katar ve Pakistan’ın ortak açıklamasına göre ABD ve İran, Lübnan’daki çatışmaların sona erdirilmesini izlemek amacıyla bir “çatışmasızlık hücresi” kurulması konusunda anlaştı. 🔹 Bu mekanizmanın Lübnan’daki askeri faaliyetleri takip etmesi ve taraflar arasında koordinasyonu sağlaması planlanıyor. 🔹 Arakçi, sürecin ilk gerçek sınavının Lübnan’daki bu mekanizmanın işlemesi olacağını söyledi. Müzakerelerde Sağlanan İlerleme 🔹 Katar ve Pakistan, Lucerne Gölü Zirvesi’nin olumlu ve yapıcı bir atmosferde geçtiğini açıkladı. 🔹 Taraflar teknik görüşmelerin sürdürülmesi için yeni bir mekanizma oluşturulması konusunda mutabakata vardı. 🔹 Nükleer program, yaptırımlar ve anlaşmazlıkların çözümü gibi konularda çalışma gruplarının faaliyetlerine devam etmesi kararlaştırıldı. 🔹 Arabuluculuk sürecini denetleyecek ve tarafların baş müzakerecilerinden düzenli rapor alacak bir komite kurulması üzerinde anlaşma sağlandı. 60 Günlük Yol Haritası 🔹 ABD ve İran, nihai bir anlaşmaya ulaşmak için 60 günlük bir yol haritası üzerinde çalışmayı kabul etti. 🔹 Taraflar ayrıca Hürmüz Boğazı’nda ticari gemilerin güvenli geçişini sağlamak ve yanlış anlaşılmaları önlemek amacıyla iletişim mekanizmaları oluşturuyor. 🔹 İran Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü İsmail Bekayi, görüşmelerde İran petrol ihracat izinleri ve dondurulmuş varlıkların serbest bırakılması gibi başlıklarda ilerleme kaydedildiğini söyledi. Görüşmelerde Gerilim 🔹 Bekayi, İran’ın ABD, Katar ve Pakistan ile dörtlü formatta müzakerelere devam etmeyeceğini açıkladı. 🔹 İran tarafı, karşı tarafın üstlendiği yükümlülükleri uygulamasının öncelik olduğunu belirtti. 🔹 ABD Başkanı Donald Trump, anlaşma sağlanamazsa ABD’nin Hürmüz Boğazı’nın kontrolünü devralabileceğini ve geçiş ücretleri uygulayabileceğini söyledi. 🔹 Trump’ın açıklamaları, görüşmeler sürerken yeni bir gerilim başlığı oluşturdu. Bölgesel Durum 🔹 İran, İsrail’in Lübnan’daki saldırılarını gerekçe göstererek hafta sonu Hürmüz Boğazı’nı yeniden kapattığını duyurdu. 🔹 ABD Merkez Kuvvetler Komutanlığı, Amerikan askeri unsurlarının bölgede faaliyetlerini sürdürdüğünü açıkladı. 🔹 ABD ve İsrail’in İran’a yönelik saldırılarının başlamasından bu yana yaklaşık dört ay geçti. 🔹 Çatışmalar küresel enerji piyasalarında ciddi dalgalanmalara yol açarken, taraflar diplomatik çözüm arayışlarını sürdürüyor.

🔹 Çin'de yeni enerji araçları geçen ay yeni otomobil satışlarının yüzde 60'ından fazlasını oluşturdu. 🔹 Elektrikli araçların hızla yaygınlaşması, dünyanın en büyük karayolu ağlarından birinin bakımından sorumlu yerel yönetimler üzerinde mali baskı oluşturuyor. 🔹 Çin'de yol bakım harcamalarının büyük bölümü uzun yıllardır benzin tüketiminden alınan vergilerle finanse ediliyor. 🔹 Araştırmalara göre benzin vergisi 2021 yılında sıradan yolların yıllık bakım maliyetlerinin yüzde 80'inden fazlasını karşıladı. 🔹 Elektrikli araçlar yakıt tüketmediği için bu vergi gelirleri azalırken, yol bakım ihtiyacı artmaya devam ediyor. 🔹 Çin'in karayolu ağı 2020 sonu itibarıyla yaklaşık 5,2 milyon kilometreye ulaştı ve bunun yaklaşık 5 milyon kilometresi düzenli bakım gerektiriyor. 🔹 Elektrikli araçların büyük batarya paketleri nedeniyle içten yanmalı araçlardan daha ağır olması yol yüzeylerindeki aşınmayı hızlandırıyor. 🔹 Nio Üst Yöneticisi William Li Bin, araç ağırlığındaki her yüzde 20'lik artışın yol yüzeylerine verilen hasarı zaman içinde iki kattan fazla artırdığını söyledi. 🔹 Çin'de ortalama binek otomobil ağırlığı 2012'de yaklaşık 1,3 ton iken 2024'te 1,7 tona yükseldi. 🔹 Benzinli araç sahipleri, elektrikli araç kullanıcılarının yol bakım finansmanına yeterince katkı yapmadığını savunarak mevcut sistemi eleştiriyor. 🔹 Çin hükümeti, sürülen mesafe ve araç ağırlığına göre ücretlendirme yapan teknoloji destekli yeni bir vergi sistemi üzerinde çalışıyor. 🔹 Devlet gazetesi People's Daily, haziran ayında yayımladığı yorumda benzinli ve elektrikli araç sahipleri arasında "eşit yükümlülük" taleplerinin arttığını belirtti. 🔹 Çin Binek Otomobil Birliği Genel Sekreteri Cui Dongshu, ticari araçların yolları daha yoğun kullandığını ve altyapı maliyetlerinin büyük bölümünü üstlenmesi gerektiğini söyledi. 🔹 Cui, benzinli araç sahiplerinin mevcut vergi yükünün değişmemesi, elektrikli araçların ise oluşan finansman açığını kapatması gerektiğini savundu. 🔹 Cui, özel araç sahipleri için yıllık vergiden muaf kilometre kotası uygulanmasını ve günlük ulaşım maliyetlerinin korunmasını önerdi. 🔹 Araç üreticilerinin vergiden kaçınmak için güvenlikten ödün vererek araçları hafifletmesini önlemek amacıyla güvenlik standartlarına bağlı vergi teşvikleri önerildi. 🔹 Çin'in güneyindeki Hainan eyaleti yeni sistem için pilot bölge olarak öne çıkıyor. 🔹 Hainan, 2021 yılında BeiDou uydu navigasyon sistemiyle çalışan ve araçların kat ettiği mesafeyi otomatik takip eden bir ücretlendirme sistemi kurdu. 🔹 Uzmanlara göre gerekli teknoloji hazır olsa da ülke genelinde uygulamanın önündeki en büyük engeller kurumsal yapı, çıkar çatışmaları ve yönetim süreçleri. 🔹 Pilot uygulamaların 2026 sonu veya 2027 başında başlaması, ulusal düzenlemelerin 2027 ortasında yayımlanması ve sistemin 2027 sonu veya 2028 başında ülke genelinde devreye alınması bekleniyor.

🔹 Pekin merkezli VeloAlpha şirketi, füzyon reaktörü tasarımlarının pahalı fiziksel deneylere geçmeden önce bilgisayarda test edilmesini sağlayacak "FusionAlpha" adlı simülasyon yazılımını geliştirdi. 🔹 Şirketin kurucusu ve füzyon teorisyeni Xie Huasheng, mevcut füzyon simülasyon yazılımlarının doğruluk, hız ve fiziksel güvenilirlik arasında bir denge kurmakta zorlandığını söyledi. 🔹 Xie, yapay zekâ ve yeni matematiksel yöntemler sayesinde füzyon tasarım ve analiz modellerinin performansında önemli ilerlemeler sağlandığını belirtti. 🔹 FusionAlpha'nın, yarı iletken sektöründeki elektronik tasarım otomasyonu (EDA) yazılımlarına benzer şekilde, reaktör tasarımlarının sanal ortamda optimize edilmesine yardımcı olması hedefleniyor. 🔹 Füzyon enerjisi, hafif atom çekirdeklerinin birleşmesiyle büyük miktarda enerji açığa çıkaran ve Güneş'e güç veren reaksiyonun Dünya'da yeniden oluşturulmasına dayanıyor. 🔹 Füzyon reaktörlerinde plazmanın kararlı tutulması, aşırı sıcaklık ve radyasyonun yönetilmesi, yakıt tedariki ve ekonomik elektrik üretimi sektörün temel zorlukları arasında yer alıyor. 🔹 Xie, FusionAlpha'nın bazı temel simülasyon işlemlerini mevcut gelişmiş füzyon yazılımlarından 100 ila 10.000 kat daha hızlı gerçekleştirebildiğini söyledi. 🔹 Şirket, karşılaştırmalı testlerde hata oranının yüzde 5'in altında kaldığını açıkladı. Bu sonuçların bağımsız uzmanlar tarafından doğrulanması bekleniyor. 🔹 VeloAlpha, ilk tam kapsamlı füzyon simülatörünü gelecek yıl tokamak reaktörleri için kullanıma sunmayı planlıyor. 🔹 Şirket, füzyon araştırma topluluğunda güven oluşturmak amacıyla bazı temel yazılım modüllerini açık kaynak olarak yayımladı. 🔹 VeloAlpha, füzyon girişimleri, devlet destekli araştırma laboratuvarları ve ekipman tedarikçileri için standart tasarım platformu haline gelmeyi hedefliyor. 🔹 Şirket, Loongson Venture Capital liderliğinde on milyonlarca yuan tutarında tohum yatırım aldı ve yeni yatırım turunun tamamlanmak üzere olduğunu açıkladı. 🔹 Çin, 15. Beş Yıllık Plan kapsamında hidrojen ve nükleer füzyonu "geleceğin endüstrileri" arasında ilan etti. 🔹 Bu politika desteğiyle Startorus Fusion, Energy Singularity, Nova Fusion ve Dongsheng Fusion gibi ticari füzyon şirketleri büyük yatırım turları gerçekleştirirken, mıknatıs, güç sistemi ve ileri malzeme üreticileri de sektörde konumlanmaya başladı. 🔹 Xie, füzyon sektöründe önümüzdeki 5 ila 10 yılın kritik olacağını ve gelecekteki ilerlemenin yalnızca fiziksel tesislerde değil, yüksek hassasiyetli dijital simülasyonlarda da şekilleneceğini söyledi.

🔹 Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenskiy, Ukrayna özel operasyon güçlerinin Batı Sibirya'daki Rusya'nın Tümen bölgesinde bulunan bir petrol rafinerisini hedef aldığını açıkladı. 🔹 Hedef alınan tesis, Ukrayna sınırından 2.000 kilometreden daha uzak bir noktada bulunuyor. 🔹 Ukrayna son aylarda Rusya'nın savaş finansmanını zayıflatmak amacıyla özellikle petrol sektörüne yönelik orta ve uzun menzilli saldırılar düzenliyor. 🔹 Tümen Bölgesi Valisi Aleksandr Moor, Rus hava savunma sistemlerinin rafineriye yönelik İHA saldırısını engellediğini söyledi. 🔹 Moor, ilk bilgilere göre tesiste hasar oluşmadığını ve personelin tahliye edildiğini açıkladı. 🔹 Tümen rafinerisi, yıllık yaklaşık 8 milyon ton nominal kapasitesiyle Rusya'nın en modern ve en karmaşık rafinerilerinden biri olarak kabul ediliyor. 🔹 Tesis yılda yaklaşık 6 milyon ton ham petrol işliyor ve yaklaşık 500 bin ton benzin ile 2,5 milyon ton dizel üretiyor. 🔹 Zelenskiy, modernize edilen yeni uzun menzilli Ukrayna İHA'larının da başarıyla kullanıldığını açıkladı. 🔹 Zelenskiy, Ukrayna'nın yeni İHA'larının artık 3.000 kilometreden daha uzak hedeflere ulaşabildiğini söyledi. 🔹 Zelenskiy, bu saldırıların Rusya'nın Ukrayna'ya yönelik saldırılarına karşılık olduğunu ve Ukrayna'nın uzun menzilli operasyon planının uygulandığını belirtti.

🔹 Shenzhen'deki Huaqiangbei elektronik pazarında çok katmanlı seramik kapasitörlere (MLCC) yönelik talep, küresel yapay zekâ patlamasının etkisiyle hızla artıyor. 🔹 Yapay zekâ sunucu kümeleri ve elektrikli araçlarda elektrik akımını düzenlemek için kullanılan MLCC'lere yönelik küresel talep üretim kapasitesini zorlarken arz sıkışıklığı yaşanıyor. 🔹 Yüksek kapasiteli MLCC'lerin spot piyasa fiyatları Çin Yeni Yılı'ndan bu yana iki ila dört kat yükseldi. 🔹 Japon üretici Murata'nın ürünlerini satan dağıtıcılar, fiyatlarda düşüş işareti görmediklerini ve talebin güçlü kalmaya devam ettiğini söyledi. 🔹 Bazı MLCC modellerinin fiyatı bin adet başına 10 yuandan 40 yuana yükseldi ancak yüksek fiyatlar nedeniyle alıcıların işlemleri yavaş ilerliyor. 🔹 Güney Koreli Samsung Electro-Mechanics ve Çinli üreticilerin ürünlerini satan tüccarlar, bazı popüler MLCC modellerinin fiyatlarının 20 katın üzerinde arttığını belirtti. 🔹 Tüccarlar, üretimin talebi karşılayamaması nedeniyle nisan ayından bu yana sık sık stok sıkıntısı yaşandığını ifade etti. 🔹 TrendForce, yapay zekâ platformlarının tasarım değişiklikleri nedeniyle anakart başına kullanılan üst düzey MLCC sayısının hızla arttığını ve yılın ikinci yarısında yapısal arz açığı riski oluşabileceğini açıkladı. 🔹 TrendForce verilerine göre AMD'nin MI450 platformunda kullanılan belirli bir MLCC türünün sayısı tasarım değişikliği sonrasında kart başına 1.440 adetten 10.544 adede yükseldi. 🔹 Google, Amazon Web Services ve Meta gibi şirketlerin özel yapay zekâ çipleri üretimini artırmasının yılın ilerleyen dönemlerinde MLCC talebini yeni zirvelere taşıması bekleniyor. 🔹 Büyük üreticilerin uzun vadeli sözleşmelere öncelik vermesi nedeniyle spot piyasaya bağımlı müşteriler daha yüksek fiyatlar ve uzun teslimat süreleriyle karşı karşıya kalabilir. 🔹 Citrini verilerine göre tüketici elektroniğinde kullanılan MLCC'lerin spot ve distribütör fiyatları stok oluşturma eğilimi nedeniyle şimdiden yüzde 20 ila 40 arasında yükseldi.

🔹 Çin, insan hareketlerini taklit ederek derin sulardaki kalamarları yüzeye çekebilen akıllı bir kalamar avlama robotunu deniz testlerine aldı. 🔹 Robot, Şanghay açıklarındaki Changxing Adası'ndan 8 Haziran'da ayrılan Song Hang bilimsel araştırma gemisinde yürütülen ve eylül ayına kadar sürmesi planlanan Kuzeybatı Pasifik balıkçılık kaynakları araştırmasında test ediliyor. 🔹 Sistem, kalamarların yeme vurma ve kaçış davranışlarına göre hareketlerini uyarlayarak mevcut otomatik av ekipmanlarına göre insan benzeri daha hassas kontrol sağlamayı hedefliyor. 🔹 Robot, Şanghay Okyanus Üniversitesi ile devlet şirketi China Fisheries Zhoushan Ocean Fishery tarafından geliştirildi. 🔹 Endüstriyel kalamar avcılığında kullanılan jigging yönteminde yemli oltalar karides benzeri hareketlerle yukarı aşağı çekilirken, yeni sistem sensörler ve uyarlanabilir kontrol algoritmalarıyla gereksiz hareketleri azaltmayı amaçlıyor. 🔹 Sistem, kalamarların davranışlarını analiz ederek en uygun av ritmini hesaplayan algoritmalar kullanıyor ve insan değerlendirmesine olan bağımlılığı azaltmayı hedefliyor. 🔹 Proje lideri Chen Xinjun, deniz testlerinin Çin'in kalamar avcılığı sektörünün akıllı teknolojilerle dönüşümüne katkı sağlamasını beklediklerini söyledi. 🔹 Dünyanın en büyük deniz ürünü üreticisi olan Çin, Güney Amerika açıkları dahil birçok bölgede faaliyet gösteren binlerce uzak deniz balıkçı gemisini işletiyor. 🔹 Çin'in uzak deniz balıkçı filosu geçmişte yasa dışı avcılık, mürettebat koşulları, deniz çevresine zarar verme ve casusluk iddiaları nedeniyle tartışmalara konu oldu. 🔹 Song Hang araştırma gemisi 2017'den bu yana çok sayıda balıkçılık kaynağı araştırması yürütüyor ve geçen yıl Filipinler tarafından Güney Çin Denizi yakınlarında da takip edilmişti.

Yapay Zekâ Yarışı 🔹 Çinli yapay zekâ geliştiricileri, ABD'nin ihracat kısıtlamalarına rağmen trilyon parametreli temel modeller geliştirme çalışmalarını hızlandırıyor. 🔹 Parametre sayısı, yapay zekâ modellerinin kapasitesini gösteren temel ölçütlerden biri olarak kabul ediliyor. 🔹 Çinli şirketler, OpenAI ve Anthropic gibi ABD merkezli rakiplerle arasındaki farkı azaltmayı hedefliyor. Yeni Modeller 🔹 DeepSeek, nisan ayı sonunda ilk trilyon parametreli modeli V4'ü piyasaya sürdü. 🔹 Xiaomi ve Alibaba da son aylarda trilyon parametre seviyesindeki yeni yapay zekâ modellerini tanıttı. 🔹 Moonshot AI, geçen hafta 1,1 trilyon parametreli Kimi K2.7 Code modelini duyurdu. 🔹 Pekin merkezli Zhipu AI'nin GLM-5.2 modelinin yaklaşık 744 milyar parametreye sahip olduğu tahmin ediliyor. Teknolojik Gelişmeler 🔹 Yeni nesil modellerde kullanılan "Mixture of Experts (MoE)" mimarisi, sorguları uzman alt modellere yönlendirerek işlem maliyetlerini düşürürken verimliliği artırıyor. 🔹 Trilyon parametreli modeller milyonlarca token uzunluğunda bağlam işleyebiliyor ve gelişmiş yapay zekâ ajanlarını destekleyebiliyor. 🔹 Bu sistemler karmaşık görevleri planlayıp dış araçları kullanarak çok aşamalı işlemleri yerine getirebiliyor. Pazar ve Rekabet 🔹 Çinli şirketler model büyüklüğünü artırırken fiyat rekabetini de sürdürüyor. 🔹 Zhipu AI, GLM-5.2 modelini Anthropic'in Claude Code ve Claude Max hizmetlerinin yaklaşık onda biri maliyetle sunuyor. 🔹 MiniMax ise M3 modelinin fiyatını kalıcı olarak %50 düşürdüğünü açıkladı. 🔹 Uzmanlar, gelecekte rekabetin yalnızca parametre sayısına değil model mimarisi, veri kalitesi ve gerçek kullanım alanlarındaki başarıya bağlı olacağını değerlendiriyor.

Yeni Teknoloji 🔹 Çin öncülüğündeki araştırma ekibi, beyin dokusu kadar yumuşak ve insan saç telinden daha ince yeni bir beyin implantı elektrot dizisi geliştirdi. 🔹 Yeni implantın hayvan deneylerinde 18 ay boyunca performans kaybı olmadan güvenli şekilde çalıştığı ve sinir faaliyetlerini yüksek doğrulukla kaydettiği bildirildi. 🔹 Çalışmanın sonuçları PNAS dergisinde yayımlandı. Teknik Özellikler 🔹 "Chip" adı verilen iletken hidrojel malzeme, şimdiye kadar hidrojel malzemeler arasında bildirilen en yüksek elektrik iletkenliğine ulaştı. 🔹 Araştırmacılar bu malzemeyi kullanarak yalnızca 9 mikrometre kalınlığında, 128 kanallı bir beyin elektrot dizisi üretti. 🔹 Elektrot dizisinin kanal yoğunluğu santimetrekare başına 853 kanala ulaştı ve önceki yalnızca hidrojel tabanlı tasarımların 10 katından fazla seviyeye çıktı. 🔹 Yeni sistem, zayıf sinir sinyallerinin yüksek doğrulukla iletilmesini sağlayabiliyor. Deney Sonuçları 🔹 Elektrotlar beş tavşana implante edilerek 550 günden uzun süre test edildi. 🔹 Kayıt süresi boyunca sinyal kalitesi başlangıç seviyesinin %94'ünün üzerinde kaldı. 🔹 İncelemelerde implant çevresinde çok düşük düzeyde iltihabi reaksiyon oluştuğu gözlendi. 🔹 Laboratuvar testlerinde implantın domuz beyin dokusuna zarar vermeden yüzeye uyum sağladığı ve kolayca çıkarılabildiği belirlendi. Beyin-Bilgisayar Arayüzleri 🔹 Günümüzde kullanılan metal elektrotların sert yapısı uzun süreli kullanımda iltihaplanma ve yara dokusu oluşumuna yol açarak sinyal kalitesini düşürebiliyor. 🔹 Yeni hidrojel tabanlı yapı, beyin dokusuna benzer esneklik sağlayarak bu sorunu azaltmayı hedefliyor. 🔹 Araştırmacılar, geliştirilen yöntemin daha güvenli ve uzun ömürlü beyin-bilgisayar arayüzlerinin geliştirilmesine katkı sağlayabileceğini belirtiyor. 🔹 Çalışmanın gelecekte farklı biyoelektronik sistemlerde fonksiyonel hidrojel kullanımının yaygınlaşmasının önünü açabileceği değerlendiriliyor.

Tatbikat ve savunma stratejisi 🔹 Tayvan, 10 Haziran'daki tatbikatta ilk kez HIMARS roketlerini Tayvan Boğazı üzerinden Çin ana karası yönüne ateşledi. 🔹 Tatbikat, Tayvan'ın savunma stratejisinde mobil hassas vuruş sistemleriyle Çin'in olası çıkarma harekâtını kıyıya ulaşmadan engellemeyi hedefleyen yaklaşımı öne çıkardı. 🔹 Tatbikatta HIMARS lançerleri Taichung yakınındaki Dajia Nehri ağzının iki yakasına konuşlandırıldı ve kuzey Tayvan'a ilerleyen düşman kuvvetlerine karşı hızlı destek ve hassas saldırı senaryosu uygulandı. 🔹 Kullanılan 36 roketten dördü ateşlenemedi. HIMARS'ın rolü 🔹 Tatbikat, HIMARS sisteminin kısa sürede konuşlanma, ateşleme ve karşı saldırı gelmeden hızla mevzi değiştirme kabiliyetini sergiledi. 🔹 HIMARS'ın hareket kabiliyeti, hassas vuruş kapasitesi ve hayatta kalma özelliği Tayvan'ın asimetrik savunma stratejisinin temel unsurlarından biri olarak görülüyor. 🔹 Tatbikatta yerli Thunderbolt-2000 çok namlulu roket sistemleri, insansız hava araçları ve klasik topçu sistemleri de kullanıldı. 🔹 Tayvan ordusu, uzun, orta ve kısa menzilli ateş gücünü entegre ederek katmanlı bir savunma yapısı oluşturmayı hedefliyor. Olası çatışma senaryosu 🔹 Tayvan'ın batı kıyıları, Çin ordusunun olası amfibi çıkarma harekâtı için en muhtemel bölgeler arasında değerlendiriliyor. 🔹 HIMARS sistemleri, Tayvan Boğazı'nı geçen birlikleri, kıyıya çıkan çıkarma kuvvetlerini ve takviye unsurlarını hedef alabilecek kapasiteye sahip bulunuyor. 🔹 ATACMS füzeleri kullanılması halinde Çin ana karasındaki limanlar, hava üsleri, lojistik merkezleri ve füze birlikleri de menzil içine girebiliyor. Çin'in yaklaşımı 🔹 Çin devlet medyası Aralık ayında yayımladığı bir tatbikat görüntüsünde HIMARS lançerlerine yönelik uzun menzilli saldırı senaryosuna yer verdi. 🔹 Çin sahil güvenliği de daha önce Tayvan'a gönderilen HIMARS sevkiyatını durdurduğu izlenimi veren görüntüler paylaşmıştı. 🔹 ABD'nin Aralık ayında onayladığı 82 ilave HIMARS lançeri ve 420 ATACMS füzesini içeren 11,1 milyar dolarlık silah paketi Çin'in dikkatini çekti. 🔹 Tayvan halen 11 HIMARS sistemi kullanıyor ve bu yıl içinde 18 sistem daha teslim almayı planlıyor. 🔹 Analistler, HIMARS'ın etkinliğinin gizlenme kabiliyetine bağlı olduğunu ve elektronik harp ile uydu sinyal karıştırmasının sistemin hassasiyetini azaltabileceğini belirtiyor.

Yeni Malzeme Teknolojisi 🔹 Foshan Üniversitesi araştırmacıları, genleştirilmiş grafit ve titanyum dioksitten oluşan düşük maliyetli mikrodalga soğurucu yeni bir kompozit malzeme geliştirdi. 🔹 Araştırmacılar, malzemenin elektromanyetik dalgaları güçlü şekilde zayıflatırken üretim sürecinin de daha basit olduğunu açıkladı. 🔹 Yeni yaklaşımın mevcut yüksek performanslı radar soğurucu malzemelere kıyasla üretim maliyetlerini azaltabileceği ifade edildi. 🔹 Geliştirilen malzemenin büyük ölçekli üretimi kolaylaştırabileceği ve askerî kullanımın ötesinde yeni uygulama alanları oluşturabileceği belirtildi. Ticari Görünmezlik Kaplamaları 🔹 Defence Blog, Shenzhen merkezli Star-Navi şirketinin insansız hava araçları için radar soğurucu kaplamaları 1, 5 ve 10 kilogramlık paketler halinde satışa sunduğunu bildirdi. 🔹 Haberde XRAM-C105, XRAM-C112 ve XRAM-C113B modellerinin farklı radar frekans bantları için geliştirildiği öne sürüldü. 🔹 Kaplamaların 0,4 ila 0,6 milimetre kalınlıkta radar soğurma özelliği sağlayabildiği ve 250 santigrat dereceye kadar dayanabildiği iddia edildi. 🔹 Bu özellikler, savunma uzmanları arasında dikkat çekti. Şirket ve Pazar 🔹 Kamuya açık kayıtlara göre Star-Navi’nin temel faaliyet alanları CMOS görüntü sensörleri, optik görüntüleme sistemleri, güvenlik teknolojileri ve otomotiv elektroniği olarak görünüyor. 🔹 South China Morning Post, XRAM-C serisi radar soğurucu kaplamalara ilişkin kamuya açık satış kayıtlarına ulaşamadı. 🔹 Kimliğinin açıklanmasını istemeyen bir askerî malzeme araştırmacısı, Çin şirketlerinin ticari ölçekte radar soğurucu malzeme satıyor olmasının mutlaka yanlış bilgi anlamına gelmediğini söyledi. 🔹 Araştırmacı, insansız hava araçları, elektronik harp sistemleri ve elektromanyetik koruma teknolojilerindeki hızlı gelişmenin düşük maliyetli görünmezlik teknolojilerine olan talebi artırdığını ifade etti.

Altın Rezervleri 🔹 Dünya Altın Konseyi, merkez bankalarının önümüzdeki 12 ayda altın rezervlerini artırmayı sürdürmesini bekliyor. 🔹 Ankete katılan merkez bankalarının yaklaşık yüzde 90’ı küresel altın rezervlerinin artmaya devam edeceğini öngörüyor. 🔹 Merkez bankalarının yüzde 45’i gelecek 12 ay içinde kendi altın rezervlerini artırmayı planlıyor. 🔹 Merkez bankaları son dört yılda yıllık ortalama 1.000 ton altın alımı gerçekleştirdi. Doların Küresel Payı 🔹 Ankete katılan merkez bankalarının yüzde 74’ü ABD dolarının küresel rezervlerdeki payının önümüzdeki beş yıl içinde azalmasını bekliyor. 🔹 IMF verilerine göre 2025’in üçüncü çeyreğinde ABD doları toplam küresel rezervlerin yüzde 42’sini oluşturdu. 🔹 Son yıllarda hız kazanan dolarsızlaşma eğilimi merkez bankalarının altın alımlarını destekledi. 🔹 Katılımcıların yüzde 83’ü altının toplam rezervler içindeki payının beş yıl sonra daha yüksek olacağını düşünüyor. Altın Tercihinin Nedenleri 🔹 Merkez bankalarının yüzde 90’ı kriz dönemlerindeki performansı nedeniyle altın tuttuğunu belirtti. 🔹 Katılımcıların yüzde 84’ü altını uzun vadeli değer saklama aracı, yüzde 82’si ise portföy çeşitlendirme unsuru olarak görüyor. 🔹 Gelişmekte olan ülkelerdeki merkez bankalarının yüzde 85’i altını jeopolitik risklere karşı koruma aracı olarak değerlendiriyor. 🔹 Yeni altın alımı planlayan merkez bankalarının yarısı bu alımları yerel para birimiyle yapılan yurt içi programlar üzerinden finanse etmeyi planlıyor. Depolama ve Çin 🔹 Merkez bankalarının bir bölümü son 12 ayda altınlarını daha fazla yurt içinde depolamaya veya yurt dışındaki depolama noktalarını çeşitlendirmeye başladı. 🔹 İngiltere Merkez Bankası, altın saklama için en fazla tercih edilen kurum olmayı sürdürdü. 🔹 Çin Merkez Bankası mayıs sonunda altın rezervlerini 74,96 milyon ons seviyesine yükseltti ve rezervlerini üst üste 19. ay artırdı. 🔹 Standard Chartered Hong Kong, artan merkez bankası talebi nedeniyle Hong Kong’da ilk altın kasasını kurmayı değerlendiriyor ve yıl sonu altın fiyatının ons başına 5.150 dolara yükselebileceğini öngörüyor.

C bakım süreci 🔹 Çin'in yerli yolcu uçağı C919, ilk ticari uçuşundan üç yıl sonra kapsamlı "C bakım" sürecine girdi. 🔹 Filodaki uçaklar aşamalı olarak hizmet dışına alınarak ayrıntılı güvenlik kontrollerinden geçiriliyor. 🔹 China Southern Airlines, C919 filosunun ilk C bakımını mayıs sonunda tamamladı. 🔹 Bakım süreci üç hafta sürdü ve 6 bin adam/saatlik çalışma gerektirdi. 🔹 Kontroller kapsamında birçok sistem tek tek incelenirken bazı parçalar test amacıyla gövdeden söküldü. Bakımın önemi 🔹 C bakımı, Çin ve Batılı havacılık otoritelerinin kullandığı A, B, C ve D bakım hiyerarşisindeki en kapsamlı ikinci kontrol aşamasını oluşturuyor. 🔹 Bu kontroller genellikle 18-24 ayda bir veya 4.000-6.000 uçuş saati ya da çevrimi sonrasında gerçekleştiriliyor. 🔹 China Southern, China Eastern ve Air China'ya teslim edilen ilk C919 uçakları bu bakım eşiğine ulaştı. 🔹 Emekli bakım uzmanı Chen Jie, ilk C bakımlarının uçağın dayanıklılığı, güvenliği ve performansı hakkında gelecekteki tasarım ve üretim geliştirmeleri için önemli veriler sağlayacağını söyledi. 🔹 Chen Jie, bazı parçaların aşınma hızının ilk üretim serisinin kalite seviyesi hakkında önemli göstergeler sunabileceğini ifade etti. Avrupa sertifikasyonu 🔹 C bakımları, Avrupa Birliği Havacılık Emniyeti Ajansı'nın (EASA) C919 için yürüttüğü sertifikasyon incelemesiyle aynı döneme denk geliyor. 🔹 EASA, uçağın tasarımını ve operasyonel performansını inceleyerek Avrupa pazarına giriş için gerekli uçuşa elverişlilik değerlendirmesini sürdürüyor. 🔹 Chen Jie, EASA'nın C bakım raporlarına erişmek isteyeceğini ve bu verilerin yıllardır devam eden sertifikasyon sürecine katkı sağlayacağını belirtti. 🔹 Büyük bir teknik sorun tespit edilmemesi halinde Comac'ın Avrupa sertifikasyon sürecini hızlandırmak için daha güçlü bir konuma gelebileceği değerlendiriliyor. C919 programı 🔹 Boeing ve Airbus'ın dar gövdeli uçaklarına alternatif olarak geliştirilen C919, Pekin'in küresel sivil havacılık pazarında rekabet etme hedefinin önemli projelerinden biri olarak görülüyor. 🔹 Comac verilerine göre C919, Mayıs 2023'te hizmete girmesinden bu yana 23 şehir arasında 5 milyondan fazla yolcu taşıdı. 🔹 Ocak ayında EASA pilotlarının Şanghay'da C919 ile test uçuşlarına başladığı belirtilmişti.

Üniversite programlarında büyük dönüşüm 🔹 Çin üniversiteleri, yükseköğretimi ülkenin kalkınma hedeflerine uyumlu hale getirmek amacıyla binlerce lisans programını kaldırırken teknoloji odaklı yeni bölümler açıyor. 🔹 2021-2025 döneminde 12 bin 200 lisans programı kapatıldı veya askıya alındı, buna karşılık 10 bin 200 yeni program açıldı. 🔹 Böylece ülkedeki üniversite programlarının yüzde 30’dan fazlasında değişiklik yapıldı. Kapatılan ve açılan bölümler 🔹 Kapatılan programların büyük bölümü sanat, beşeri bilimler, yabancı diller ve yönetim alanlarında yoğunlaştı. 🔹 Bu alanların iş gücü piyasasında aşırı doygun hale geldiği ve yapay zekâ nedeniyle hızla dönüşen ekonomiye uyum sağlayamadığı değerlendiriliyor. 🔹 Açılan yeni bölümlerin önemli kısmı Pekin’in yüksek teknoloji ve geleceğin sanayilerine yönelik kalkınma hedefleriyle uyumlu şekilde tasarlandı. 🔹 Dokuz üniversite, yeni nesil yapay zekânın gerçek ekonomiye entegrasyonunu destekleyen "bedensel zekâ" alanında yeni lisans programları açtı. İş gücü piyasası etkisi 🔹 Çin’de mezun sayısının rekor seviyelere ulaşmasına rağmen milyonlarca genç iş bulmakta zorlanıyor. 🔹 Genç işsizlik oranı yüzde 16’nın üzerinde bulunurken, yapay zekâ iş piyasasını hızla dönüştürüyor. 🔹 Şanghay Bilim ve Teknoloji Üniversitesi bu yıl ürün tasarımı bölümüne öğrenci alımını durdurdu. 🔹 Bir mezun, modelleme ve görselleştirme gibi temel tasarım süreçlerinin artık yapay zekâ tarafından gerçekleştirilebildiğini belirterek bölümün istihdam imkanlarının zayıfladığını söyledi. Eğitim sistemindeki değişim 🔹 Çin İletişim Üniversitesi, görüntü yönetmenliği programını film ve televizyon görüntü yönetimi ile yapım programıyla birleştirdi. 🔹 Mezunlar, dijital medya, canlı yayın ve kısa video platformlarının yükselişiyle sektörde ihtiyaç duyulan becerilerin değiştiğini belirtti. 🔹 Eğitim uzmanı Chu Zhaohui, sürekli yeni bölümler açıp eski bölümleri kapatmanın kısa vadeli bir çözüm olduğunu söyledi. 🔹 Chu, öğrencilerin ilgi alanlarına ve kariyer hedeflerine göre ders seçebileceği daha esnek bir eğitim modelinin benimsenmesi gerektiğini ifade etti. 🔹 Pekinli medya şirketi yöneticisi Vincent Zhao, kızının istatistik ve veri yönetişimi bölümünü tercih ettiğini belirterek tek bir uzmanlık alanına dayalı ömür boyu kariyer anlayışının artık geçerli olmadığını söyledi.

Yeni optik iletişim sistemi 🔹 Çin, dünyanın ilk üç bantlı optik fiber haberleşme sistemini bu ayın başında devreye aldı. 🔹 Geliştiriciler, yeni teknolojinin gelecekteki yapay zekâ ağlarının veri taşıma kapasitesini önemli ölçüde artırabileceğini belirtti. 🔹 Proje, Shandong eyaletindeki Qingdao kentinde China Mobile ile Hengtong Optic-Electric başta olmak üzere sanayi ortakları tarafından geliştirildi. 🔹 Yaklaşık 35 kilometre uzunluğundaki hat, kentteki büyük bilgi işlem merkezlerini birbirine bağlayan ticari bir test altyapısı olarak kullanılacak. Kapasite artışı 🔹 Sistem, tek bir optik fiber üzerinden geleneksel sistemlere kıyasla beş katın üzerinde veri taşıyabiliyor. 🔹 Fiber çekirdeği başına iletim kapasitesi de yaklaşık yüzde 50 artırıldı. 🔹 Teknoloji, mevcut optik fiber içinde aynı anda S, C ve L bantlarını kullanarak mevcut altyapı üzerinden çok daha fazla verinin iletilmesini sağlıyor. 🔹 China Mobile, bu yaklaşımı yeni yol inşa etmeden iki şeritli otoyolun üç şeritli hale getirilmesine benzetti. Teknolojik yenilikler 🔹 Sistem, daha önce ticari kullanıma uygun görülmeyen S bandını ultra düşük kayıplı iletim teknolojisiyle kullanılabilir hale getiriyor. 🔹 Aynı zamanda standart boyuttaki tek bir optik fiber içine dört bağımsız çekirdek entegre edilerek paralel veri iletim yolları oluşturuldu. 🔹 Böylece veriler aynı anda birden fazla paralel hat üzerinden taşınabiliyor ve ağ kapasitesi önemli ölçüde artırılıyor. Yapay zekâ ve veri altyapısı 🔹 Teknolojinin, büyük yapay zekâ modellerinin dağıtık eğitim süreçlerinde ihtiyaç duyduğu yüksek bant genişliği ve düşük gecikme gereksinimlerini desteklemesi hedefleniyor. 🔹 Geliştiriciler, sistemin Çin’in "Doğudan Veri, Batıdan Hesaplama" stratejisinde önemli rol oynayabileceğini belirtti. 🔹 Teknolojinin gelecekte uluslararası omurga internet ağlarında ve deniz altı fiber kablo sistemlerinde de kullanılabileceği ifade edildi.

Hava yakıt ikmal kapasitesi 🔹 Yeni raporlar, ABD ordusunun Çin ile olası bir çatışmada kuvvetlerini yakıt ikmali, lojistik destek ve iletişim açısından sürdürebilme kapasitesine ilişkin zafiyetlere işaret etti. 🔹 ABD Hükümet Hesap Verebilirlik Ofisi (GAO), hava kuvvetlerinin havada yakıt ikmal filosunun 2019-2025 döneminde belirlenen kullanılabilirlik ve görev kabiliyeti hedeflerinin altında kaldığını bildirdi. 🔹 Raporda yaşlanan uçaklar, yedek parça eksikliği, bakım sorunları, teknik personel yetersizliği ve yeni nesil tanker uçaklarının hizmete girişindeki gecikmeler temel nedenler arasında gösterildi. 🔹 Sık ekipman arızalarının da filonun operasyonel hazırlığını olumsuz etkilediği belirtildi. KC-135 ve KC-46 sorunları 🔹 ABD Hava Kuvvetleri’nin hâlen büyük ölçüde Soğuk Savaş döneminden kalan KC-135 Stratotanker uçaklarına bağımlı olduğu belirtildi. 🔹 Teknik ve program kaynaklı sorunlar nedeniyle KC-46 tankerlerine geçiş sürecinin planlanandan daha yavaş ilerlediği ifade edildi. 🔹 Birçok üste erken korozyon sorunlarının hem KC-135 hem de KC-46 uçaklarını etkilediği bildirildi. 🔹 Bazı üslerde bakım personelinin büyük bölümünün bağımsız çalışabilecek deneyime sahip olmadığı kaydedildi. 🔹 Parça eksikliği nedeniyle bir uçağın parçalarının diğer uçakları çalışır durumda tutmak için sökülmesinin beklenenden daha sık uygulandığı belirtildi. 🔹 KC-46 yazılım sistemlerinin teslim edildiği dönemde bile eski kaldığı ve 100’den fazla uçağın bu şekilde hizmete alındığı ifade edildi. Çin ile olası çatışma 🔹 Raporda havada yakıt ikmal uçaklarının Hint-Pasifik bölgesindeki uzun mesafeli operasyonlar için kritik öneme sahip olduğu vurgulandı. 🔹 Defence Priorities düşünce kuruluşundan Lyle Goldstein, Çin’in füze ve insansız hava araçlarıyla ABD tanker uçaklarını hedef alabilecek kapasiteye sahip olabileceğini söyledi. Uzay alanındaki gelişmeler 🔹 Rand tarafından yayımlanan ayrı bir raporda Çin’in Haziran 2025’te jeosenkron yörüngede iki uydu arasında otonom yakıt ikmali gerçekleştirmiş olabileceği belirtildi. 🔹 Çin hükümeti bu gelişmeyi resmen doğrulamadı. 🔹 Raporda çift kullanımlı uzay teknolojilerindeki hızlı ilerlemenin düzenlemelerin önüne geçtiği ve bunun güvenlik riskleri oluşturabileceği ifade edildi. 🔹 Yanlış değerlendirmelerin uzayda gerilimi tırmandırabilecek önleyici veya savunma amaçlı adımlara yol açabileceği uyarısı yapıldı. Uydu ağı projesi 🔹 GAO, ABD Uzay Geliştirme Ajansı’nın alçak Dünya yörüngesinde yüzlerce uydudan oluşacak füze takip ağı projesinin de gecikme riski taşıdığını bildirdi. 🔹 Kritik teknolojilerin hazır olma seviyesinin olduğundan yüksek değerlendirildiği, bunun da ek çalışmalar, entegrasyon sorunları ve takvim gecikmelerine neden olduğu ifade edildi.

Ay iniş araçları tasarımı 🔹 Çinli araştırmacılar, NASA’nın Artemis programında kullanılan tasarımın tek ana motora dayanmasının önemli güvenlik zafiyetleri içerdiğini savundu. 🔹 Apollo Ay Modülü’nden Artemis programındaki Orion uzay aracına kadar ABD’nin insanlı Ay görevlerinde iniş ve kalkış için tek ana motor kullandığı belirtildi. 🔹 Ana motorun arızalanması halinde yedek bir sistem bulunmadığı ifade edildi. Çin’in yaklaşımı 🔹 Çin’in geliştirdiği insanlı Ay iniş aracı dört adet değişken itişli ana motor kullanacak şekilde tasarlandı. 🔹 Bu motorlar birlikte 30 kilonewtonun üzerinde itki üretecek ve motorlardan biri tamamen devre dışı kalsa bile kalan üç motor görev için yeterli itki sağlayabilecek. 🔹 Ana itki sistemi tamamen devre dışı kalırsa, Ay yüzeyinden acil kalkış için altı adet yörünge kontrol motoru da kullanılabilecek. Mühendislik çözümü 🔹 Dört motorlu sistemin getirdiği ağırlık artışı, yakıt ve oksitleyicinin ortak bir duvarı paylaştığı ortak tabanlı yakıt tankı tasarımıyla azaltıldı. 🔹 Araştırmacılar bu tasarım sayesinde yüzlerce kilogram seviyesinde ağırlık tasarrufu sağlandığını belirtti. 🔹 Kompozit malzemeden üretilen tankın geleneksel metal tanklara göre yüzde 20’den fazla daha hafif olduğu ve uzay aracının taşıyıcı yapısının bir parçası olarak da görev yaptığı ifade edildi. Test sonuçları 🔹 Tam sistem sıcak ateşleme testlerinde dört motorun 100 Newtondan daha düşük itki sapmasıyla senkronize çalıştırıldığı bildirildi. 🔹 Ortak yakıt tankındaki basınç kontrolünün de başarıyla sağlandığı belirtildi. 🔹 Araştırmacılar, bu tasarımın başka ülkeler tarafından uygulanabilmesi için ortak tabanlı yakıt tanklarının hassas basınç kontrolü ile çoklu değişken itişli motorların senkronizasyon teknolojilerinin geliştirilmesi gerektiğini ifade etti. Artemis ve Starship 🔹 SpaceX’in yaklaşık 50 metre yüksekliğindeki Starship Human Landing System aracının Ay yüzeyine iniş için geliştirildiği, ancak bu büyüklükte bir aracın güvenli inişinin önemli mühendislik zorlukları taşıdığı belirtildi. 🔹 Artemis programında daha önce insanlı test uçuşlarında azot sızıntıları ve ısı kalkanında koruyucu kaplama hasarı gibi sorunlar yaşandığı ifade edildi. 🔹 Çin’in Ay’a insan indirme hedefi yaklaşırken ABD üzerinde Ay’a daha önce ulaşma baskısının arttığı belirtildi.

Uzay stratejisi 🔹 Çin’in ticari uzay sektörünün SpaceX modelini kopyalamaması gerektiği savunuldu. 🔹 Beihang Üniversitesi öğretim üyesi Shen Yingchun, Çin’in SpaceX’i ne kopyalaması gerektiğini ne de bunu yapabileceğini söyledi. 🔹 Shen, ABD modelinin piyasa mekanizmasıyla maliyetleri düşürmeye ve şirketleri yenilik yapmaya zorlayan verimlilik üzerine kurulu olduğunu ifade etti. 🔹 Çin’in ise maliyet azaltmaya odaklanmadan önce uydu altyapısını geliştirmeyi öncelik haline getiren farklı bir yol izlediğini söyledi. Çin modeli 🔹 Shen, Çin modelinin gücünün ulusal kaynakları altyapı, standartlar ve risk paylaşımı gibi alanlarda yoğunlaştırarak ölçek avantajı oluşturması olduğunu belirtti. 🔹 Uydu altyapısının tamamlanmasının ardından akıllı şehirler ve düşük irtifa ekonomisi gibi alanlarda uzay sektörünün büyük bir sıçrama yapabileceğini söyledi. Uydu yarışı 🔹 Çin, alçak Dünya yörüngesindeki uydu konumları için diğer ülkelerle rekabet ediyor. 🔹 Aralık ayında 14 farklı takımyıldız sistemi için toplam 203 bin ek uydu yörüngesi başvurusu yaptı ve bu, bugüne kadarki en büyük başvurulardan biri oldu. 🔹 Uluslararası Telekomünikasyon Birliği kuralları gereği Çin’in bu yörünge haklarının en az yüzde 10’unu dokuz yıl içinde kullanması gerekiyor. 🔹 Devlet televizyonu CCTV, Qianfan uydu ağındaki uydu sayısının 200’ü aşmasının ardından uydu altyapısı yarışını “kazanılması gereken stratejik bir mücadele” olarak tanımladı. 🔹 2024 yılında kurulan ve SpaceX’in Starlink ağına rakip olarak geliştirilen Qianfan takımyıldızının uzun vadede 15 binden fazla uyduya ulaşması planlanıyor. Uzay turizmi 🔹 Shen, uzay turizminin hâlen erken keşif aşamasında olduğunu ve yüksek maliyet nedeniyle yalnızca çok az sayıda milyardere hitap ettiğini söyledi. 🔹 Hava yolculuğunun geçmişte sadece çok zenginlere açık olmasına benzer şekilde, gelecekte uzay seyahatlerinin de daha geniş kitlelere ulaşabileceğini ifade etti. 🔹 Pekin merkezli InterstellOr Human Spaceflight Technology şirketi, Çin’in ilk ticari uzay turistlerini 2028 yılında yörüngeye göndermeyi planlıyor.

Maçın sonucu 🔹 Avustralya, Dünya Kupası D Grubu ilk maçında Türkiye'yi 2-0 mağlup ederek turnuvanın dikkat çeken sürprizlerinden birine imza attı. 🔹 Vancouver'daki BC Place Stadı'nda oynanan karşılaşmada Avustralya'nın gollerini Nestory Irankunda ve Connor Metcalfe kaydetti. Kadro tercihi belirleyici oldu 🔹 Teknik direktör Tony Popovic, ilk 11'de Dünya Kupası deneyimi olmayan 10 oyuncuya görev verdi. 🔹 Takım kaptanı ve kaleci Maty Ryan ile kaptan yardımcısı Jackson Irvine yedek bırakıldı. 🔹 Üçüncü milli maçına çıkan kaleci Patrick Beach yaptığı kritik kurtarışlarla galibiyetin başrol oyuncularından biri oldu. Goller 🔹 Avustralya 30. dakikada Paul Okon-Engstler'in savunma arkasına gönderdiği uzun pası değerlendiren Nestory Irankunda'nın golüyle öne geçti. 🔹 Türkiye kısa süre sonra Abdulkerim Bardakcı ile gole yaklaşsa da Patrick Beach topu direğe çelerek beraberliği önledi. 🔹 Connor Metcalfe, 75. dakikada yaklaşık 25 metreden attığı golle skoru 2-0'a taşıdı. Türkiye'nin performansı 🔹 Türkiye topa sahip olma oranında üstünlük kurmasına rağmen Avustralya savunmasını ve kaleci Patrick Beach'i aşamadı. 🔹 Arda Güler'in ilk yarıdaki şutu ve ikinci yarıdaki serbest vuruşu Patrick Beach tarafından kurtarıldı. Grup durumu 🔹 Bu sonuçla Avustralya D Grubu'nda üç puana ulaştı ve ABD ile aynı puanı paylaştı. 🔹 Avustralya ile ABD, grubun bir sonraki maçında Seattle'da karşı karşıya gelecek.

🔹 ABD'nin İran'ın güneyindeki Sirik ve Cask kentleri ile Hürmüz Boğazı'ndaki Kiş Adası çevresine düzenlediği saldırılarda Sirik'teki iki su deposu hasar gördü. 🔹 Washington, saldırıların İran'ın ABD Ordusu'na ait Apache helikopterini Körfez üzerinde düşürmesinin ardından gerçekleştirildiğini açıkladı. 🔹 Saldırılar, Sirik kentindeki Bemani ve Kouhestak bölgelerine içme suyu sağlayan iki ana rezervuarı kullanılamaz hale getirdi. Su krizi 🔹 İran devlet televizyonuna göre yaklaşık 20 bin kişi güvenli içme suyuna erişimini kaybetti. 🔹 Bölgede hava sıcaklıklarının 45 ila 50 derece arasında seyretmesi nedeniyle yerel halkın son derece zor koşullarla karşı karşıya kaldığı bildirildi. 🔹 Yetkililer, su depolarının tahrip edilmesinin bölgenin su dağıtım altyapısında ciddi aksamalara yol açtığını ve yeraltı su kaynaklarının kaybı telafi etmeye yetmediğini açıkladı. 🔹 Hürmüzgan eyaletindeki üst düzey su idaresi yetkilisi Abdolhamid Hamzehpour, etkilenen köylere alternatif su kaynakları sağlanması için çalışmaların sürdüğünü söyledi. Gerilim tırmanıyor 🔹 Tahran, saldırıları "asılsız gerekçelerle gerçekleştirilen bir saldırı" olarak nitelendirdi. 🔹 İran, ABD saldırılarına karşılık olarak Bahreyn, Ürdün ve Kuveyt'teki ABD üslerini hedef alan füze ve insansız hava aracı saldırıları düzenlediğini açıkladı.

Yeni biyometrik sistemler tanıtıldı 🔹 Pekin'de düzenlenen Uluslararası Polis ve Terörle Mücadele Teknolojileri Fuarı'nda tanıtılan yapay zekâ destekli yeni sistemler, şüphelilerin fiziksel sağlık durumunu, psikolojik özelliklerini ve risk seviyelerini analiz edebiliyor. 🔹 Çinli teknoloji şirketleri, bu sistemlerin polis teşkilatlarındaki personel eksikliğini azaltabileceğini ve soruşturma süreçlerinin verimliliğini artırabileceğini açıkladı. 🔹 Üç gün süren fuarda Çin'in yanı sıra yabancı emniyet kurumlarına da yeni güvenlik teknolojileri tanıtıldı. Endonezya'nın özellikle terörle mücadele ekipmanlarına ilgi gösterdiği bildirildi. Kameralar hayati belirtileri uzaktan ölçebiliyor 🔹 Tianjin merkezli Tiandy tarafından geliştirilen kamera sistemi aynı anda altı kişinin kalp atış hızı, tansiyonu, kandaki oksijen seviyesi ve kan akış hızını yaklaşık 10 saniyelik taramayla ölçebiliyor. 🔹 Şirket, sistemin doğruluk oranının yüzde 90'ın üzerinde olduğunu ve anormal değerlerin ekranda sarı veya kırmızı renkle işaretlendiğini belirtti. 🔹 Teknolojinin özellikle sorgu bekleme alanlarında kullanılmasının planlandığı, dört kamerayla aynı anda 24 kişinin takip edilebildiği ifade edildi. 🔹 Sistem, gözaltındaki kişilerin anlık konumunu izleyebiliyor, olası sağlık krizlerini tespit edebiliyor ve polis prosedürlerine aykırı uygulamaları da uyarı olarak bildirebiliyor. Yapay zekâ kişilik ve suç riski analizi yapıyor 🔹 Lianxin Technology tarafından geliştirilen yapay zekâ destekli kamera sistemi ve psikolojik analiz büyük dil modeli, kişinin yüz özelliklerinden kişilik analizi oluşturabiliyor. 🔹 Şirketin tanıtım broşürüne göre kişi kameraya 8 ila 12 saniye baktığında sistem kişilik özellikleri, duygusal istikrar, sağlık hassasiyetleri, temel motivasyonlar, suç işleme riski ve olası psikolojik kriz durumları hakkında değerlendirme üretiyor. 🔹 Şirket, modelin 80 milyon insan örneğiyle eğitildiğini ve Çin Siber Uzay İdaresi tarafından kayıt altına alındığını açıkladı. 🔹 Sistemlerin Çin genelinde 30'dan fazla polis merkezinde kullanılmaya başlandığı belirtildi. Polis sorgularında ve personel seçiminde kullanılabiliyor 🔹 Lianxin Technology, artan iş yükü nedeniyle polislerin yoğun fiziksel ve zihinsel baskı altında çalıştığını, yapay zekâ analizlerinin sorgu süreçlerine destek sağlayacağını savundu. 🔹 Şirket, temassız analiz yönteminin sorgulamalara yardımcı olabileceğini ve şüphelilerin risk seviyesine göre gözaltı kararlarının değerlendirilmesinde kullanılabileceğini belirtti. Yüz görüntüsüyle psikolojik analiz yapılıyor 🔹 Hefei merkezli Anhui Wuyu Security Technology ise görüntü ve ses analizleriyle kişilerin psikolojik durumu, duygusal yapısı, karakter özellikleri ve güvenilirliği hakkında değerlendirme yapan sistemler geliştirdiğini açıkladı. 🔹 Şirketin internet sitesine göre bu teknolojiler kamu güvenliği kurumları, sınır kontrol noktaları ve disiplin denetim kurumları dahil olmak üzere Çin'in 20'den fazla eyalet ve şehrinde kullanılıyor. 🔹 Sistemlerin ayrıca askeri kurumlar ve anaokulları gibi çeşitli kamu kuruluşlarında işe alım süreçlerinde aday taraması amacıyla da kullanıldığı belirtildi. 🔹 Şirket, kameraların insan gözünün göremediği yüz derisi yansımalarını ve kan dolaşımındaki değişimleri analiz ederek kişinin fizyolojik ve psikolojik durumuna ilişkin değerlendirme yaptığını açıkladı.

Nükleer kapasite yarışı 🔹 Çin'in önümüzdeki beş yıl içinde nükleer enerji kapasitesi bakımından ABD'yi yakalayarak dünyanın en büyük nükleer enerji üreticisi olması bekleniyor. 🔹 Çin, dünya genelinde yapımı süren nükleer reaktörlerin yaklaşık yarısına sahip bulunuyor. 🔹 Gavekal Technologies analizine göre Çin'in nükleer sektörü 2035 yılına kadar dünyanın en dinamik ve en önemli nükleer endüstrisi konumuna ulaşabilir. Yapay zekâ ve enerji talebi 🔹 Yapay zekâ veri merkezlerinin hızla artan elektrik ihtiyacı ve Orta Doğu savaşı nedeniyle küresel enerji piyasalarında yaşanan sorunlar nükleer enerjiye olan ilgiyi yeniden artırdı. 🔹 Güvenilir ve karbon emisyonu düşük enerji kaynağı olarak görülen nükleer enerji, birçok ülkenin enerji güvenliği stratejisinde yeniden ön plana çıkıyor. Çin'in yatırım planı 🔹 Pekin yönetimi son beş yıllık kalkınma planında nükleer enerjiyi stratejik enerji kaynaklarından biri olarak belirledi. 🔹 Çin, 2030 yılına kadar 110 gigavat kurulu nükleer kapasiteye ulaşmayı hedefliyor. 🔹 Nisan ayı itibarıyla ülkede 36 yeni nükleer reaktörün inşası devam ediyordu. ABD ile karşılaştırma 🔹 ABD hâlen dünyanın en büyük faal nükleer reaktör filosuna sahip olmasına rağmen 1996'dan bu yana yalnızca üç yeni reaktörü devreye alabildi. 🔹 Donald Trump yönetimi, 2050 yılına kadar ABD'nin nükleer kapasitesini 400 gigavata çıkarma hedefini açıkladı ve izin süreçlerini hızlandırmaya yönelik kararlar aldı. 🔹 Rapora göre yüksek yatırım maliyetleri ve düzenleyici engeller ABD'de yeni nükleer santral yatırımlarını yavaşlatmaya devam ediyor. Maliyet avantajı 🔹 Çin, standartlaştırılmış reaktör tasarımları ve yerli tedarik zinciri sayesinde yeni nesil reaktörleri watt başına yaklaşık 2-3 dolar maliyetle inşa edebiliyor. 🔹 ABD'deki son nükleer santral projelerinde maliyet watt başına yaklaşık 15 dolar seviyesine ulaştı. 🔹 Çin yeni bir nükleer santrali yaklaşık altı yılda, ABD ise son projelerde on yılı aşan sürede tamamlayabiliyor. Füzyon teknolojisi 🔹 Rapora göre Çin fisyon tabanlı nükleer enerjide öne çıkarken, nükleer füzyon teknolojisi yarışında ABD önemli avantajını koruyor. 🔹 Dünyadaki füzyon girişimlerinin yarısından fazlası ABD'de faaliyet gösteriyor ve sektör özellikle yapay zekâ şirketlerinin yoğun ilgisini çekiyor. 🔹 Çin'deki füzyon çalışmaları ise büyük ölçüde devlet tarafından yürütülüyor ve özel sektör ekosistemi henüz erken gelişim aşamasında bulunuyor.

Halka arz engeli 🔹 Çin ana karası ve Hong Kong'daki yatırımcılar, düzenleyici ve uyumluluk gerekçeleriyle SpaceX'in halka arzına doğrudan katılamıyor. 🔹 SpaceX hisseleri 135 dolar fiyatla pazarlanıyor ve şirketin yaklaşık 1,8 trilyon dolar değerlemeyle Nasdaq'ta işlem görmesi bekleniyor. 🔹 ABD hisselerinde işlem yapan birçok Çinli yatırımcı, halka arz tahsisatı alamadığı için hisseleri ancak borsada işlem görmeye başladıktan sonra satın alabilecek. Alternatif yatırım arayışları 🔹 Çinli yatırımcılar SpaceX temasına dolaylı erişim sağlamak için yurt dışı hesaplara, A hissesi piyasasındaki vekil şirketlere ve ticari uzay sektörüne odaklanan yatırımlara yöneliyor. 🔹 Pekin yönetiminin lisanssız sınır ötesi menkul kıymet hizmetlerine yönelik iki yıllık denetim süreci, ana karadaki yatırımcıların yurt dışı piyasalara erişimini daha da zorlaştırdı. 🔹 Buna rağmen bazı aracı kurumlar yeni müşteri kazanmak amacıyla SpaceX hissesi veya parçalı hisse ödülleri içeren kampanyalar düzenliyor. Çin'deki uzay sektörü hisseleri 🔹 Çin ticari uzay sektörü endeksi yıl başından bu yana yaklaşık %6,7 yükseldi. 🔹 Bazı yatırımcılar SpaceX halka arzının Çin uzay sektöründeki şirketlerin değerlemelerini de yükseltebileceğini düşünerek yerli uzay fonlarına yatırım yapıyor. 🔹 Bu fonların önemli yatırımları arasında China Aerospace Times Electronics, China Spacesat ve China Satellite Communications bulunuyor. Tedarik zinciri spekülasyonları 🔹 SpaceX veya Starlink tedarik zinciriyle bağlantılı olduğu düşünülen Çinli şirket hisselerinde güçlü spekülatif yükselişler görüldü. 🔹 Radyo frekans bileşenleri üreten Sunway Communication hisseleri bu yıl yaklaşık %57 yükselerek rekor seviyeye ulaştı. 🔹 Lens Technology ve Western Materials gibi şirketler de SpaceX bağlantısı iddiaları nedeniyle yatırımcı ilgisi gördü. Beklentiler 🔹 Analistler, SpaceX halka arzının Çin ticari uzay sektöründeki şirketler için yeni bir değerleme ölçütü oluşturabileceğini düşünüyor. 🔹 Uydu fırlatmaları, yeniden kullanılabilir roket testleri, devlet desteği ve sermaye girişlerinin artmasıyla Çin ticari uzay sektörünün büyüme hızının yükseldiği değerlendiriliyor.

Ziyaret ve konukevi 🔹 Çin Devlet Başkanı Xi Jinping, iki günlük resmi Kuzey Kore ziyareti kapsamında Pyongyang’daki Kumsusan Devlet Konukevi’nde konakladı. 🔹 Xi, havalimanında Kim Jong-un tarafından karşılandıktan sonra Kim Il-sung Meydanı’ndaki karşılama törenine katıldı ve ardından konukevine geçti. 🔹 2019'da tamamlanan Kumsusan Devlet Konukevi ilk kez Xi’nin aynı yılki Kuzey Kore ziyareti sırasında kullanılmıştı. Kumsusan kompleksi 🔹 Konukevinin yakınında Kuzey Kore’nin en önemli siyasi mekânlarından biri olan Kumsusan Güneş Sarayı bulunuyor. 🔹 Bina başlangıçta Kim Il-sung’un çalışma ve yaşam alanı olarak kullanıldı, 1994’te ölümünün ardından naaşı burada sergilenmeye başladı. 🔹 Kim Jong-il’in 2011’deki ölümünden sonra onun naaşı da aynı komplekse yerleştirildi ve yapı Kumsusan Güneş Sarayı adını aldı. Sınırlı sayıda yabancı lidere açıldı 🔹 Kumsusan Devlet Konukevi bugüne kadar yalnızca az sayıda yabancı lideri ağırladı. 🔹 Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin Haziran 2024’te Kim Jong-un ile burada görüştü. 🔹 Çin Dışişleri Bakanı Wang Yi de nisan ayında Kuzey Kore Dışişleri Bakanı Choe Son-hui ile burada görüşme gerçekleştirdi. Çin-Kuzey Kore ilişkileri 🔹 Xi Jinping ve eşi Peng Liyuan, 2019 ziyaretinde Kim Jong-un ve Ri Sol-ju ile birlikte Kumsusan Sarayı meydanında düzenlenen törende yer aldı. 🔹 Çin Dışişleri Bakanlığı, yabancı bir liderin ilk kez bu meydanda böyle bir törenle karşılandığını açıkladı. 🔹 Xi’nin Kuzey Kore ziyareti bu yılki ilk yurt dışı gezisi oldu ve Çin, uluslararası yaptırımlar altındaki Pyongyang’ın en önemli ekonomik ve siyasi ortağı olmayı sürdürüyor.

Yeni elektromanyetik sistem 🔹 Çinli araştırmacılar, helikopterle taşınan dev bobin dizisine sahip Havadan Geçici Elektromanyetik (ATEM) tespit sisteminin uçuş testini gerçekleştirdi. 🔹 Sistem, güçlü elektromanyetik darbeler göndererek su veya zemindeki iletken cisimlerin oluşturduğu ikincil manyetik alanları analiz ediyor. 🔹 Elde edilen sinyallerin gücü ve sönme hızı incelenerek hedefin varlığı, türü ve derinliği belirlenebiliyor. Sivil kullanım amacı 🔹 Araştırma, maden arama, yer altı su kaynaklarını haritalama ve yer altı jeolojik yapılarını inceleme amacıyla geliştirildi. 🔹 Çalışma, Beihang Üniversitesi ile Çin Bilimler Akademisi Jeoloji ve Jeofizik Enstitüsü araştırmacıları tarafından yürütüldü. 🔹 Sonuçlar 25 Nisan'da Çin'de yayımlanan hakemli bilimsel dergide açıklandı. Denizaltı tespit potansiyeli 🔹 Araştırmacılar, deniz suyunun iletkenliği ile denizaltı gövdesinin farklı elektriksel özelliklerinin elektromanyetik tespit için uygun bir ortam oluşturduğunu belirtiyor. 🔹 Daha önce yayımlanan akademik çalışmalarda, ATEM sisteminin sentetik açıklıklı görüntüleme yöntemiyle su altındaki denizaltı hedeflerini gerçek zamanlı tespit edebileceği öne sürülmüştü. 🔹 Simülasyon deneylerinde tuzlu su içindeki ölçekli denizaltı modeli başarıyla tespit edildi ve model ile su arasındaki sınır doğru şekilde belirlenebildi. Mühendislik çözümü 🔹 Sistem, birbirinin altına asılmış yaklaşık 25 metre genişliğinde üç büyük 12 kenarlı bobinden oluşuyor. 🔹 Helikopter hareketleri sırasında bobinlerde oluşan salınımlar ölçüm doğruluğunu bozduğu için ana bobine esnek aerodinamik bir film eklendi. 🔹 Bu yapı salınımları azaltarak bobinlerin uçuş sırasında yatay konumunu korumasını sağladı. Test sonuçları 🔹 Yedi dakikalık düz uçuş sırasında sensör verileri sistemin hassas ölçümler için gerekli olan dengeli uçuş konumunu koruyabildiğini gösterdi. 🔹 Araştırmacılar, ani hızlanmalar ve sert dönüşlerin büyük salınımlar oluşturduğunu, en güvenli uçuş yönteminin yavaş hızlanma, yumuşak dönüş ve kontrollü ivmelenme olduğunu belirtti. 🔹 Teknolojinin uzun vadede sonar ve manyetik anomali tespiti gibi geleneksel denizaltı arama yöntemlerine alternatif oluşturma potansiyeli bulunuyor.

Nakil operasyonu 🔹 Çinli araştırmacılar, beyin ölümü gerçekleşen 53 yaşındaki bir hastaya aynı anda domuz karaciğeri ve iki domuz böbreği naklederek dünyada bir ilke imza attı. 🔹 Nakledilen organlar yaklaşık beş gün boyunca çalıştı ve çalışma hastanın ailesinin isteği üzerine sonlandırıldı. 🔹 Araştırmacılar, çoklu hayvandan insana organ naklinin uygulanabilirliğine ilişkin ilk insan verilerinin elde edildiğini açıkladı. Çalışmanın bulguları 🔹 Nakilden sonra organlarda normal kan dolaşımı sağlandı ve domuz karaciğeri safra üretmeye başladı. 🔹 Hastanın böbrek hastalığı nedeniyle yüksek seyreden kreatinin ve üre seviyeleri nakil sonrasında normal değerlere geriledi. 🔹 Araştırmacılar, domuz karaciğerinin nakil sonrasında davranış özelliklerini insan karaciğerine daha fazla benzetmeye başladığını gözlemledi. Genetik düzenleme 🔹 Kullanılan domuz karaciğerinde organ reddi riskini azaltmak amacıyla üç gen çıkarıldı. 🔹 Kan pıhtılaşması riskini azaltmak için karaciğere üç insan geni eklendi. 🔹 Çalışma, çoklu organ nakillerinde erken bağışıklık ve metabolik süreçlere ilişkin yeni veriler ortaya koydu. Organ nakli araştırmaları 🔹 Türler arası organ nakli, dünya genelindeki organ yetersizliğine çözüm olabilecek yöntemlerden biri olarak değerlendiriliyor. 🔹 Daha önce domuzdan insana yapılan nakiller çoğunlukla tek organla sınırlı kalırken, çoklu organ nakilleri daha yüksek reddedilme riski nedeniyle daha karmaşık kabul ediliyor. 🔹 Araştırma ekibi, çoklu organ nakillerinin güvenilirliğini değerlendirmek amacıyla beyin ölümü gerçekleşen hastalarda yeni çalışmalar yapmayı planlıyor.

Fiyat rekabeti 🔹 DeepSeek’in düşük maliyetli V4 yapay zekâ modelleri Çin’de yeni bir fiyat rekabeti başlattı. 🔹 Çinli yapay zekâ şirketleri, gelir modellerini yeniden şekillendirirken fiyatlandırma stratejilerini hızla değiştirmeye başladı. 🔹 Akıllı telefon ve elektrikli araç üreticisi Xiaomi, MiMo-V2.5 modeli için API ücretlerini önceki seviyelere göre yüzde 99’a varan oranda düşürdü. 🔹 Fiyat indiriminin ardından MiMo-V2.5 modelinin kullanım hacmi bir haftada yüzde 999’dan fazla arttı ve OpenRouter platformunda altıncı sıraya yükseldi. Yeni gelir modelleri 🔹 MiniMax, yeni nesil MiniMax M3 modelini token bazlı ücretlendirme ile aylık abonelik sistemini birleştiren yeni bir fiyatlandırma modeliyle piyasaya sürdü. 🔹 Yeni ücretlendirme sisteminin ardından bazı kullanıcılar token tüketiminin beklenenden yüksek olduğunu bildirirken şirket özür dileyerek mevcut sınırsız haftalık erişim haklarını koruyacağını açıkladı. 🔹 Çinli şirketler, kullanıcı büyümesini sürdürülebilir gelir modeliyle dengelemek amacıyla farklı ücretlendirme yöntemlerini test etmeye devam ediyor. Bulut hizmetlerine etkisi 🔹 Fiyat baskısı bulut bilişim ve altyapı sağlayıcılarını da etkiledi. 🔹 Tencent Cloud, DeepSeek’in indirimlerinin ardından V4 modellerine yönelik API fiyatlarını yüzde 97,5’e varan oranda düşürdü. 🔹 Açık ağırlıklı yapay zekâ modellerinin farklı sağlayıcılar tarafından sunulabilmesi, bulut şirketleri arasında yoğun fiyat rekabeti oluşturuyor. Sektöre yansımalar 🔹 Massachusetts Teknoloji Enstitüsü ve Linux Foundation tarafından hazırlanan araştırmaya göre açık modellerin maliyeti kapalı kaynaklı alternatiflerin ortalama yüzde 15,66’sı seviyesinde bulunuyor. 🔹 Çinli şirketler küresel fiyat karşılaştırmalarında en düşük maliyetli yapay zekâ hizmetlerini sunan firmalar arasında ilk sıralarda yer alıyor. 🔹 Uzmanlar, düşük fiyat politikasının kullanıcı verisi toplama ve model performansını geliştirme amacıyla da tercih edildiğini belirtiyor. 🔹 DeepSeek’in kalıcı fiyat indirimlerinin ardından Çinli bulut bilişim ve sunucu kiralama şirketlerinin hisseleri, işlem gücü talebinin azalabileceği endişesiyle değer kaybetti.

Yeni kuvars kaynağı 🔹 Çin, Tibet Özerk Bölgesi'nde yüksek saflıkta yeni bir kuvars kaynağı keşfetti. 🔹 Keşif, güneş panelleri ve yarı iletken üretiminde kullanılan kritik hammaddenin ithalatına olan bağımlılığı azaltabilir. 🔹 Araştırmacılar, Tibet'teki lökogranitlerin yüksek saflıkta kuvars üretimi için önemli bir potansiyel taşıdığını belirledi. Teknolojik önemi 🔹 Yüksek saflıkta kuvars, en az yüzde 99,9 silika içeren ve güneş panelleri, yarı iletkenler, optik bileşenler ve elektronik üretiminde kullanılan stratejik bir malzeme olarak kabul ediliyor. 🔹 Malzeme, polisilikon üretimi ile elektronik ve çip üretiminde kullanılan kuvars potalarının imalatında temel hammadde olarak kullanılıyor. 🔹 Isıya ve korozyona dayanıklılığı, yüksek yalıtım özelliği ve düşük termal genleşmesi nedeniyle ileri teknoloji sektörlerinde kritik öneme sahip bulunuyor. Çin'in tedarik stratejisi 🔹 Çin bugüne kadar yüksek saflıkta kuvars ihtiyacının büyük bölümünü ABD'den ithal ediyordu. 🔹 Dünyadaki önemli yüksek saflıkta kuvars kaynaklarının büyük kısmı ABD'nin Kuzey Karolina eyaletindeki Spruce Pine madeninden sağlanıyor. 🔹 Çin Doğal Kaynaklar Bakanlığı, 2025 yılında yüksek saflıkta kuvarsı ülkenin stratejik olarak geliştirilecek 174. madeni olarak sınıflandırdı ve yeni kaynak aramalarını hızlandırma kararı aldı. Araştırma bulguları 🔹 Avrupa Mineraloji Dergisi'nde yayımlanan çalışmaya göre Tibet'teki kuvarsın saflık oranı arıtma işlemleriyle yüzde 99,995 seviyesinin üzerine çıkarılabiliyor. 🔹 Araştırmacılar, arıtma süreçlerinin geliştirilmesiyle daha yüksek saflık seviyelerine ulaşılabileceğini belirtti. 🔹 Çalışma, Tibet'te geniş alana yayılan lökogranitlerin Çin'in yüksek teknoloji sektörleri için istikrarlı ve stratejik bir yüksek saflıkta kuvars tedarik kaynağı oluşturabileceğini ortaya koydu.

Stock Connect sorunu 🔹 2014 yılında başlatılan Stock Connect sistemi, Hong Kong ile Çin ana karası arasındaki hisse senedi işlemlerinin en önemli kanallarından biri haline geldi. 🔹 Son dönemde Çin ana karasında halka arz edilen birçok büyük yapay zekâ şirketine Hong Kong ve uluslararası yatırımcılar Stock Connect üzerinden erişemedi. 🔹 Aynı şekilde Çin ana karasındaki yatırımcılar da Hong Kong’da halka açılan yapay zekâ şirketlerinin ilk halka arzlarına katılamadı. Neden erişilemiyor? 🔹 Stock Connect sistemi halka arzları kapsayan bir "IPO Connect" mekanizmasına sahip olmadığı için yatırımcılar yeni halka arz edilen şirketlere doğrudan yatırım yapamıyor. 🔹 Sisteme dahil olabilmek için hisselerin önce ilgili endekslerde yer alması gerekiyor ve bunun gerçekleşmesi günlük işlem hacmi ile piyasa değeri kriterleri nedeniyle genellikle yaklaşık altı ay sürüyor. 🔹 Bu nedenle Hong Kong yatırımcıları, ilk işlem günlerinde yüzlerce yüzde değer kazanan bazı Çinli yapay zekâ şirketlerinin yükselişinden yararlanamadı. Son dönemdeki örnekler 🔹 Şanghay merkezli MetaX Integrated Circuits hisseleri Aralık ayında ilk işlem gününde yüzde 693 yükseldi. 🔹 Aynı dönemde "Çin’in küçük Nvidia’sı" olarak anılan Moore Threads Technology hisseleri de halka arz sonrası ilk günde yüzde 425 değer kazandı. 🔹 Hong Kong’da halka açılan MiniMax Group hisseleri ise ilk işlem gününde yüzde 109 yükseldi ancak Çin ana karasındaki yatırımcılar bu halka arza katılamadı. Çözüm önerileri 🔹 Hong Kong Borsası’nın eski CEO’su Charles Li Xiaojia, sınır ötesi halka arzlara katılım sağlayacak bir "IPO Connect" sisteminin kurulmasını önerdi. 🔹 Hang Seng Indexes, MiniMax ve Zhipu AI hisselerini pazartesi gününden itibaren Hang Seng Tech Endeksi’ne dahil edeceğini açıkladı. 🔹 Bazı piyasa uzmanları bu tür hızlı endeks eklemelerinin yatırımcı erişimini artırabileceğini belirtirken, Hong Kong ile Çin ana karasındaki halka arz sistemlerinin farklı yapıları nedeniyle tam kapsamlı bir IPO Connect sisteminin kurulmasının kolay olmayacağını ifade ediyor.

Nükleer program 🔹 Kim Jong-un, yeni bir nükleer madde üretim tesisini ziyaret ederek Kuzey Kore’nin nükleer cephaneliğini "katlanarak" güçlendireceğini açıkladı. 🔹 Güney Kore Savunma Bakanlığı, tesisin yeni inşa edilmiş bir uranyum zenginleştirme tesisi olduğuna inandığını bildirdi. 🔹 Yayımlanan görüntülerde uranyum zenginleştirmede kullanılan çok sayıda santrifüjün aynı tesiste bulunduğu görüldü. 🔹 Kuzey Kore İşçi Partisi’nin bu yıl düzenlenen dokuzuncu kongresinde nükleer madde üretim kapasitesinin artırılması ve nükleer silah sayısının çoğaltılması hedefi yeni beş yıllık plana dahil edildi. Şi Cinping ziyareti 🔹 Çin Devlet Başkanı Şi Cinping’in Kim Jong-un’un daveti üzerine pazartesi ve salı günleri Kuzey Kore’ye resmi ziyaret gerçekleştireceği açıklandı. 🔹 Ziyaret, Şi’nin yaklaşık yedi yıl sonra Kuzey Kore’ye yapacağı ilk resmi ziyaret olacak. 🔹 Kim ile Şi en son Eylül 2025’te Pekin’de düzenlenen II. Dünya Savaşı’nın sona erişinin 80. yılı etkinliklerinde bir araya gelmişti. Bölgesel güvenlik 🔹 Analistler, Pyongyang’ın nükleer kapasitesini açık biçimde sergilemesinin ABD’ye ve Çin’e Kuzey Kore’nin nükleer güç statüsünün geri döndürülemez olduğu mesajını vermeyi amaçladığını değerlendiriyor. 🔹 Washington ile Seul arasında nükleer enerjili denizaltılar ve uranyum zenginleştirme alanlarında iş birliği görüşmelerinin ilerlemesi Pyongyang’ın nükleer caydırıcılığını daha da güçlendirme eğilimini artırıyor. 🔹 ABD, Japonya ve Güney Kore arasındaki güvenlik iş birliğinin güçlenmesinin de Kuzey Kore’nin güvenlik kaygılarını artırdığı belirtiliyor. Çin-Kuzey Kore ilişkileri 🔹 Uzmanlara göre Şi Cinping’in ziyareti, Çin’in Kuzey Kore üzerindeki etkisini koruma ve Pyongyang’ın Rusya’ya daha fazla yaklaşmasını dengeleme amacı taşıyor. 🔹 Analistler, Kuzey Kore’nin Rusya ile yakınlaşmasına rağmen Çin’i ABD, Güney Kore ve Japonya arasındaki iş birliğine karşı stratejik bir denge unsuru olarak görmeye devam ettiğini belirtiyor. 🔹 Kuzey Kore’nin önümüzdeki dönemde nükleer madde üretimini artırması, daha fazla nükleer silah konuşlandırması ve "savunma amaçlı nükleer caydırıcılık" politikasını sürdürmesi bekleniyor.

Yaşam koşulları 🔹 Gazze’de savaş nedeniyle evsiz kalan yaklaşık 1,7 milyon Filistinlinin yaşadığı geniş çadır kentlerde uygun standartlarda tek bir tuvalet bulunmuyor. 🔹 Yerinden edilen aileler kendi imkânlarıyla çukurlar kazıp ilkel tuvaletler inşa ediyor ve birçok aile bu tuvaletleri ortak kullanıyor. 🔹 Çadırların hemen yanında bulunan bu tuvaletlerden yayılan kötü kokular ile sinek ve sivrisinek yoğunluğu günlük yaşamı zorlaştırıyor. Hijyen sorunu 🔹 Ortak kullanılan kamp tuvaletlerinde yüzlerce kişi uzun kuyruklar oluşturuyor ve mahremiyet yalnızca ince bir bez veya metal levha ile sağlanabiliyor. 🔹 Kadınlar gece saatlerinde ortak tuvaletlere gitmekten çekindiklerini ifade ediyor. 🔹 Sızan fosseptikler ve açıkta bırakılan atıklar nedeniyle çadır kentlerde kanalizasyon suları birikiyor ve ağır koku oluşuyor. 🔹 Hak örgütlerine göre Gazze’deki kanalizasyon pompa istasyonlarının yüzde 80’den fazlası İsrail saldırıları sırasında kullanılamaz hale geldi. Yardımlar ve eksiklikler 🔹 Bazı yardım kuruluşları aile tuvaletlerinin iyileştirilmesine yönelik küçük ölçekli projeler yürütse de malzeme yetersizliği nedeniyle çalışmalar sınırlı kalıyor. 🔹 Ateşkesi denetleyen ABD destekli yetkili, yeniden inşa sürecinin Hamas’ın silahsızlanma konusunda anlaşmaya varamaması nedeniyle geciktiğini söyledi. 🔹 Ateşkes anlaşması inşaat ve onarım ekipmanlarının Gazze’ye girişini öngörmesine rağmen şimdiye kadar bölgeye çok az ekipman ulaştı. Günlük mücadele 🔹 Basit bir porselen klozetin fiyatının 1.700 ila 2.000 şekel arasında değişmesi nedeniyle birçok aile sandalye veya tabanı kesilmiş kovalarla ilkel tuvaletler oluşturuyor. 🔹 Çadırlarda yaşayan birçok kişi kanalizasyon atıklarını kendi imkânlarıyla temizlemeye çalışırken, hijyen koşullarının insan onurunu zedelediğini ifade ediyor.

Teleskop projeleri 🔹 Çin, Qinghai eyaletindeki Saişiteng Dağı’nda inşa edilen dev optik teleskoplarla 2030’lu yılların ortasında dünyanın en büyük astronomi üssüne sahip olmayı hedefliyor. 🔹 Bölgede 6,5 metreden 14,5 metreye kadar çaplara sahip teleskoplar ile onlarca küçük gözlem cihazının birlikte çalışması planlanıyor. 🔹 Proje bilim insanlarına göre tesisin toplam ışık toplama kapasitesi Hawaii’deki Mauna Kea gözlemevlerini geride bırakabilir. Dev yatırımlar 🔹 Devlet destekli 14,5 metrelik Large Optical Telescope (LOT) ile özel sektör destekli 6,5 metrelik MUltiplexed Survey Telescope (MUST) için altyapı çalışmaları, ayna üretimi ve cihaz geliştirme süreçleri devam ediyor. 🔹 LOT projesinin maliyeti 2,5 milyar yuan, MUST projesinin maliyeti ise 1,5 milyar yuan olarak açıklandı. 🔹 Her iki teleskobun da 2030 yılında ilk bilimsel gözlemlerine başlaması hedefleniyor. 🔹 Tamamlanmasının ardından LOT, Avrupa’nın Şili’de inşa edilen 39 metrelik Extremely Large Telescope projesinden sonra dünyanın ikinci büyük optik teleskobu olacak. Bilimsel hedefler 🔹 LOT’un 120 altıgen aynadan oluşan ana aynası sayesinde evrenin ilk yıldızları ve galaksileri gözlemlenebilecek. 🔹 Teleskop, kozmik yeniden iyonlaşma dönemini incelemek ve yıldız ışığının evreni şeffaf hale getirdiği süreci araştırmak amacıyla kullanılacak. 🔹 Gelişmiş koronagraf sistemi sayesinde yıldız parlamaları engellenerek sönük ötegezegenlerin tespit edilmesi planlanıyor. 🔹 Teleskobun yüksek hassasiyetli spektrografı yıldız ve gezegenlerin kimyasal yapısı ile hareketlerini analiz edebilecek. Uluslararası iş birliği 🔹 Araştırma ekibi, teleskobun tamamlanmasının ardından Hawaii ve Şili’deki büyük gözlemevlerinde olduğu gibi uluslararası bilim insanlarının kullanımına açılmasını hedefliyor. 🔹 Proje ekibinde yer alan bir araştırmacı, astronominin her zaman küresel bir çalışma alanı olduğunu ve Çin’in hazır olduğunda uluslararası bilim dünyasına katkı sunması gerektiğini söyledi.

Sağlık misyonu 🔹 Çinli beş kişilik epidemiyoloji, klinik tıp, araştırma ve geleneksel Çin tıbbı uzmanlarından oluşan ekip Demokratik Kongo Cumhuriyeti’nin başkenti Kinşasa’ya ulaştı. 🔹 Ekip, üç ay boyunca Ebola salgınının yayıldığı madencilik bölgelerinde görev yapacak ve yerel sağlık kurumları, Çin finansmanlı şirketler ile bölgedeki Çin vatandaşlarına eğitim ve salgın kontrol desteği sağlayacak. 🔹 Çin Ulusal Sağlık Komisyonu, yerel makamlarla iş birliği içinde Ebola ile mücadele kapasitesinin güçlendirileceğini açıkladı. Salgın durumu 🔹 Dünya Sağlık Örgütü verilerine göre Demokratik Kongo Cumhuriyeti'nde Ituri, Kuzey Kivu ve Güney Kivu bölgelerindeki 24 sağlık alanında 344 Ebola vakası ve 60 ölüm kaydedildi. 🔹 Daha önce 1.000’i aşan şüpheli vaka sayısı testlerin hızlandırılmasıyla 116’ya geriledi. 🔹 Salgın komşu Uganda’ya da sıçradı ve ülkede 15 vaka ile bir ölüm bildirildi. Çin’in Afrika politikası 🔹 Çin Dışişleri Bakanlığı, Afrika’nın ihtiyaçları doğrultusunda Demokratik Kongo Cumhuriyeti’ne mümkün olan en geniş desteğin verileceğini açıkladı. 🔹 Çin, Afrika Birliği Komisyonu ve Afrika Hastalık Kontrol Merkezi ile birlikte Uganda dahil etkilenen ülkelerde salgınla mücadele kapasitesini güçlendirmeyi planlıyor. 🔹 Çin Dışişleri Bakanlığı, ülkede görev yapan 900’den fazla sağlık personelinden oluşan 45 Çin sağlık ekibinin 44 Afrika ülkesinde faaliyet gösterdiğini bildirdi. ABD ile karşılaştırma 🔹 Haberde Çin’in sağlık diplomasisinin, ABD’nin daha çok seyahat yasakları ve kendi personeli için izolasyon tesisleri kurmaya odaklanan yaklaşımıyla tezat oluşturduğu ifade ediliyor. 🔹 ABD, Demokratik Kongo Cumhuriyeti’ndeki Ebola salgınıyla mücadele için 162 milyon dolardan fazla kaynak ayırırken, Kenya’da ABD personeli için 50 yataklı izolasyon tesisi kurulmasına da 13,5 milyon dolar tahsis etti. 🔹 Bazı uzmanlar, küresel sağlık yardımlarını azaltan Washington’un bıraktığı boşluğun Çin tarafından doldurulmaya başlandığını değerlendiriyor.

Sektördeki büyüme 🔹 Küresel petrol ve doğal gaz fiyatlarındaki artış, Çin'in deniz üstü enerji mühendisliği ekipmanları sektöründe güçlü bir talep artışı yarattı. 🔹 Yüzer petrol platformları, derin deniz sondaj sistemleri ve rüzgâr türbini kurulum gemileri üreten Çinli şirketlerin gelirleri, deniz üstü enerji yatırımlarındaki canlanmayla birlikte yükseldi. 🔹 Çin Gemi İnşa Sanayi Birliği'nden Ding Zhicheng, Çin tersanelerinin tam kapasite çalıştığını ve bu nedenle yeni sipariş artışının henüz tam olarak yansımadığını söyledi. Çin'in küresel konumu 🔹 Çin, derin deniz sondaj ekipmanlarından özel destek gemilerine kadar uzanan deniz üstü mühendislik ekipmanlarında dünyanın en büyük üreticisi konumunda bulunuyor. 🔹 Çin şirketleri son yıllarda küresel deniz üstü mühendislik ekipmanları pazarının yüzde 50'sinden fazlasını oluşturdu. 🔹 Küresel deniz üstü ekipman siparişleri 2021-2025 döneminde yıllık ortalama 22 milyar dolara ulaştı ve önceki beş yıllık döneme göre yaklaşık iki katına çıktı. Yeni yatırımlar 🔹 Çin'de yılın ilk çeyreğinde yeni deniz üstü mühendislik sözleşmeleri geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 36,4 arttı, toplam sipariş hacmi ise yüzde 8,9 büyüdü. 🔹 Devlete ait China Oilfield Services, deniz üstü petrol ve doğal gaz aramalarını hızlandırma hedefi kapsamında 57 yeni destek gemisi inşa etmeyi planladığını açıkladı. 🔹 Projenin ihale süreci devam ederken, Çin tersanelerinin 2030 yılına kadar ticari gemi siparişleri nedeniyle tamamen dolu olduğu belirtildi. Talebi artıran etkenler 🔹 Derin deniz üretim teknolojilerindeki gelişmeler, üretim maliyetlerini varil başına 60 doların altına düşürerek Güney Amerika ve Afrika gibi bölgelerde yeni projeleri ekonomik hale getirdi. 🔹 Dünyada hizmet veren 13 binden fazla deniz üstü gemisinin yüzde 37'sinden fazlasının 20 yaşın üzerinde olması nedeniyle önümüzdeki yıllarda büyük bir yenileme ihtiyacı oluşması bekleniyor. 🔹 Daha sıkı çevre düzenlemeleri ve derin deniz faaliyetlerinin artması, gemi sahiplerini filolarını yenilemeye veya modernize etmeye yönlendiriyor.

Yapay zekâ ve yaşlanma araştırmaları 🔹 Pekin merkezli METiS TechBio, yapay zekâ kullanarak hücrelerde biriken genetik hataları okuyup yeniden programlayarak yaşlanmayı tersine çevirmeyi veya yavaşlatmayı hedefliyor. 🔹 Şirket, yaşlanmayla işlevini kaybeden T hücreleri gibi bağışıklık hücrelerini yeniden programlamanın kanser ve diğer hastalıklara karşı direnci artırabileceğini değerlendiriyor. 🔹 METiS TechBio, belirli hücre ve organlara ilaç taşıyabilen yapay zekâ destekli nano taşıma platformları geliştiriyor ve mayıs ayında Hong Kong'daki halka arzında 269,5 milyon dolar kaynak sağladı. Longevity pazarı 🔹 ABD, hücresel yeniden programlama ve yaşlanma karşıtı biyoteknolojide küresel lider konumunu koruyor ve dünya genelindeki longevity şirketlerinin yüzde 57'sine ev sahipliği yapıyor. 🔹 Küresel longevity sektörüne yapılan yatırım 2024 yılında 8,49 milyar dolara ulaştı. Longevity pazarının büyüklüğünün 2026 yılında yaklaşık 610 milyar dolara ulaşması öngörülüyor. 🔹 Çinli biyoteknoloji şirketleri ve araştırma kurumları yapay zekâ destekli hücresel yeniden programlama teknolojileriyle bu pazardan daha büyük pay almayı hedefliyor. Hastalık tahmini 🔹 ABD merkezli Human Longevity, genom verileri, biyobelirteçler ve sağlık kayıtlarını yapay zekâ ile birleştirerek kalp krizi, felç, demans, kanser, diyabet ve böbrek yetmezliği gibi hastalık risklerini yıllar öncesinden tahmin etmeye çalışıyor. 🔹 Şirket, gelecekte 50 bin potansiyel hastalık için yapay zekâ tabanlı tahmin modelleri geliştirmeyi planlıyor ve Çin'deki faaliyetlerini genişletmeyi hedefliyor. Uzman görüşleri 🔹 Onkoloji uzmanı Antoine Yver, mevcut bilgiler ışığında insan ömrünün 120 yılın üzerine çıkmasının olası görünmediğini belirtiyor. 🔹 Yver, yalnızlığın 65 yaş üzerindeki bireylerde hayatta kalmayı etkileyen en önemli faktörlerden biri olduğunu ve sosyal bağların birçok tıbbi tedaviden daha güçlü etkiye sahip olabileceğini söylüyor. 🔹 Nobel Kimya Ödülü sahibi Michael Levitt ise uzun yaşam için aşırı alkol tüketmemek, bol su içmek, fazla yememek, düzenli egzersiz yapmak ve yeterli uyumanın temel kurallar olduğunu ifade ediyor.

Olay 🔹 Filistin Sağlık Bakanlığı, İsrail askerlerinin işgal altındaki Batı Şeria'da bir araca ateş açması sonucu 7 aylık Filistinli Sam Fahd Abu Haikal'ın hayatını kaybettiğini açıkladı. 🔹 Olay, cuma akşamı El Halil kentinin güneyindeki Tel Rumeida bölgesinde meydana geldi. Bebeğin anne ve babası da saldırıda yaralandı. 🔹 WAFA haber ajansına göre bebek, annesini yaralayan aynı merminin çenesine isabet etmesi sonucu ağır yaralandı ve daha sonra yaşamını yitirdi. Yaralanan aile 🔹 Babanın, Beytüllahim Üniversitesi öğretim görevlisi Fahd Abdul Aziz Abu Haikal olduğu ve elinden vurulduğu bildirildi. 🔹 Ailenin Beytüllahim'den El Halil'deki yakınlarını ziyaret etmek için seyahat ettiği sırada askerlerin ateş açtığı aktarıldı. 🔹 Bebeğin cenazesinin cumartesi günü defnedilmesinin beklendiği belirtildi. İsrail ordusunun açıklaması 🔹 İsrail ordusu, El Halil bölgesinde askerlerin üzerine doğru hızlandığı değerlendirilen bir araca ateş açıldığını açıkladı. 🔹 Açıklamada askerlerin tekli atışlarla karşılık verdiği, üç Filistinlinin yaralandığı ve tedavi için tahliye edildiği ifade edildi. 🔹 İlk incelemede yaralananların siviller olduğunun anlaşıldığı, olayla ilgili soruşturmanın sürdüğü bildirildi. Arka plan 🔹 İsrail ordusu, 7 Ekim 2023 saldırılarının ardından Batı Şeria'daki askerî operasyonlarını genişletti. 🔹 Mart ayında da Batı Şeria'nın kuzeyinde bir aileyi taşıyan araca açılan ateş sonucu iki çocuk dahil dört Filistinli yaşamını yitirmişti. 🔹 İsrailli insan hakları kuruluşu Yesh Din'in verilerine göre 2016-2024 döneminde İsrail askerleri hakkında yapılan 2.427 şikâyetin yüzde 1'inden daha azında iddianame düzenlendi.

Değerlendirme 🔹 Çin merkezli savunma teknolojisi şirketi Jingan Technology, ABD'nin Küba'ya askerî müdahalede bulunması halinde bunun en olası zaman diliminin bu yaz ayları olabileceğini öne sürdü. 🔹 Şirket, olası bir operasyonun geniş çaplı işgal yerine rejim değişikliğini hedefleyen hızlı bir "liderliği etkisiz hale getirme ve felç etme" harekâtı şeklinde gerçekleşmesinin daha muhtemel olduğunu değerlendirdi. 🔹 Analiz, yapay zekâ destekli veri analizi ve ABD'nin Küba çevresindeki askerî hareketliliğinin son aylardaki seyri ile siyasi takvim dikkate alınarak hazırlandı. Gerekçeler 🔹 Jingan Technology, ABD-İran çatışmasının kritik aşamaya yaklaşmasıyla Washington'un Batı Yarımküre'de düşük maliyetli ancak sembolik stratejik bir başarı arayabileceğini öne sürdü. 🔹 Şirket, kasım ayında yapılacak ABD ara seçimlerinin Donald Trump yönetimini hızlı bir dış politika başarısı aramaya yöneltebileceğini iddia etti. 🔹 Buna karşın ABD-İran savaşındaki belirsizliklerin Orta Doğu'ya askerî kaynak aktarımını artırabileceği ve Küba'ya yönelik olası bir operasyon ihtimalini azaltabileceği belirtildi. Askerî hareketlilik 🔹 Şirketin "Jingqi" adlı durumsal farkındalık platformuna göre nisan ortasından bu yana P-8A ve MQ-4C keşif uçaklarının Küba çevresindeki faaliyetleri arttı. 🔹 ABD'nin bölgeye çeşitli deniz unsurları konuşlandırdığı ve USS Nimitz uçak gemisi taarruz grubunun Jamaika'nın Kingston kentine ulaştığı ifade edildi. 🔹 Şirket, ABD'nin coğrafi yakınlığı ve mevcut üsleri sayesinde büyük çaplı ön konuşlandırmaya ihtiyaç duymadan hızlı ilk saldırı kapasitesine sahip olduğunu değerlendirdi. Olası senaryo 🔹 Analize göre askerî müdahale gerçekleşirse ilk aşamada siber saldırılar ve elektronik harp faaliyetleri yürütülebilir, ardından Küba yönetimine yönelik liderlik hedefli operasyonlar veya baskı adımları gelebilir. 🔹 Şirket, ABD ile Küba arasında arka kapı diplomasisinin önemli ilerleme sağlaması halinde askerî seçeneğin zayıflayabileceğini ancak bu ihtimali düşük gördüğünü belirtti. 🔹 Çinli sivil şirketlerin son dönemde açık kaynak istihbaratı ve veri platformları kullanarak ABD'nin yurt dışındaki askerî faaliyetlerini daha yakından takip ettiği, özellikle İran bağlantılı gelişmelerin bu çalışmaları hızlandırdığı ifade edildi.

Askerî denetim ziyareti 🔹 Çin Halk Kurtuluş Ordusu (PLA) denetim heyeti, 2-3 Haziran tarihlerinde Rusya Doğu Askerî Bölgesi’ndeki çeşitli tesisleri, Uzak Doğu’daki Yahudi Özerk Bölgesi'nde bulunan bir hava savunma füze birimi dahil olmak üzere ziyaret etti. 🔹 Ziyaret, Çin, Rusya, Kazakistan, Kırgızistan ve Tacikistan arasında imzalanan 1996 ve 1997 sınır güven artırıcı anlaşmaları kapsamında gerçekleştirilen rutin doğrulama faaliyeti olarak düzenlendi. 🔹 Rus tarafı, denetim sırasında uluslararası yükümlülüklerini tamamen yerine getirdiğini ve oluşturulan denetim mekanizmalarının etkinliğinin Çin heyeti tarafından takdir edildiğini açıkladı. Çin-Rusya askerî işbirliği 🔹 Çin heyetine başkanlık eden Kıdemli Albay Liu Jinsong, denetim mekanizmalarının şeffaflığını ve Rus tarafının organizasyonel desteğini övdü. 🔹 Liu Jinsong, iki ülke arasındaki dostluğun ve beş ülke anlaşması kapsamındaki karşılıklı faydaya dayalı işbirliğinin daha da güçlendirileceğini söyledi. 🔹 Çin heyeti ziyaret kapsamında Rusya Doğu Askerî Bölgesi'ndeki Ebedi Ateş Anıtı'na da çelenk bıraktı. Putin’in açıklamaları 🔹 Vladimir Putin, Çin ile ilişkilerin tarihte görülmemiş seviyeye ulaştığını ve iki ülkenin “doğal müttefikler ve ortaklar” olduğunu söyledi. 🔹 Putin, Çin ile askerî ve askerî-teknik işbirliğinin herhangi bir üçüncü ülkeye karşı yürütülmediğini, iki ülkenin kendi çıkarları doğrultusunda birlikte çalıştığını ifade etti. 🔹 Kremlin danışmanı Yuri Uşakov, Putin’in St. Petersburg Uluslararası Ekonomi Forumu kapsamında Çin Devlet Başkan Yardımcısı Han Zheng ile bir araya gelerek ikili ilişkilerin geleceğini görüşeceğini açıkladı.

Kuantum bellek teknolojisi 🔹 Çinli bilim insanları, kuantum bilgisayarlar için dünyanın ilk süper hızlı kuantum rastgele erişimli belleğini (QRAM) geliştirdiklerini açıkladı. 🔹 Teknoloji, kuantum bilgisayarların klasik verileri yüksek hızda okuyabilmesini sağlayan temel bileşenlerden biri olarak görülüyor. 🔹 Gelişmenin ilaç keşfi, finansal dolandırıcılık tespiti ve büyük veri analizleri gibi alanlarda pratik kuantum hesaplamanın önünü açabileceği belirtiliyor. Teknik başarı 🔹 Zhejiang Üniversitesi liderliğindeki ekip, QRAM mimarisini süper iletken kuantum işlemcisi üzerinde başarıyla uyguladı. 🔹 Sistem, işlemcilerin verileri süperpozisyon durumunda aynı anda okuyup geri çağırmasına olanak tanıyor. 🔹 Araştırma ekibi, ilk kez 4 bit ve 8 bit veriye erişebilen QRAM prototipini süper iletken kuantum çip üzerinde çalıştırmayı başardı. Büyük veri uygulamaları 🔹 QRAM, kuantum algoritmalarının aynı anda çok sayıda veri noktasını işlemesini sağlayarak klasik veri erişimindeki darboğazı ortadan kaldırmayı hedefliyor. 🔹 İlaç geliştirme çalışmalarında yüz milyonlarca molekül verisini eş zamanlı inceleyerek yeni ilaç geliştirme süresini önemli ölçüde kısaltabilir. 🔹 Finans sektöründe büyük işlem kayıtlarını analiz ederek dolandırıcılık faaliyetlerinin tespitinde kuantum algoritmalarının etkinliğini artırabilir. Yapay zekâya katkısı 🔹 Teknoloji, kuantum destekli yapay zekâ sistemlerinin doğal dil işleme ve görüntü tanıma gibi büyük veri gerektiren görevlerde klasik sistemlerin ötesinde performans göstermesine yardımcı olabilir. 🔹 Araştırmacılar, yüksek hızlı veri erişimi olmadan birçok kuantum algoritmasının teorik düzeyde kaldığını, QRAM teknolojisinin bu engeli aşmada kritik rol oynayacağını belirtiyor.

Yeni eğitim platformu 🔹 Çinli araştırmacılar, ev robotlarının gerçek yaşam ortamlarında eğitilmesini kolaylaştıran Kairos-HomeWorld adlı yeni bir yapay zekâ platformu geliştirdiklerini açıkladı. 🔹 Platform, kısa metin komutlarıyla simülasyona hazır, tutarlı ve ayrıntılı ev ortamları oluşturabilen ilk birleşik sistem olarak tanıtıldı. 🔹 Çalışma, Hong Kong borsasında işlem gören SenseTime destekli Ace Robotics, Hong Kong Çin Üniversitesi Multimedya Laboratuvarı ve Shenzhen Loop Area Institute tarafından yürütüldü. Robot eğitiminde yeni yaklaşım 🔹 Kairos-HomeWorld, tek odalı sahnelerle sınırlı geleneksel sistemlerin aksine tüm ev ölçeğinde ve nesne seviyesinde eğitim ortamları oluşturabiliyor. 🔹 Platform, kat planı oluşturma, iki boyutlu tasarımları üç boyutlu ortamlara dönüştürme, mobilya yerleşimi ve nesne üretimi olmak üzere dört aşamalı bir süreç izliyor. 🔹 Oluşturulan her ev ortamında ortalama 15'ten fazla etkileşimli nesne bulunuyor ve bunlar robot eğitiminde kullanılabiliyor. Veri altyapısı 🔹 Sistem, gerçek emlak ilanlarından elde edilen 300 bin kat planı, 5 bin tamamen döşenmiş simülasyon evi ve fiziksel etkileşim özelliklerine sahip 50 bin nesneden oluşan açık kaynaklı veri kümesini kullanıyor. 🔹 Veri kümesi, 30 metrekarelik stüdyo dairelerden 200 metrekarenin üzerindeki konutlara kadar Çin’deki farklı ev tiplerini kapsıyor. 🔹 Kullanıcı tek cümlelik komutlarla belirli büyüklükte ve tasarım tarzında bir ev oluşturabiliyor, sistem daha sonra yerleşim planını, mobilyaları ve fiziksel etkileşim özelliklerini otomatik olarak hazırlıyor. Robot sektörüne etkisi 🔹 Araştırmacılar, platformun gerçek dünya verisi toplama maliyetini azaltarak ev robotlarının eğitim sürecini önemli ölçüde hızlandırabileceğini belirtiyor. 🔹 Huawei de aynı gün robot geliştiricilerine yönelik veri üretimi, model eğitimi ve simülasyon süreçlerini kapsayan yeni bir "embodied intelligence" platformunu tanıttı. 🔹 Huawei, akıllı robotların geliştirilmesi, eğitilmesi ve dağıtılması için gerekli bulut altyapısını sağlayacak CloudRobo platformunun haziran ayı sonunda halka açık testlerine başlayacağını duyurdu.

Uzay tabanlı yapay zekâ yarışı 🔹 Çin, Pekin’de devlet destekli Uzay Akıllı Hesaplama Araştırma Enstitüsü’nü kurarak uzay tabanlı yapay zekâ hesaplama alanındaki yatırımlarını hızlandırdı. 🔹 Girişim, yapay zekâ veri merkezlerinin enerji kısıtları nedeniyle ABD ile Çin arasındaki teknoloji rekabetinin uzaya taşındığını gösteren önemli bir adım olarak değerlendiriliyor. 🔹 Enstitü, Pekin Ekonomik-Teknolojik Kalkınma Bölgesi'nde faaliyet gösterecek ve uzay hesaplama teknolojilerine odaklanacak. Araştırma hedefleri 🔹 Enstitü, uzay hesaplama çipleri, uydular arası lazer haberleşmesi, uzay enerjisi ve uzay güvenliği standartları üzerine ileri teknoloji araştırmaları yürütecek. 🔹 Kuruluş, 2028 sonuna kadar deneysel bir hesaplama uydusu geliştirmeyi ve uzaya göndermeyi hedefliyor. 🔹 Projede GalaxySpace, LandSpace ve çeşitli yarı iletken şirketleri yer alarak test, doğrulama ve ticarileştirme platformları geliştirecek. Çin’in uzay stratejisi 🔹 Çin nisan ayında uzay hesaplama alanında standartlar oluşturmak ve sektör ekosistemini geliştirmek amacıyla ilk Uzay Hesaplama Komitesi'ni kurdu. 🔹 Taslak 15. Beş Yıllık Plan, uzay ve yer tabanlı iletişim ile hesaplama altyapısını bütünleştiren bir hizmet sistemi oluşturulmasını öngörüyor. 🔹 Şanghay, küresel uzay tabanlı akıllı hesaplama ağı oluşturmayı amaçlayan Star Hub projesini başlatırken, Guangzhou da havacılık ve uzay sektörünü desteklemek için 20 milyar yuanlık yatırım fonu oluşturdu. ABD ile rekabet 🔹 Çin’in uzay hesaplama yatırımları, SpaceX’in yapay zekâ altyapısını genişletmek amacıyla halka arz gelirlerinin önemli bölümünü uzay tabanlı veri merkezlerine yönlendirme planlarıyla aynı döneme denk geldi. 🔹 Uzmanlar, güneş enerjisiyle çalışan uzay tabanlı hesaplama sistemlerinin, Dünya’daki veri merkezlerinin enerji ihtiyacına alternatif çözüm olarak öne çıktığını belirtiyor.

Yapay zekâ eğitimi 🔹 Huawei'nin de yer aldığı bir araştırma ekibi, Ascend 910C çipleriyle DeepSeek-V4-Pro modelinin tam parametreli son eğitim aşamasını başarıyla tamamladı. 🔹 Çalışma, Çin yarı iletken sektörünün yapay zekâ çıkarımından (inference) daha karmaşık model eğitim süreçlerine geçişinde önemli bir adım olarak değerlendiriliyor. 🔹 Araştırmacılar, 1,6 trilyon parametreye sahip DeepSeek’in en büyük modelini en az 1.000 Huawei çipinden oluşan bir hesaplama kümesi üzerinde çalıştırdı. Teknolojik gelişme 🔹 Ekip, modelin tüm mimarisini güncelleyerek tam parametreli son eğitim gerçekleştirdi ve eğitim sürecinde herhangi bir kesinti veya hata yaşanmadığını açıkladı. 🔹 Model, 1.500'den fazla eğitim iterasyonunu kesintisiz tamamladı ve matematiksel yeteneklerinde gelişme sağladı. 🔹 Son eğitim süreci, modele insan talimatlarını, güvenlik kurallarını ve belirli görevleri daha iyi yerine getirme becerisi kazandırmayı amaçlıyor. Çin’in çip bağımsızlığı 🔹 Proje, Huawei, Shenzhen Loop Area Institute, Harbin Teknoloji Enstitüsü Shenzhen Kampüsü ve Shenzhen Büyük Veri Araştırma Enstitüsü tarafından ortak yürütüldü. 🔹 Çalışmanın Çin’in yapay zekâ tedarik zincirinde teknolojik bağımsızlığını güçlendirmesi hedefleniyor. 🔹 ABD’nin gelişmiş Nvidia ve AMD çiplerine yönelik ihracat kısıtlamaları, Çinli şirketleri yerli çiplerle model eğitimi geliştirmeye yöneltti. Yerli ekosistem genişliyor 🔹 Baidu geçen ay Ernie 5.1 modelinin önemli bir sürümünü Kunlunxin çip kümesi üzerinde eğittiğini açıklamıştı. 🔹 Çinli Meituan da tamamen yerli çiplerle eğitildiği belirtilen trilyon parametreli yeni bir yapay zekâ modelini test etmeye başladı. 🔹 Huawei Cloud, eğitim ve çıkarım işlemleri için hesaplama kaynaklarını yöneten yeni "Agentic Infra" altyapısını tanıttı ve bunun kaynak kullanımını yüzde 30’dan fazla artırabildiğini duyurdu.

ABD'nin yeni kılavuzu 🔹 ABD Ticaret Bakanlığı, Çin veya Makao merkezli şirketlerin yurt dışındaki iştiraklerine gelişmiş yapay zekâ çiplerinin ihracatı için de lisans gerektiğini yeniden hatırlatan bir kılavuz yayımladı. 🔹 Çin Ticaret Bakanlığı, ABD’yi ihracat kontrollerini kötüye kullanmak ve küresel yarı iletken tedarik zincirini bozmakla suçladı. 🔹 Hukuk uzmanları, yayımlanan belgenin yeni bir yasak getirmediğini, Kasım 2023'te yürürlüğe giren düzenlemelerin kapsamını netleştirdiğini belirtti. Çinli şirketlere etkisi 🔹 Çinli teknoloji şirketleri, Nvidia’nın en gelişmiş çiplerine erişemediği için Güneydoğu Asya’daki veri merkezlerini kullanarak yapay zekâ modellerini eğitmeye yönelmişti. 🔹 Yeni açıklama, Çin merkezli şirketlerin yurt dışındaki iştirakleri üzerinden gelişmiş yapay zekâ çiplerine lisanssız erişemeyeceğini yeniden teyit etti. 🔹 Uzmanlar, bir şirketin "Çin merkezli" sayılmasının yalnızca ortaklık yapısına değil, yönetim ve karar alma merkezinin bulunduğu yere de bağlı olduğunu belirtiyor. Düzenlemenin kapsamı 🔹 Bazı ABD'li uzmanlar, önceki uygulamalardaki belirsizlik nedeniyle Çinli şirketlerin yurt dışındaki iştiraklerinin Nvidia Blackwell çiplerini lisans olmadan satın alabildiğini, yeni kılavuzun bunu açık şekilde yasakladığını savunuyor. 🔹 Bazı piyasa analistleri ise Çinli şirketlerin yabancı bulut hizmetleri üzerinden gelişmiş hesaplama gücüne erişmeye devam edebileceğini ve dolaylı üretim kanallarının tamamen kapanmadığını değerlendiriyor. Nvidia H200 belirsizliği 🔹 Nvidia H200 çiplerinin Çin’e satışı için lisans başvuruları ABD tarafından vaka bazında inceleniyor. 🔹 Nvidia, H200 satışlarından henüz gelir elde etmediğini ve sevkiyatlara izin verilip verilmeyeceğinin belirsiz olduğunu açıkladı. 🔹 Çinli yapay zekâ şirketleri hem Çin içine doğrudan çip ithalatında hem de yurt dışındaki iştirakleri üzerinden gelişmiş ABD çiplerine erişimde lisans ve düzenleyici engellerle karşı karşıya bulunuyor.

🔹 Çin, Hürmüz Boğazı krizi nedeniyle yaşanan küresel enerji sıkışıklığına rağmen büyük miktarda rüzgâr ve güneş enerjisini kullanamıyor. 🔹 Enerji ve Temiz Hava Araştırma Merkezi (CREA), sorunun şebeke altyapısı eksikliğinden değil, kömür santralleri ve elektrik şebekesinin esnek olmayan yönetiminden kaynaklandığını belirtti. Enerji üretimi 🔹 Çin’in elektrik talebi 2026’nın ilk çeyreğinde yıllık bazda yüzde 5,2 arttı. 🔹 Aynı dönemde ülkenin yeni güneş ve rüzgâr kapasitesi geçen yılın aynı dönemine göre ilave 160 teravat-saat elektrik üretebilecek seviyeye ulaştı. 🔹 Nükleer ve hidroelektrik kaynaklar da dahil edildiğinde potansiyel ek temiz enerji üretimi 170 teravat-saate çıkabiliyordu. 🔹 Bu miktar, aynı dönemde Fransa’nın toplam elektrik üretimini aşabilecek büyüklükteydi. 🔹 Buna rağmen temiz enerji üretimindeki fiili artış yalnızca 60 teravat-saat oldu. Yenilenebilir enerjide darboğaz 🔹 Rüzgâr enerjisi kapasitesi yüzde 23, güneş enerjisi kapasitesi ise yüzde 33 artmasına rağmen rüzgâr üretiminde neredeyse hiç büyüme gerçekleşmedi. 🔹 Güneş ve rüzgâr santrallerinin kapasite kullanım oranları düştü ve önemli miktarda yenilenebilir enerji üretimi şebekeye verilemedi. 🔹 CREA, bunun sonucunda kömür ve doğal gazla elektrik üretiminin arttığını belirtti. 🔹 İlk çeyrekte kömür ve gaz kaynaklı elektrik üretimi yüzde 4 yükseldi. 🔹 Karbondioksit emisyonları da yıllık bazda yüzde 2 arttı. Kömürün rolü 🔹 Çin’de kömür santralleri büyük ölçüde sabit miktarlı ve sabit fiyatlı uzun vadeli sözleşmelerle çalışıyor. 🔹 Bu yapı, kömür santrallerinin üretimi azaltarak güneş ve rüzgâr enerjisine yer açmasını teşvik etmiyor. 🔹 CREA’ya göre yenilenebilir enerjinin boşa gitmesinin temel nedeni bu işletme modeli oldu. Hürmüz Boğazı etkisi 🔹 ABD ve İsrail’in İran’a yönelik saldırıları sonrasında başlayan savaş nedeniyle Hürmüz Boğazı kapalı kalmaya devam ediyor. 🔹 CREA, yenilenebilir enerjinin kısıtlanmasının Çin’i kömür ve gaz kullanımına daha fazla bağımlı hale getirerek enerji güvenliği açısından daha kırılgan duruma düşürdüğünü belirtti. 🔹 Mart ayında Çin enerji sistemi, petrol ve doğal gaz fiyatlarındaki yükselişe uyum sağlamak için petrol ithalatını ve elektrik üretimindeki gaz kullanımını azaltmaya başladı. Uzun vadeli hedefler 🔹 Mart sonu itibarıyla yenilenebilir enerji Çin’in kurulu elektrik kapasitesinin yüzde 60,4’ünü oluşturdu. 🔹 Yenilenebilir kaynaklar yılın ilk çeyreğinde toplam elektrik üretiminin yaklaşık yüzde 37’sini sağladı. 🔹 Çin’in 15. Beş Yıllık Planı, yeşil enerji sisteminin hızla geliştirilmesini ve fosil yakıtların kademeli olarak ikame edilmesini öngörüyor. 🔹 CREA, mevcut kısıtlamaların yatırım risklerini artırdığını ve Çin’in enerji dönüşümünün hızını olumsuz etkilediğini belirtti. 🔹 Kurulu rüzgâr, güneş ve enerji depolama kapasitesinin tam kullanılması halinde temiz enerji arzının önemli ölçüde artabileceği ifade edildi.

🔹 Çin Devlet Gemi İnşa Şirketi’ne bağlı Jiangnan Shipyard, konteyner aktarma terminali ve gemi şarj istasyonu olarak görev yapacak nükleer enerjili dev bir yüzer ada konsepti tanıttı. 🔹 Proje, Yunanistan’da düzenlenen Posidonia Uluslararası Denizcilik Fuarı’nda duyuruldu. Projenin yapısı 🔹 Yüzer kompleks, deniz taşımacılığı, liman hizmetleri, enerji üretimi ve yük aktarma faaliyetlerini tek bir sistemde birleştirmeyi amaçlıyor. 🔹 Şirket, projenin sıfır emisyonlu okyanus konteyner lojistiği için yeni bir ekosistem oluşturacağını belirtti. 🔹 Kompleks, kıtalararası deniz taşımacılığı, kıyı bağlantıları ve yük aktarma operasyonlarını destekleyecek. Nükleer enerji sistemi 🔹 Tesisin enerji ihtiyacı, yakıt ve soğutucu olarak sıvılaştırılmış tuz kullanan gelişmiş erimiş tuz reaktörleriyle karşılanacak. 🔹 Reaktörler büyük miktarda ısı enerjisi depolayabiliyor ve çalışmak için suya ihtiyaç duymuyor. 🔹 Jiangnan Shipyard, erimiş tuz reaktörlerinin çekirdek erimesi riskini doğal olarak ortadan kaldırdığını ve yayılmayı önleyici özellikler taşıdığını belirtti. 🔹 Şirket, reaktörden çıkan erimiş tuzun çevre sıcaklığıyla temas ettiğinde hızla katılaştığını ve olası sızıntı riskini önemli ölçüde azalttığını açıkladı. Sıfır karbon merkezi 🔹 Kompleksin merkezinde nükleer enerji ve yeşil yakıt üretim platformu yer alacak. 🔹 Bu platformda erimiş tuz reaktörü, güneş panelleri, rüzgâr türbini, hidrojen üretim tesisi, yeşil yakıt sentez modülü ve elektrik tedarik sistemi bulunacak. 🔹 Üretilen enerji ve amonyak gibi sıfır karbonlu yakıtlar, açık deniz terminalinin faaliyetlerinde ve elektrikli yük gemilerinin şarj edilmesinde kullanılacak. 🔹 Şirket, nükleer enerji ile yeşil yakıtın birlikte kullanılmasının enerji verimliliğini artıracağını ve sıfır emisyon sağlayacağını belirtti. Daha önceki çalışmalar 🔹 Jiangnan Shipyard geçen yıl, toryum bazlı erimiş tuz reaktörüyle çalışacak ve 25 bin konteyner taşıyabilecek bir nükleer yük gemisi projesini duyurmuştu. 🔹 Çinli bilim insanları erimiş tuz reaktörleri üzerinde çeşitli testler yürütüyor. 🔹 Geçen yıl Çin Bilimler Akademisi’nden bir ekip, toryum bazlı erimiş tuz reaktöründe ilk kez toryumu uranyum yakıtına dönüştürmeyi başardı. 🔹 Toryum, uranyuma kıyasla daha bol bulunan ve erişimi daha kolay olan bir nükleer yakıt olarak değerlendiriliyor. Küresel kullanım hedefi 🔹 Jiangnan Shipyard, modüler ve ölçeklenebilir tasarım sayesinde bu konseptin gelecekte diğer büyük limanlara ve uluslararası deniz ticaret ağlarına da uygulanabileceğini belirtti.

🔹 Çinli otomobil üreticileri BYD ve Chery, küresel elektrikli araç talebindeki artışın etkisiyle yurt dışı satışlarında yıllık bazda yaklaşık yüzde 80 büyüme kaydetti. Chery’nin performansı 🔹 Çin’in en büyük otomobil ihracatçısı olan Chery, mayıs ayında yurt dışında 181.571 araç teslim etti. 🔹 Şirketin yurt dışı satışları bir yıl öncesine göre yüzde 81 arttı. 🔹 Yurt dışı satışlar, Chery’nin mayıs ayındaki toplam satışlarının yüzde 73’ünü oluşturdu. 🔹 Chery, mayıs ayında yurt dışında iç pazara kıyasla üç kat daha fazla araç sattı. 🔹 Ocak-mayıs döneminde şirketin yurt dışı teslimatları yüzde 70’e yakın artışla 752.755 adede ulaştı. 🔹 Bu araçların 361.800’ü tamamen elektrikli veya şarj edilebilir hibrit modellerden oluştu. 🔹 Chery International Başkanı Zhang Guibing, elektrikli araçların 2026 yılında şirketin toplam yurt dışı satışlarının yaklaşık yüzde 70’ini oluşturmasını beklediklerini söyledi. 🔹 Şirket, yıllık yurt dışı satışlarını 1,5 milyon araca çıkarmayı hedefliyor. BYD’nin performansı 🔹 Dünyanın en büyük elektrikli araç üreticisi BYD’nin yurt dışı satışları mayıs ayında yıllık bazda yüzde 81 artarak 160.177 adede yükseldi. 🔹 Bu rakam BYD’nin toplam satışlarının yüzde 42’sine karşılık geldi. 🔹 Şirketin yurt dışındaki elektrikli araç satışları yılın ilk beş ayında yüzde 65 artışla 616.907 adede ulaştı. 🔹 Bu satışlar BYD’nin toplam teslimatlarının yüzde 44’ünü oluşturdu. Küresel talep ve kârlılık 🔹 Analistler, ABD-İsrail ile İran arasındaki savaşın tetiklediği enerji krizinin dünya genelinde elektrikli araç talebini artırdığını belirtti. 🔹 Çinli üreticiler Avrupa ve Güneydoğu Asya gibi pazarlarda araçlarını iç pazara kıyasla daha yüksek fiyatlarla satabiliyor. 🔹 JPMorgan verilerine göre Çinli otomobil üreticilerinin araç başına ortalama net kâr marjı yaklaşık 5.000 yuan seviyesinde bulunuyor. 🔹 Aynı rakamın yurt dışı pazarlarda 20.000 yuana kadar çıkabileceği belirtiliyor. Tedarik zinciri etkisi 🔹 JPMorgan, 2026 yılında seçili Çinli otomobil üreticilerinin gelirlerinin yüzde 30 ila 60’ının yurt dışı pazarlardan gelebileceğini öngörüyor. 🔹 Avrupa’nın en büyük baskılı devre kartı üreticisi Austria Technologie & Systemtechnik, Çinli elektrikli araç üreticilerinin küresel genişlemesinin yüksek teknoloji otomotiv elektroniği talebini artırdığını açıkladı. 🔹 Şirket, Çin, Malezya, Hindistan ve Avusturya’daki üretim ağıyla Çinli üreticilerin küresel büyümesini desteklediğini belirtti.

🔹 Çinli mobilite şirketi Navee, su yüzeyinin hemen üzerinde yer etkisi teknolojisiyle hareket eden WaveFly 5X adlı yolcu aracının ilk uçuşunu Jiangsu eyaletindeki Taihu Gölü’nde gerçekleştirdi. 🔹 Şirket, WaveFly 5X’i tüketicilere yönelik dünyanın ilk yer etkili araçlarından biri olarak tanımladı. 🔹 Araç, kanatları ile su yüzeyi arasında sıkışan hava yastığı üzerinde ilerliyor ve suyun 30 ila 50 santimetre üzerinde uçarak yüksek hızlara ulaşabiliyor. Teknik özellikler 🔹 WaveFly 5X iki kişilik kapasiteye ve 140 kilogram taşıma kapasitesine sahip. 🔹 Araç saatte 85 kilometre hıza ulaşabiliyor ve tek şarjla 80 kilometre menzil sunuyor. 🔹 Hızlı değiştirilebilen bataryalar birkaç dakika içinde yeniden şarj edilebiliyor. 🔹 Havacılık sınıfı karbon fiberden üretilen araç pist gerektirmeden göller, rezervuarlar ve sakin su alanlarından kalkış ve iniş yapabiliyor. 🔹 Kullanıcıların pilot lisansı veya profesyonel uçuş eğitimi almasına gerek bulunmuyor. Araç, uçaktan çok tekne gibi kullanılacak şekilde tasarlandı. Ticari planlar 🔹 WaveFly 5X’in satış fiyatı 99.999 dolar olarak açıklandı. 🔹 Araç ön siparişe açıldı ve müşteriler renk ile aksesuar seçeneklerini özelleştirebiliyor. Yer etkisi teknolojisi 🔹 Yer etkili araçlar onlarca yıldır bilinse de kullanım alanları büyük ölçüde askerî projelerle sınırlı kaldı. 🔹 Sovyetler Birliği, Soğuk Savaş döneminde bu teknolojiyi geliştiren öncü ülkeler arasında yer aldı. Bunlar arasında 92 metre uzunluğundaki Caspian Sea Monster ekranoplanı da bulunuyordu. 🔹 Caspian Sea Monster, döneminin en büyük ve en ağır hava araçlarından biri olarak kabul ediliyordu ve 1980 yılında düştü. Küresel gelişmeler 🔹 Hafif malzemeler, batarya teknolojileri ve navigasyon sistemlerindeki ilerlemeler yer etkisi araçlarına yönelik ilgiyi yeniden artırdı. 🔹 Geçen yıl Bohai Denizi’nde görüntülenen büyük bir Çin yer etkili aracı, olası askerî uygulamalar hakkında spekülasyonlara yol açtı. 🔹 ABD Savunma İleri Araştırma Projeleri Ajansı (DARPA), 2022’de askerî yük ve personel taşıyabilecek Liberty Lifter adlı büyük deniz uçağı programını başlattı. 🔹 ABD merkezli Regent Craft da 12 yolcu taşıyabilen Viceroy adlı yer etkili aracının su üzerindeki testlerine geçen yıl başladı. Şirket hakkında 🔹 2021 yılında kurulan Navee, robot süpürge üreticisi Dreame Technology tarafından destekleniyor. 🔹 Şirket elektrikli scooter ürünleriyle tanınıyor ve ürünlerinin Kuzey Amerika, Avrupa ve Asya-Pasifik dahil 60’tan fazla pazarda 1 milyondan fazla kullanıcıya ulaştığını açıkladı.

🔹 ABD tarafından İran’a yardım ettiği iddiasıyla yaptırım uygulanan Çinli uydu şirketi Changguang Satellite, Kaliforniya’daki Nvidia ve Apple merkezlerinin yüksek çözünürlüklü uydu görüntülerini yayımladı. 🔹 Görüntüler, şirketin Jilin-1 uydu takımyıldızı tarafından çekildi ve Silikon Vadisi’nin ayrıntılı kuşbakışı görünümünü sundu. 🔹 Fotoğraflarda Nvidia’nın Santa Clara’daki Endeavour ve Voyager binaları ile Apple’ın Cupertino’daki Apple Park kampüsü yer aldı. 🔹 Santa Clara Üniversitesi’nin kampüsü, çevredeki yerleşim alanları ve bölgedeki ulaşım altyapısı da görüntülerde görüldü. Şirketin açıklaması 🔹 Changguang Satellite, görüntülerin paylaşımını “rutin uydu haberleri” olarak nitelendirdi. 🔹 Şirket, Jilin-1 görüntülerinin kamuya açık olduğunu ve düzenli olarak dünyanın çeşitli bölgelerine ait uydu fotoğrafları yayımladığını belirtti. 🔹 Daha önce Çin’deki madenler ve hızlı tren istasyonları, Hindistan’daki sıcak hava dalgası, Hawaii’deki volkanik alanlar ve Kuzey Amerika’daki Dünya Kupası stadyumlarına ilişkin görüntüler de paylaşılmıştı. Teknoloji ve yaptırımlar 🔹 ABD Hazine Bakanlığı, Aralık 2023’te Changguang Satellite’i Özel Olarak Belirlenmiş Vatandaşlar (SDN) listesine ekleyerek ABD kişi ve kurumlarının şirketle işlem yapmasını yasakladı. 🔹 ABD, Mayıs ayında Changguang Satellite, Earth Eye ve MizarVision şirketlerine İran’ın ABD güçlerine yönelik saldırılarına destek verdikleri gerekçesiyle yeni yaptırımlar uyguladı. 🔹 İran Devrim Muhafızları da nisan ayında 18 Amerikan teknoloji ve yapay zekâ şirketiyle bağlantılı kurumları meşru hedef ilan etmişti. Jilin-1 uydu ağı 🔹 Jilin-1, 140’tan fazla uyduyla Çin’in en büyük ticari uzaktan algılama uydu takımyıldızı konumunda bulunuyor. 🔹 Sistem, 0,2 metreye kadar görüntü çözünürlüğü sağlayabiliyor ve Dünya üzerindeki herhangi bir noktayı günde yaklaşık 40 kez görüntüleyebiliyor. 🔹 Şirket ayrıca uzaydan yere saniyede 100 gigabit veri aktarım hızına ulaşan lazer haberleşme testini başarıyla tamamladı. 🔹 Yayımlanan görüntülerde bina detayları, otopark dolulukları ve tesislerdeki inşaat değişiklikleri net biçimde görülebiliyor.

🔹 Çinli bilim insanları, kuantum bilgisayarlar için dünyanın ilk süper hızlı kuantum belleğini geliştirdi. 🔹 Gelişme, kuantum bilgisayarlarda klasik verilerin okunmasındaki kritik darboğazı aşmayı hedefliyor. 🔹 Teknoloji, ilaç keşfi, finansal dolandırıcılık tespiti ve büyük veri analizi gibi alanlarda kuantum bilgisayarların pratik kullanımını mümkün kılabilecek temel bileşenlerden biri olarak görülüyor. Kuantum bellek teknolojisi 🔹 Zhejiang Üniversitesi öncülüğündeki ekip, kuantum rastgele erişimli bellek (QRAM) mimarisini süper iletken kuantum işlemci üzerinde başarıyla uyguladı. 🔹 QRAM, kuantum bilgisayarların büyük miktardaki klasik verilere verimli şekilde erişmesini sağlıyor. 🔹 Sistem, verilerin süperpozisyon durumunda okunmasına olanak tanıyor ve aynı anda birden fazla veri noktasının işlenebilmesini mümkün kılıyor. 🔹 Ekip, ilk kez süper iletken kuantum çip üzerinde 4 bit ve 8 bit veriye erişebilen QRAM prototipini çalıştırdı. Teknik önem 🔹 Geleneksel bilgisayarlarda bitler yalnızca 0 veya 1 değerini temsil ederken, kuantum bitleri olan kübitler aynı anda hem 0 hem de 1 durumunda bulunabiliyor. 🔹 Süperpozisyon ve kuantum dolaşıklığı özellikleri sayesinde kuantum bilgisayarlar bazı hesaplamaları klasik süper bilgisayarlardan kat kat hızlı gerçekleştirebiliyor. 🔹 Ancak büyük miktardaki klasik verilere erişim yavaş kaldığında kuantum sistemlerin avantajı önemli ölçüde azalıyor. 🔹 Araştırmacılar, QRAM olmadan birçok kuantum algoritmasının teorik düzeyde kalacağını belirtiyor. Olası kullanım alanları 🔹 İlaç geliştirme çalışmalarında sistem, yüz milyonlarca molekül kaydının bulunduğu veritabanlarından gerekli bilgileri aynı anda çekebilecek. 🔹 Bu sayede yeni ilaçların geliştirilme süresi önemli ölçüde kısalabilecek. 🔹 Finans sektöründe kuantum algoritmalarının geçmiş işlem kayıtlarını analiz ederek dolandırıcılık faaliyetlerini tespit etmesine yardımcı olabilecek. 🔹 Yapay zekâ uygulamalarında doğal dil işleme ve görüntü tanıma gibi büyük veri gerektiren görevlerde kuantum sistemlerin kapasitesini artırabilecek. Araştırma 🔹 Çalışma Mart ayında Nature Physics dergisinde yayımlandı. 🔹 Araştırma ekibinden Lu Liqiang, mevcut kuantum algoritmalarının büyük veri kümelerine hızlı erişim olmadan pratikte uygulanmasının zor olduğunu söyledi. 🔹 Geliştirilen sistem, kuantum bilgisayarların teorik avantajlarını gerçek dünya uygulamalarına taşıma yolunda önemli bir adım olarak değerlendiriliyor.

🔹 Çin Devlet Başkanı Xi Jinping, Kuzey Kore lideri Kim Jong Un’un davetiyle 8-9 Haziran tarihlerinde Kuzey Kore’ye resmi ziyaret gerçekleştirecek. 🔹 Ziyaret, Xi’nin 2019’dan bu yana Kuzey Kore’ye yapacağı ilk ziyaret olacak. 🔹 Pekin ve Pyongyang, pandemi dönemindeki izolasyon, Çin’in nükleer silahsızlanma tutumu ve Kuzey Kore-Rusya yakınlaşmasının ardından ilişkilerini yeniden güçlendirmeye çalışıyor. Çin-Kuzey Kore ilişkileri 🔹 Xi’nin ziyareti, geçen ay Pekin’de ABD Başkanı Donald Trump ve Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin ile yaptığı zirvelerin ardından gerçekleşecek. 🔹 Trump, mayıs ayındaki Pekin ziyareti sırasında Xi’ye Kuzey Kore’nin nükleer silahsızlandırılmasına yönelik bir teklif sunduğunu açıkladı. 🔹 Çin ve Rusya, Trump’ın ziyaretinden sonra yayımladıkları ortak bildiride Kuzey Kore’ye yönelik diplomatik izolasyon, ekonomik yaptırım ve askerî baskı politikalarını eleştirdi. 🔹 İki ülke Kore Yarımadası’nda siyasi çözüm sürecini ilerletme ve bölgesel istikrarı koruma sözü verdi. Son dönemdeki temaslar 🔹 Kim Jong Un, Eylül 2025’te Pekin’de düzenlenen İkinci Dünya Savaşı’nın sona erişinin 80. yılı törenlerine katıldı. 🔹 Xi, Kim ile görüşmesinde Çin’in Kuzey Kore ile geleneksel dostluğa büyük önem verdiğini ve bu yaklaşımın değişmeyeceğini söyledi. 🔹 Çin Başbakanı Li Qiang, Ekim 2025’te Kuzey Kore İşçi Partisi’nin kuruluşunun 80. yılı etkinliklerine katılmak üzere Pyongyang’ı ziyaret etti. 🔹 Çin’in üçüncü en üst düzey yetkilisi Zhao Leji de 2024 yılında Kuzey Kore’yi ziyaret etmişti. Ekonomi ve ulaşım 🔹 Çin, Kuzey Kore’nin en büyük ekonomik ortağı olmaya devam ediyor ve ülkenin dış ticaretinin yüzde 90’dan fazlasını oluşturuyor. 🔹 Mart ayında iki ülke arasında demiryolu ulaşımı yeniden başlatıldı ve Air China doğrudan uçuşlara yeniden başladı. 🔹 Çinli turistlerin Kuzey Kore’ye girişi hâlâ yasak durumda. 🔹 Çin gümrük verilerine göre iki ülke arasındaki ticaret hacmi 2025 yılında yüzde 26 artışla 19,6 milyar yuana ulaştı ve pandemi öncesi seviyelere yaklaştı. Bölgesel gelişmeler 🔹 Kim Jong Un son yıllarda Rusya ile ilişkileri derinleştirerek Çin’e olan bağımlılığı azaltmaya çalışıyor. 🔹 Kuzey Kore ve Rusya 2024 yılında karşılıklı savunma anlaşması imzaladı. 🔹 Pyongyang, Rusya’nın Ukrayna’daki savaşına destek amacıyla asker gönderirken ekonomik ve askerî destek aldı. 🔹 Kim, Güney Kore’yi resmen “en düşman devlet” olarak tanımladı ve Kuzey Kore’nin nükleer güç statüsünün “geri döndürülemez” olduğunu açıkladı. 🔹 Kim, ABD’yi “devlet destekli terörizm ve saldırganlık” yürütmekle suçladı ve ülkesinin her türlü senaryoya karşılık vermeye hazır olduğunu söyledi. 🔹 Trump ile Kim Jong Un arasında ilk Trump döneminde üç zirve gerçekleştirilmişti ancak yeni bir görüşme henüz yapılmadı.

🔹 Birçok kişi wok, tava, ızgara tavası, sos tenceresi ve özel amaçlı pişirme ekipmanları dahil olmak üzere ihtiyaç duyduğundan çok daha fazla mutfak gereci bulunduruyor. 🔹 Profesyonel şeflerin kullandığı ekipmanlar ve üreticilerin çıkardığı özel koleksiyonlar, yeni mutfak gereçlerine olan ilgiyi artırıyor. 🔹 Pek çok mutfakta bazı tencere ve tavalar yıllarca kullanılmadan saklanıyor. 🔹 Yazarın kız arkadaşına ait paella tavası hiç paella yapmak için kullanılmadı. 🔹 Yazara annesinden kalan büyük çorba tenceresi ve buharlı pişirme aparatı da bugüne kadar hiç kullanılmadı. 🔹 Hong Kong’da çelik wok mutfakların en yaygın ekipmanlarından biri olmaya devam ediyor. 🔹 Birçok evde artık yapışmaz özelliğini kaybetmiş eski tavalar da kullanılmamasına rağmen saklanıyor. 🔹 Farklı boyutlardaki tavalar ve özel amaçlı ürünler, insanların gereğinden fazla ekipman satın almasına yol açıyor. 🔹 Yazar, zamanla daha fazla yemek pişirdikçe aslında iki tencere ve iki tavanın günlük ihtiyaçların büyük bölümünü karşılayabileceğini fark ettiğini söyledi. 🔹 Küçük mutfaklara sahip evlerde depolama alanı sınırlı olduğu için çok sayıda mutfak ekipmanı pratik sorunlar yaratabiliyor. 🔹 Tencere ve tava sayısı çoğu zaman ihtiyaçtan çok kişisel isteklerle belirleniyor. 🔹 Aynı durum ayakkabı, mücevher ve kıyafetler için de geçerli; mesele ihtiyaçtan ziyade sahip olma isteği olarak görülüyor.

🔹 Çinli yapay zekâ girişimi DeepSeek, ABD merkezli kurumsal harcama platformu Ramp’ın haziran ayı “yükselen yazılım tedarikçileri” listesinde ilk sıraya yükseldi. 🔹 Sıralama, şirketlerin bir yazılım sağlayıcısından ilk kez satın alma yapma eğilimlerini ölçüyor. 🔹 DeepSeek, etkinlik yönetim platformu PheedLoop ve açık kaynak model hizmet platformu Fireworks AI’ın önünde yer aldı. Kurumsal talep artışı 🔹 Ramp Economics Lab Başekonomisti Ara Kharazian, bazı ABD şirketlerinin OpenAI ve Anthropic gibi daha pahalı çözümler yerine daha ucuz alternatiflere yöneldiğini söyledi. 🔹 ABD’li firmaların DeepSeek’e doğrudan ödeme yapması, verilerin Çin’de barındırılan DeepSeek sunucuları üzerinden gönderilip alındığını gösteriyor. 🔹 DeepSeek’in kurumsal kullanım oranı Ocak 2025’te yüzde 0,3’e yükselmiş, ardından yüzde 0,1 seviyesine gerilemişti. 🔹 Nisan 2026 itibarıyla DeepSeek’in kullanım oranı yüzde 0,1 seviyesinde bulunuyordu. 🔹 Aynı dönemde Anthropic yüzde 34,4, OpenAI ise yüzde 32,3 payla endekse liderlik etti. Açık kaynak modeller yükseliyor 🔹 Haziran ayında Fireworks AI, Fal AI ve DeepInfra gibi açık kaynak odaklı platformlar da yükselen tedarikçiler listesine girdi. 🔹 Şirketler, daha düşük maliyetli açık kaynak modellerin kapalı ticari modellere yaklaşan performans göstermesi nedeniyle bu çözümlere yöneliyor. 🔹 Fireworks AI verilerine göre Zhipu AI’ın GLM 5.1 modeli, açık kaynak modeller arasında hukuk odaklı LAB testinde en yüksek performansı gösterdi. 🔹 Moonshot AI’ın Kimi K2.6 modeli ile DeepSeek V4 Pro modeli de GPT-5.5’e yakın sonuçlar elde etti. DeepSeek’in büyümesi 🔹 DeepSeek geçen hafta amiral gemisi V4 Pro modelinin fiyatlarını kalıcı olarak düşürdü. 🔹 Artificial Analysis verilerine göre DeepSeek V4 Pro, “harcanan dolar başına zekâ performansı” sıralamasında dünyanın en güçlü modelleri arasında yer aldı. 🔹 Şirket ilk dış yatırım turunu tamamlamak üzere bulunuyor. 🔹 DeepSeek’in 50 milyar yuanın üzerinde yatırım topladığı ve şirket değerlemesinin 60 milyar doların hemen altında olduğu bildirildi. 🔹 Tencent ve CATL’nin yatırım turuna yaklaşık 30 milyar yuan katkı sağlamayı taahhüt ettiği belirtildi.

Güçlü Mayıs Performansı 🔹 Tesla’nın Şanghay Gigafactory fabrikası mayıs ayında 85.982 adet Model 3 ve Model Y teslimatı gerçekleştirdi. 🔹 Bu rakam geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 39,4, nisan ayına göre ise yüzde 8,2 artış anlamına geliyor. 🔹 Teslimatlar hem Çin iç pazarını hem de Avrupa gibi ihracat pazarlarını kapsıyor. Finansman Teşvikleri 🔹 Tesla, satışları desteklemek amacıyla çeşitli satın alma teşvikleri ve şarj avantajları sunmaya başladı. 🔹 Mayıs ortasında bütçe odaklı müşterilere yönelik yeni bir finansman paketi duyuruldu. 🔹 Yeni program kapsamında Model 3 için gerekli peşinat yaklaşık yüzde 30 azaltıldı. 🔹 Tesla, bu finansman modelinin alıcılara geleneksel otomobil kredilerine kıyasla 26 bin yuana kadar faiz tasarrufu sağlayabileceğini belirtti. Çin Elektrikli Araç Pazarı 🔹 Tesla’nın performansı, dünyanın en büyük elektrikli araç pazarında toparlanmanın hızlandığına işaret ediyor. 🔹 Yerel yönetim teşvikleri ve finansman destekleri tüketicilerin yeni araç alımlarını artırdı. 🔹 Eski araçlarını değiştiren tüketiciler de satışlara katkı sağladı. Çinli Rakipler Güçleniyor 🔹 Zeekr ve Leapmotor mayıs ayında rekor teslimat rakamlarına ulaştı. 🔹 Dünyanın en büyük elektrikli araç üreticisi BYD mayıs ayında 383.453 araç sattı. 🔹 BYD’nin satışları nisan ayına göre yüzde 19,4 arttı. 🔹 Böylece şirket sekiz aydır devam eden yıllık bazdaki satış düşüş serisini sona erdirdi. Rekabet Sertleşiyor 🔹 Şanghay merkezli otomotiv yöneticisi Tian Maowei, Çinli rakiplerin yeni modellerinin henüz Tesla müşterilerini önemli ölçüde çekemediğini söyledi. 🔹 Ancak önümüzdeki dönemde pazara daha fazla Çin yapımı elektrikli araç girmesiyle rekabetin sertleşeceğini belirtti. 🔹 Çinli tüketicilerin yeni teknolojileri ve yeni modelleri benimseme eğiliminin güçlü olduğu ifade edildi. Yeni Modeller Yarışı 🔹 Bu yıl Pekin’de düzenlenen Auto China fuarında 1.451 araç sergilendi. 🔹 Bunların 181’i dünya prömiyeri yapan yeni modellerden oluştu. 🔹 Yeni araçların büyük bölümü Çinli üreticiler tarafından geliştirilen elektrikli modellerdi. 🔹 Birçok araç erken aşama otonom sürüş sistemleri, gelişmiş batarya teknolojileri ve daha gelişmiş dijital kokpitlerle tanıtıldı. Pazarın Genel Görünümü 🔹 Çin elektrikli araç pazarı yılın ilk iki ayında devlet teşviklerinin azaltılması nedeniyle yavaş başlamıştı. 🔹 Mart ayından itibaren yerel yönetimlerin yeni teşvik paketleri devreye girdi. 🔹 Chengdu’da ilk kez araç satın alan tüketicilere 8 bin yuana kadar destek veriliyor. Üretim ve Satışlar 🔹 Çin’de üretilen elektrikli araçların toptan satışları mayıs ayında yıllık bazda yüzde 12 artarak 1,36 milyon adede ulaştı. 🔹 Bu rakam hem iç pazar satışlarını hem de ihracatı kapsıyor. 🔹 Çinli elektrikli araç üreticileri 2026’nın ilk beş ayında dünya genelinde toplam 5,31 milyon araç teslim etti. 🔹 Bu rakam geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 1,7 artışa işaret ediyor.

Forum Sırasında Saldırı 🔹 Ukrayna’ya ait insansız hava araçları, St. Petersburg’da enerji ve askerî tesisleri hedef aldı. 🔹 Saldırılar, St. Petersburg Uluslararası Ekonomi Forumu’nun (SPIEF) açılış gününde gerçekleşti. 🔹 Üç gün sürecek foruma yaklaşık 130 ülkeden 20 bin kişinin katılması bekleniyor. 🔹 Etkinlik geçmişte sık sık “Rusya’nın Davos’u” olarak anılıyordu. Hedef Alınan Noktalar 🔹 Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenski, St. Petersburg Petrol Terminali ile Kronstadt askerî üssünün vurulduğunu açıkladı. 🔹 Sosyal medyada yayımlanan görüntülerde büyük bir yakıt tesisinin üzerinde yoğun siyah duman yükseldiği görüldü. 🔹 Zelenski, saldırıları Ukrayna’nın “uzun menzilli yaptırımlar” olarak adlandırdığı operasyonların son halkası olarak tanımladı. Rusya’nın Açıklaması 🔹 St. Petersburg Valisi Alexander Beglov, saldırılarda birden fazla altyapı tesisinin zarar gördüğünü söyledi. 🔹 Beglov, saldırılarda can kaybı yaşanmadığını açıkladı. Ukrayna’daki Çatışmalar 🔹 Aynı gün Rusya’nın Ukrayna’nın cephe hattına yakın bölgelerine düzenlediği saldırılarda dört kişi hayatını kaybetti. 🔹 Yerel yetkililer saldırıların çeşitli bölgelerde sivil kayıplara yol açtığını bildirdi. NATO Boyutu 🔹 NATO Genel Sekreteri Mark Rutte saldırıların yaşandığı gün Kiev’e ziyaret gerçekleştirdi. 🔹 Ziyaret, Rusya ile Ukrayna arasındaki çatışmaların devam ettiği ve diplomatik temasların sürdüğü bir dönemde yapıldı.

Altın Zirveye Çıktı 🔹 Avrupa Merkez Bankası’na (ECB) göre altın, 2025 sonunda küresel resmî rezervlerin yüzde 27’sini oluşturarak ABD Hazine tahvillerini geride bıraktı. 🔹 Aynı dönemde ABD Hazine tahvillerinin payı yüzde 22’ye geriledi. 🔹 Euronun payı ise yüzde 15 seviyesinde kaldı. Çin’in Alımları 🔹 Çin, 2025 yılında yaklaşık 25 ton altın satın alarak dünyanın en büyük ülke bazlı alıcıları arasında yer aldı. 🔹 ECB’ye göre Çin, 2022 başından bu yana 350 tondan fazla altın satın aldı. 🔹 Bu miktar, aynı dönemde diğer tüm ülkelerin gerçekleştirdiği alımların üzerinde bulunuyor. Neden Altın? 🔹 ECB, merkez bankalarının artan jeopolitik risklere karşı bilançolarını güçlendirmek amacıyla altına yöneldiğini belirtti. 🔹 Kuruma göre altın yalnızca çeşitlendirme amacıyla değil, aynı zamanda jeopolitik risklere karşı koruma aracı olarak da tutuluyor. 🔹 Daha yüksek dış çatışma riski taşıyan bölgelerde bulunan merkez bankalarının genellikle daha fazla altın satın aldığı ifade edildi. Fiyatların Etkisi 🔹 Altının rezervlerde ilk sıraya yükselmesinde fiyat artışları önemli rol oynadı. 🔹 Altın fiyatı 2024 yılında yaklaşık yüzde 30, 2025 yılında ise yaklaşık yüzde 60 yükseldi. 🔹 ECB, bu yükselişlerin altının toplam rezervler içindeki payını otomatik olarak artırdığını belirtti. Dolar ve ABD Tahvilleri 🔹 Hong Kong Üniversitesi’nden finans profesörü Chen Zhiwu, ABD tahvillerine olan güvenin son dönemde zayıfladığını söyledi. 🔹 Chen, Donald Trump’ın küresel ticaret savaşı politikaları ve İran savaşı nedeniyle ABD’nin uluslararası konumuna ilişkin soru işaretlerinin arttığını savundu. 🔹 Çin, 2022’den bu yana ABD tahvili varlıklarını önemli ölçüde azalttı. 🔹 ABD Hazine Bakanlığı verilerine göre Çin’in elindeki ABD tahvilleri mart ayında 693,3 milyar dolardan 652,3 milyar dolara düştü. ECB’nin Uyarısı 🔹 ECB, altının yükselişine rağmen rezerv varlığı olarak bazı yapısal dezavantajlara sahip olduğunu vurguladı. 🔹 Altın fiyatlarının dalgalı olduğu, faiz getirisi sağlamadığı ve fiziksel olarak saklanmasının maliyetli olduğu belirtildi. 🔹 Ayrıca altın arzının uluslararası likidite talebindeki değişimlere para birimleri kadar hızlı uyum sağlayamadığı ifade edildi. Farklı Bir Hesaplama 🔹 ECB’ye göre 2024 sonrasındaki güçlü fiyat artışları hesaba katılmasaydı altının küresel rezervlerdeki payı yüzde 16 seviyesinde olacaktı. 🔹 Bu durumda altın, euro ile aynı seviyede kalacak ve yüzde 26 paya sahip ABD tahvillerinin gerisinde bulunacaktı. 🔹 Buna rağmen merkez bankalarının belirsizlik dönemlerinde altına yönelme eğiliminin güçlenmeye devam ettiği belirtiliyor.

Dev Finansman Turu 🔹 Çinli yapay zekâ girişimi DeepSeek, ilk dış yatırım turunu tamamlamaya yaklaşırken 50 milyar yuanın (yaklaşık 7,4 milyar dolar) üzerinde kaynak sağlamayı hedefliyor. 🔹 Şirketin değerlemesinin 60 milyar doların hemen altında olması bekleniyor. 🔹 Bu rakam, nisan ayında konuşulan yaklaşık 10 milyar dolarlık değerlemenin altı katına yakın bir artış anlamına geliyor. Yatırımcılar 🔹 Piyasa odaklı yatırımcılar ve Çinli teknoloji şirketleri finansman turuna yaklaşık 30 milyar yuan taahhüt etti. 🔹 Tencent yaklaşık 10 milyar yuan yatırım yapmaya hazırlanıyor. 🔹 NetEase ve JD.com yaklaşık 3’er milyar yuan katkı sağlamayı planlıyor. 🔹 Dünyanın en büyük elektrikli araç batarya üreticisi CATL yaklaşık 5 milyar yuan yatırım yapmayı değerlendiriyor. 🔹 IDG Capital, Monolith, Loyal Valley Capital ve Shixiang Tech gibi girişim sermayesi şirketlerinin de tura katılması bekleniyor. Kurucunun Katkısı 🔹 DeepSeek’in kurucusu ve CEO’su Liang Wenfeng yaklaşık 20 milyar yuanlık kişisel sermaye koymaya hazırlanıyor. 🔹 Devlet destekli fonların da finansman sürecinde rol aldığı belirtiliyor. Neden Fikir Değiştirdi? 🔹 DeepSeek, uzun süre dış yatırım kabul etmeyerek yapay genel zekâ (AGI) çalışmalarına odaklanmayı tercih etmişti. 🔹 Şirketin ana destekçisi, Liang Wenfeng’in kurucu ortaklarından olduğu High-Flyer Quant oldu. 🔹 Kaynaklara göre şirket, yoğunlaşan rekabet ortamında resmî bir piyasa değerlemesi oluşturmak ve çalışanlarını elde tutmak amacıyla dış yatırım alma kararına yöneldi. 🔹 Şirket ayrıca rakiplerin üst düzey yapay zekâ uzmanlarını transfer etme girişimlerine karşı çalışanlarına daha net hisse değeri sunmak istiyor. Küresel Etki 🔹 DeepSeek, geçen yıl açık kaynaklı V3 ve R1 modelleriyle küresel teknoloji sektöründe büyük yankı uyandırmıştı. 🔹 Şirket, gelişmiş yapay zekâ modellerinin ABD merkezli rakiplerden çok daha düşük maliyetlerle geliştirilebileceğini göstermesiyle dikkat çekti. 🔹 DeepSeek’in başlıca rakipleri arasında OpenAI ve Anthropic bulunuyor. V4 ve Fiyat İndirimi 🔹 Şirket, son olarak V4 modelini piyasaya sürdü ve modelin birçok kritik alanda önde gelen ABD modelleriyle benzer performans gösterdiğini açıkladı. 🔹 Mayıs ayında V4 Pro modelinin fiyatını kalıcı olarak yüzde 75 düşürdü. 🔹 Şirket, maliyet avantajını artırmayı temel stratejilerinden biri olarak sürdürüyor. Çin Çip Ekosistemi 🔹 DeepSeek’in büyümesi, Pekin’in yerli yapay zekâ donanımı kullanımını artırma hedefiyle paralel ilerliyor. 🔹 Huawei, V4 modelinin Ascend 950PR platformuna tamamen uyumlu hale getirildiğini açıkladı. 🔹 Çinli çip üreticileri Cambricon ve MetaX de DeepSeek modelleri için optimizasyon çalışmalarına başladı. 🔹 DeepSeek, Huawei’nin yeni nesil yapay zekâ sistemlerinin büyük ölçekli sevkiyatlarının başlamasıyla yılın ikinci yarısında maliyetlerin daha da düşeceğini öngörüyor.

🔹 Tayvan Hava Kuvvetleri'ne ait bir T-34C eğitim uçağı salı günü eğitim görevi sırasında düştü. 🔹 Kazada Yarbay Kuo Chun-nan ve Yarbay Lu Chi-yu hayatını kaybetti. 🔹 Uçak, yerel saatle 08.08'de Kaohsiung'daki Gangshan Hava Üssü'nde düştü. Kaza ve Soruşturma 🔹 Hava kuvvetleri, uçağın motor arızası senaryosunun simüle edildiği eğitim uçuşu sırasında düştüğünü açıkladı. 🔹 Kuyruk numarası 3414 olan uçak, Hava Kuvvetleri Akademisi pistinin kuzey ucuna yakın bölgede yere çakıldı. 🔹 Kazanın nedeni hakkında soruşturma başlatıldı. 🔹 Savunma Bakanı Wellington Koo Li-hsiung kapsamlı inceleme talimatı verdi. 🔹 Kaohsiung savcıları, askeri polis ve uçuş emniyeti uzmanlarıyla birlikte soruşturma yürütmeye başladı. Pilotlar 🔹 46 yaşındaki Kuo Chun-nan, 2004 yılında Hava Kuvvetleri Akademisi'nden mezun oldu ve T-34 uçaklarında 2.172 saatin üzerinde uçuş tecrübesine sahipti. 🔹 41 yaşındaki Lu Chi-yu ise 2008 mezunuydu ve aynı uçak tipinde 2.114 saatin üzerinde uçuş gerçekleştirmişti. 🔹 Her iki pilot da evliydi ve deneyimli eğitim pilotları olarak görev yapıyordu. Hükümetin Tepkisi 🔹 Tayvan lideri Lai Ching-te hayatını kaybeden pilotların ailelerine taziye mesajı gönderdi. 🔹 Lai, kazanın nedeninin hızla ortaya çıkarılması ve benzer olayların önlenmesi için özel görev gücü kurulması talimatını verdi. T-34 Filosuna Yönelik Tartışmalar 🔹 Kaza, Tayvan'ın yaşlanan T-34 eğitim uçağı filosuna ilişkin tartışmaları yeniden gündeme getirdi. 🔹 ABD yapımı T-34C Mentor uçakları 1985 yılından beri hizmet veriyor. 🔹 Bu uçaklar, savaş uçaklarına geçmeden önce hava kuvvetleri öğrencilerinin kullandığı ilk eğitim platformu olarak görev yapıyor. 🔹 Tayvan başlangıçta 49 adet T-34C satın aldı. 🔹 Kazalar ve hizmet dışı kalmalar nedeniyle aktif filonun bugün 30'un biraz üzerinde uçaktan oluştuğu tahmin ediliyor. Güvenlik Endişeleri 🔹 T-34'lerin hizmete girişinden bu yana 13 uçuş emniyeti olayı yaşandı. 🔹 Bu kazalarda salı günkü olay dahil toplam 12 pilot hayatını kaybetti. 🔹 Uçakların 2033 yılına kadar hizmette kalması planlanıyor. 🔹 Askeri planlamacılar, yerlerine yerli bir tasarım mı geliştirileceği yoksa yurt dışından yeni uçak mı alınacağı konusunda henüz karar vermedi. 🔹 Yaşlanan gövdeler, yedek parça sorunları ve fırlatma koltuğu bulunmaması son yıllarda artan endişeler arasında yer alıyor. Siyasi Tepkiler 🔹 İktidardaki Demokratik İlerleme Partisi, eğitim prosedürleri, bakım uygulamaları ve uçuş güvenliği sistemlerinin kapsamlı şekilde gözden geçirilmesini istedi. 🔹 Ana muhalefetteki Kuomintang da kazanın nedeninin ortaya çıkarılması ve eğitim ile bakım süreçlerinin incelenmesi çağrısında bulundu. 🔹 Kuomintang, artan jeopolitik gerilimler nedeniyle Tayvan ordusunun giderek daha zorlu görevler üstlendiğini belirtti.

🔹 Asya-Pasifik bölgesindeki şirketler, rakiplerinin gerisinde kalma korkusuyla yapay zekâya yoğun yatırım yapıyor. 🔹 Bölgede faaliyet gösteren kuruluşların yüzde 37'si, sonuçları yeterince değerlendirmeden agresif şekilde yapay zekâ yatırımı yaptığını kabul etti. 🔹 Bu oran, yüzde 20 olan küresel ortalamanın neredeyse iki katına ulaştı. Araştırma Bulguları 🔹 Araştırma, ABD, Avrupa ve Asya-Pasifik'teki 500’den fazla çalışanı bulunan çok uluslu şirketlerden 800 teknoloji yöneticisini kapsadı. 🔹 Singapur, yapay zekâ yatırımlarının etkisini tam olarak değerlendirmeden yoğun harcama yapan şirketlerin oranıyla öne çıkan merkezlerden biri oldu. 🔹 Expereo CEO'su Ben Elms, şirketlerin tamamına yakınının yapay zekâya yatırım yaptığını ancak beklentiler ile sonuçlar arasında belirgin bir fark oluştuğunu söyledi. Yatırımların Sonuçları 🔹 Asya-Pasifik şirketlerinin yalnızca yüzde 40'ı yapay zekâ uygulamalarının beklentileri karşıladığını veya aştığını belirtti. 🔹 Şirketler düşük kaliteli eğitim verilerini, beklenenden yüksek maliyetleri ve yetersiz performans gösteren modelleri başlıca sorunlar olarak gösterdi. 🔹 Küresel ölçekte şirketlerin yalnızca yüzde 19'u yapay zekâ projelerinin beklentileri aştığını bildirdi. 🔹 Katılımcıların sadece yüzde 5'i yapay zekâ yatırımlarının öngörüleri önemli ölçüde geride bırakarak daha iyi sonuç verdiğini söyledi. Maliyet ve Altyapı Sorunları 🔹 Asya-Pasifik'teki teknoloji liderlerinin yüzde 41'i yapay zekâ harcamaları ve yatırım getirileri üzerindeki kontrolü kaybetmekten endişe duyuyor. 🔹 Malezya'da bu oran yüzde 54'e yükseldi. 🔹 Şirketlerin sadece yüzde 9'u mevcut ağ altyapılarının yeni yapay zekâ, bulut ve dijital girişimleri tamamen desteklemeye hazır olduğunu belirtti. 🔹 Kuruluşların yüzde 37'si ise yakın dönemde ağ altyapılarında yükseltme veya değişim yapılması gerektiğini ifade etti. Gelecek Planları 🔹 Asya-Pasifik şirketlerinin yüzde 61'i önümüzdeki 12 ay içinde yapay zekâ ve makine öğrenimini en önemli teknoloji yatırım alanları arasında tutmayı planlıyor. 🔹 Expereo Asya-Pasifik Başkanı Eric Wong, şirketlerin yapay zekâyı büyük ölçekte destekleyebilecek ağ ve sistem altyapılarını daha yakından incelemeye başladığını söyledi. 🔹 Araştırma, özellikle Singapur ve Tayland'da esnek ve ölçeklenebilir altyapıya yönelik talebin bölge ortalamasının üzerinde olduğunu ortaya koydu.

🔹 Japonya, İngiltere ve İtalya'nın ortak yürüttüğü Global Combat Air Programme (GCAP) kapsamında geliştirilen yeni nesil savaş uçağının gecikebileceği yönündeki haberler Tokyo'da endişe yarattı. 🔹 GCAP'ın üç ülkeye ait yeni savaş uçağını 2035 yılında hizmete sokması hedefleniyor. 🔹 İngiltere'nin savunma harcamalarına ilişkin belirsizlik nedeniyle projenin birkaç yıl gecikebileceği bildirildi. Japonya'nın Endişeleri 🔹 Gecikme ihtimali, Japonya'nın GCAP ile değiştirmeyi planladığı mevcut savaş uçaklarının kullanım süresini uzatmasını gerektirebilir. 🔹 Uzmanlar, bunun Çin'in hızla gelişen hava gücü karşısında Japonya'nın güvenlik hesaplarını zorlaştırabileceğini belirtiyor. 🔹 Daito Bunka Üniversitesi'nden Garren Mulloy, Tokyo'daki savunma çevrelerinde İngiltere'ye yönelik ciddi hayal kırıklığı ve rahatsızlık bulunduğunu söyledi. 🔹 Mulloy, İngiltere'nin projeyi yavaş ilerletmesinin Japonya'nın sabrını zorladığını ifade etti. Finansman Sorunu 🔹 İngiltere'nin Savunma Yatırım Planı'nın açıklanması beklenenden daha uzun süre ertelendi. 🔹 Haberlere göre GCAP finansmanının ancak 2030'lu yılların ortalarında serbest bırakılması planlanıyor. 🔹 Uçağın hizmete giriş tarihinin de 2040'lı yılların başına kayabileceği değerlendiriliyor. Ortaklıkta Belirsizlik 🔹 Analistler, üç ülkenin hâlâ net bir geliştirme takvimi ve yol haritası üzerinde uzlaşamamış olmasının Tokyo'daki kaygıları artırdığını belirtiyor. 🔹 Kanada, Avustralya, Almanya ve Suudi Arabistan gibi ülkeler projeye katılma veya gelecekte uçağı satın alma ilgisi gösterdi. 🔹 İngiltere, Japonya ve İtalya'nın nisan ayında imzaladığı geçici geliştirme sözleşmesi bu ay sona eriyor. Japonya'nın Seçenekleri 🔹 Japonya'nın envanterinde bulunan 90'dan fazla F-2 savaş uçağı, ABD'nin F-16 platformu temel alınarak geliştirildi. 🔹 F-2'lerin Çin'in J-20 savaş uçaklarıyla kıyaslandığında daha düşük kabiliyete sahip olduğu değerlendiriliyor. 🔹 Çin ayrıca yeni nesil J-36 savaş uçağını geliştiriyor. 🔹 Japonya toplam 147 adet F-35 satın almayı kabul etti ancak teslimatlar henüz tamamlanmadı. 🔹 Mulloy'a göre Japonya'nın seçenekleri arasında kendi savaş uçağını geliştirmek, GCAP'ta İngiltere'nin rolünü azaltmak veya geçici çözüm olarak İsveç yapımı Gripen savaş uçaklarını satın almak bulunuyor. Stratejik Sonuçlar 🔹 Uluslararası Kriz Grubu'ndan William Yang, yaşanan sorunların Japonya'nın savunma iş birliklerinde Avrupa'yı ABD'ye alternatif olarak görme yaklaşımını yeniden değerlendirmesine yol açabileceğini söyledi. 🔹 Yang, gecikmenin Japonya'nın savunma kapasitesini güçlendirme planları açısından bir gerileme olduğunu belirtti. 🔹 Buna rağmen Japonya'nın projeden ayrılmasının beklenmediğini ve Tokyo'nun İngiltere ile İtalya'yla birlikte darboğazı aşmaya çalışacağını ifade etti.

🔹 Çinli biyoteknoloji şirketi Akeso, akciğer kanserine yönelik ilacı ivonescimabın üçüncü faz klinik çalışmasında beklenenden daha güçlü sonuçlar elde ettiğini açıkladı. 🔹 Sonuçlar, ilacın ölüm riskini yüzde 34 azalttığını gösterdi. 🔹 Analistler, ivonescimabın küresel küçük hücreli dışı akciğer kanseri pazarında temel tedavilerden biri haline gelebileceğini değerlendiriyor. Klinik Sonuçlar 🔹 Çalışmada ivonescimab kullanan hastaların medyan genel sağkalım süresi 27,9 ay oldu. 🔹 Karşılaştırma grubunda kullanılan BeOne'ın tislelizumab ilacında bu süre 23,7 ay olarak gerçekleşti. 🔹 İvonescimab kullanan hastaların yüzde 64,7'si iki yıl sonra hayatta kalırken kontrol grubunda bu oran yüzde 48,6 oldu. 🔹 Çok merkezli çalışmaya toplam 532 hasta katıldı. 🔹 Hastaların yaklaşık yüzde 92'si ileri evre veya metastatik skuamöz küçük hücreli dışı akciğer kanserine sahipti. Sigarayla İlişkili Kanser Türü 🔹 Skuamöz hücreli akciğer kanseri sigara kullanımıyla güçlü şekilde ilişkilendiriliyor. 🔹 ABD Ulusal Tıp Kütüphanesi verilerine göre bu kanser türü erkeklerde vakaların yüzde 80'iyle, kadınlarda ise yüzde 90'ıyla bağlantılı bulunuyor. Sektörel Etki 🔹 Nomura'nın Çin sağlık araştırmaları başkanı Zhang Jialin, sonuçların hem Akeso hem de ilgili ilaç sınıfı açısından önemli bir başarı olduğunu söyledi. 🔹 Zhang, sonuçların biyoteknoloji sektöründeki yatırımcı algısını da olumlu etkileyebileceğini belirtti. 🔹 Akeso Yönetim Kurulu Başkanı Xia Yu, çalışmanın yeni bir tedavi standardı oluşturma potansiyeline sahip olduğunu söyledi. 🔹 Çalışma, Çin kaynaklı birinci sınıf yenilikçi ilacın üçüncü faz sonuçlarının 61 yıl sonra ilk kez Amerikan Klinik Onkoloji Derneği'nin genel oturumunda sunulmak üzere seçildiğini gösterdi. Pazar Potansiyeli 🔹 Küresel küçük hücreli dışı akciğer kanseri pazarı 2024 yılında yaklaşık 20,2 milyar dolar büyüklüğe ulaştı. 🔹 Pazarın 2025'te 22,1 milyar dolara çıkması bekleniyor. 🔹 Sektör tahminlerine göre pazar büyüklüğü 2034 yılında 53,9 milyar dolara ulaşabilir. Mevcut Onaylar 🔹 İvonescimab Çin'de iki farklı kullanım onayı aldı. 🔹 İlaç ilk olarak 2024 yılında belirli genetik mutasyona sahip akciğer kanseri hastalarında kullanım izni aldı. 🔹 2025 yılında ise PD-L1 pozitif ileri evre veya metastatik küçük hücreli dışı akciğer kanserinde birinci basamak tedavi olarak onaylandı.

🔹 OECD'nin yayımladığı rapora göre Çinli şirketler, küresel rakiplerine kıyasla üç ila sekiz kat daha fazla devlet desteği alıyor. 🔹 Raporda bu desteklerin, Çinli şirketlerin son yıllardaki küresel pazar payı artışlarının yaklaşık yüzde 60'ını sağladığı belirtildi. 🔹 Çalışma, 2005-2024 döneminde 15 temel sektörde faaliyet gösteren dünyanın en büyük 525 üretim grubunu kapsayan OECD veritabanına dayanıyor. Desteklerin Boyutu 🔹 İncelenen sektörlerdeki toplam sanayi destekleri 2024 yılında 108 milyar dolara ulaştı. 🔹 Bu tutar şirketlerin toplam satış gelirlerinin yaklaşık yüzde 1,3'üne karşılık geldi. 🔹 Çinli şirketler dönem ortalamasında gelirlerinin yaklaşık yüzde 2,5'i kadar destek aldı. 🔹 Kuzey Amerikalı şirketlerde bu oran yüzde 0,9, Avrupalı şirketlerde ise yüzde 0,5'in altında kaldı. Pazar Payı Etkisi 🔹 OECD, 2005-2023 döneminde Çinli şirketlerin küresel pazar payı kazanımlarının yaklaşık yüzde 60'ının devlet destekleriyle ilişkili olduğunu hesapladı. 🔹 Küresel ortalamada ise desteklerin pazar payı artışlarına katkısı yüzde 22 seviyesinde gerçekleşti. 🔹 Rapora göre Çinli şirketlerle diğer bölgelerdeki şirketler arasındaki destek farkı 2024 yılında da yüksek seviyesini korudu. Destek Türleri 🔹 Çinli şirketlere sağlanan desteklerin büyük bölümü piyasa koşullarının altında maliyetle verilen kredilerden oluştu. 🔹 ABD'de destekler ağırlıklı olarak vergi avantajları şeklinde sağlandı. 🔹 Avrupa'da ise doğrudan devlet hibeleri daha yaygın destek aracı olarak öne çıktı. 🔹 OECD, Çin'in devlet bankalarının ağırlıklı olduğu finansal yapısının düşük maliyetli kredi desteğini kolaylaştırdığını belirtti. Çin'den Tepki 🔹 Avrupa Birliği Çin Ticaret Odası (CCCEU), OECD'nin destekleri ölçme yöntemine itiraz etti. 🔹 Oda, raporun Çin'in devlet ağırlıklı finans sisteminin özelliklerini ihlal gibi değerlendirdiğini savundu. 🔹 CCCEU, raporun ABD ve Avrupa Birliği'nin Çinli şirketlere yönelik ilave ticaret önlemlerine gerekçe oluşturabileceği uyarısında bulundu. Sektörel Dağılım 🔹 OECD verilerine göre en fazla destek alan sektörler güneş panelleri, yarı iletkenler, alüminyum, çelik ve gemi inşası oldu. 🔹 Bu sektörlerin büyük bölümü son yıllarda Pekin ile Batılı ülkeler arasındaki ticaret anlaşmazlıklarının merkezinde yer aldı. 🔹 CCCEU, Avrupa'da faaliyet gösteren Çinli şirketlere uyum ve destek denetimlerini hızlandırmaları çağrısında bulundu.

🔹 ABD'li rapçi Travis Scott, İstanbul'daki ilk performansının yaklaşık 20 dakika sürmesi nedeniyle hayranlarının tepkisiyle karşılaştı. 🔹 Sosyal medyada paylaşılan görüntülerde seyircilerin sanatçının sahneden erken ayrılması üzerine yuhalama yaptığı görüldü. 🔹 Scott, Türkiye turnesi kapsamında pazar gecesi İstanbul'da, pazartesi günü ise İzmir'de sahne alacaktı. İstanbul Etkinliği 🔹 Etkinlik, organizatörler tarafından klasik konser formatının ötesine geçen özel bir performans olarak tanıtıldı. 🔹 Yaklaşık 2.500 kişinin katılabildiği etkinliğin bilet fiyatları 330 dolardan başlıyordu. 🔹 Tanıtımlarda Travis Scott'ın saat 23.00'te başlayacak 90 dakikalık bir "DJ set & mic" performansı gerçekleştireceği belirtilmişti. Hayranların Tepkisi 🔹 Katılımcılar, Travis Scott'ın yaklaşık 90 dakika gecikmeyle sahneye çıktığını söyledi. 🔹 Hayranlar sanatçının yaklaşık 20 dakika sahnede kaldıktan sonra ayrıldığını belirtti. 🔹 Bazı katılımcılar sosyal medyada para iadesi talep etti. 🔹 VIP bilet için 1.000 doların üzerinde ödeme yaptığını söyleyen bazı katılımcılar vaat edilen ayrıcalıkların sunulmadığını öne sürdü. Travis Scott'ın Açıklaması 🔹 Travis Scott, Instagram hesabında etkinliğe bir arkadaşının önemli günündeki partiye ev sahipliği yapmak için geldiğini yazdı. 🔹 Sanatçı, gelecekte Türkiye'ye dönerek gerçek bir performans sergilemeyi sabırsızlıkla beklediğini belirtti. Organizatörlerin Yanıtı 🔹 Etkinliğin organizatörleri doğrudan yorum yapmadı. 🔹 TemaCC CEO'su Taylan Özcan ise Travis Scott'ın gece boyunca etkinliğin merkezinde yer aldığını söyledi. 🔹 Özcan, sanatçının yaklaşık bir saat boyunca partiye ev sahipliği yaptığını ve ardından 20 dakikalık özel bir performans gerçekleştirdiğini ifade etti. İzmir Etkinliği 🔹 Pazartesi günkü İzmir etkinliği de benzer formatta planlandı. 🔹 Tanıtımlarda Travis Scott'ın klasik sahne formatlarının ötesine geçen yüksek enerjili bir kulüp deneyimi sunacağı belirtildi. 🔹 İzmir etkinliğinin bilet fiyatları 215 dolardan başlayıp 5.000 doların üzerine kadar çıkıyordu.

🔹 İnsansız hava araçları ve denizaltılar modern savaşlarda giderek daha önemli hale gelse de uçak gemileri askerî gücün en önemli sembollerinden biri olmaya devam ediyor. 🔹 Çin, Fransa, Türkiye, Hindistan, Japonya ve Endonezya uçak gemisi kapasitelerini artırıyor veya yeni projeler üzerinde çalışıyor. Çin'in Uçak Gemisi Programı 🔹 Çin'in dördüncü uçak gemisi olan Tip 004'ün inşası hızla ilerliyor. 🔹 Son uydu görüntülerine göre geminin baş ve kıç bölümleri tamamlandı. 🔹 Tip 004'ün nükleer enerjiyle çalışması ve elektromanyetik katapult sistemine sahip olması bekleniyor. 🔹 Washington merkezli CSIS'e göre gemide dört uçak fırlatma katapultu ve üçüncü bir uçak asansörü bulunabilir. 🔹 Bu özellikler uçakların daha hızlı konuşlandırılmasını sağlayabilir. Modern Savaşın Gerçekleri 🔹 Son çatışmalar büyük savaş gemilerinin füze ve insansız hava araçlarına karşı savunmasız olduğunu gösterdi. 🔹 İran savaşı sırasında ABD uçak gemileri füze tehdidinden uzak kalmak için İran kıyılarından daha uzak bölgelere çekildi. 🔹 Ukrayna'nın insansız hava aracı saldırıları Rusya'nın Karadeniz Filosu'na ciddi zarar verdi. Neden Hâlâ Uçak Gemileri? 🔹 Defence Priorities'den Lyle Goldstein, savaşın yalnızca askerî değil aynı zamanda psikolojik ve siyasi bir araç olduğunu söyledi. 🔹 Goldstein'a göre uçak gemileri güç gösterisi, caydırıcılık ve algı yönetimi açısından önemini koruyor. 🔹 Son savaşlar ülkeleri savunma kapasitelerini daha ciddi şekilde geliştirmeye yöneltti. 🔹 Deniz ticaret yolları ve boğazların kontrolü stratejik önemini artırdı. 🔹 Ülkeler büyük güçlere bağımlı kalmadan kendi çıkarlarını korumak istiyor. ABD ve Çin Karşılaştırması 🔹 Çin'in hizmette üç uçak gemisi bulunuyor. 🔹 Bu sayı Çin'i ABD'nin ardından dünyanın ikinci büyük uçak gemisi filosuna sahip ülkesi yapıyor. 🔹 ABD'nin envanterinde 11 uçak gemisi bulunuyor. 🔹 Çin'in henüz nükleer güçle çalışan bir uçak gemisi bulunmuyor. 🔹 ABD, eski Nimitz sınıfı gemilerini Gerald R. Ford sınıfı yeni nesil uçak gemileriyle değiştirmeyi sürdürüyor. Uzman Görüşü 🔹 Goldstein, 21. yüzyıl deniz savaşlarının asıl belirleyici unsurlarının denizaltılar ve insansız sistemler olduğunu söyledi. 🔹 Uçak gemilerinin önemli olmaya devam ettiğini ancak nükleer denizaltılar kadar kritik olmadığını belirtti. Diğer Ülkelerin Planları Fransa 🔹 Fransa, Charles de Gaulle uçak gemisinin yerine France Libre adlı yeni nesil bir uçak gemisi inşa etmeyi planlıyor. 🔹 Geminin yaklaşık 2038 yılında hizmete girmesi bekleniyor. Türkiye 🔹 Türkiye mevcut büyük amfibi hücum gemisini insansız hava aracı gemisine dönüştürdü. 🔹 Yerli üretim MUGEM uçak gemisinin inşasına geçen yıl başlandı. 🔹 MUGEM'in insansız hava araçları ve insanlı savaş uçaklarını taşıyabilecek kapasitede olması planlanıyor. 🔹 Gelecekte geliştirilecek Türk yapımı hayalet savaş uçaklarının da gemide kullanılabilmesi hedefleniyor. Hindistan 🔹 Hindistan, nükleer güçle çalışan ve elektromanyetik katapult sistemine sahip üçüncü uçak gemisini değerlendiriyor. Japonya 🔹 Japonya'nın JS Izumo ve JS Kaga gemileri F-35B savaş uçaklarını taşıyabilecek şekilde dönüştürülüyor. 🔹 Bu dönüşüm Japonya'ya İkinci Dünya Savaşı'ndan bu yana ilk kez hafif uçak gemisi kabiliyeti kazandıracak. 🔹 Gelişme Pekin tarafından yakından izleniyor. Endonezya 🔹 Endonezya, İtalya tarafından bağışlanan Giuseppe Garibaldi uçak gemisini teslim almaya hazırlanıyor. 🔹 Surabaya'daki askerî üste uçak gemisi güvertesine benzeyen yeni bir altyapı inşa edildiği uydu görüntülerinde görüldü. Askerî Güç Sembolü 🔹 Çinli askerî analist Song Zhongping, uçak gemilerinin askerî gücün sembolü olmaya devam ettiğini söyledi. 🔹 Song'a göre uçak gemileri ülkelerin denizaşırı çıkarlarını korumada benzersiz bir araç olmayı sürdürüyor.

🔹 Çin'in ilk yerli yüksek itişli savaş uçağı turbofan motoru WS-10'un geliştirilmesinin tamamlanmasının üzerinden 20 yıl geçti. 🔹 WS-10 motor ailesi bugün Çin Halk Kurtuluş Ordusu'nun ana muharip savaş uçaklarının büyük bölümünde kullanılmaya devam ediyor. 🔹 Motor, Çin'in savaş uçağı filosunda Rus motorlarına bağımlılığı azaltan en önemli projelerden biri olarak değerlendiriliyor. Kullanıldığı Uçaklar 🔹 WS-10, J-10C, J-11B, J-16 ve uçak gemisi konuşlu J-15 savaş uçaklarına güç veriyor. 🔹 Motorun bazı sürümleri beşinci nesil J-20 hayalet savaş uçağında da kullanılıyor. 🔹 İhracat versiyonu J-10CE savaş uçakları da WS-10 ailesinden motorlarla donatılıyor. Rusya Bağımlılığının Azalması 🔹 WS-10'un olgunlaşmasından önce J-11, J-16 ve ilk J-20 üretimleri Rus yapımı AL-31 motorlarına bağımlıydı. 🔹 Yerli motorun hizmete girmesi Çin'e gelişmiş savaş uçaklarını daha büyük ölçeklerde üretme imkânı sağladı. 🔹 Çin ayrıca motorları yabancı onaya ihtiyaç duymadan geliştirme ve değiştirme kabiliyeti kazandı. 🔹 Bu durum savaş uçaklarının ihracatını da kolaylaştırdı. WS-10 Varyantları 🔹 WS-10 ailesinin en az altı ana versiyonu bulunuyor. 🔹 WS-10A modeli daha yüksek dayanıklılık ve FADEC dijital motor kontrol sistemiyle geliştirildi. 🔹 WS-10B, J-16 ve J-10C'nin standart motoru haline geldi ve en yaygın kullanılan sürüm oldu. 🔹 WS-10C, düşük kızılötesi iz ve geliştirilmiş nozullarla J-20 için tasarlandı. 🔹 WS-10H, deniz ortamına uygun korozyon korumalı deniz kuvvetleri versiyonu olarak geliştirildi. Performans Karşılaştırması 🔹 WS-10B'nin maksimum itiş gücü 130-145 kilonewton arasında bulunuyor. 🔹 Bu değer Rus AL-31F motorunun yaklaşık 125 kilonewtonluk itiş gücünü aşıyor. 🔹 WS-10B'nin performansının ABD'nin F110 motoruna yaklaştığı belirtiliyor. 🔹 İtiş-ağırlık oranı açısından WS-10 serisi hem Rus hem de ABD muadilleriyle benzer seviyede bulunuyor. Dayanıklılık Farkı 🔹 WS-10B'nin büyük bakım aralığı yaklaşık 1.500 saat seviyesinde bulunuyor. 🔹 ABD'nin F110 motorunda bu süre 4.000 saatin üzerine çıkıyor. 🔹 Toplam kullanım ömrü WS-10B için yaklaşık 2.500-3.000 saat olarak tahmin edilirken F110 motoru 6.000 saati aşabiliyor. Geliştirme Süreci 🔹 Proje 1987 yılında Deng Şiaoping'in talimatıyla başlatıldı. 🔹 Motorun ilk yer testi 1989 yılında gerçekleştirildi. 🔹 Geliştirme sürecinde ciddi teknik sorunlar ve kazalar yaşandı. 🔹 Motor 2006 yılında tamamlandı ve yaklaşık 2010 yılında resmen hizmete girdi. Gelecek Nesil Motor 🔹 WS-10'un doğrudan halefi olarak WS-15 "Emei" motoru geliştiriliyor. 🔹 WS-15'in 180 kilonewtondan fazla itiş gücü üretmesi hedefleniyor. 🔹 Motorun itiş-ağırlık oranının 10:1 seviyesini aşması planlanıyor. 🔹 WS-15'in ilk teslimatları 2023 yılında başladı ve J-20 prototiplerinde uçuş testleri gerçekleştirildi. 🔹 J-20 filosunda WS-10C motorlarının tamamen WS-15 ile değiştirilmesinin 2020'lerin sonuna kadar tamamlanması bekleniyor.

🔹 Nvidia, Çinli robot üreticisi Unitree Robotics ve Singapur merkezli robot el geliştiricisi Sharpa ile yeni bir insansı robot referans tasarımı geliştirmek için ortaklık kurdu. 🔹 Nvidia CEO'su Jensen Huang, projeyi Tayvan'daki Computex fuarında duyurdu. 🔹 H2+ veya Isaac GR00T adı verilen tasarım, insansı robot geliştirme süreçlerini hızlandırmayı hedefliyor. H2+ Platformu 🔹 Sistem, Unitree'nin insan boyutundaki H2 insansı robot gövdesini temel alıyor. 🔹 Robotta Sharpa'nın Wave adlı beş parmaklı robot elleri kullanılacak. 🔹 Nvidia'nın Isaac GR00T temel yapay zekâ modelleri robotun "beyni" olarak görev yapacak. 🔹 Platform veri toplama, model eğitimi ve gerçek dünyada kullanım süreçlerini tek bir geliştirme altyapısında birleştiriyor. Nvidia Teknolojisi 🔹 Robotun işlem gücü Nvidia'nın Jetson AGX Thor T5000 platformu tarafından sağlanacak. 🔹 Sistem Blackwell mimarisine dayalı grafik işlemci kullanıyor. 🔹 Donanım 128 GB bellek içeriyor. 🔹 Yapay zekâ işlem kapasitesi 2.070 FP4 teraflop seviyesine ulaşıyor. Yapay Zekâ ve Veri Sorunu 🔹 Jensen Huang, fiziksel yapay zekâ ve robotik sistemlerde en büyük sorunun veri olduğunu söyledi. 🔹 Huang'a göre robotların eğitilebilmesi için birinci şahıs bakış açısından veri gerekiyor. 🔹 Dünyadaki video verilerinin büyük kısmı üçüncü şahıs bakış açısıyla kaydedildiği için robot eğitiminde kullanılmaları zorlaşıyor. Yeni Ürünler 🔹 Nvidia ayrıca Cosmos 3 adlı yeni bir dünya modeli tanıttı. 🔹 Cosmos 3 hem birinci şahıs hem de üçüncü şahıs perspektiflerinden fiziksel dünyayı anlayabilecek şekilde geliştirildi. Sharpa'nın Rolü 🔹 Sharpa kurucusu David Li Yifan, ortaklığın gerçek ortamlarda gerçek işler yapabilen robotların geliştirilmesi açısından önemli bir adım olduğunu söyledi. 🔹 Şirket 2024 yılında kuruldu. 🔹 Sharpa'nın araştırma ve geliştirme faaliyetleri Şanghay'daki tesislerinde yürütülüyor. 🔹 Şirket daha önce Nvidia ile robot eğitimi için veri toplama çalışmalarında da iş birliği yaptı. Robot Eller 🔹 Sharpa'nın Wave robot elleri 22 aktif hareket serbestlik derecesine sahip bulunuyor. 🔹 Sistem bu yıl CES fuarında iskambil kartı dağıtma ve mekanik oyuncak montajı gibi görevleri yerine getirerek dikkat çekmişti. 🔹 Sharpa ve Unitree, Wave ellerinin Unitree H2 robotunun kollarına entegrasyonu üzerinde çalışmaya başladı. Çin'in İnsansı Robot Pazarı 🔹 Unitree, Nvidia teknolojilerini kullanan Çinli insansı robot üreticileri arasında yer alıyor. 🔹 AgiBot, Galbot ve UBTech Robotics gibi diğer Çinli şirketler de Nvidia'nın Jetson AGX Thor modüllerini kullanıyor. 🔹 Morgan Stanley'e göre Çin'de yıllık insansı robot satışlarının bu yıl 28 bin adede ulaşması bekleniyor. 🔹 Bu rakamın dünyadaki en yüksek yıllık satış hacmi olması öngörülüyor. 🔹 Analistler insansı robot sektörünün Çin'in üretim ve ihracat gücünü destekleyen yeni büyük sektörlerden biri haline gelebileceğini değerlendiriyor.