📰 Günlük Haber Bülteni

🔹 İran, ABD ile tırmanan çatışmaların ardından Hürmüz Boğazı'nı kapattığını ilan ederek Donald Trump yönetimini baskı altına almayı ve boğaz üzerindeki kontrolünü korumayı hedefliyor. 🔹 İran, Bahreyn, Kuveyt, Ürdün, Katar ve Umman'daki ABD ile müttefik ülkeleri hedef alan son haftaların en geniş füze ve İHA saldırılarını düzenledi. 🔹 Gelişmeler, 8 Nisan'da yürürlüğe giren kırılgan ateşkesi en ciddi sınavıyla karşı karşıya bıraktı ve bölgede geniş çaplı çatışma riskini yeniden artırdı. Hürmüz Boğazı krizi 🔹 İran güçlerinin Hürmüz Boğazı'nda bir konteyner gemisini hedef almasının ardından ABD ordusu İran'da yaklaşık 140 hedefe hava saldırısı düzenledi. 🔹 Donald Trump, ateşkesin fiilen sona erdiğini söyledi ve İran'ın petrol ihracatına izin veren muafiyeti iptal etti. 🔹 Hürmüz Boğazı'ndan dünya petrolü ve sıvılaştırılmış doğal gaz sevkiyatının yaklaşık beşte biri geçiyor. 🔹 17 Haziran'da imzalanan mutabakat kapsamında ABD ve İran ateşkesi 60 gün uzatma ve boğazı yeniden açma konusunda anlaşmıştı. Anlaşmaya göre İran'ın mayınları temizlemesi ve gemilerin ücret alınmadan geçişine izin vermesi öngörülüyordu. 🔹 Lloyd's List Intelligence verilerine göre mutabakatın ardından Hürmüz Boğazı'ndan 570'ten fazla gemi geçti. 🔹 ABD, gemilerin Umman kara sularına yakın güney rotasını kullanmasını teşvik ederken, İran gemilerin kendi kara sularından geçmesini istedi ve "izinsiz rotaları" kullandığını belirttiği gemilere yönelik saldırılar gerçekleştirdi. 🔹 İran Dışişleri Bakanı Abbas Erakçi, Umman ve Katarlı yetkililerle Hürmüz Boğazı konusunda görüşmeler yaptı ancak taraflar anlaşmaya varamadı. 🔹 Görüşmelerin sonuçsuz kalmasının ardından İran bir yük gemisini hedef aldı ve ABD ile yeni saldırı dalgası başladı. 🔹 İran Devrim Muhafızları, ABD'nin bölgedeki müdahalesi sona erene kadar Hürmüz Boğazı'nın kapalı kalacağını ve hiçbir geminin geçişine izin verilmeyeceğini açıkladı. 🔹 İran'ın baş müzakerecisi Muhammed Bakır Kalibaf, tek taraflı anlaşmalar döneminin sona erdiğini belirterek ABD'nin verdiği sözleri tutmaması halinde bunun bedelini ödeyeceğini söyledi. 🔹 Çok uluslu deniz kuvvetlerinin yönettiği Ortak Denizcilik Bilgi Merkezi, İran'ın açıklamasına rağmen güney rotasının açık olduğunu ve ticari seyrüseferin sürdüğünü bildirdi. İran'ın tutumu 🔹 İran'ın yeni dini lideri Mücteba Hamaney, çatışmalarda hayatını kaybedenlerin intikamının alınacağını ve bunun mutlaka gerçekleşeceğini açıkladı. 🔹 İran yönetimi, eski lider Ali Hamaney'in cenaze törenini ABD ve İsrail'e karşı güç ve meydan okuma mesajı vermek amacıyla kullandı. Tahran ile Kum ve Meşhed'de milyonlarca kişi cenaze törenlerine katıldı. 🔹 Taraflar arasında yeni bir müzakere turu için henüz tarih belirlenmedi. Nükleer anlaşma ve Hürmüz Boğazı'nın geleceğine ilişkin görüşmeler askıya alınmış durumda.

🔹 ABD Yüksek Mahkemesi'nde Donald Trump'ın ikinci dönem politikalarına ilişkin davaların damga vurduğu yargı yılında yargıçlar arasındaki görüş ayrılıkları kamuoyu önünde daha görünür hale geldi. 🔹 Mahkemenin kararlarının yaklaşık beşte biri, muhafazakâr ve liberal yargıçların ideolojik çizgiler doğrultusunda 6'ya 3 oyla sonuçlandı. Bu oran son beş yılın ortalamasının belirgin şekilde üzerine çıktı. 🔹 Yapılan kamuoyu yoklamasında Amerikalıların yaklaşık yarısı Yüksek Mahkeme'nin davaları ele alış biçimini onaylamadığını belirtirken, görüş ayrılıklarının büyük ölçüde siyasi tercihlere göre şekillendiği görüldü. 🔹 Haziran sonunda Mahkeme, federal hükümetin ABD-Meksika sınırında sığınmacıları geri çevirebilmesine izin veren kararı kabul etti. Muhalif yargıç Sonia Sotomayor, kararın daha fazla insanın hayatını kaybetmesine yol açabileceğini söyledi. 🔹 Sotomayor, kararın ABD'nin Özgürlük Heykeli'nin temsil ettiği değerleri zayıflattığını belirterek sert muhalefet şerhini kamuoyu önünde okudu. 🔹 Kararı okuyan muhafazakâr yargıç Samuel Alito, Sotomayor'un konuşmasının ardından yeniden söz alarak, önceden haberdar olması halinde kendi açıklamasına eklemeler yapacağını ifade etti. 🔹 Nisan ayında düzenlenen bir hukuk etkinliğinde Sotomayor, göçmen denetimleriyle ilgili görüşü nedeniyle Brett Kavanaugh'u dolaylı şekilde eleştirdi. Daha sonra bu kişisel ifadelerinin uygun olmadığını kabul etti. 🔹 Mart ayında posta yoluyla kullanılan oylarla ilgili duruşmada Baş Yargıç John Roberts, sözlü tartışmalar sırasında Sotomayor'un müdahalesini keserek avukatın cevabını tamamlamasını istedi. 🔹 Yazılı kararlarda da sert ifadeler kullanıldı. Samuel Alito, Ketanji Brown Jackson'ın Oy Hakları Yasası kararına yönelik eleştirilerini "asılsız ve hakaret niteliğinde" olarak nitelendirdi. 🔹 Doğumla vatandaşlık davasında Ketanji Brown Jackson, Clarence Thomas'ın ABD Anayasası'nın 14. Ek Maddesi'ne ilişkin yorumunu kapsamlı şekilde eleştiren ayrı bir görüş yazısı kaleme aldı. 🔹 Trump döneminde acil başvuruların değerlendirildiği "gölge takvim" kararları da anlaşmazlıkların merkezine yerleşti. Mahkeme bu süreçte kamu çalışanlarının işten çıkarılması ve bazı göçmenlerin yasal statülerinin kaldırılması gibi politikaların uygulanmasına geçici olarak izin verdi. 🔹 Ketanji Brown Jackson, acil kararların alt mahkemelere yeterli hukuki rehberlik sağlamadığını ve belirsizlik oluşturduğunu söyledi. 🔹 Yargıçlar kamuoyuna yaptıkları açıklamalarda çalışma ilişkilerinin sürdürülmesine önem verdiklerini vurgularken, Mahkeme içindeki fikir ayrılıklarının önceki dönemlere göre daha görünür hale geldiği değerlendiriliyor.

🔹 Şirketlerin çalışanların yapay zekâ kullanımını performans kriteri haline getirmesi, beklenmeyen sorunlara yol açarken birçok kurum teşvik sistemlerini yeniden düzenlemeye başladı. 🔹 Amazon, yazılım geliştiricilerinin yapay zekâ kullanımını takip ederek şirket içi sıralamalar yayımlamaya başlamıştı. Çalışanların sıralamada yükselmek için gereksiz görevleri yapay zekâya yaptırdığı görülünce bu sıralamalar kaldırıldı. 🔹 Amazon yöneticileri çalışanlara, yalnızca kullanmış olmak için yapay zekâ kullanmamaları gerektiği uyarısında bulundu. 🔹 OpenAI'nin ChatGPT'yi kullanıma sunmasının ardından birçok şirket yapay zekâ kullanımını teşvik etti. Shopify bunu performans değerlendirmelerine dahil ederken, Microsoft geliştiriciler için zorunlu hale getirdi. Accenture ise yapay zekâ becerilerini geliştiremeyen çalışanların şirketten ayrılacağını açıkladı. 🔹 Londra merkezli hukuk bürosu Shoosmiths, çalışanların Microsoft Copilot üzerinden bir yıl içinde 1 milyon istem (prompt) üretmesi halinde toplam 1 milyon sterlin ikramiye vereceğini duyurdu. Hedefe dört ay kala ulaşıldı. 🔹 Yapay zekâ kullanımını doğrudan performans ölçütüne dönüştüren uygulamalar bazı çalışanlarda rahatsızlık oluşturdu. Çalışanlar, hangi aracın kullanılacağına kendilerinin karar vermesi gerektiğini ve zorunlu kullanımın hatalara yol açtığını belirtiyor. 🔹 İnsan kaynakları danışmanları, şirketlerin artık yalnızca yapay zekâ kullanımını artırmaya değil, yapılan yatırımlardan somut ticari fayda elde etmeye odaklandığını ifade ediyor. 🔹 Şirketler, yapay zekâ kullanım miktarı yerine sağlanan verimlilik, üretilen değer ve çalışanların yapay zekâ çıktılarının doğruluğunu sorgulama becerilerini ölçmeye yöneliyor. 🔹 AllianceBernstein, çalışanları sohbet botlarının ürettiği sonuçları ne sıklıkla sorguladıkları ve gerektiğinde düzelttikleri üzerinden değerlendiriyor. 🔹 IBM, çalışanların yapay zekâ araçlarını kullanarak verimliliklerini artırmasını bekliyor ancak bunu resmi performans hedefi haline getirmiyor. Şirket kullanım sonuçlarını izliyor ve ekiplerden düşük kullanımın nedenlerini açıklamalarını isteyebiliyor. 🔹 Bazı şirketler artan işlem maliyetleri nedeniyle basit sorguları daha düşük maliyetli açık kaynaklı büyük dil modellerine yönlendiren sistemler kurmaya başladı. 🔹 Uzmanlar, çalışanların kullandıkları yapay zekâ miktarını değil, iş sonuçlarını ve oluşturdukları katma değeri ödüllendiren teşvik sistemlerinin daha etkili olduğunu belirtiyor.

🔹 Avrupa Birliği, 2026'nın ilk altı ayında Rusya'nın Yamal LNG tesisinden 9,89 milyon ton sıvılaştırılmış doğal gaz (LNG) ithal ederek bu tesisten şimdiye kadarki en yüksek alım seviyesine ulaştı. 🔹 İthalat miktarı geçen yılın aynı dönemine göre %18 arttı ve tesis üretiminin büyük bölümü Avrupa pazarına yöneldi. 🔹 Hesaplamalara göre Avrupa'nın bu LNG sevkiyatları için yaklaşık 6 milyar avroya kadar ödeme yapmış olabileceği belirtiliyor. 🔹 Yamal LNG'den en fazla LNG ithal eden ülkeler 3,6 milyon ton ile Fransa, 2,9 milyon ton ile Belçika ve 2,7 milyon ton ile İspanya oldu. 🔹 Mevcut AB kuralları, Rus LNG'sinin kısa vadeli sözleşmelerle satın alınmasını yasaklıyor. Avrupa'ya ulaşan her Yamal sevkiyatının uzun vadeli sözleşme kapsamında yapıldığının ithalatçı ülkenin gümrük makamlarınca doğrulanması gerekiyor. 🔹 AB'nin Rus LNG'sine yönelik uzun vadeli ithalat yasağı 1 Ocak 2027'de yürürlüğe girecek. Rus boru hattı gazına yönelik yasak ise aynı yıl daha sonra uygulanacak. 🔹 Avrupa limanları, Yamal LNG'nin ihracatı açısından kritik önem taşımaya devam ediyor. Arktik bölgedeki tesis, özel Arc7 buz sınıfı tanker filosunun Avrupa limanlarına hızlı dönüşüne bağımlı durumda. 🔹 Aynı dönemde Yamal LNG'nin Asya'ya yaptığı sevkiyatlar %74 azalarak yaklaşık 510 bin tona geriledi. 🔹 Bazı uluslararası denizcilik şirketleri, sigorta kuruluşları ve finans kuruluşlarının AB yaptırımlarına maruz kalma endişesi nedeniyle Asya sevkiyatlarında çekingen davrandığı belirtiliyor. 🔹 Yamal LNG filosundaki buz sınıfı tankerlerin bakım ve onarımlarında Fransa ve Danimarka'daki Avrupa tersaneleri önemli rol oynamayı sürdürüyor. 🔹 2017'de faaliyete geçen Yamal LNG'nin yıllık tasarım kapasitesi 17,4 milyon ton seviyesinde bulunuyor. Tesisin çoğunluk hissesi Rus Novatek'e ait olup, Fransa merkezli TotalEnergies ile Çinli CNPC de ortaklar arasında yer alıyor. 🔹 TotalEnergies, AB'nin yeni yaptırım düzenlemelerindeki belirsizlikler nedeniyle gelecekte yalnızca Avrupa'ya değil, Yamal LNG projesinden tamamen ihracatı durdurmak zorunda kalabileceğini açıklamıştı.