📰 Günlük Haber Bülteni

Dondurulmuş varlıklar 🔹 İran, ABD ile yürütülen müzakerelerde yurt dışında bloke edilen on milyarlarca dolarlık varlığa yeniden erişim sağlamayı öncelikli hedef olarak görüyor. 🔹 İran yönetimi yurt dışındaki dondurulmuş varlıklarının en az 100 milyar dolar olduğunu belirtirken, bazı uzmanlar daha düşük tahminler yapıyor. 🔹 Tahran yönetimi ilk aşamada 24 milyar dolarlık varlığın kademeli olarak serbest bırakılmasını hedefliyor. Varlıkların kaynakları 🔹 Dondurulan varlıkların büyük bölümü, Çin, Hindistan, Güney Kore ve Japonya'ya yapılan petrol satışlarından elde edilen gelirlerden oluşuyor. 🔹 Bu ödemeler, ABD'nin 2018 yılında İran nükleer anlaşmasından çekilmesi ve yaptırımları yeniden uygulamaya başlamasının ardından bloke edildi. 🔹 İran'a ait varlıkların bir bölümü Japonya, Lüksemburg, Umman ve ABD'de de tutuluyor. Çin'in rolü 🔹 Çin, uzun süredir İran petrolünün en büyük alıcısı konumunda bulunuyor. 🔹 Çin'de bloke edilen İran varlıklarının büyüklüğüne ilişkin tahminler 20 milyar dolar ile 50 milyar dolar arasında değişiyor. 🔹 İran, bu fonların bir kısmını Çin'den makine, otomotiv yedek parçası ve çeşitli sanayi ürünleri satın almak için dolaylı şekilde kullanabiliyor. Diğer ülkelerdeki fonlar 🔹 Irak'ın İran'dan aldığı elektrik ve doğal gaz karşılığında oluşan milyarlarca dolarlık ödeme de ABD yaptırımları nedeniyle uzun süredir bloke ediliyor. 🔹 Hindistan, ABD yaptırımları sonrasında İran petrolü için yapılması gereken ödemeleri durdurdu. 🔹 Güney Kore'de bulunan yaklaşık 7 milyar dolarlık İran fonunun büyük bölümü 2023 yılındaki mahkûm takası kapsamında Katar'a aktarılmıştı. Müzakerelerdeki önemi 🔹 Katar'da bulunan fonların yalnızca insani amaçlarla kullanılmasına izin verilmiş olsa da, bu kaynaklara erişim mevcut ABD-İran görüşmelerinin önemli başlıklarından biri haline geldi. 🔹 Ekonomistler, dondurulmuş varlıkların serbest bırakılmasının İran para birimini destekleyebileceğini ve enflasyonu azaltabileceğini değerlendiriyor. 🔹 Buna rağmen İran'ın uzun vadede daha kapsamlı yaptırım kaldırılması ve uluslararası finans sistemine yeniden erişim sağlanması yönündeki arayışını sürdürmesi bekleniyor.

Anlaşmanın ilk ekonomik adımları 🔹 ABD ile İran arasında varılan anlaşma kapsamında İran, mutabakatın imzalanmasının hemen ardından petrol ve yakıt ihracatına başlayabilecek. 🔹 Petrol ihracatı için gerekli bankacılık, sigorta, taşımacılık ve diğer hizmetlere yönelik yaptırım muafiyetleri de aynı anda yürürlüğe girecek. 🔹 ABD'li yetkililer, kalıcı yaptırım hafifletmelerinin İran'ın Hürmüz Boğazı'nın açık tutulması ve nükleer program konusundaki yükümlülüklerini yerine getirmesine bağlı olacağını belirtiyor. Petrol sevkiyatları yeniden başladı 🔹 İran'a ait Diona adlı süper tanker, ABD ablukasını aşarak Umman Körfezi'nden geçiş yaptı ve savaş sonrası ilk petrol sevkiyatlarından biri oldu. 🔹 Hero II adlı ikinci bir süper tanker de aynı güzergâhtan geçiş gerçekleştirdi. Mali teşvikler ve yaptırımlar 🔹 Taslak mutabakat, ilerleyen müzakereler sonucunda geniş kapsamlı yaptırım kaldırılması, dondurulmuş varlıkların serbest bırakılması ve yeniden imar finansmanı sağlanmasını öngörüyor. 🔹 ABD yönetimi, İran'ın nükleer programını sonlandırması ve zenginleştirilmiş uranyum stoklarını imha etmesi halinde çok daha kapsamlı ekonomik teşviklerin gündeme gelebileceğini değerlendiriyor. 🔹 ABD ve İran arasında en az 300 milyar dolarlık yeniden imar ve kalkınma fonu oluşturulması da görüşülen başlıklar arasında yer alıyor. Dondurulmuş varlıklar 🔹 Taslak anlaşma, İran Merkez Bankası'nın belirleyeceği ödemeler için İran'ın dondurulmuş varlıklarının bir bölümüne erişim sağlanmasına imkân tanıyor. 🔹 İran yönetimi müzakerelerin başlangıcında yaklaşık 12 milyar dolar peşin ve 60 günlük süreç boyunca toplam 24 milyar dolar talep etti. 🔹 İran'ın yaptırımlar nedeniyle erişemediği varlıklarının yaklaşık 100 milyar dolar seviyesinde olduğu tahmin ediliyor. Siyasi tartışmalar 🔹 ABD ve İsrail'de birçok siyasetçi, İran önemli tavizler vermeden ekonomik baskının azaltılmasına karşı çıkıyor. 🔹 ABD Başkanı Donald Trump, sosyal medya paylaşımında ABD'nin 300 milyar dolarlık yeniden imar fonuna katkı yapmayacağını açıkladı. 🔹 Petrol satışlarının yeniden başlamasının küresel enerji fiyatlarını düşürmeye katkı sağlayabilecek somut bir ekonomik teşvik oluşturabileceği değerlendiriliyor.

İran'ın savaş sonrası konumu 🔹 İran, üç aydan uzun süren bombardıman ve ablukanın ardından nükleer müzakerelere yeniden hazırlanıyor. 🔹 İran yönetimi, savaş sırasında ağır askeri kayıplar vermesine rağmen siyasi yapısını korudu ve yeni komutanlarla yönetimini pekiştirdi. 🔹 Hürmüz Boğazı üzerindeki kontrol kapasitesi, İran'ın küresel ekonomi üzerinde yeni bir baskı aracı elde etmesini sağladı. ABD ve İsrail'in hedefleri 🔹 ABD ve İsrail, savaşın İran yönetimini devirmesini veya Tahran'ı önemli tavizler vermeye zorlamasını hedefledi ancak bu sonuç gerçekleşmedi. 🔹 İran'ın yüksek düzeyde zenginleştirilmiş uranyum stokunu koruması ve uluslararası denetimlere yeniden izin vermemesi müzakerelerde önemli belirsizlik oluşturuyor. 🔹 Savaş, ABD'nin hassas mühimmat stoklarını tüketti ve bölgedeki bazı askeri tesislerinde hasara yol açtı. Müzakereler ve ekonomik teşvikler 🔹 İran ekonomisi yüksek enflasyon, su krizi ve savaşın yol açtığı yıkım nedeniyle ciddi baskı altında bulunuyor. 🔹 Geniş kapsamlı yaptırım kaldırılması ve yeniden imar finansmanı, İran açısından anlaşmaya ulaşılması için önemli teşvik unsurları olarak görülüyor. 🔹 İran yönetiminde bazı çevreler ABD'nin yaptırımları kalıcı biçimde kaldıracağına güvenmezken, bazı kesimler ekonomik kazanımlar için anlaşmanın sürdürülmesini destekliyor. Anlaşmanın kırılgan yapısı 🔹 Pakistan ve Katar arabuluculuğunda hazırlanan mutabakat metninin ayrıntıları kamuoyuna açıklanmadı ve birçok konuda farklı değerlendirmeler sürüyor. 🔹 İran'ın ne kadar mali kaynak alacağı ve Hürmüz Boğazı'ndaki deniz trafiğinden nasıl gelir elde edeceği gibi konular netleşmedi. 🔹 Taraflar arasındaki ateşkesin kalıcılığı konusunda belirsizlik sürerken, yeni müzakerelerin başarısız olması halinde çatışmaların yeniden başlayabileceği değerlendiriliyor. Bölgesel etkiler 🔹 Taslak mutabakatın İsrail'in Lübnan'daki Hizbullah'a karşı askeri faaliyetlerini sınırlayan hükümler içermesi İsrail siyasetinde eleştirilere yol açtı. 🔹 İsrail güçlerinin Güney Lübnan'daki varlığını sürdürmesi nedeniyle bölgede yeni gerilim ihtimali devam ediyor. 🔹 Körfez ülkeleri, ABD'nin güvenlik desteğine ihtiyaç duymaya devam ederken aynı zamanda İran ile ilişkilerini sürdürmek zorunda kalabilecek bir denge arayışı içinde bulunuyor.

Yapay zekâ ve siber güvenlik 🔹 Anthropic araştırmacısı Nicholas Carlini, şirketin yeni yapay zekâ modeli Mythos'un siber güvenlik açıklarını tespit etme konusunda insan uzmanlardan daha başarılı hale geldiği uyarısında bulundu. 🔹 Carlini, Mythos kullanarak Ghost içerik yönetim sistemi ile Linux işletim sisteminde daha önce tespit edemediği kritik güvenlik açıklarını bulduğunu açıkladı. 🔹 Araştırmacı, Mart ayında şirket içinde yaptığı değerlendirmede Mythos'un henüz yayımlanmaması gerektiğini savundu. ABD yönetiminin müdahalesi 🔹 Anthropic, güvenlik önlemleri eklenmiş Fable 5 ve güncellenmiş Mythos 5 modellerini piyasaya sundu. 🔹 ABD yönetimi, modellerin siber saldırılar için kullanılabileceği endişesiyle yabancı hükümetler, şirketler ve bireylerin bu sistemlere erişimini yasakladı. 🔹 Şirket, kararın ardından modellerin erişimini tamamen durdurdu. Hükümet ile Anthropic arasındaki görüşmeler 🔹 Anthropic yöneticileri ve ABD yönetimi son günlerde modellerin yeniden kullanıma açılması için yoğun görüşmeler yürütüyor. 🔹 Yönetim, şirketin güvenlik sürecini ve hükümetle iletişimini geliştirmesi gerektiğini değerlendiriyor. 🔹 Taraflar, yapay zekâ güvenliği konusunda daha yakın teknik iş birliği yapılmasını görüşüyor. Güvenlik endişeleri 🔹 Şirket verilerine göre Mythos şimdiye kadar 10 binden fazla yazılım açığı tespit etti. 🔹 Finans kuruluşları ve büyük şirketler, eski yazılımlardaki güvenlik açıklarının yapay zekâ tarafından hızla bulunabilmesinden endişe duyuyor. 🔹 Güvenlik uzmanları, yapay zekânın yalnızca açıkları bulmakla kalmayıp bunları istismar edecek yazılımları da üretebilme kapasitesine ulaştığını değerlendiriyor. Geleceğe ilişkin değerlendirmeler 🔹 Carlini, benzer seviyedeki yapay zekâ modellerinin kısa süre içinde yaygınlaşmasının beklendiğini söyledi. 🔹 Araştırmacı, yazılım açıklarının bulunması ve bunların kötü niyetli kişiler tarafından kullanılmasının giderek kolaylaşmasının siber güvenlik dengelerini kökten değiştirebileceğini ifade etti.

Soruşturmanın kapsamı 🔹 New Mexico Adalet Bakanlığı, Jeffrey Epstein'in Zorro Ranch adlı çiftliğine ilişkin yeniden açılan ceza soruşturması kapsamında çok sayıda şirkete kayıtların korunması talimatı gönderdi. 🔹 Yetkililer, resmî celpler hazırlanana kadar şirketlerden ilgili tüm kayıtları saklamalarını istedi. 🔹 Soruşturma, Epstein'in New Mexico'daki çiftliğinde gerçekleştiği iddia edilen suç faaliyetlerine odaklanıyor. Talep edilen kayıtlar 🔹 Talimatlar, Jeffrey Epstein'in yanı sıra uzun yıllar yardımcılığını yapan Lesley Groff ve cinsel istismar suçundan hüküm giyen Ghislaine Maxwell'e ait kayıtları da kapsıyor. 🔹 Ayrıca bu kişilerle iletişim kuran kişilere ait yazışmaların ve verilerin de korunması istendi. 🔹 Yetkililer, Epstein'in uzun yıllar avukatlığını yapan Darren Indyke ile muhasebecisi Richard Kahn'a ait kayıtlar için de benzer talepler göndermeyi planlıyor. Hedef alınan şirketler 🔹 Kayıtların korunması istenen kuruluşlar arasında JPMorgan Chase, Deutsche Bank, American Express, PayPal, Google, WhatsApp, Yahoo, AT&T ve Verizon gibi finans, teknoloji ve iletişim şirketleri bulunuyor. 🔹 Büyük ABD havayolu şirketleri, havacılık rezervasyon sistemleri ve Expedia gibi seyahat platformları da taleplerin gönderildiği kuruluşlar arasında yer aldı. 🔹 Yetkililer, şirketlerden daha önce FBI veya ABD Adalet Bakanlığı'na Epstein soruşturmaları kapsamında teslim edilmiş belgeleri de saklamalarını istedi. Soruşturmanın seyri 🔹 New Mexico Başsavcılığı, Şubat ayında soruşturmayı yeniden açtıktan sonra ABD Adalet Bakanlığı'ndan Epstein dosyalarının sansürsüz kopyalarını talep ettiğini ancak bunlara erişemediğini açıkladı. 🔹 Şirketlerden doğrudan kayıt talep edilmesi, eyalet yetkililerine delillere ulaşmak için alternatif bir yol sağlıyor. 🔹 2019 yılında New Mexico'daki önceki soruşturma federal makamların talebi üzerine kapatılmıştı. 🔹 Yeniden başlatılan soruşturma, eyalet meclisinin oluşturduğu ayrı bir araştırma komisyonunun yürüttüğü incelemelerle eş zamanlı olarak devam ediyor.

Fed'in politika görünümü 🔹 ABD Merkez Bankası'nın bu haftaki toplantısında politika faizini %3,5-%3,75 aralığında sabit tutması bekleniyor. 🔹 Fed'in son aylarda kullandığı ve bir sonraki adımın faiz indirimi olabileceğine işaret eden yönlendirme dilinin açıklamadan çıkarılması bekleniyor. 🔹 Fed yetkililerinin yeni faiz projeksiyonlarında yıl sonuna kadar faizin sabit tutulmasını öngören görüşlerin çoğunluk oluşturması ve bazı üyelerin faiz artışı öngörmesi bekleniyor. Ekonomik görünüm 🔹 ABD'de istihdam piyasası yeniden güçlenirken enflasyon %3'ün üzerine çıktı. 🔹 Yapay zekâ yatırımlarının çip, elektrik ve veri merkezi altyapısına yönelik talebi artırması enflasyonist baskıları güçlendirdi. 🔹 İran savaşı sırasında yükselen enerji ve emtia fiyatları da enflasyon üzerindeki baskıyı artırdı. 🔹 Hürmüz Boğazı'nın yeniden açılmasına yönelik anlaşmanın fiyat baskılarını azaltması bekleniyor ancak etkinin zamana yayılacağı değerlendiriliyor. Fed üyelerinin değerlendirmeleri 🔹 Daha önce faiz indirimini destekleyen bazı Fed üyeleri son ekonomik veriler sonrası faiz artışı ihtimalini dışlamıyor. 🔹 Fed Yönetim Kurulu üyesi Christopher Waller, mevcut gelişmeler nedeniyle gelecekte faiz artışlarının gerekebileceğini söyledi. 🔹 Fed Yönetim Kurulu üyesi Lisa Cook, enflasyonun beklenen hızda gerilememesi halinde faiz artırmaya hazır olduğunu ifade etti. 🔹 Bazı Fed yetkilileri, enflasyon yükseldiği için reel faizlerin gerilediğini ve mevcut faiz seviyesinin ekonomiyi eskisi kadar sınırlayıcı olmayabileceğini değerlendiriyor. Başkan Warsh'ın ilk toplantısı 🔹 Yeni Fed Başkanı Kevin Warsh, daha önce faiz indirimlerini savunmasına rağmen ilk toplantısına faiz artışı tartışmalarının öne çıktığı bir ortamda giriyor. 🔹 Warsh'ın uzun süredir eleştirdiği faiz projeksiyonu uygulamasına kendi tahminini vermeyebileceği ve Fed'in ileriye dönük yönlendirme dilini sadeleştirebileceği belirtiliyor.