📰 Günlük Haber Bülteni

Ateşkes ve müzakereler 🔹 ABD ve İran, mutabakatın imzalanmasıyla birlikte Lübnan dahil tüm cephelerde savaşın derhal ve kalıcı olarak sona ermesini kabul ediyor. 🔹 Taraflar birbirlerinin egemenliğine ve toprak bütünlüğüne saygı göstermeyi ve iç işlerine müdahale etmemeyi taahhüt ediyor. 🔹 Taraflar, karşılıklı mutabakatla uzatılabilecek en fazla 60 günlük sürede nihai anlaşmayı müzakere etmeyi kabul ediyor. 🔹 Nihai anlaşmanın Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi'nin bağlayıcı kararıyla onaylanması öngörülüyor. Hürmüz Boğazı ve askeri düzenlemeler 🔹 ABD, mutabakatın imzalanmasının ardından deniz ablukasını kaldırmayı ve en geç 30 gün içinde deniz trafiğini savaş öncesi seviyeye döndürmeyi taahhüt ediyor. 🔹 İran, Basra Körfezi ile Umman Denizi arasındaki ticari gemi trafiğini 30 gün içinde savaş öncesi seviyeye ulaştırmak için adım atmayı kabul ediyor. 🔹 İran, deniz mayınlarının temizlenmesi ve teknik engellerin kaldırılması için gerekli çalışmaları yapmayı üstleniyor. 🔹 ABD, nihai anlaşmadan sonraki 30 gün içinde bölgedeki askeri güçlerini çekmeyi taahhüt ediyor. Ekonomi ve yaptırımlar 🔹 ABD ve bölgesel ortakları, İran'ın yeniden yapılanması ve ekonomik kalkınması için en az 300 milyar dolarlık finansman sağlayacak kapsamlı bir plan hazırlamayı kabul ediyor. 🔹 ABD, nihai anlaşma kapsamında Birleşmiş Milletler, Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı ve tek taraflı ABD yaptırımları dahil İran'a yönelik tüm yaptırımları kaldırmayı taahhüt ediyor. 🔹 ABD Hazine Bakanlığı, mutabakat imzalanır imzalanmaz İran petrolü, petrokimya ürünleri ve bunlarla bağlantılı bankacılık, sigorta ve taşımacılık hizmetleri için ihracat muafiyetleri sağlayacak. 🔹 İran'ın dondurulmuş varlıklarının müzakerelerdeki ilerlemeye bağlı olarak serbest bırakılması ve İran Merkez Bankası'nın belirleyeceği amaçlarla kullanılabilir hale getirilmesi öngörülüyor. Nükleer program 🔹 İran, hiçbir zaman nükleer silah üretmeyeceği taahhüdünü yineliyor. 🔹 Zenginleştirilmiş nükleer materyalin geleceği ve İran'ın diğer nükleer faaliyetleri nihai anlaşmada düzenlenecek. 🔹 Nihai anlaşmaya kadar İran mevcut nükleer faaliyetlerini değiştirmeyecek, ABD ise yeni yaptırım uygulamayacak ve bölgedeki askeri varlığını artırmayacak. 🔹 Taraflar, nihai anlaşmanın uygulanmasını ve gelecekteki yükümlülüklerin yerine getirilmesini denetleyecek ortak bir uygulama mekanizması kurmayı kabul ediyor.

ABD'nin Libya planı 🔹 ABD, Libya'nın doğu ve batısındaki rakip güçler arasında askeri iş birliğini artırarak ülkenin petrol üretimini yükseltmeyi hedefliyor. 🔹 Nisan ayında Libya'da ilk kez doğu ve batıdaki rakip güçler ABD gözetiminde ortak askeri tatbikat gerçekleştirdi. 🔹 ABD yönetimi, Libya'nın daha istikrarlı hale gelmesinin Amerikan yatırımlarını artırabileceğini ve küresel petrol arzına önemli katkı sağlayabileceğini değerlendiriyor. 🔹 Libya, petrol üretimini günlük yaklaşık 1,3 milyon varilden 2 milyon varile çıkarmayı hedefliyor. Petrol sektörü ve yatırımlar 🔹 Libya yönetimi, petrol üretimini yüzde 40 artırmanın yaklaşık 20 milyar dolarlık yatırım gerektirdiğini öngörüyor. 🔹 Libya halen Avrupa'ya günlük yaklaşık 1 milyon varil petrol ihraç ediyor. 🔹 ConocoPhillips, Libya'da 25 yıllık yeni bir kalkınma anlaşmasına katıldı. 🔹 Chevron, 2007'den bu yana düzenlenen ilk lisans ihalesinde Sirte Havzası'nda yeni bir arama sahası kazandı. 🔹 ExxonMobil, İtalya merkezli Eni, QatarEnergy ve Repsol da Libya'daki yeni petrol ve doğal gaz projelerine ilgi gösteriyor. Siyasi ve güvenlik riskleri 🔹 Libya'daki iç savaşın ardından yaşanan siyasi bölünme ve silahlı gruplar petrol üretimi üzerinde risk oluşturmaya devam ediyor. 🔹 Zaviye kentindeki silahlı çatışmalar geçen ay ülkenin en büyük faal rafinerisinin faaliyetlerini durdurdu. 🔹 Doğu ve batıdaki rakip yönetimler nisan ayında on yılı aşkın sürenin ardından ilk kez ortak ulusal bütçeyi onayladı. 🔹 Libya'daki bazı siyasi gruplar, ABD'nin rakip yönetimleri seçim yapılmadan birleştirme planına karşı çıktı.

Ekonomik düzenlemeler 🔹 ABD ile İran arasında hazırlanılan anlaşma taslağı İran'a petrol satışını yeniden başlatma hakkı tanıyor. 🔹 Taslak, İran'ın en az 300 milyar dolarlık kalkınma finansmanına erişebilmesini öngörüyor. 🔹 İran'ın yurt dışında dondurulan varlıklarının serbest bırakılması ve kullanılabilir hale getirilmesi hedefleniyor. 🔹 ABD Hazine Bakanlığı'nın mutabakat imzalandıktan hemen sonra İran ham petrolü, petrokimya ürünleri ve türevlerinin ihracatı için muafiyet sağlaması planlanıyor. Anlaşma süreci 🔹 ABD ve İran mutabakatı 19 Haziran'da İsviçre'de resmen imzalamayı planlıyor. 🔹 Anlaşmanın ardından savaşın kalıcı olarak sona erdirilmesi ve İran'ın nükleer programına yeni sınırlamalar getirilmesi amacıyla 60 günlük müzakere süreci başlayacak. 🔹 ABD, Hürmüz Boğazı'ndaki deniz ablukasını kaldıracak ve boğazdaki deniz trafiğinin 30 gün içinde savaş öncesi seviyeye dönmesi için çalışacak. 🔹 İran, nükleer silah geliştirmeme taahhüdünü yeniden teyit edecek. Yaptırımlar ve güvenlik 🔹 ABD, nihai anlaşmaya varılması halinde İran'a yönelik yaptırımları sona erdirmeyi taahhüt ediyor. 🔹 Nihai anlaşmanın ardından ABD askerlerinin çevre bölgelerden 30 gün içinde çekilmesi öngörülüyor. 🔹 İran'ın zenginleştirilmiş uranyum stokunun geleceğinin nihai anlaşmada ele alınması planlanıyor. 🔹 Taslak metin, Lübnan dahil tüm cephelerde savaşın sona erdirilmesini öngörüyor. Piyasa etkileri 🔹 Anlaşmaya yönelik beklentilerin güçlenmesiyle Brent petrol fiyatı dört gün içinde yaklaşık yüzde 15 gerileyerek varil başına 80 doların altına indi. 🔹 İran'ın petrol ihracatına yeniden başlaması beklentisi küresel petrol arzının artacağı yönündeki öngörüleri güçlendirdi.

Çin'in petrol talebi 🔹 Çin'in toplam petrol ithalatı mayıs ayında günlük 7,8 milyon varile gerileyerek son sekiz yılın en düşük seviyesine indi. 🔹 Deniz yoluyla gerçekleştirilen petrol ithalatı ise son 10 yılın en düşük seviyesine düştü ve 2025 ortalamasının yüzde 45'in üzerinde altında kaldı. 🔹 Çin, günlük deniz yoluyla petrol ithalatını Almanya, Fransa ve Birleşik Krallık'ın toplam petrol tüketimine yakın bir miktarda azalttı. 🔹 Petrol ithalatındaki düşüşe rağmen Çin ekonomisinde belirgin bir olumsuz etki gözlenmedi. Enerji politikası 🔹 Çin'in 2025 sonu itibarıyla yaklaşık 1,4 milyar varillik stratejik petrol rezervine sahip olduğu tahmin ediliyor. 🔹 Bu rezervin ABD'nin stratejik petrol stoklarının yaklaşık üç katı, Japonya'nın ise altı katından fazla olduğu değerlendiriliyor. 🔹 Çin'in nisan ve mayıs aylarında elektrikli araç kullanımını önemli ölçüde artırdığı ve otoyollardaki şarj işlemlerinin geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 50 ila 80 yükseldiği belirtiliyor. 🔹 Kömürle elektrik üretimi nisan ayında mevsimsel rekor seviyeye ulaştı. Petrol piyasaları 🔹 Çin'in stratejik petrol rezervlerinden nisan ortası ile haziran ortası arasında 100 ila 200 milyon varil arasında petrol kullandığı değerlendiriliyor. 🔹 Çin'in enerji politikalarının küresel petrol arz şoklarının etkisini azaltabilecek yeni bir denge mekanizması oluşturduğu değerlendiriliyor. 🔹 Çin'in gelecekte stratejik petrol rezervlerini yeniden doldurmasının küresel petrol talebini kısa vadede artırabileceği öngörülüyor. 🔹 Çin'in petrol talebindeki yeni yaklaşımının küresel petrol fiyatları üzerindeki yukarı yönlü baskıyı uzun vadede azaltabileceği değerlendiriliyor.

Anlaşma Şartları 🔹 Türkiye, kuzey Irak’tan Ceyhan Limanı’na petrol taşıyan kritik boru hattından daha yüksek petrol akışı istiyor. 🔹 Mevcut anlaşmanın süresi 27 Temmuz’da dolacak. 🔹 Türkiye, 986 kilometrelik boru hattının günlük 1,5 milyon varillik tam kapasiteyle çalışmasını istiyor. 🔹 Türkiye, Irak ile beş ila 10 yıllık daha uzun vadeli bir anlaşma hedefliyor. 🔹 Türkiye, kullanılmayan kapasite için Irak’ın ücret ödemesini istiyor. Petrol Akışı 🔹 Boru hattı tam kapasiteye neredeyse hiç ulaşmadı. 🔹 Akışlar, Türkiye ile Irak arasındaki ödeme anlaşmazlığı nedeniyle hat kapatılmadan önce günlük yaklaşık 500 bin varile ulaşmıştı. 🔹 Boru hattı üzerinden sevkiyatlar geçen yılın sonuna doğru yeniden artmaya başladı, ancak İran savaşı sonrası Kürdistan bölgesindeki petrol üretiminin düşmesiyle tekrar geriledi. 🔹 Irak devlet petrol şirketi SOMO’ya göre mevcut ihracat günlük yaklaşık 180 bin varil seviyesinde bulunuyor. 🔹 Irak, akışları günlük 770 bin varile çıkarmayı planlıyor; bu miktar Türkiye’nin istediği seviyenin altında kalıyor. Müzakereler ve Olası Sonuç 🔹 Irak Petrol Bakanlığı, müzakereler tamamlanana kadar anlaşmanın en az bir yıl uzatılmasını istedi. 🔹 Türkiye, anlaşmanın bu şekilde uzatılmasına sıcak bakmıyor. 🔹 Taraflar anlaşmaya varamazsa Türkiye, Irak’tan boru hattı üzerinden petrol akışını sonlandırmasını isteyebilir. 🔹 Böyle bir kararda son söz Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’a ait olacak. Tahkim ve Geçmiş Anlaşmazlık 🔹 Türkiye ile Irak, boru hattı konusunda uzun süredir devam eden bir politika anlaşmazlığı yaşıyor. 🔹 Uluslararası Tahkim Mahkemesi, Türkiye’nin 2014-2023 arasında Kürdistan Bölgesel Yönetimi petrolünü Bağdat yönetiminin onayı olmadan Ceyhan’a taşıdığı için Irak’a 1,5 milyar dolar tazminat ödemesine hükmetti. 🔹 Türkiye, Şubat 2023’te güney Türkiye’deki depremlerde boru hattının zarar görmesinin ardından akışları durdurdu. 🔹 Boru hattı geçen yıl eylül ayında yeniden açıldı.