📰 Günlük Haber Bülteni

Yasak kararı 🔹 Hindistan, devlet tarafından düzenlenen tıp fakültesi giriş sınavındaki usulsüzlükleri önlemek amacıyla Telegram uygulamasına geçici erişim engeli getirdi. 🔹 Erişim engelinin 22 Haziran'a kadar uygulanacağı açıklandı. 🔹 Telegram'daki kanal yöneticilerinin zaman damgasını değiştirmeden mesaj düzenlemesine imkan veren özellik de 30 Haziran'a kadar engellendi. 🔹 Kararın, 21 Haziran'da yapılacak yeniden tıp fakültesi giriş sınavının güvenliğini sağlamak amacıyla alındığı belirtildi. Sınav usulsüzlükleri 🔹 Mayıs ayında 2,2 milyondan fazla adayın katıldığı tıp fakültesi giriş sınavının sonuçları soru sızıntısı iddiaları nedeniyle iptal edildi. 🔹 Yetkililer, Telegram üzerinden faaliyet gösteren grupların sınav sorularını sattığını öne sürdü. 🔹 Bazı Telegram kanallarının sınav sorularına erişim vaadiyle adaylardan ve ailelerinden yüz binlerce rupi talep ettiği bildirildi. 🔹 Yetkililer, mesaj düzenleme özelliğinin sınav sonrasında gerçek soru kitapçıklarının eski tarihli gibi gösterilerek paylaşıldığını ve usulsüzlük iddialarında kullanıldığını açıkladı. Tepkiler 🔹 Eğitim Bakanı Dharmendra Pradhan, sınav güvenliğinin korunmasının hükümetin önceliği olduğunu söyledi. 🔹 İnternet Özgürlüğü Vakfı, Telegram yasağını sınav usulsüzlüklerine karşı orantısız bir önlem olarak değerlendirdi. 🔹 Bazı teknoloji uzmanları yasağın kullanıcıları farklı platformlara yönlendireceğini ve küçük işletmeler dahil çok sayıda Telegram kullanıcısını olumsuz etkileyeceğini belirtti.

Yasak kararı 🔹 Hindistan, devlet tarafından düzenlenen tıp fakültesi giriş sınavındaki usulsüzlükleri önlemek amacıyla Telegram uygulamasına geçici erişim engeli getirdi. 🔹 Erişim engelinin 22 Haziran'a kadar uygulanacağı açıklandı. 🔹 Telegram'daki kanal yöneticilerinin zaman damgasını değiştirmeden mesaj düzenlemesine imkan veren özellik de 30 Haziran'a kadar engellendi. 🔹 Kararın, 21 Haziran'da yapılacak yeniden tıp fakültesi giriş sınavının güvenliğini sağlamak amacıyla alındığı belirtildi. Sınav usulsüzlükleri 🔹 Mayıs ayında 2,2 milyondan fazla adayın katıldığı tıp fakültesi giriş sınavının sonuçları soru sızıntısı iddiaları nedeniyle iptal edildi. 🔹 Yetkililer, Telegram üzerinden faaliyet gösteren grupların sınav sorularını sattığını öne sürdü. 🔹 Bazı Telegram kanallarının sınav sorularına erişim vaadiyle adaylardan ve ailelerinden yüz binlerce rupi talep ettiği bildirildi. 🔹 Yetkililer, mesaj düzenleme özelliğinin sınav sonrasında gerçek soru kitapçıklarının eski tarihli gibi gösterilerek paylaşıldığını ve usulsüzlük iddialarında kullanıldığını açıkladı. Tepkiler 🔹 Eğitim Bakanı Dharmendra Pradhan, sınav güvenliğinin korunmasının hükümetin önceliği olduğunu söyledi. 🔹 İnternet Özgürlüğü Vakfı, Telegram yasağını sınav usulsüzlüklerine karşı orantısız bir önlem olarak değerlendirdi. 🔹 Bazı teknoloji uzmanları yasağın kullanıcıları farklı platformlara yönlendireceğini ve küçük işletmeler dahil çok sayıda Telegram kullanıcısını olumsuz etkileyeceğini belirtti.

ABD yatırımları 🔹 Japonya'nın önde gelen yöneticilerinden Yoşimitsu Kobayaşi, Japon şirketlerinin ABD'ye sürekli yatırım yapmasının sürdürülebilirliği konusunda uyarıda bulundu. 🔹 Japonya, ABD'nin gümrük tarifelerini önlemek amacıyla geçen yıl 550 milyar dolarlık yatırım fonu oluşturmayı kabul etti. 🔹 Kobayaşi, Japonya'nın ABD'nin tarife tehditleri nedeniyle bu taahhüdü vermek zorunda kaldığını söyledi. 🔹 Kobayaşi, 550 milyar dolarlık yatırımın sürmesi halinde yurt içi yatırımların zayıflamasının sorun oluşturabileceğini ifade etti. Japon ekonomisi 🔹 Japonya hükümeti iş gücü verimliliğini beş yıl içinde yüzde 15 artırmayı hedefliyor. 🔹 Japonya Verimlilik Merkezi, 2008 küresel finans krizinden bu yana zayıf yurt içi yatırımları düşük verimliliğin temel nedenlerinden biri olarak değerlendiriyor. 🔹 Japon şirketlerinin yurt dışına yönelmesi ve nüfusun azalması nedeniyle ülke içindeki yatırımların sınırlı kaldığı belirtiliyor. 🔹 ABD'ye yönelik 550 milyar dolarlık yatırım taahhüdü, Japonya'da yurt içi yatırım hedeflerinin uygulanabilirliği konusunda endişeleri artırıyor. Fonun yapısı 🔹 Fon kapsamında Japon Uluslararası İşbirliği Bankası ile ticari bankalar ABD altyapı projelerine finansman sağlayacak. 🔹 Yatırım projelerinin seçiminde son karar yetkisinin Donald Trump'ta olması planlanıyor. 🔹 Japonya yatırdığı sermayeyi geri alana kadar kârların yarısı ABD ile paylaşılacak, sonrasında ise kârın yüzde 90'ı ABD'ye kalacak. 🔹 Japonya şimdiye kadar nükleer enerji ve doğal gaz santralleri dahil toplam 109 milyar dolara kadar ulaşan iki yatırım paketi açıkladı.

Anlaşmaya yönelik eleştiriler 🔹 Donald Trump, İran ile yaptığı anlaşmanın Barack Obama dönemindeki 2015 nükleer anlaşmasından farklı olduğunu ve nükleer silaha karşı bir engel oluşturduğunu söyledi. 🔹 Anlaşmanın ardından Hürmüz Boğazı'ndaki deniz trafiğinin yeniden açılması beklentisi petrol fiyatlarını düşürdü ve hisse senedi piyasalarını destekledi. 🔹 Anlaşmanın İran'ın verdiği tavizlere kıyasla savaşın maliyetini haklı çıkarıp çıkarmadığı ABD'de tartışılıyor. 🔹 Anlaşmanın, yaptırımlar karşılığında İran'ın nükleer faaliyetlerini sınırlandıran 2015 tarihli anlaşmaya benzediği yönünde değerlendirmeler yapılıyor. Siyasi tepkiler 🔹 Barack Obama, yeni anlaşmanın büyük ölçüde kendi dönemindeki nükleer anlaşmayla benzer şartlar taşıdığını söyledi. 🔹 ABD Başkan Yardımcısı JD Vance, İran'ın nükleer programının tamamen yok edildiğini ve yeniden inşa edilmemesi taahhüdü karşılığında ekonomik avantajlar sağlanacağını açıkladı. 🔹 Cumhuriyetçi Senatör Joni Ernst, anlaşmanın ayrıntılarının Senato tarafından incelenmesi gerektiğini söyledi. 🔹 Cumhuriyetçi Senatör John Kennedy, İran'ın nükleer hedeflerinden vazgeçeceğine ilişkin güven duyulmadığını ifade etti. Tartışmalı başlıklar 🔹 Anlaşmanın İran'a yaptırım kolaylıkları sağlaması, 300 milyar dolarlık yatırım fonu oluşturulması ve İsrail'in Lübnan'daki faaliyetlerine ilişkin düzenlemeler içermesi ABD'de eleştirilere yol açıyor. 🔹 ABD ile İran arasında imzalanması planlanan anlaşma metni henüz kamuoyuyla paylaşılmadı. 🔹 Anlaşma kapsamında önümüzdeki 60 gün boyunca İran'ın nükleer programı ve diğer başlıklarda müzakerelerin sürdürülmesi planlanıyor. 🔹 Bazı değerlendirmelerde mevcut taslağın birçok teknik ayrıntıyı içermediği ve nihai müzakerelerle şekilleneceği ifade ediliyor.

Huawei'nin çip stratejisi 🔹 Huawei, 2019 yılında ABD yaptırımları başlamadan önce yaklaşık on yıl boyunca alternatif çip çözümleri geliştirdi. 🔹 Şirket, en gelişmiş üretim ekipmanlarına erişim olmadan işlem gücünü artırmayı hedefleyen çip katmanlama teknolojisini geliştirdi. 🔹 Huawei, bu teknolojiyi akıllı telefon işlemcilerinde bu yıl kullanmayı planlıyor. 🔹 Veri merkezlerine yönelik yapay zekâ işlemcilerinde aynı teknolojinin 2030 yılına kadar hazır hale gelmesi hedefleniyor. Yapay zekâ ve çip geliştirme 🔹 Huawei, daha düşük performanslı işlemcileri büyük kümeler halinde birleştirerek yüksek işlem gücü elde etmeyi amaçlayan CloudMatrix 384 platformunu geliştiriyor. 🔹 Şirket, yeni nesil yapay zekâ çiplerini büyük işlem kümelerinde eğitim amaçlı kullanabilecek seviyeye ulaştırmayı hedefliyor. 🔹 Çin'deki bazı girişimler benzer teknolojilerle Nvidia B200 seviyesinde performans sunabilecek yapay zekâ çipleri üzerinde çalışıyor. 🔹 Bu çiplerin seri üretiminin en erken 2027 ortasında başlaması öngörülüyor. Çin'in yarı iletken sektörü 🔹 Çin'in yerli yapay zekâ çipleri, bazı alanlarda Çin'e satılabilen Nvidia ürünlerinden daha yüksek performans gösteriyor. 🔹 Çinli teknoloji şirketleri yerli yapay zekâ çiplerine yöneldikçe Huawei ve diğer yerli üreticilere yönelik talep hızla artıyor. 🔹 Çinli yapay zekâ çip üreticilerinin büyük bölümünde mevcut üretim kapasitesi talebi karşılamakta yetersiz kalıyor. 🔹 ABD ihracat kısıtlamaları nedeniyle Çinli şirketler gelişmiş yabancı üretim tesislerine erişemediği için üretimde ağırlıklı olarak SMIC gibi yerli üreticilere bağımlı bulunuyor.

Restoranlar ve gıda maliyetleri 🔹 İstanbul’daki Telezzüz ve Seraf Vadi, farklı mutfak tarzlarına rağmen hızla artan gıda fiyatları nedeniyle kârlılık baskısı yaşıyor. 🔹 Seraf Vadi’de Doğan Yıldırım, gıda maliyetleri, maaşlar ve ulaşım giderleri nedeniyle her gün işlerin zorlaştığını söyledi. 🔹 Telezzüz’ün şefi Bahtiyar Büyükduman, enflasyonun yanı sıra İran savaşı ve bölgesel istikrarsızlığın turizmi etkilediğini söyledi. 🔹 Türkiye’de gıda enflasyonu yüzde 35 seviyesinde bulunuyor ve ülke bu oranla Venezuela, Güney Sudan ve İran’ın ardından dünyada dördüncü sırada yer alıyor. Gıda zinciri ve tüketici baskısı 🔹 İstanbul Fatih’teki Yüksel Lokantası, tavuk veya sebze yemeği, pilav, çorba ve tatlıdan oluşan menüyü 160 TL’ye satıyor; aynı menünün maliyeti 180 TL’ye çıkıyor. 🔹 Murat Yüksel, aynı menünün 18 ay önce 70 TL olduğunu ve ailelerin artık lokantaya gelmediğini söyledi. 🔹 Domates üreticisi Semih Töre’nin yakıt, gübre ve ilaç maliyetleri geçen yıla göre yüzde 40 arttı; domatesten aldığı fiyat yüzde 20 yükseldi. Ekonomi ve turizm 🔹 Türkiye ekonomisi İran savaşı başlamadan önce de yüksek enflasyon ve maliyet baskısıyla karşı karşıyaydı. 🔹 İran savaşı, turizm, iş dünyası güveni ve maliyetler üzerindeki baskıyı artırdı. 🔹 Türkiye’de enflasyon 2022’de yüzde 72’ye ulaştı; Mehmet Şimşek ve Fatih Karahan yönetiminde daha geleneksel ekonomi politikaları uygulamaya kondu. 🔹 Yüksek faizler enflasyonu düşürmekte yavaş kaldı; güçlü kur politikası gıda dahil bazı sektörlerde Türkiye’nin rekabetçiliğini zayıflattı. 🔹 Turizm geliri geçen yıl 65 milyar dolara ulaştı; yabancı ziyaretçi sayısı nisanda geçen yılın aynı ayına göre yüzde 9 düştü. Yaşam maliyeti ve enflasyon beklentisi 🔹 Tek bir çalışanın yaşam maliyeti aylık 45 bin 488 TL’ye çıktı; net asgari ücret 28 bin 75 TL seviyesinde kaldı. 🔹 Resmi verilere göre 4 milyon hane gelir desteği alıyor. 🔹 Türkiye’de hanehalkı, 12 ay sonra enflasyonun yüzde 47 olmasını bekliyor; bu oran Merkez Bankası’nın yüzde 24’lük resmi hedefinin neredeyse iki katına karşılık geliyor.